Bài thơ là tâm trạng, nỗi lòng của con hổ ở vườn bách thú, tâm trạng của con hổ cũng chính là tâm trạng, tâm sự của tác giả gởi gấm trong đó.. Sự đan xen giữa thực và mơ, giữa hiện đại v
Trang 1Tuần 20 - Tiết 77, 78
Ngày soạn :…………
Ngày dạy:…………
BÀI 18
( Thế Lữ )
I Mục tiêu cần đạt: Giúp hs:
1.Kiến thức:
- Sơ giản về phong trào Thơ mới
- Chiều sâu tư tưởng yêu nước thầm kín của lớp thế hệ trí thức Tây học chán ghét thực tại, vươn tới cuộc sống tự do
- Hình tượng nghệ thuật độc đáo , có nhiều ý nghĩa của bài thơ Nhớ rừng.
2 Kỹ năng:
- Nhận biết được tác phẩm thơ lãng mạn
- Đọc diễn cảm tác phẩm thơ hiện đại viết theo bút pháp lãng mạn
- Phân tích được những chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong tác phẩm
3 Thái độ:
- Trân trọng niềm khao khát cuộc sống tự do của nh/v trữ tình trong bài thơ
- Quý trọng cuộc sống, sống có ý nghĩa
4 Kỹ năng sống:
Giao tiếp, duy nghĩ sáng` tạo và tự quản bản thân
II Chuẩn bị:
- GV: soạn giáo án
- HS: học bài Hai chữ nước nhà, soạn bài
III Tiến trình lên lớp
1 Ổn định
2 Kiểm bài cũ:
- Đọc đoạn thơ “Hai chữ nước nhà”
- Cho biết tâm trạng và cảnh ngộ của người cha trong đoạn trích? Qua đó em hiểu
gì về Trần Tuấn Khải
3 Tổ chức hoạt động
Hoạt động của thầy và trò Nội dung ghi
Hoạt động 1: Khởi động( 3ph)
MT: tạo tâm thế cho HS
Từ những năm 1930, VHVN có một chuyển
biến mới là sự xuất hiện của phong trào thơ
mới Thơ mới là cách nói để phân biệt với thơ
ca trung đại Thơ mới tạo nên nguồn thơ ca phát
triển mạnh mẽ Thời kì này có nhiều nhà thơ tên
Trang 2tuổi ra đời góp phần làm nên chiến thắng cho
thơ mới Trong đó có sự đóng góp của Thế Lữ
qua bài thơ hay như bài “Nhớ rừng”
Hoạt động 2: H/d mục I( 12ph)
MT: H/ d HS tìm hiểu t/g và t/p
- GV chốt lại vài nét cơ bản cần nhớ;
+ góp phần đổi mới thơ ca và đem lại chiến
thắng cho TM
có công đầu trong việc xây dựng trong
ngành kịch nói
Thế Lữ: nói láy của Thứ Lễ, còn có
nghĩa là ngưới khách của thế gian
- Hướng dẫn đọc: đọc chính xác, giọng điệu
phù hợp với cảm xúc của mỗi câu mỗi đoạn, gv
đọc 1 lần gọi 2 hs đọc lại , gv nhận xét cho
điểm
- Đọc bài thơ em có nhận xét gì về số tiếng
trong mỗi câu, số câu trong mỗi đoạn? (số câu
mỗi đoạn không đều, mỗi câu có 8 tiếng, 1 câu
10 tiếng
- Em hãy nhận xét vần trong bài thơ
(2 câu liền nhau có vần với nhau vần bằng, vần
trắc thay đổi đều đặn)
Sự sáng tạo của thơ mới trên cơ sở kế thừa
thơ 8 chữ hay hát nói truyền thống
Lúc đầu “thơ mới” dùng để gọi tên một thể
thơ: thơ tự do, sau chủ yếu dùng để gọi một
phong trào thơ có tính chất lãng mạn tiểu tư sản
bộc phát năm 1932 gắn liền với tên tuổi của
Thế Lữ, Lưu Trọng Lữ, Xuân Diệu, Huy Cận,
Hàn Mạc Tử, Chế Lan Viên, Nguyễn Bính…
Thơ mới ra đời, phát triển mạnh mẽ và bế tắc
trong vòng 15 năm (1945)
- Kiểm tra việc đọc chú thích GV hỏi 1 số từ,
hs trả lời Lưu ý từ Hán Việt và từ cổ
Hoạt động 3: H/d mục II(55 ph)
MT: H/d HS tìm hiểu giá trị n/d và ngh/th của
bài thơ
- Bài thơ được tác giả ngắt thành 5 đoạn hãy
cho biết nội dung mỗi đoạn
+ Đoạn 1: (8 câu) Tình cảm con hổ trong
vườn Bách thú
I Đọc, tìm hiểu chú thích
1 Tác giả: Thế Lữ
(1907 – 1909 (sgk/ 56)
2 Tác phẩm: thể loại thơ mới
(sgk/6)
II Đọc, tìm hiểu văn bản
Trang 3+ Đoạn 2: (12 câu) Nỗi nhớ về quá khứ
+ Đoạn 3: (10 câu) Nỗi nhớ về quá khứ
+ Đoạn 4: (9 câu) Nỗi chán ngán trước thực
tại
+ Đoạn 5: (8 câu) Khát vọng tự do
GV nhấn mạnh: bài thơ có 2 cảnh tượng tương
phản, Đó là cảnh vườn Bách thú nơi con hổ bị
giam cầm (đoạn 1,4) và cảnh núi rừng hùng vĩ
nơi con hổ tung hoành hống hách những ngày
xưa “đoạn 2,5) Cảnh trên là thực tại, cảnh dưới
là mộng tưởng, là dĩ dãng Phân tích theo
hướng này
- Đọc bài thơ, em hiểu chủ thể trữ tình của bài
thơ như thế nào? (Bài thơ là tâm trạng, nỗi lòng
của con hổ ở vườn bách thú, tâm trạng của con
hổ cũng chính là tâm trạng, tâm sự của tác giả
gởi gấm trong đó Ta phân tích bài thơ cũng
chính là phân tích tâm trạng con hổ
- Theo em tâm trạng con hổ được phát triển như
thế nào trong kết cấu bài thơ (Từ hiện thực bị
giam cầm đến những hồi tưởng về cuộc sống
phóng khoáng, tự do nơi rừng thẳm, sau đó trở
lại với hiện thực một lần nữa và kết thúc bằng
giấc mộng ngàn Sự đan xen giữa thực và mơ,
giữa hiện đại và quá khứ tạo điều kiện để bộc lộ
đầy đủ tâm trạng và khát vọng của con hổ
Đọc khổ 1 của bài thơ
- Đọc đoạn mở đầu bài thơ, em cảm nhận được
điều gì?
(Hoàn cảnh và tâm trạng của con hổ)
- Theo em câu thơ nào thể hiện điều ấy? Đặc
biệt, ta chú ý đến những từ ngữ nào? Giải thích
ý nghĩa để hiểu rõ tâm trạng? (Một tâm trạng
căm hờn, uất ức của một kẻ sa cơ, thất thế Nỗi
căm hờn như đúc thành một khối cứng rắn,
nguyên vẹn để rồi hổ ta luôn muốn gậm nhắm,
nghiền nát.)
- Câu thơ đầu tác giả sử dụng thanh âm có gì
đặc biệt ? Điều ấy có tác dụng gì trong việc thể
hiện nội dung? (Thanh trắc Góp phần diễn tả
đậm nét, thêm cái dằn vặt căm hờn của con hổ
và cũng thật trái ngược với cách sử dụng thanh
1 Đoạn thơ 1 và 4:Tâm trạng của
con hổ ở vườn Bách thú
Từ ngữ gợi cảm, sử dụng thanh bằng trắc phù hợp
Trang 4ở câu 2)
- Câu thơ 2 hầu hết là thanh bằng và kết hợp với
tư thế “nằm dài trong ngày tháng dần qua”
khiến ta nhận rõ tâm tư của con hổ lúc này ra
sao?
(dù bị giam cầm trong củi sắt, tức là bị tước đi
cái tư thế oai hùng của mình nhưng đó chỉ là cái
dáng vè bề ngoài thôi vì trong cái sa cơ thất thế
ấy nội tâm con hổ vẫn hoạt động, vẫn miên man
suy tưởng)
- Vị chúa tể sơn lâm nghĩ gì? Nhận xét thái độ
của hổ đối với mọi người mọi vật?
(Coi khinh , xem thường những con người tạm
thời chiến thắng nó, coi thường cả những con
gấu, con báo cũng bị giam)
- Vì sau hổ lại có thái độ ngạo mạn, dằn vặt như
thế?
(vì hổ không cam tâm chấp nhận cảnh ngộ tủi
nhục của mình: vẫn xưng hô ở ngôi thứ nhất
“ta”, đầy kiêu hãnh, cái nhìn bề trên, xem
thường con người)
Cũi sắt tuy giam được thể xác con hổ nhưng
không giam cầm được tinh thần của nó
Gọi hs đọc khổ 4
- Cảnh vườn bách thú hiện lên dưới cái nhìn của
con hổ lúc này được thể hiện bằng những chi
tiết nào? Đó là cảnh tượng ntn? (đáng chán,
đáng khinh, đáng ghét, đơn điệu, nhàm tẻ giả
dối)
- Em có nhận xét gì giọng thơ ở khổ thơ này?
- Nhận xét cách ngắt nhịp trong đoạn thơ? Có
tác dụng gì? (cách ngắt nhịp gấp cùng những từ
có sắc thái chế giễu (len dưới nách, học đòi bắt
chước) đã giúp đoạn thơ toát lên được nội dung
gì ? ( sự bực dọc, chán ghét cao độ của con hổ
trước thực tại )
TIẾT 2
Căm giận, chán chường trong lúc bị sa cơ, thất thế
Kiêu hãnh, không chấp nhận hiện thực tủi nhục
Giọng giễu nhại chán chường, nhịp dồn dập, liệt kê
Thái độ ngao ngán chán ghét cao độ cảnh vườn bách thú
Trang 5
Gọi hs đọc đoạn 2
- Cảnh tượng nào đã hiện về đầu tiên trong nỗi
nhớ của con hổ? Cảnh đó được gợi tả qua
những chi tiết nào? Nhận xét về cảnh tượng đó?
( Cảnh núi rừng được tả qua các chi tiết: bóng
cả, cây già, tiếng gió gào ngàn, giọng nguồn hét
núi cảnh hùng vĩ, hoang xơ, dữ dội, đầy bí
mật)
- Em hãy nhận xét cách dùng từ trong lời thơ
này?
(Điệp từ “với”, động từ mạnh (hét gào) gợi
tả sức sống mãnh liệt của núi rừng bí ẩn)
- Vì sao cảnh thiên nhiên hùng vĩ ấy được hổ
nhớ lại trước nhất? (vì đó là cõi tung hống hách
của vị chúa tể sơn lâm, nơi giống hùm thiêng
ngự trị)
- Giữa cảnh thiên nhiên hùng vĩ, hoang sơ ấy, vị
chúa tể sơn lâm xuất hiện ntn?
(Giữa tiếng gào thét của thiên nhiên, chúa tể
sơn lâm xuất hiện với bước chân dõng dạc,
đường hoàng, thân như sóng cuộn, mắt thần khi
đã quắc mọi vật đều êm hơi Đoạn thơ như một
đoạn phim cận cảnh quay chi tiết, thu hút sự
chú ý
- Có gì đặc sắc trong từ ngữ và nhịp điệu của
lời thơ miêu tả?
(+ Từ láy gợi tả; dõng dạc, nhịp nhàng, âm
thầm
+ Động từ miêu tả động tác chuẩn xác của chân
thật, mắt: bước, lượn, quắc) miêu tả sinh
động, gợi cảm
+ Nhịp ngắn, thay đổi
- Từ đó hình ảnh vị chúa tể của muôn loài được
khắc hoạ mang vẻ đẹp như thế nào? (oai phong
lẫm liệt)
GV: Chỉ một đoạn thơ thôi cũng giúp người đọc
hiểu rõ cái giang san kì vĩ, cái quá khứ oai hùng
của vị chúa tể sơn lâm Thế nhưng với trí tưởng
tượng phong phú, từ chi tiết đời thực của loài
mảnh thú, nhà thơ tiên phong trong trào lưu
“thơ mới’ đã tiếp tục dựng lên bước chân dung
2 Đoạn thơ 2 và3: con hổ thời quá
khứ:
Từ ngữ gợi tả
Bức chân dung đẹp đẽ oai hùng của vị chúa tể sơn lâm
Trang 6tâm hồn của vị chúa tể qua đoạn 3
Gọi hs đọc đoạn 3
- Bức chân dung tâm hồn của vị chúa tể được
tác giả vẻ lên qua mấy cảnh chính? Cảnh nào?
(Bốn cảnh thật sống động Một bức tranh tứ
bình đã diễn tả chính xác vẻ đẹp vừa uy nghi,
dũng mảnh vừa mềm mại, uyển chuyển của
chúa tể sơn lâm
+ Cảnh đêm vàng- con hổ say mồi đầy lãng
mạng
+ Những ngày mưa- con hổ trong dáng dấp đế
vương
+ Bình minh- thiên nhiên vun đắp cho chúa tể
sơn lâm
+ Những chiều- hình ảnh dữ dội, tàn bạo của vị
chúa tể
Bức tranh mới lạ, đầy màu sắc, rực rỡ, huy
hoàng, sôi động, hùng vĩ đầy bí ẩn Con hổ với
tư thế lẫm liệt kiêu hung đầy uy lực
- Đại từ “ta” lập lại trong các lời thơ trên có ý
nghĩa gì?
(Thể hiện khí phách ngang tàng, làm chủ Tạo
nhạc điệu rắm rỏi, hùng tráng)
- Em nhận xét nét đặc sắc về nghệ thuật được
thể hiện trong đoạn thơ?
(lời thơ trãi dài, dồn dập với một loạt câu hỏi tu
từ và điệp ngữ “ nào đâu’ “đâu những”, nhũng
câu hỏi vang lên nối tiếp như những niềm tiếp
nuối không nguôi làm sống dậy cả một khoảng
trời thơ mộng, hùng tráng , hoàn toàn tự do của
con hổ giữa chốn sơn lâm tất cả những giấc mơ
huy hoàng ấy khép lại trong tiếng than u uất
- Câu cảm thán cuối đoạn thơ giúp em hiểu
thêm nỗi lòng của con hổ lúc này ra sao? (lời
than có sức lay động và ngân vang nỗi tiếc nuối
cùng niềm khao khát sống tự do, tung hoành
thật mãnh liệt)
GV: Sau những phút hồi tưởng huy hoàng, con
hổ trở về thực tại
Gọi hs đọc đoạn 5
- Giấc mơ ngàn của con hổ hướng về một
không gian như thế nào? (oai linh, hùng vĩ,
Lời thơ dồn dập, câu hỏi tu từ, câu cảm thán
Cuộc sống oai hùng , thơ mộng,
tự do Nỗi tiếc nối sâu xa
3 Khổ thơ cuối:
Trang 7thênh thang) Đó là không gian trong mộng: nơi
ta không còn được thấy bao giờ)
- Đoạn thơ mở đầu và kết thúc bằng kiểu câu
gì?
Có ý nghĩa gì?(câu cảm thán Bộc lộ trực tiếp
nỗi tiếc nhớ cuộc sống tự do mảnh liệt)
- Từ đó ta thấy “giấc mộng ngàn” của con hổ là
giấc mộng ntn? (Giấc mộng to lớn, mãnh liệt
nhưng đau xót, bất lực) Đó là nỗi đau bi kịch
- Nỗi đau từ giấc mộng ngàn “ đã phản ảnh khát
vọng mãnh liệt nào của con hổ?(Khát vọng, giải
phóng, khát vọng tự do)
- Theo em tâm sự ấy có gì gần gũi với tâm sự
của người dân VN đương thời? (Tâm sự của
con hổ cũng chính là tâm sự của tác giả của cả
một thế hệ Bài thơ đã nói giùm họ nỗi bất hoà
sâu sắc đối với thực tại đau khổ vì thân phận nô
lệ, khơi sâu niềm khao khát tự do mãnh lịêt,
niềm tự hào mãnh liệt của dân tộc Lời con hổ
cũng chính là tiếng lòng sâu kín của họ Nhớ
rừng có thể coi là 1 áng thơ lãng mạn yêu nước
Hướng dẫn tổng kết
- Bài thơ “Nhớ rừng” lúc bấy giờ vừa được
đăng báo lập tức được truyền bá rộng rãi góp
phần đáng kể để tạo uy tín cho thơ mới Theo
em bài thơ có nét gì đặc sắc về nghệ thuật và
nội dung?
(+ Đổi mới về hình thức nghệ thuật, kết cấu tự
do, sáng tạo, bài thơ tràn đầy yếu tố lãng mạn,
mạch thơ sôi nổi, cuồn cuộn cứ tuôn trào dưới
ngòi bút của nhà thơ
Hình ảnh thơ giàu chất tạo hình, rực rỡ đầy gợi
cảm
Ngôn ngữ giàu nhạc điệu
+ Nhà thơ đã độc đáo ở cách chọn đề tài, có
một biểu tượng thích hợp và đẹp đẽ thể hiện
chủ đề bài thơ
nhanh chóng được tiếp nhận rộng rãi, có sức
đồng cảm thật mạnh mẽ
- Nhà phê bình Hoài Thanh có nhận xét về bài
thơ “Ta tưởng… cưỡng được” Em hiểu ntn về
ý kiến đó? Qua bài thơ hãy chứng minh
Câu cảm thán
Khát vọng mãnh liệt về cuộc sống tự do, oai hùng, phóng khoáng
III.Tổng kết:
-Bút pháp lãng mạn kết hợp nhiều biện pháp ngh/th; xây dựng hình tượng ng/th có nhiều tầng ý nghĩa; giọng thơ biến hoá
- Mượn lòi con hổ trong vướn bách thú, t/g kín đáo bộc lộ tình cảm yêu nước, niềm khát khao tự do thoát khỏi kiếp đời nô lệ
Trang 8( Bài thơ đầy nhạc tính, âm điệu dồi dào, cách
ngắt nhịp linh hoạt Gịong thơ khi thì u uất bực
dọc, dằn vặt, lúc say sưa, tha thiết hùng tráng,
song tất cả đều nhất quán, liền mạch, tràn đầy
cảm xúc (tính biểu cảm của thể loại trữ tình)
Hoạt động 4:
- Gọi hs đọc diễn cảm
- Đoạn 2, 3 xuất hiện những câu thơ thật mới lạ
Em thích nhất câu thơ nào? Vì sao?
IV Luyện tập:
- Đọc diễn cảm
- Lý giải thích những câu thơ nào
Hoạt động 5: Hướng dẫn học ở nhà
- Học thuộc bài thơ, bài giảng
- Soạn bài: Câu nghi vấn
IV Rút kinh nghiệm:
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………