a/Kỷ niệm ấu thơ bên bếp lửa b/Kỷ niệm về bà bên bếp lửa Khi giặc đốt làng - Dựng lại túp lều - Bà vẫn vững lòng dặn cháu đinh ninh - Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen - Khắc hoạ hì
Trang 1Năm học 2013-2014
TRƯỜNG THCS NGUYỄN TỰ TÂN
Giáo viên : Dương Đình Ái
Trang 2Trong chương trình ngữ văn THCS em đã được học bài thơ nào viết về hình ảnh người bà? Của tác giả nào?
Tác phẩm thể hiện nội dung gì?
- Bài thơ “Tiếng gà trưa” của nhà thơ Xuân Quỳnh.
- Viết về tình cảm bà cháu.
Trang 3BẰNG VIỆT
Ngữ Văn 9
Tiết : 57 Văn bản
Trang 41 Tác giả:
Trang 5-Bằng Việt tên khai sinh là Nguyễn Việt Bằng ,sinh năm 1941 tại Thạch Thất – Hà Tây
+ Sự nghiệp :
- Bằng Việt làm thơ từ những năm
60 ,thuộc thế hệ các nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ vào những năm 62 ông
du học tại Liên Xô cũ và bắt đầu đến với thơ.Thơ Bằng Việt trong trẻo mượt mà khai thác những ước của tuổi trẻ nên gần gũi với tuổi trẻ ,nhất là trong nhà trường ông
là Chủ tịch Hội liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội
-Bằng Việt tên khai sinh là Nguyễn Việt Bằng ,sinh năm 1941 tại Thạch Thất – Hà Tây
+ Sự nghiệp :
- Bằng Việt làm thơ từ những năm
60 ,thuộc thế hệ các nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ vào những năm 62 ông
du học tại Liên Xô cũ và bắt đầu đến với thơ.Thơ Bằng Việt trong trẻo mượt mà khai thác những ước
mơ của tuổi trẻ nên gần gũi với tuổi trẻ ,nhất là trong nhà trường ông là Chủ tịch Hội liên hiệp Văn học nghệ thuật Hà Nội
Trang 6theo thời gian, nhưng những gì còn lại vẫn tươi non cái cảm xúc ban đầu trong tôi Và không chỉ thế hệ tôi mà cả thế hệ sau vẫn còn tìm thấy ở tập thơ này sự đồng điệu và chia sẻ… Được bạn đọc thế hệ sau thuộc thơ mình, đấy chính là hạnh phúc lớn của nhà thơ"
Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo
Trang 7Bằng Việt – Lưu Quang Vũ
I TÌM HiỂU KHÁI QUÁT:
Trang 101/ Bếp lửa gợi về những kỷ niệm
- Chờn vờn
- Êp iu nång ® îm
- Ch¸u th ¬ng bµ …
Bếp lửa sớm mai ở làng quê Việt Nam gợi nhớ về quê hương
Kỷ niệm về tuổi thơ
Kỷ niệm về bà
Là xuất phát mọi tình yêu
a/Kỷ niệm ấu thơ bên bếp lửa
Mùi khói Lên 4 tuổi quen mùi khói
Năm ấy đói mòn đói mỏi
Bố đi đánh xe rạc ngựa gầy
Một thời lịch sử đau thương của dân tộc
Giọng kể tâm tình kết hợp với miêu tả,tác giả dựng lại bức tranh
đau thương của một thời dân tộc
II TÌM HIỂU VĂN BẢN
Bếp lửa
Trang 11a/Kỷ niệm ấu thơ bên bếp lửa
b/Kỷ niệm về bà bên bếp lửa
Tiếng tu hú Tu hú kêu trên cánh đồng xa
Tu hú kêu bà có nhớ không
Tiếng tu hú sao tha thiết
Tu hú ơi ! kêu chi hoài…?
Điệp ngữ, nhân hoá
Nhằm khắc sâu nỗi nhớ thương bà và quê hương khắc khoải đến quặn lòng
1/ Bếp lửa gợi về những kỷ niệm
Trang 12a/Kỷ niệm ấu thơ bên bếp lửa
b/Kỷ niệm về bà bên bếp lửa
Khi giặc đốt làng - Dựng lại túp lều
- Bà vẫn vững lòng dặn cháu đinh ninh
- Rồi sớm rồi chiều lại bếp lửa bà nhen
- Khắc hoạ hình ảnh người bà
kháng chiến, kiên cường,
bền bỉ, thương con cháu
-Phép tu từ điệp ngữ ,liệt
kê ,kết hợp phương thức tự
sự ,miêu tả ,biểu cảm
Nhấn sâu dòng kỷ niệm Xoáy vào tiềm thức ,lay động tâm hồn người đọc
- “Ngọn lửa”=>lòng bà => tình yêu thương
Trang 132 Bếp lửa trong suy tưởng
1 BÕp löa gîi vÒ kû niÖm
a/Kỷ niệm ấu thơ bên bếp lửa
b/Kỷ niệm về bà bên bếp lửa
Ngọn lửa chứa niềm tin dai dẳng-Ngọn lửa của niềm tin, của tình thương được thắp lên từ bếp lửa cuộc đời
Điệp ngữ nhằm khẳng định
Giờ có:
-Khói trăm tàu -Lửa trăm nhà-Niềm vui trăm ngả
Nhắc nhở:
Bà nhóm bếp lên chưa
Đạo lý nhớ nguồn
Trang 14Bài thơ bếp lửa chứa đựng nhiều ý nghĩa triết lý , theo em đó là gì?
Trang 15A Sáng tạo hình bếp lửa vừa thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng
B Hình thức và giọng điệu phù hợp với cảm xúc hồi tưởng, suy ngẫm.
C Kết hợp các phương thức biểu đạt biểu cảm, tụ sự miêu tả và nghị luận.
D Cả A, B, C đều đúng.
? Nhận định nào nêu đúng nhất vẻ đẹp nghệ thuật của bài thơ?
Nhóm III + IV
A Bài thơ gợi lại những kỉ niệm đầy xúc động về người bà và tình bà cháu
B Thể hiện lòng kính yêu trân trọng và biết ơn của người cháu đối với bà.
C Bài thơ còn là tình cảm của cháu đối với gia đình, quê hương, đất nước.
D Kết hợp cả A, B, C.
? Nhận định nào nêu đầy đủ nhất về giá trị nội dung tư tưởng được thể hiện qua bài thơ?
D Cả A, B, C đều đúng
D Kết hợp cả A, B, C.
Trang 16- Sáng tạo hình bếp lửa vừa thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng
- Hình thức và giọng điệu phù hợp với cảm xúc hồi tưởng, suy ngẫm.
- Kết hợp các phương thức biểu đạt biểu cảm, tụ sự miêu tả và nghị luận.
- Bài thơ gợi lại những kỉ niệm đầy xúc động về người bà và tình bà cháu
- Thể hiện lòng kính yêu trân trọng và biết ơn của người cháu đối với bà.
- Bài thơ còn là tình cảm của cháu đối với gia đình, quê hương, đất nước.
III Tổng kết
* Nội dung
* Nghệ thuật
2 Bếp lửa trong suy tưởng
1 BÕp löa gîi vÒ kû niÖm
a/Kỷ niệm ấu thơ bên bếp lửa
b/Kỷ niệm về bà bên bếp lửa
I ĐỌC, TÌM HIỂU CHUNG
II ĐỌC, TÌM HIỂU VĂN BẢN
Trang 17trưởng thành , bài thơ Bếp lửa gợi lại những kỷ
niệm đầy xúc động về người bà và tình bà cháu
đồng thời thể hiện lòng kính yêu ,biết ơn của người cháu đối với bà , đối với gia đình quê hương, đất
nước – Bài thơ đã kết hợp nhuần nhuyễn các phương thức biểu đạt: Miêu tả ,tự sự ,bình luận Bài thơ
còn sáng tạo hình ảnh Bếp lửa gắn với hìng ảnh
người bà làm điểm tựa khơi gợi kỷ niệm cảm xúc
suy ngẫm về tìmh bà cháu
Trang 19Trong bài thơ, em thích nhất khổ thơ nào? Vì sao ?
Trang 20T
L I E N B A N G N G ATÊN THẬT CỦA TÁC GIẢ BÀI BẾP LỬA LÀ GÌ ?
Trang 21(Nguyễn Khoa Điềm)
Hướng dẫn đọc thêm
Trang 221 Tác giả
Sinh năm 1943, quê ở huyện Phong Điền, Thừa Thiên Huế.
Là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ.
Sáng tác năm 1971, khi tác giả đang công tác tại chién khu miền tây Thừa Thiên Huế.
2 Tác phẩm
Trang 23-Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi
Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần Mai sau con lớn vung chày lún sân.
Em cu tai ngủ trên lưng mẹ ơi
Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ
Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka- lưi Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ
Em ngủ cho ngoan đừng làm mẹ mỏi Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi Mặt trời của mẹ, em nằm trên lưng -Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi
Mẹ thương a-kay, mẹ thương làng đói Con mơ cho mẹ hạt bắp lên đều Mai sau con lớn phát mười Ka-lưi.
Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ
Mẹ đang chuyển lán, mẹ đi đạp rừng Thằng Mĩ đuổi ta phải rời con suối Anh trai cầm súng, chị gái cầm chông
Mẹ địu em đi để giành trận cuối
Từ trên lưng mẹ em đến chiến trường
Từ trong đói khổ em vào Trường Sơn -Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi
Mẹ thương a-kay, mẹ thương đất nước Con mơ cho mẹ được thấy Bác Hồ Mai sau con lớn làm người tự do.
-Cu Tai : Bé trai tên là Tai
- A-kay: con (Tiếng dân tộc Tà- Ôi )
- Ka-lưi: Tên ngọn núi ở phía tây Thừa Thiên
Trang 24•Bố cục : 3 đoạn
- Mỗi đoạn gồm hai lời ru
- Lời ru của nhà thơ (7 câu)
- Lời ru của mẹ ( 4 câu)
Phù hợp với lời hát ru
Trang 25Mẹ giã gạo nuôi bộ đội kháng chiến
Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka-lưi
Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi
Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ
Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội
Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng
Mồ hôi mẹ rơi má em nóng hổi
Vai mẹ gầy nhấp nhô làm gối
Lưng đưa nôi và tim hát thành lời:
Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi
Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ
Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka lưi
Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ
Em ngủ ngoan em đừng làm mẹ mỏi
Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi
Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng
Trang 26Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi
Em ngủ cho ngoan, đừng rời lưng mẹ
Mẹ đang chuyển lán mẹ đi đạp rừng
Thằng Mĩ đuổi ta phải rời con suối
Anh trai cầm súng, chị gái cầm chông
Mẹ địu em đi để giành trận cuối
Từ trong lưng mẹ em đến chiến trường
Từ trong đói khổ em vào Trường Sơn
Mẹ chuyển lán đạp rừng
Người mẹ Tà Ôi vất vả khổ nghèo thắm tình yêu con
Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka-lưi
Mẹ giã gạo nuôi bộ đội kháng chiến
Trang 27Cấu trúc lời ru vừa lặp lại vừa đối xứng tạo
âm điệu ngọt ngào trìu mến thể hiện tình thương con tha thiết và niềm tin của mẹ vào đứa con.
Tình cảm và ước vọng của mẹ phát triển ngày càng rộng lớn hoà cùng công cuộc kháng chiến của quê hương đất nước
-Ngủ ngoan a kay ơi ngủ ngoan a kay hỡi
Mẹ thương a- kay, mẹ thương bộ đội
Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần
Mai sau con lớn vung chày lún sân…
-Ngủ ngoan a kay ơI, ngủ ngoan a kay hỡi
Mẹ thương a- kay, mẹ thương làng đói
Con mơ cho mẹ hạt bắp lên đều
Mai sau con lớn phát mười Ka-lưi…
-Ngủ ngoan a kay ơi, ngủ ngoan a kay hỡi
Mẹ thương a- kay, mẹ thương đất nước
Con mơ cho mẹ được thấy Bác Hồ
Mai sau con lớn làm người tự do…
Tình thương con của mẹ gắn liền với tình yêu quê hương đất nước ý chí chiến đấu cho khát vọng tự do của đất nước.
Trang 28• => Theo lời ru, theo bước chân của người mẹ Tà-ôi, không gian được
mở rộng dần, tình cảm, ước mơ và khát vọng của người mẹ gửi gắm cho con cũng lớn dần lên và người mẹ không còn là của riêng em
cuTai nữa mà là bà mẹ chiến sĩ, người Mẹ đất nước.
- Mẹ thương Akay
-Thương bộ đội -Thương làng đói -Thương đất nước
- Con mơ cho mẹ
-Gạo trắng -Bắp lên đều -Thấy BácHồ
- No đủ vật chất
Trang 30Bài thơ ca ngợi người mẹ Tà Ôi càng trong gian khổ càng thương yêu con, mong ước con nên người lớn khôn khoẻ mạnh, lao động giỏi là công dân của đất nước tự do Tình yêu con của mẹ gắn liền với tình yêu đất nước, với tinh thần chiến đấu.
Bài thơ là khúc hát ru mang giọng điệu trìu mến ngọt ngào.
2 Nội dung
Trang 31CÂU 1
Mỗi đoạn có hai phần: 7 câu đầu nói về hoàn cảnh, công việc của người mẹ; 4 câu sau nói lên tình cảm và khát vọng
của người mẹ.
Có sự phát triển ngày càng cao, càng rộng lớn của tình
cảm, khát vọng của người mẹ qua các khúc ru.
Cả A,B,C đều đúng
Nhận định nào nói đúng nhất những nét đặc biệt trong cách cấu tạo của các đoạn thơ của bài Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ?
Trang 32Bền bỉ và quyết tâm trong công việc lao động và kháng chiến
thường ngày.
Luôn khát khao đất nước được độc lập tự do.
Thắm thiết yêu con và nặng tình thương buôn làng, quê
hương, bộ đội.
thơ?
Hiếu thảo, chung thủy, đảm đang
Trang 33“ Nguyễn Khoa Điềm ít nói, lặng lẽ làm việc nhưng bên trong cái dáng dong dỏng, gầy xanh ấy là cả sự suy nghĩ, nung nấu, kiếm lời giải đáp cho những vấn đề mà Điềm đang băn khoăn tìm tòi Nhiều lần, vừa gùi gạo lên dốc cao, Điềm vừa lẩm nhẩm làm thơ….Một lần, về đến nhà, chỉ kịp đặt gùi gạo xuống, vớ chiếc khăn mặt lau mồ hôi, Điềm ngồi vào bàn, ghi ngay bài thơ “ Khúc hát ru những
em bé lớn trên lưng mẹ” rồi đưa cho tôi Tôi thú vị đọc bài thơ và sung sướng nói với Điềm: “ Đây là một bài thơ hay viết về đồng bào dân tộc thiểu số Xin chúc mừng Điềm”
