Chỉ số IQ và con người

Từ câu chuyện trên ta thấy người thông minh là người có khả năngvượt trội về mặt trí tuệ so với nhiều người khác.. Có nhiều từ dùng để chỉ những khác biệt về mức độ thông minh: sángdạ, l

- Minh họa các câu test đo IQ.

3 Những điều nói thêm về IQ

4 Giới thiệu trang web để tự kiểm tra IQ

-IQ LÀ GÌ?

IQ là ký hiệu lấy hai chữ cái đầu của từ tiếng Anh là “IntelligenceQuotient”, thường dịch là thương số trí tuệ hay còn gọi là chỉ số thông minh.Chỉ số này của mỗi người nói lên năng lực trí tuệ của người đó Ta có thểhình dung khả năng đó qua câu chuyện sau đây:

Edidon cần tính dung tích một bóng đèn hình quả lê, ông giao nhiệm

vụ đó cho trợ lý Chapton (tốt nghiệp đại học y khoa Toán) Hơn một tiếngđồng hồ, Chapton loay hoay mãi với các công thức dày đặc mà vẫn chưatính ra Edidon đi qua, nói: “Có gì phức tạp lắm đâu!” Ông mang chiếcbóng đèn ra vòi, hứng đầy nước và nói với Chapton: “Anh đổ nước vào ống

đó, xem dung tích là bao nhiêu Đó là dung tích của bóng đèn”

Từ câu chuyện trên ta thấy người thông minh là người có khả năngvượt trội về mặt trí tuệ so với nhiều người khác Việt Nam cũng có nhiềucâu chuyện về người thông minh và có lẽ chỉ số IQ không hề xa lạ với nhiềungười Việt Nam, đặc biệt là những người làm công tác y tế và giáo dục Vềkhái niệm, hầu hết mọi người đều có được ý niệm trực giác về trí thông

minh Có nhiều từ dùng để chỉ những khác biệt về mức độ thông minh: sáng

dạ, lanh lợi, thông minh, tài tình, khôn ngoan, láu lỉnh, chậm hiểu, tối dạ,ngu đần, đần độn v.v…Mấy năm gần đây, một số chương trình quảng cáotrên truyền hình về thực phẩm cũng thường nhắc đến chỉ số IQ, đến quan hệgiữa thông minh và trí não Điểm cần nhấn mạnh trước tiên là chỉ số IQkhông phải bất biến Ngoài yếu tố dinh dưỡng hợp lý, tùy thuộc hoàn cảnhgiáo dục, môi trường giao tiếp và môi trường văn hóa cộng với sự năng độngcủa cá nhân, chỉ số IQ có thể thay đổi sau một thời gian

PHƯƠNG PHÁP ĐO IQ

Một chút bàn luận:

Bằng quan sát trong đời sống ta thấy, trí thông minh thể hiện ở “sựnhanh nhẹn, linh hoạt” trong nhận thức, ở khả năng “sớm hiểu sớm biết” sovới người cùng lứa tuổi, là “khả năng vượt trội” về trí tuệ Cũng có ngườinói đến sức bật nhận thức, sức chú ý, độ tập trung, khả năng quan sát v.v…Trong câu chuyện về Edison, chính phản ứng nhanh nhạy của Edison mớibộc lộ trí thông minh của ông Vì vậy, quan niệm cần nắm rõ khi đo IQchính là đo sức hiểu biết chứ không phải là đo vốn hiểu biết rộng hay hẹp

IQ có liên quan đến quá trình học tập, kết quả học tập, nhưng đo IQ phảihướng đến đo khả năng nhận thức (khả năng theo học, khả năng làm việcbằng trí não, khả năng trí nhớ) Điều này khác xa với các bài do thành quảhọc tập Như vậy, một đứa trẻ nhỏ cũng có thể đạt IQ ngang với một họcsinh lớn, học bậc trung học phổ thông Tin tức sua đây cho thấy điều vừanói:

Báo Thanh niên ngày 16/2/2005 đưa tin cậu bé Mikhail Ali mới 3 tuổi(đến từ Bramley, Leeds) đã vượt qua kỳ thi thẩm định chỉ số IQ tổ chức tại

ĐH York, Anh quốc Em đã thực hiện xong hàng loạt bài thi bao gồm toán,

tranh ảnh, các câu hỏi khó về logic và dãy số do hiệp hội Mensa đưa ra, đạt

137 điểm và trở thành thành viên nhỏ tuổi nhất đỗ kỳ thi của tổ chức này

Em bé được xác định là có tài năng bẩm sinh, làm nhiều người ngạc nhiên,nhưng cũng vẫn còn là một cậu con trai bé bỏng, ăn nhiều và chơi với những

“khả năng học tập từ kinh nghiệm” và “khả năng đáp ứng với môi trường”.Năm 1986, những nhà nghiên cứu lập lại câu hỏi định nghĩa trí thông minhvới 25 chuyên gia Kết quả thu được là nhiều định nghĩa khác nhau, liênquan đến: (1) khả năng đáp ứng tổng quát với một vấn đề mới trong cuộcsống; (2) năng lực để tham gia vào việc tư duy trừu tượng, sự điều chỉnh đốivới môi trường; (3) khả năng về tri thức và sở hữu tri thức; (4) khả năngtổng quát về tính độc lập, tính sáng tạo và hiệu quả trong khi suy nghĩ; (5)khả năng để thu nhận được khả năng; (6) sự nắm bắt các mối quan hệ có liênquan; (7) khả năng để đoán xét, để hiểu được ý nghĩa và để lập luận; (8) suydiễn các mối quan hệ; (9) năng lực nhận thức chung, bẩm sinh

Định nghĩa được nhiều nhà nghiên cứu đề nghị là coi trí thông minhnhư một nhóm khả năng được biểu hiện và đánh giá qua điểm số mà nhữngtrắc nghiệm trí tuệ đo được Định nghĩa là thuận lợi cho việc nghiên cứu cóliên quan đến một thuật ngữ rất trừu tượng là “trí thông minh”,mở ra hướng

đo đạc, lượng hóa các khả năng trí tuệ, những từ đó cũng nổi lên một số vấn

đề Bởi vì hiện nay có nhiều trắc nghiệm khác nhau, các trắc nghiệm không

đo lường cùng một cái gì như nhau Bên cạnh các trắc nghiệm phi ngôn ngữ

có thể dùng chung cho nhiều quốc gia, nhiều dân tộc khác nhau, những trắcnghiệm có sử dụng ngôn ngữ đều chịu ảnh hưởng khá mạnh vào một nềnvăn hóa Mặt khác, khi xây dựng trắc nghiệm thường người ta phải hướngđến mục đích của việc đo lường, nghĩa là phải phân tích lý luận về cái cấuthành nên trí thông minh Về điểm này thường có các quan niệm khác nhau:

- Nhà tâm lý học người Pháp, A.Binet cho rằng trong cấu trúc trí tuệ

có những năng lực như: chú ý, tưởng tượng, phán đoán và suy lý

- Nhà bác học người Anh, C Spearman (1863 – 1945) qua nghiên cứunhiều trắc nghiệm dựa trên phương pháp toán học, đã kết luận rằng có mộtnhân tố chung ảnh hưởng đến tất cả các trắc nghiệm được nghiên cứu Bêncạnh đó ông còn chỉ ra những nhân tố riêng, chỉ tồn tại đối với mỗi trắcnghiệm Quan niệm của Spearman đã được đưa vào trong tâm lý học, như làthuyết hai nhân tố (factors) của trí thông minh, đó là nhân tố G (general) và

S (special)

- Nhà tâm lý học người Mỹ, L.L.Thurstone (1887 – 1955) đưa raphương pháp phân tích đa nhân tố (1947) Ông cho rằng trí thông minh gồm

7 nhân tố:

V = sữ lĩnh hội ngôn từ (vebal comprehension)

W = hoạt bát ngôn ngữ (word fluency)

N = khả năng vận dụng tài liệu chữ số (Number)

S = năng lực không gian (space)

M = trí nhớ )memory)

P = tri giác (perceptual)

R = khả năng suy luận (reasoning).

- J.P.Guilford cho trí tuệ gồm 120 năng lực, chia làm 3 mặt: tiến trình,chất liệu, kết quả

- Gần đây, qua kết quả nghiên cứu, các nhà tâm lý học Trung Quốccho rằng trí thông minh bao gồm khả năng quan sát, khả năng của trí nhớ,sức suy nghĩ, óc tưởng tượng, kỹ năng thực hành và sáng tạo

- Qua phân tích hệ thống các trắc nghiệm rí tuệ đang được sử dụng, cóthể thấy những thành phần thường được nhắc đến như: kiến thức tổng quát,suy luận ngôn ngữ, suy luận trừu tượng, tính toán số học, hình học, tri giáckhông gian, trí nhớ ngắn hạn, từ vựng, logic, tốc độ tính toán v.v…

Còn nhiều nhà khoa học khác nữa, với những quan điểm và giải thíchkhác nhau về vấn đề trí thông minh, nhưng cuối cùng đều có chung mộtnhận định: Trí thông minh không phải là một năng lực đơn độc, nó là sứcmạnh tổng hợp của nhiều loại năng lực Trí thông minh chính là sự phối hợptốt các năng lực đó để làm thành một kết cấu hữu hiệu Các nhóm năng lựcnày cần được phát huy một cách đồng bộ, cân đối, đầy đủ theo hướng nângcao dần Nếu một thành phần không được phát triển sẽ ảnh hưởng đến sựvận hành của hệ thống

CA (Chronological Age) là tuổi thực tế tính bằng tháng,

theo thời gian sinh trưởng của mỗi người)

Thí dụ: Một nhi đồng tuổi đời tròn 8 năm, khi làm một test trí tuệ đạtđược tuổi trí khôn tương đương trẻ em 10 tuổi, chỉ số thông minh của em bénày là:

IQ = 10 x 12 x 100 = 125

8 x 12

Tuy nhiên, cách tính này đã bộc lộ nhược điểm là không đại diệnđược cho mọi lứa tuổi và mọi hình thái trí tuệ phức tạp của con người Vềsau, nhiều cách tính khác được đề nghị Như Wechsler trong các trắc nghiệmtrí tuệ dùng cho trẻ em và cho người lớn đã sử dụng điểm IQ chuyển hóa.Đây là loại điểm IQ chuyển đổi từ điểm số bài trắc nghiệm của một ngườisang loại thang đo tiêu chuẩn, dựa trên lý thuyết cho rằng những điểm sốtrắc nghiệm của một dân số người được phân bố bình thường, và thang này

có điểm trung bình = 100 độ lệch tiêu chuẩn = 15 Công thức tính:

Giải: Đổi điểm của Tuấn ra Z = (48 – 35.5)/11.4 – 1.096

“Trung bình” Một phần nhỏ hơn trong dân số có điểm số nằm dưới hoặcphía trên trung bình Các điểm số rất cao và rất bé là hiếm Để phỏng địnhcác tỷ lệ % này, xin dùng bảng Z đính kèm trong các sách thống kê

Minh họa một số câu trắc nghiệm đo IQ:

Để giúp độc giả nắm được các ý tưởng và cách thức soạn các câu trắcnghiệm đo trí tuệ, hãy xem xét câu trắc nghiệm loại Đúng – Sai sau đây:

“Hai con gà và 4 con chó có tất cả 22 chân” Đúng Sai

Câu hỏi không khó nhưng về khía cạnh trí tuệ, để xác định câu này làđúng hay sai, người trả lời cần sử dụng nhiều kỹ năng khác nhau:

1 Có kiến thức tổng quát về cơ thể các con gà và chó

2 Hiểu các quy tắc số học đẻ nhân 2 với 2, 4 với 4 và cộng 16 với 4

3 Hiểu về phương tiện đại số rằng một đơn vị “gà” bằng hai đơn vị

“chân”, một đơn vị “chó” bằng bốn đơn vị “chân”

4 Phải đối chiếu tổng các chân con vật với con số hai mươi hai, theocách hợp logic

5 Phải lưu giữ các tổng từng phần trong trí nhớ ngắn hạn để thuậntiện cho việc so sánh các tổng

6 Sử dụng nhận thức bằng thị giác để có hình ảnh các con vật trong

óc nhằm lượng giá dễ dàng hơn các thao tác tính toán số học

7 Vốn từ vựng phải sử dụng để hiểu ý nghĩa các từ trong bài toán

8 Nếu một số từ viết (hoặc đọc) sai chính tả, bài toán sẽ đổi khác sovới bài toán đã cho, hoặc lỗi khi in ấn cũng làm sai lệch dữ kiệnbài toán.

9 Cần sử dụng tất cả kỹ năng trên trong một khoảng thời gian rấtngắn và tốc độ tính toán cần phải đủ nhanh để cho ra một lời giảiđược xác định trong khoảng thời gian được phép

10 Khả năng trực giác cần được sử dụng để cảm nhận chung về câuphát biểu Trực giác này dùng để duyệt qua, xem xét sự chơi chữ,

ý nghĩa kép trong ngữ cảnh, hay các khía cạnh bị làm sai lạc

Nào, bây giờ bạn hãy thử hoàn thành 3 câu hỏi ngay dưới đây

Làm trong 60 giây

1 2 con vịt và 2 con chó có tổng số chân là 14

Đúng Sai

2 Một cái bánh có thể cắt thành hơn 7 miếng chỉ với 4 nhát cắt theo

đường thẳng xuyên qua tâm cái bánh

Đúng Sai

3. Hai trong các số sau đây có tổng đến 13

1, 6, 3, 5, 11

Đúng Sai

Đáp án: Câu 1: Sai; Câu 2: Đúng; Câu 3: Sai

Dựa trên ý nghĩa vừa trình bày, mỗi câu trắc nghiệm IQ được soạntheo nhiều hình thức khác nhau phục vụ cho một ý đồ riêng, nhằm đo lườngmột cái gì đó của trí tuệ Như đã trình bày trong phần lý luận trên, quan niệmtrí thông minh là sự phối hợp của nhiều thành tố giúp cho việc xây dựng bài

trắc nghiệm thành dễ dàng hơn Các câu hỏi sẽ hướng vào đo lường các kỹnăng trong từng thành tố Ví dụ:

Ngôn ngữ

Toán học

Tri giác không gian

Suy luận logic

Nhận biết các mẫu

Phân loại

v.v…

Dưới dây là vài câu ví dụ:

Đo khả năng ngôn ngữ.

3 Đổi trật tự từ, lập câu mới:

Với 5 từ trong câu KHÔNG BẢO, SAO NÓ ĐẾN?, lập các câumới:

- Sao không bảo nó đến?

- Bảo nó đến, không sao?

- Nó bảo, sao không đến?

- Nó đến, sao không bảo?

4 Ghép thêm từ đơn, tạo từ đôi có nghĩa:

Cho từ “Học” Ghép được: Học hành, học thuật, học giả, họcsinh

Đo khả năng nhận ra các khuôn mẫu, luận lý và trí thông minh toán học.

Câu ví dụ 1 Con số nào sẽ đứng kế tiếp trong dãy số sau?

Đo khả năng xếp loại và trí thông minh toán học.

Câu ví dụ: Con số nào không thuộc cùng nhóm?

Kiểm tra trí thông minh toán học, logic và ngôn từ.

Câu ví dụ: Chữ cái trong ô cuối là gì ?

Kiểm tra khả năng nhận ra mẫu hình (pattern) và khả năng về thị giác.

Câu ví dụ: Chọn một hình kế tiếp hợp lý từ trong 6 hình cho bên dưới

Giải thích quy luật: Cả khối hình di chuyển theo chiều kim đồng hồ

và hình vuông chuyển động ngược chiều kim đồng hồ trong khi tự xoay 45

độ quanh nó Một nửa của đường thẳng di chuyển 90 độ theo chiều kimđồng hồ, trong khi nửa còn lại di chuyển 45 độ ngược chiều kim đồng hồ.Đáp án là hình E

Đo năng lực tri giác không gian

Câu ví dụ: Hãy chọn miếng ghép bên phải lắp đúng vào hình bên trái:

NHỮNG ĐIỀU CẦN NÓI THÊM VỀ IQ

Dưới đây xin dẫn lại hai bàiviết gần đây liên quan đến chỉ số IQ.Những thông tin mói này là rất cầnthiết Nó giúp ta có cái nhìn đầy đủhơn về chỉ số IQ Nội dung trong haibài này là kết quả của những nghiêncứu khoa học, đặc biệt ở bài 2, chothấy tính chất hạn chế của việc chỉdùng IQ khi đánh giá thông minh.Điều này đòi hỏi chúng ta phải có ýthức bổ sung những điểm còn hạnchế.

Bài I (báo Thanh Niên,05/03/2005)

Những điều chưa biết về IQ

Mọi người thường nhắc tới chỉ

số thông minh IQ nhưng còn nhiềuđiều khiến bạn phải ngạc nhiên về nó.Bạn có thể tham khảo qua kết quả củacác nhà nghiên cứu Mỹ

1 Trường học ảnh hưởng tới IQ:

Sự thông minh nói chungkhông ảnh hưởng tới quyết định đếntrường hay không nhưng việc đếntrường học giúp học sinh tăng chỉ số

IQ của mình Càng nghỉ học sớm thìnguy cơ thua kém về IQ so với cácbạn cùng trang lứa càng tăng

Theo kết quả khảo sát em có IQthấp của Tổ chức giáo dục mở rộngcủa London, IQ của các em giảm dầntheo các nhóm tuổi từ bé đến lớn:nhóm 4 – 6 tuổi có IQ = 90, nhómtuổi lớn nhất 12 – 20 tuổi là 60

- Nghiên cứu tại Nam Phi và

Mỹ cho thấy mỗi năm trì hoãn đi học,

IQ của trẻ giảm 5 điểm

- IQ chịu ảnh hưởng của thờigian đi học Cuộc điều tra ở Mỹ vớinhững người ở lại trừơng lâu hơntránh đi lính và người không có động

cơ này Kết quả, người ở lại trườnglâu hơn có IQ cao hơn, khả năng kiếmtiền cũng hơn 7%

- Nghỉ học giữa chừng làmgiảm IQ.

- Chỉ số IQ bị ảnh hưởng bởi

kỳ nghỉ hè Các nhà nghiên cứu đãchọn 2 học sinh kiểm tra riêng biệttrước và sau khi nghỉ hè Kết quả, có

sự suy giảm trong hệ thống IQ ở 2 emnày so với cuối năm học

2 IQ không chịu ảnh hưởng của thứ tự sinh

Quan niệm con cả khôn ngoan

và có khả năng lãnh đạo hay em khônhơn anh chị không đúng Thậm chí,

có người còn cho rằng trong gia đìnhđông con IQ thấp Thực tế, nhữngngười khôn ngoan có xu hướng sinh ítcon nhưng sự thực là không hề có liên

hệ hay ảnh hưởng nào gây tác độnggiữa quy mô gia đình và IQ của trẻ.Thứ tự sinh không dự báo trước IQcủa trẻ Ngoài ra, 2 anh em ruột sinhgần nhau có thể có IQ tương đồnghơn so với trẻ sinh cách xa nhau vẫnchưa có cơ sở chứng minh

3 Sữa mẹ liên quan đến IQ

Những trẻ được nuôi bằng sữa

mẹ, được mẹ dành nhiều thời gianchăm sóc thường có IQ cao hơn trẻkhác Kết quả nghiên cứu những trẻcùng điều kiện chăm sóc, chỉ khácnguồn sữa nuôi thì em được nuôi hoàntoàn bằng sữa mẹ có IQ cao hơn từ 3-

8 điểm so với em khác khi được 3tuổi

Lý do, sữa mẹ rất giàu nănglượng axit béo omega 3, tăng cườngmàng tế bào não, tăng hiệu quả dẫntruyền dẫn tạo ra từ những xung chấnthần kinh cho trẻ

4 IQ biến đổi theo ngày sinh:

Tuổi nhập học của các emgiống nhau nhưng trẻ sinh vào 3 thángcuối năm đi học muộn hơn bạn bè.Các nhà nghiên cứu phát hiện nhữngđứa trẻ sinh muộn trong năm sẽ có IQthấp hơn vì mỗi năm học IQ của trẻ sẽtăng được 3,5 điểm Với thời gian đihọc ít hơn các bạn nên những em sinhmuộn trong năm có IQ thấp hơn

5 Gen di truyền ảnh hưởng

Nghiên cứu 2 anh em sinh đôiđược nhận nuôi trong 2 gia đình trunglưu, người ta tìm ra liên hệ này Nhiềungười nghĩ khi còn sống với gia đình,

IQ của 2 anh em sẽ tương đồng Chỉkhi họ bắt đầu cuộc sống tự lập, cónhững kinh nghiệm sống riêng thì IQmới khác

Sự thật, khi sống tự lập IQ của

2 anh em càng trở nên giống nhau vìchịu tác động từ gen di truyền ảnhhưởng tới trí thông minh của họ (sựtương đồng gen của 2 anh em là50%)

6 Kích cỡ đầu liên quan IQ:

Phải tới khi có phương tiệnhiện đại quan sát hệ thần kinh, người

ta mới chứng minh được mối liên hệnày là có thật nhưng nó không đáng

kể Minh chứng cụ thể nhất là cuộckhảo sát kích cỡ mủ đội đầu và IQ củaquân đội Mỹ

7 IQ thế hệ sau ngày càng tăng: