Bàn về ODA

Hỗ trợ phát triển chính thức (hay ODA, viết tắt của cụm từ Offical Devolopment Assitance) là một hình thức đầu tư nước ngoài

A-LỜI MỞ ĐẦU

ODA hay “hỗ trợ phát triển chính thức”là một dòng vốn chảy từ các nước đang phát triển hay các tổ chức đa phương đến các nước đang phát triển.Trong quá trình phát triển của ODA đã cho thấy sự phát triển của cả về quy mô cũng như tính hiệu quả trong hoạt động chuyển giao và tiếp nhận ODA.Mục tiêu của ODA là phát triển kinh tế-xã hội.Cùng với mục tiêu này ODA đã đóng vai trò to lớn trong quá trình phát triển kinh tế-xã hội ở các nước đang phát triển trong đó có cả Việt Nam

Kể từ khi bắt đầu tiếp nhận ODA đến nay,Việt Nam đã nhận được sự hỗ trợ tích cực của cộng đồng các nhà tài trợ quốc tế đối với công cuộc phát triển kinh tế xã hội Nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA đã đóng vai trò quan trọng, góp phần giúp Việt Nam nâng cao cơ sở hạ tầng, đạt được tăng trưởng kinh tế cao,giúp xoá đói giảm nghèo và cải thiện đời sống nhân dân

Để hiểu được vai trò của nguồn vốn này đối với quá trình phát triển kinh

tế ở Việt Nam trong thời gian qua và hiểu được những thách thức đặt ra cũng như qua đó đề ra giải pháp phù hợp chúng tôi đã thực hiện bài thảo luận này

B-NỘI DUNG

I-Khái niệm:

Hỗ trợ phát triển chính thức (hay ODA, viết tắt của cụm từ Offical Devolopment Assitance) là một hình thức đầu tư nước ngoài.Gọi là hỗ trợ vì các khoản đầu tư này thường là các khoản cho vay không lãi suất hoặc lãi suất thấp với thời gian vay dài.Đôi khi còn gọi là viện trợ.Gọi là phát triển vì mục đích của các khoản này là phát triển kinh tế và nầng cao phúc lợi ở nước được đầu tư.Gọi là chính thức vì nó thường là các khoản cho Chính Phủ vay

II-Vai trò của vốn ODA đối với phát triển kinh tế ở Việt Nam

1.Tình hình chung về ODA trên thế giới

Số liệu về vốn năm 2004 của OECD cho biết lượng vốn được cung cấp bởi một số nước phát triển như sau:

Nước Vốn (triệu USD) % thay đổi hàng

năm

% thay đổi GNI

Tổng số vốn ODA trên thế giới năm 2004 là 76, 8 tỷ USD trong đó Mỹ

là nước có khối lượng vốn hỗ trợ phát triển nhiều nhất với số lượng là 19 tỷ USD.Tuy nhiên nếu xét về tổng nguồn vốn hỗ trợ thì toàn châu Âu mới có nguồn vốn hỗ trợ cao nhất với khối lượng là 42, 9 tỷ USD vượt qua cả Mỹ Một trong những nguồn vốn quan trọng đối để các nước phát triển kinh

tế là ODA, nhất là một nước đang phát triển kinh tế như Việt Nam.Khái niệm ODA được nhắc đến sau chiến tranh thế giới thứ II, trên nhiều phương diện có thể là song phương hay đa phương.Nội dung của viện trợ có thể là: Viện trợ

không hoàn lại (thường chiếm 25% tổng số vốn ODA), Viện trợ hỗn hợp, viện trợ có hoàn lại

Theo thống kê “Chỉ số trợ giúp sự phát triển” năm 2006 của Trung tâm

vì sự phát triển toàn cầu (CGP) từ năm 2003 đến nay, tổng kinh phí ODA của các nước giàu dành cho nước nghèo đã tăng lên, song vẫn chưa đạt mức cam kết tại Hội nghị cấp cao G-8 ở Xcốt -len ghi nhận cam kết của các nước giàu xoá 40 tỷ USD tiền nợ của 18 quốc gia nghèo, đồng thời tăng viện trợ cho châu Phi lên tới 25 tỷ USD/năm cho đến năm 2010, tiếp đó là 50 tỷ USD/năm cho đến năm 2015.Tuy nhiên các nước đang phát triển công nhận rằng chưa thực hiện được những cam kết chính của Hội nghị Xcốt -len.Mặt khác một báo cáo của Uỷ ban kinh tế -xã hội châu á-Thái Bình Dương của Liên hiệp quốc (ESCAP) cho biết các nhà tài trợ đang “bỏ quên” châu á, trong khi quá tập trung vào châu Phi.Bộ tài chính.Châu á nhận số lượng viện trợ ít hơn rất nhiều so với các khu vực khác nếu tính theo quy mô dân số, mức thu nhập của dân cư và tỉ lệ người nghèo.Gần 3/4 tỉ lệ số dân nông thôn ở ấn độ và trung quốc sống trong điều kiện vệ sinh kém,38% trẻ em dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng trên toàn cầu là ở ấn độ, gấp 1, 5 lần toàn bộ trẻ em suy dinh dưỡng của khu vực tiểu Sahara châu Phi.ấn độ cũng là nước có số phụ nữ trong độ tuổi 15-24 mù chữ nhiều gấp 2 lần bất kì một khu vực nào trên thế giới.Trong khi đó, hiện đang có tình trạng mất cân đối giữa ngân sách dành cho quân sự

và ngân sách để hợp tác phát triển trên toàn cầu.Theo số liệu của Trung tâm chuyển đổi quốc tế, một cơ quan nghiên cứu độc lập, kể từ năm 2001, chi tiêu quân sự toàn cầu tăng trung bình 18% và đã lên tới mức kỉ lục hơn một nghìn

tỷ USD trong năm 2004, tăng hơn 50 tỷ USD so với năm 2003.Theo báo cáo của Tổ chức hợp tác vầ phát triển kinh tế(OECD) các nước phát triển chỉ có thể thực hiện được cam kết ODA 130 tỷ USD vào cuối thập kỷ này nếu tăng gấp hai lần tốc độ tăng ODA hiện nay bắt đầu từ năm 2007.OECD nhận định nếu các nước phát triển phải tăng ODA 10%/năm sau khi các cam kết xoá hoặc giảm nợ cho các nước nghèo nhất được thực hiện.Các nước phát triển

cần thay đổi cơ cấu ODA, theo hướng tăng ODA cho các dự án và các chương trình cải thiện cơ sở hạ tầng giao thông, thông tin và năng lượng ở các nước đang phát triển.OECD kêu gọi các nước phát triển từ bỏ các điều kiện gắn kèm ODA và dành quyền chủ động cho các nước nhận viện trợ trong việc thuê chuyên gia quốc tế và mua thiết bị để các nguồn viện trợ này sử dụng tiết kiệm và hiệu quả phù hợp với Tuyên bố Paris kí năm 2005 giữa các nước viện trợ và các nước nhận vịên trợ về hiệu quả viện trợ

Qua tổng kế đánh giá các nước tiếp nhận ODA chỉ đóng vai trò quan trọng cho các nước vươn lên chứ không có vai trò quyết định cho sự thành công của một quốc gia trên con đườg phát triển.Đồng thời cũng nhận thức rằng nguồn vốn ODA là nguồn gây nợ, vì vậy trong quá trình sử dụng nguồn vốn này cần phải quán triệt tinh thần tự lực cánh sinh và tính toán kỹ để ODA được sử dụng hợp lý nhất

2 ODA đối với phát triển kinh tế ở Việt Nam

2.1 Lý luận

Qua phân tích trên, chúng ta cũng thấy ODA là một nguồn vốn quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế Hiện nay, nguồn lực trong nước của chúng ta chưa phát huy hiệu quả cao nên ODA là một nguồn vốn bổ sung quan trọng cho vón tư bản của nước ta Đây là nguồn vốn được vay trong thời gian dài, có lãi suất tương đối thấp nên là một yếu tố giúp Việt Nam giảm thiểu được chi phí về sử dụng vốn Từ sau khi tiến hành đổi mới, Việt Nam là một nước còn lại rất nhiều hậu quả của mô hình kế hoạch hoá tập trung, quan liêu bao cấp Nền kinh tế thì thấp kém, một màu xám bao trùm lên toàn nước Người dân bị đói thường xuyên, tỉ lệ tiết kiệm gần như là bằng 0 Các điều kiện cơ sở hạ tầng để phục vụ cho đời sống của người dân và cho quá trình phát triển kinh tế chưa có Nhờ đâu mà chúng ta có thể xây dựng được các yếu tố đó Bên cạnh việc huy động nguồn vốn trong nước, ODA là một nguồn vốn vô cùng quan trọng để thực hiện các dự án đó

ODA đã giúp cho người dân trong nước có cơ hội tiếp xúc tiến bộ khoa học công nghệ, có kinh phí để đưa các ứng dụng có lợi vào trong sản xuất Từ một nền kinh tế nông nghiệp thuần nông lạc hậu, nay nông nghiệp nước ta đã có những điều kiện ứng dụng cơ giới vào sản xuất như: máy cấy, máy gặt, máy vò… Thông qua các chương trình khuyến khích của Nhà nước với ODA mà người dân đã tưng bước thay đổi cuộc sống của mình sao cho cao hơn trước Các chương trình, dự án như xoá đói giảm nghèo, nước sạch cho nông thôn… đã góp phần cai thiện đời sống của họ Từ đây, các chỉ tiêu

về phát triển con người đã được cải thiện Tỉ lệ người đến trường tăng trong

20 năm trở lại đây, đã tăng cao hơn nhièu Tỉ lệ người nghèo đói đã giảm xuống còn 19% trong năm 2006 Chất lượng người lao động đã qua đào tạo

đã tăng lên, phong cách làm việc đang thay đổi

Hiện nay nước ta đang thựchiện quá trình CNH - HĐH, một quá trình cần nhiều nguồn vốn đề tiến hành thực hiện Công việc đầu tiên mà chúng ta cần tiến hành thực hiện là xây dựng các công trình cơ sở hạ tầng cần nhiều nguồn vốn Nhờ ODA mà chúng ta đã tiến hành được nhiều công trình giao thông quan trọng, nhiều công trinh trường, trạm đáp ứng được nhu cầu của người dân Năng lực sản xuất trong nước cũng dần được cải thiện, diều đó

là mọt yếu tố ảnh hưởng đến GDP của Việt Nam Thu nhập của người dân đã được cải thiện, nhu cầu về hàng hoá ngày càng cao dẫn đến sự phát triển của các ngành trong nền kinhtế Do ảnh hưởng đến cơ cấu sản phẩm, dẫn đến sự thay đổi về cơ cấu của nền kinh tế Việt Nam: Tỉ trọng của Nôngnghiệp giảm

và tỉ lệ của Công nghiệp, dịch vụ thì tăng trong cơ cấu GDP của Việt Nam Vốn vay ODA làm tăng tổng vốn đầu tư của các nước tiếp nhận, do đó làm tăng năng lực sản xuất, dẫn đến tăng GDP so với trường hợp không có nguồn vốn bổ sung này.Tác động của vốn vay lên tăng trưởng GDP của các quốc gia dao độnh từ 0.1% đến gần 1.7%.Mặt khác việc tăng năng lực sản xuất còn làm giảm lạm phát.Từ đó sẽ cải thiện tính cạnh tranh của hành hoá xuất khẩu

của nhứng nước tiếp nhận này, và do đó làm tăng khối lượng xuất khẩu của họ

Khi nền kinh tế có những bước chuyển mình theo hướng tích cực thì một nguồn vốn quan trọng khác cũng được thu hut nhiều hơn., đó là FDI Không chỉ có việc thu hút nguồn vốn trong nước, tăng ODA, mà FDI cũng chảy vào nước ta đang ngày càng nhiều hơn Do vậy, sản xuất trong nước đã được mở rộng không chỉ về chiều rộng mà còn về cả chiều sâu Từ đó, việclàm tăng lên làm cho tỉ lệ thất nghiệp giảm xuống, đời sống nâng cao hơn Đây là cơ sở để thực hiện các mục tiêu vĩ mô của nền kinh tế

2.2 Thực trạng của ODA tại Việt Nam

Với vai trò quan trọng như vậy, tnì việc thu hút ODA là một nhiệm vụ quan trợng được đặt ra đối với nước ta trong những năm gần đây

A Thực trạng chung

Năm 1993, được lấy làm mốc kể từ ngày Việt Nam bắt đầu tiếp nhận ODA từ các nguồn tài trợ song phương, đa phương cũng như các tổ chức phi chính phủ.Đa phần vốn vay ODA đều dành cho xoá đói giảm nghèo, phát triển nông nghiệp nông thôn, giao thônh vận tải và thông tin liên lạc.Lãi suất vốn vay ODA tương đối thấp, 0,7-0,7%/năm chỉ bằng 1/10 lãi suất vốn vay thông thường, thời gian trả nợ kéo dài từ 40-50 năm

Thông qua các hội nghị CG thưòng niên các nhà tài trợ đã cam kết tài trợ cho Việt Nam năm sau cao hơn năm trước và dự kiến tổng lượng đạt được

14, 7 tỷ USD trong giai đoạn 2001-2005.Số vốn ODA cam kết nói trên bao gồm viện trợ không hoàn lại khoảng 15-20%,phần còn lại là vốn vay ưu đãi.Số vốn ODA cam kết này được sử dụng trong nhiều năm tuỳ thuộc vào các chương trình và dự án cụ thể

Nguồn vốn ODA đã được ưu tiên sử dụng cho các lĩnh vực như giao thông vận tải, phát triển nguồn và mạng lưới truyền tải và phân phối điện, phát triển nông nghiệp và nông thôn bao gồm thuỷ lợi thuỷ sản, lâm nghiệp

kết hợp xoá đói giảm nghèo, cấp thoát nước và bảo vệ môi trường, y tế, giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, tăng cường năng lực và thể chế… Công tác quản lý nhà nước về ODA đã được tăng cường tạo môi trường chính sách thuận lợi và minh bạch trong quá trình sử dụng nguồn vốn này.Hiện nay nhiều loại luật và nghị định như: Luật đầu t ư, Luật đấu thầu, Luật doanh nghiệp đã được ban hành, tạo ra khung pháp lý chặt chẽ và tương đối đồng bộ đối với công tác quản lý Nhà nước về ODA.Tình hình về vốn ODA trong những năm qua được thể hiện qua bảng sau:

Năm Cam kết ODA (tỷ USD) Thực hiện ODA

(tỷ USD)

Chúng ta còn có những con số cụ thể về ODA ở Việt Nam như sau:

-Với khoảng 8,5% trong tổng số khoảng 20 tỷ USD tổng vốn đầu tư tại Việt Nam, nguồn vốn ODA đã đóng một vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế ở Việt Nam

-Tính trung bình với mức dân số hiện nay, trong năm 2005, mức ký kết ODA đạt khoảng 36 USD/người và mức giải ngân đạt 22 USD /người

-Nguồn vốn vay chiếm khoảng 80% vốn ODA ký kết và khoảng 64%vốn ODA tổng mức giải ngân trong năm 2005

-Nhật Bản, WB,ADB, Pháp, Đan Mạch, EC, Anh, Đức, úc và Thuỵ Điển là 10 nhà tài trợ lớn nhất tại Việt Nam xét cả về giá trị ký kết và giải ngân trong năm Liên hợp quốc đứng thứ 12 về giá trị ký kết và thứ 13 về giá trị giải ngân trong năm

-Tổng giá trị ký kết của nhà tài trợ trong năm 2005 đạt khoảng gần 3 tỷ USD và tổng vốn giải ngân là hơn 1, 7 tỷ USD

-Tổng số vốn cam kết hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) mà các nhà tài trợ dành cho Việt Nam năm 2007 đã đạt con số 4, 44 tỷ USD, cao nhất từ trước đến nay.Cao hơn 700 triệu USD so với mức cam kết năm 2006.ADB trở thành nhà tài trợ lớn nhất với mức cam kết 1, 14 tỷ USD và tiếp theo là Nhật Bản với mức cam kết 890, 3 triệu USD và WB với mức cam kết 890 triệu USD và cuối cùng là EU với 720 triệu USD

Nhật Bản là một trong những nước có ngừôn viện trợ chính thức cho Việt Nam nhiều nhất và có thời gian dài.Vì thế chúng ta cần tìm hiểu thêm về ODA Nhật Bản tại Việt Nam N

-Nhật Bản là nước hỗ trợ nhiều nhất cho nước ta vào năm 2005 Hỗ trợ ODA của Nhật vào Việt Nam qua 3 con đường chính là:

+Ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC) cấp tín dụng

+Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA): hỗ trợ về kĩ thuật

+Đại sứ quán Nhật Bản: quản lý các khoản viện trợ không hoàn lại và các dự án không hoàn lại với quy mô nhỏ

Một phần lớn ODA cuả Nhật Bản được dành cho những dự án có tác động trên quy mô toàn quốc như nâng cấp cải tạo hệ thống đường quốc lộM, cầu giao thông và cảng biển quốc gia

Khu vực sông Hồng là nơi nhận được mức viện trợ cao nhất từ Nhật BảnK, vùng Đông Nam Bộ, Duyên hải mìên Trung và Đồng bằng sông Cửu Long là 3 vùng kế tiếp trong việc thu hút vốn ODA của Nhật Bản trong năm

2005

III-Vấn đề đặt ra và các giải pháp kèm theo

1 Hạn chế

Vốn ODA là một nguồn vốn quý góp phần thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội.Nguồn vốn này không phải là khoản cho không của nước ngoài mà đây là một khoản vayV, có vay ắt có trả.Do đó bên cạnh thu hút được nhiều thì còn cần phải sử dụng có hiệu qu ả, hợp lý vốn ODA

1.1 Giải ngân chậm làm giảm hiệu quả sử dụng vốn ODA và lòng tin của các nhà tài trợ

Hậu quả: Một nghiên cứu của tổ công tác ODA cũng chỉ rõ việc giải ngân chậm cũng đang hình thành một vòng “luẩn quẩn”.Khi các dự án ODA chậm trễ, mức độ giải ngân thấp hơn.Điều này nảy sinh hai vấn đề, thứ nhất là vốn đầu tư cho phát triển giảm xuống không được như dự kiến; thứ hai khi nguồn vốn hiện tại không được thực hiện như cam kết thì các nhà tài trợ sẽ cam kết thấp hơn cho các kì tiếp theo.Cả hai yếu tố này tất yếu sẽ khiến cho tốc độ tăng trưởng không đat được như kế hoạch và có thể bị giảm sút.Một điều đáng lưu ý là trong khi số vốn tiếp tục tăng lên thì tốc độ và tỉ lệ giải ngân có xu hướng đi xuống.Hầu hết các dự án ở Việt Nam đều khởi động rất chậm, nhiều dự án được yêu cầu gia hạn…khiến cho dự án ODA hiệu quả sụt giảm do tăng đầu vào, tăng chi phí đầu

tư và quản lí.Có nhiều khuyến cáo đã được đưa ra nhưng một tính toán mới đây

đủ cho thấy những thiệt hại từ việc giải ngân chậm và những lợi ích có được khi tốc độ giải ngân tăng lên.Theo tổ công tác ODA của Chính Phủ, chỉ cần tăng 1% của nhóm 5 ngân hàng phát triển là sẽ có thêm 500 triệu USD vốn đầu tư cho giai đoạn 2006-2010, mỗi năm có thêm 100 triệu USD cho các dự án phát triển, nhất

là các dự án xoá đói giảm nghèo.Trong khi dó nghiên cứu của WB cho thấy một

dự án đầu tư 100 triệu USD đưa vào đầu tư cơ sở hạ tầng sẽ có 210 ngàn người được đưa ra khỏi danh sách những người nghèo.Nếu giải ngân tăng từ 10-20% có thể đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng lên 0,3% mỗi năm trong vòng 5 năm.Như thế cũng đủ thấy, việc chậm trễ các dự án ODA có hậu quả ra sao và việc tăng tốc độ

giải ngân có ý nghĩa như thế nào đối với sự phát triển.Chính vì vậy cũng dễ hiểu

sự nóng ruột của các nhà tài trợ.Từ những phân tích này chúng ta đưa ra những giải pháp sau:

Để tiếp tục thu hút được nhiều nguồn vốn ODA và sử dụng hợp lí, hiệu quả nguồn vốn này, đòi hỏi phải có giải pháp tháo gỡ triệt để những bất cập hạn chế hiện nay

-Một quy hoạch tổng thể làm căn cứ chủ động cho việc thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA đang được coi là yếu tố quyết định để khắc phục vấn

đề chậm giải ngân và sử dụng hiệu quả thấp nguồn vốn ODA như trong thời gian qua

-Những khuyến nghị cụ thể được đưa ra như:

+Xây dựng hoàn thiện hệ thống pháp lý cho việc vận động, thực hiện nguồn vốn ODA;

+Hoàn thiện hệ thống quản lý, giám sát thực hiện nguồn vốn ODA;

+Thu hút vốn ODA theo định hướng tập trung vào từng lĩnh vực cụ thể, tránh dàn trải theo lối tư duy “ hoa thơm mọi người cùng ngửi”, xây dựng quy hoạch phải có sự đánh giá chi tiết việc vận động và sử dụng ODA trên cả bình diện tổng thể nền kinh tế và của từng ngành, từng vùng;

+Xây dựng hệ thống tiêu chí ưu tiên vận động và sử dụng ODA một cách thống nhất

1.2 Mới chú trọng đến thu hút ODA còn buông lỏng trong việc quản lý đánh giấ các dự án ODA

Theo tinh thần chung, công việc thẩm định, đánh giá dự án phải được