Câu hỏi và đáp án môn học Lý luận văn hóa

Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Bổ sung, phát triển năm 2011, Đảng xác định: Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: D

động lực thúc đẩy sự phát triển KT-XH” (Đảng Cộng sản Việt Nam - văn kiện ĐH VIII – Trang 110) Bằng lý luận văn hóa đã học, đồng chí hãy phân tích nhận định trên.

Câu hỏi 7: “ Văn Hóa là nền tảng tinh thần của XH, vừa là mục tiêu, vừa là

động lực thúc đẩy sự phát triển KTXH”.

_

Nước ta đang tiến hành công cuộc CNH-HĐH đất nước, đây là quá trình tất yếu trong phát triển đi lên; quá trình đó không chỉ có tăng trưởng kinh tế mà phải là sự chuyển biến tích cực và đồng bộ trên các mặt: con người, xã hội, văn hóa; mối quan hệ giữa con người với môi trường tự nhiên; phải đảm bổ yếu tố bền vững trong từng bước phát triển Kinh nghiệm thế giới cho thấy công nghiệp hóa không gắn liền với phát triển văn hóa và con người sẽ dẫn đến những thảm họa về xã hội và môi trường Phát triển văn hóa và con người là động lực của sự phát triển KT-XH, là điều kiện thực hiện công nghiệp hóa, đồng thời là mục tiêu của sự phát triển KT-XH

Theo UNESCO, văn hóa là tổng thể các giá trị phức hợp của các mặt tình cảm, tri thức, vật chất và tinh thần của một xã hội, bao gồm cả phương thức sống, các quyền cơ bản, những truyền thống Dấu ấn của văn hóa được ghi trực tiếp lên các sản phẩm xã hội, trong đó có quá trình sản xuất của xã hội.

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn,

ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa.” Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó

mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi sự sinh tồn”.

Theo quan niệm trên, văn hóa là toàn bộ những thành tựu mà con người sáng tạo ra

vì “lẽ sinh tồn”, vì “mục đích của cuộc sống” và để “thích ứng những nhu cầu của đời sống” Bằng lao động, con người đã cải biến tự nhiên, tạo ra “thiên nhiên thứ hai” phục vụ cho sự sinh tồn của mình; qua đó, con người cũng cải biến luôn phần tự nhiên bên trong bản thân mình; thiên nhiên thứ hai ấy chính là văn hóa Ở phương diện này, con người là chủ thể của văn hóa, văn hóa phản ánh mối quan hệ giữa con người với tự nhiên.

Với tư cách là ngôn ngữ, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, phương thức sinh hoạt … Văn hóa là môi trường sống của con người Văn hóa nuôi dưỡng bảo bọc con người Như nhà xã hội học người Mỹ Parker nhận xét: người không đẻ

ra người, đứa trẻ chỉ trở thành người trong quá trình văn hóa hóa, tức quá trình học tập để trở thành nhân cách văn hóa Văn hóa như một cơ chế di truyền ngoài sinh học, di truyền bằng con đường xã hội Nói cách khác văn hóa sáng tạo ra con người, văn hóa phản ánh mối quan hệ giữa người với xã hội.

Hoạt động của con người là hoạt động sản xuất giá trị, tìm kiếm giá trị để thỏa mãn nhu cầu Hoạt động kinh tế nghiêng về phía cái lợi, khoa học hướng đến cái chân, đạo đức hướng đến cái thiện, nghệ thuật vươn đến cái mỹ Giá trị được đánh giá tùy thuộc vào không gian, thời gian và chủ thể định giá Vì vậy, có sự khác biệt trong quan niệm về giá trị giữa các cộng đồng khác nhau, điều này ít nhiều làm nên bản sắc của từng cộng đồng Giá trị là chổ dựa để con người đối chiếu với xã hội mà điều chỉnh hành vi, do đó, văn hóa biểu hiện mối quan hệ của con người không chỉ với tự nhiên, xã hội mà còn với chính bản thân mình.

trị phản ánh khát vọng vươn tới chân-thiện-mỹ của con người Văn hoá biểu thị mối quan hệgiữa con người với tự nhiên, quan hệ giữa con người với xã hội và quan hệ giữa con ngườivới bản thân Văn hoá mang tính nhân sinh, tính lịch sử và tính hệ thống Văn hoá có chứcnăng sáng tạo và tích luỹ giá trị, chức năng giáo dục và là động lực thúc đẩy sự phát triểncủa xã hội.

Thứ nhất, văn hóa mang tính nhân sinh, phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của con

người Nói đến văn hóa là nói đến những giá trị người, phần con người thêm vào giới tựnhiên; những gì chống lại con người là phản văn hóa Tính nhân sinh làm nên chức năngsáng tạo và tích lũy giá trị Văn hóa là kết quả của quá trình cải biến thế giới, của sự “sángtạo theo các qui luật của cái đẹp” Qua đó, năng lực bản chất người không ngừng được bộc

lộ và hoàn thiện Mỗi nền văn hoá là một phương thức tự thể hiện sự sáng tạo của conngười Sáng tạo văn hóa đã mở rộng vô hạn thế giới vật chất hữu hạn Sự giàu có của cácnền văn hóa được ghi nhận ở sự giàu có của các giá trị được sáng tạo và tích lũy qua khônggian và thời gian, phản ánh sự giàu có của tâm hồn con người

Thứ hai, là sự tổng hợp mọi phương thức sinh hoạt của con người, văn hóa mang

tính lịch sử Tính lịch sử không chỉ khiến văn hóa có một bề dày mà còn hình thành nêntruyền thống và bản sắc của từng nền văn hóa; liên kết quá khứ, hiện tại và tương lai; nó làmnên chức năng giáo dục của văn hóa Văn hóa là nền tảng cho nhân cách và trí tuệ của từng

cá nhân; đóng vai trò kiến tạo con người, hướng con người vào điều hay lẽ phải, xa lánh cáixấu Sức mạnh và hiệu quả chức năng giáo dục của văn hóa là ở chổ nó huy động toàn bộnăng lực tinh thần và tác động tới chổ sâu kín nhất của tâm hồn, biến quá trình giáo dụcthành tự giáo dục, tác động thành tự tác động Chức năng giáo dục duy trì sự phát triển liêntục của lịch sử cũng như điều chỉnh, định hướng các hoạt động của con người

Thứ ba, là những giá trị phụ thuộc vào không gian, thời gian và chủ thể định giá, văn

hóa mang tính hệ thống Tính hệ thống phân biệt giữa văn hóa và phản văn hóa, giữa cácnền văn hóa với nhau; nó đặt con người vào những khuôn mẫu nhất định, trong đó, bảng giátrị vừa là mục tiêu, vừa là tấm biển chỉ dẫn hành vi của con người; điều này khiến văn hóa

có chức năng là động lực thúc đẩy sự phát triển xã hội Với tư cách là sự tổng hợp của mọiphương thức sinh hoạt, văn hóa tự nó đã là “guồng quay” của đời sống; thiếu phương thức

vận hành ấy, xã hội không thể phát triển Hồ Chí Minh từng nói “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”.

Ba chức năng trên thống nhất với nhau một cách hữu cơ Nhờ sáng tạo và tích lũy giátrị mà văn hóa có chức năng giáo dục và từ đó trở thành động lực thúc đẩy sự phát triển xãhội

Theo quan niệm phổ biến, văn hóa được phân thành hai mảng là văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể Văn hóa vật thể tồn tại dưới dạng vật thể như tác phẩm kiến trúc, điêu

khắc, danh lam, thắng cảnh, v.v Văn hóa phi vật thể bao gồm những sản phẩm không cóhình thể, tồn tại dưới dạng giá trị, được ghi nhớ trong ký ứng cộng đồng như các giá trị tinh

thần của dân tộc (lòng yêu nước, lòng nhân ái, ý thức cộng đồng, tinh thần đoàn kết v.v.),

các huyền thoại, truyền thuyết, lễ hội, tín ngưỡng dân gian v.v Cách phân chia này chỉ có ýnghĩa tương đối Văn hóa vận hành như một chỉnh thể, cả trong những yếu tố vật thể lẫn phivật thể Không có các giá trị phi vật thể, cái vật thể không làm thành văn hóa; không có cáivật thể, cái phi vật thể không có nơi để biểu hiện

Với tư cách là phương thức sản xuất tinh thần, văn hóa chịu sự qui định của phươngthức sản xuất vật chất, tức cơ sở kinh tế của một chế độ xã hội nhất định Sự qui định nàyđược thể hiện:

trong các thành tựu văn hóa.

Thứ hai là, kinh tế phát triển sẽ làm gia tăng nhu cầu Sự phồn sinh của nhu cầu sẽ

đưa đến sự phồn sinh của văn hóa

Thứ ba là, kinh tế phát triển tạo điều kiện cho sự chăm lo phát triển văn hóa, cụ thể là

đầu tư cho con người, cơ sở vật chất-kỹ thuật để phát triển giáo dục-đào tạo, khoa học-côngnghệ, các dịch vụ vui chơi giải trí v.v thậm chí cả văn học nghệ thuật

Tuy nhiên, văn hóa có tính độc lập tương đối so với kinh tế Văn hóa không phải làsản phẩm thụ động của kinh tế Sự tác động của kinh tế đối với văn hóa không phải là sự tácđộng trực tiếp, tức khắc Vì vậy không hẳn đời sống vật chất được nâng cao thì đời sống vănhóa cũng được nâng cao và ngược lại Mặt khác, văn hóa có khả năng thúc đẩy sự phát triểnkinh tế-xã hội

Văn hóa cũng chịu sự qui định của chính trị Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết: “Văn hóa, nghệ thuật, cũng như mọi hoạt động khác, không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh

tế và chính trị” Tư tưởng chính trị làm nên nội dung ý thức hệ của văn hóa, qui định nội

dung giai cấp của văn hóa Chế độ chính trị tác động đến văn hóa bằng cách thức quản lý,

hệ thống chính sách, pháp luật Ở cả hai phương diện, chính trị định hướng phát triển vănhóa Văn hóa không thể tách rời chính trị Trong những bối cảnh cụ thể văn hóa phải lấychính trị làm sứ mệnh Sự tiến bộ của văn hóa chính là ở chỗ nó đứng về một nền chính trịtiến bộ

Văn hóa cũng có tính độc lập tương đối so với chính trị Văn hóa có thể biến thànhsức mạnh vật chất tham gia lật đổ chế độ chính trị một khi sự phát triển của lực lượng sảnxuất cho phép Dễ thấy rằng những cuộc cách mạng xã hội thường có sự chuẩn bị của cáctiền đề văn hóa

Trong suốt lịch sử lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn coi văn hóa là một bộ phận

quan trọng của sự nghiệp cách mạng: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đầy sự phát triển KT-XH Quan điểm này được cụ thể hóa trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5, khóa VIII “Về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” và được khẳng định lại trong Kết luận hội

nghị Trung ương 10, khóa IX

Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội: Đời sống xã hội có hai mặt đó là vật chất

và tinh thần Nếu kinh tế là nền tảng vật chất của đời sống xã hội, thì văn hóa là nền tảngtinh thần của xã hội, góp phần tạo nền móng của xã hội Nền móng có vững chắc thì sự pháttriển của đất nước mới lành mạnh Nói văn hóa là nền tảng tinh thần có nghĩa là coi văn hóa

là tổng thể các giá trị, các tiềm năng sáng tạo của đất nước Muốn phát triển cần phải dựavào các giá trị đó, phải khai thác và phát huy các giá trị đó Thông qua thực tế kiểm nghiệm,

Đảng ta chỉ ra rằng: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội; văn hóa thể hiện sức sống, sức sáng tạo phát triển và bản lĩnh của một dân tộc.

Văn hóa là nền tảng tinh thần, đòi hỏi phải đặt văn hóa vào vị trí quan trọng Cũngnhư kinh tế tạo nên giá trị vật chất-nền tảng vật chất và nền tảng tinh thần tạo những điềukiện cần và đủ để xã hội tồn tại và phát triển Thiếu điều kiện vật chất thì không có sự tồntại của con người, nhưng thiếu điều kiện tinh thần thì xã hội không thể phát triển được.Trong quá trình tồn tại và phát triển của lịch sử, cơ sở vật chất và tinh thần thường xuyênthấm lẫn vào nhau và hỗ trợ lẫn nhau Nền tảng tinh thần suy yếu, xã hội sẽ lâm vào khủnghoảng, các tệ nạn xã hội xuất hiện và sự phát triển kinh tế sẽ gặp khó khăn

Mỗi một quốc gia, dân tộc trong quá trình hình thành và phát triển, cải tạo tự nhiên,lao động sản xuất, tổ chức xã hội…đã hình thành và tích lũy một hệ thống những kinh

người và được xem là giá trị có ý nghĩa được cộng đồng khẳng định, bảo vệ; có vai trò liênkết cộng đồng và định hướng cho hoạt động của cộng đồng Còn chuẩn mực xã hội là sự cụthể hóa giá trị, là những quy định nhằm điều chỉnh hành vi ứng xử của con người Chuẩnmực đạo đức thông qua xã hội tác động đến lương tâm, không bị pháp luật điều chỉnh nhưngqua dư luận xã hội tác động làm điều chỉnh những hành vi ấy đúng chuẩn mực của xã hội.

Văn hóa vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy phát triển KT-XH

Văn hóa là mục tiêu của phát triển KT-XH, nghĩa là sự phát triển kinh tế phải nhằmmục đích nâng cao chất lượng đời sống xã hội, tạo cơ sở vật chất cho sự phát triển lànhmạnh về đời sống tinh thần, trong mỗi chính sách KT-XH luôn đòi hỏi phải bao hàm nộidung và mục tiêu văn hóa Muốn vậy, văn hóa phải điều tiết sự phát triển của kinh tế, gắn sựphát triển của kinh tế với tiến bộ xã hội Văn hóa thể hiện trình độ phát triển về ý thức, trítuệ, năng lực sáng tạo của con người Với sự phát triển của văn hóa, bản chất nhân văn,nhân đạo của mỗi cá nhân và cả cộng đồng được bồi dưỡng và phát huy, trở thành giá trị caoquý và chuẩn mực của toàn xã hội Những hiểm họa mà loài người đang phải đối mặt như ônhiểm môi trường, mất cân bằng sinh thái, khủng hoảng kinh tế, phân hóa giàu nghèo cónguyên nhân quan trọng là nhiều hoạt động kinh tế chỉ nhắm vào lợi ích kinh tế trước mắt

mà không tính đến hiệu quả xã hội

Ở nước ta, việc xác định văn hóa là mục tiêu của sự phát triển kinh tế-xã hội còn thểhiện tính ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa mà chúng ta đang xây dựng Đó là chế độ xãhội coi việc con người được giải phóng, được phát triển tự do, hài hòa,được hưởng hạnhphúc là mục tiêu cao nhất Suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta luôn xemvăn hóa là một mục tiêu quan trọng Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội (Bổ sung, phát triển năm 2011), Đảng xác định: Xã hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta xây dựng là một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp; có nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện; các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhau cùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân do Đảng Cộng sản lãnh đạo; có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới.

Vai trò động lực của văn hóa trong sự phát triển kinh tế-xã hội được thể hiện quaviệc văn hóa phát triển con người và tạo môi trường xã hội thuận lợi, điều tiết các hoạt độngkinh tế-xã hội Với việc con người là động lực của sự phát triển như trên thì văn hóa cũngđược xem là động lực của sự phát triển kinh tế-xã hội, bởi con người và văn hóa gắn liềnvới nhau Với chức năng hướng tới cái chân-thiện-mỹ, văn hóa định hướng phát triển nhâncách cá nhân và cộng đồng, khơi dậy tiềm năng sáng tạo vô tận của con người để phát triểnkinh tế-xã hội

Ngày nay, một đất nước giàu hay nghèo không chỉ ở chỗ có nhiều hay ít lao động,vốn, kỹ thuật và tài nguyên thiên nhiên mà còn ở chỗ có khả năng phát huy tiềm năng sángtạo của nguồn lực con người hay không Tiềm năng sáng tạo này nằm trong các yếu tố cấuthành văn hóa, nghĩa là trong sự hiểu biết, tâm hồn, đạo lí, lối sống, trình độ thẩm mỹ củamỗi cá nhân và cộng đồng Hàm lượng trí tuệ, hàm lượng văn hóa trong các lĩnh vực của đờisống con người càng cao thì khả năng phát triển kinh tế-xã hội càng lớn và hiện thực

Vai trò động lực của văn hóa không còn thể hiện ở chỗ văn hóa tạo dựng môi trường

xã hội thuận lợi cho phát triển kinh tế-xã hội Thông qua các giá trị, chuẩn mực xã hội và

Nước ta đang trong quá trình hội nhập quốc tế, đứng trước xu thế toàn cầu hóa, nềnkinh tế còn thấp kém so với một số nước trong khu vực và trên thế giới Để văn hóa pháthuy đúng nghĩa là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu, là động lực thúc đẩy sự pháttriển kinh tế-xã hội như quan điểm của Đảng, chúng ta cần phải chăm lo phát triển văn hóa:

Một là, củng cố và tiếp tục xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh, phong phú,

đa dạng:

Đưa phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá” đi vào chiều sâu,thiết thực, hiệu quả; xây dựng nếp sống văn hoá trong các gia đình, khu dân cư, cơ quan,đơn vị, doanh nghiệp, trường học, làm cho các giá trị văn hoá thấm sâu vào mọi mặt đời

sống, được thể hiện cụ thể trong sinh hoạt, công tác, quan hệ hằng ngày của cộng đồng và từng con người, tạo sức đề kháng đối với các sản phẩm độc hại Tiếp tục đẩy mạnh việc

giáo dục, bồi dưỡng đạo đức, lối sống có văn hóa; xây dựng nếp sống văn minh trong việc

cưới, tang, lễ hội; ngăn chặn và đẩy lùi các hủ tục, bạo lực, gây rối trật tự công cộng, mại dâm, ma tuý, cờ bạc Sớm có chiến lược quốc gia về xây dựng gia đình Việt Nam, góp phần giữ gìn và phát triển những giá trị truyền thống của văn hoá, con người Việt Nam, nuôi dưỡng, giáo dục thế hệ trẻ Đúc kết và xây dựng hệ giá trị chung của người Việt Nam

thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế

Tăng cường đầu tư và nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thiết chế văn hoá ởcác cấp Xã hội hoá các hoạt động văn hoá, chú trọng nâng cao đời sống văn hoá ở nôngthôn, vùng khó khăn, thu hẹp dần khoảng cách hưởng thụ văn hoá giữa các vùng, các nhóm

xã hội, giữa đô thị và nông thôn

Hai là, phát triển sự nghiệp văn học, nghệ thuật; bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hoá truyền thống, cách mạng:

Tiếp tục phát triển nền văn học, nghệ thuật Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dântộc, giàu chất nhân văn, dân chủ, vươn lên hiện đại, phản ánh chân thật, sâu sắc đời sống,lịch sử dân tộc và công cuộc đổi mới đất nước; cổ vũ, khẳng định cái đúng, cái đẹp, đồng

thời lên án cái xấu, cái ác Khuyến khích tìm tòi, thể nghiệm những phương thức thể hiện và phong cách nghệ thuật mới, đáp ứng nhu cầu tinh thần lành mạnh, đa dạng và bồi dưỡng lý tưởng, thị hiếu thẩm mỹ cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ Bảo vệ sự trong sáng của

tiếng Việt Khắc phục yếu kém, nâng cao tính khoa học, sức thuyết phục của hoạt động lý

luận, phê bình văn học, nghệ thuật, góp phần hướng dẫn sự phát triển của sáng tạo văn học, nghệ thuật, từng bước xây dựng hệ thống lý luận văn nghệ Việt Nam.

Hoàn thiện và thực hiện nghiêm túc các quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ, về bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hoá vật thể và phi vật thể của dân tộc Gắn kết chặt chẽ nhiệm vụ phát triển văn hoá, văn nghệ, bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hoá với phát triển du lịch và hoạt động thông tin đối ngoại nhằm truyền bá sâu rộng các giá trị văn hoá trong công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ và người nước ngoài Xây dựng và thực hiện

các chính sách bảo tồn, phát huy giá trị văn hoá, ngôn ngữ, chữ viết các dân tộc thiểu số.Xây dựng và thực hiện các chính sách, chế độ đào tạo, bồi dưỡng, chăm lo đời sống vậtchất, tinh thần, tạo điều kiện để đội ngũ những người hoạt động văn hoá, văn học, nghệthuật sáng tạo nhiều tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật

Ba là, phát triển hệ thống thông tin đại chúng:

Chú trọng nâng cao tính tư tưởng, phát huy mạnh mẽ chức năng thông tin, giáo dục,

tổ chức và phản biện xã hội của các phương tiện thông tin đại chúng vì lợi ích của nhân dân

và đất nước; khắc phục xu hướng thương mại hoá, xa rời tôn chỉ, mục đích trong hoạt động

báo chí, xuất bản Tập trung đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ hoạt động báo chí, xuất

cường hiệu quả hoạt động, đồng thời đổi mới mô hình, cơ cấu tổ chức, cơ sở vật chất - kỹ thuật theo hướng hiện đại.

Phát triển và mở rộng việc sử dụng internet, đồng thời có biện pháp quản lý, hạn chếmặt tiêu cực, ngăn chặn có hiệu quả các hoạt động lợi dụng internet để truyền bá tư tưởngphản động, lối sống không lành mạnh

Bốn là, mở rộng và nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế về văn hoá:

Đổi mới, tăng cường việc giới thiệu, truyền bá văn hoá, văn học, nghệ thuật, đấtnước, con người Việt Nam với thế giới Mở rộng, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động

thông tin đối ngoại, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực văn hoá, báo chí, xuất bản Xây dựng một

số trung tâm văn hoá Việt Nam ở nước ngoài và trung tâm dịch thuật, quảng bá văn hoá Việt Nam ra nước ngoài

Tiếp thu những kinh nghiệm tốt về phát triển văn hoá của các nước, giới thiệu các tácphẩm văn học, nghệ thuật đặc sắc của nước ngoài với công chúng Việt Nam Thực hiện đầy

đủ cam kết quốc tế về bảo đảm quyền sở hữu trí tuệ, quyền tác giả các sản phẩm văn hoá

Xây dựng cơ chế, chế tài ngăn chặn, đẩy lùi, vô hiệu hoá sự xâm nhập và tác hại của các sản

phẩm đồi trụy, phản động; bồi dưỡng và nâng cao sức đề kháng của công chúng, nhất là thế

hệ trẻ

Tóm lại, xác định văn hóa là nền tảng của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực

thúc đẩy sự phát triển KT-XH, một mặt đánh giá cao vị trí, vai trò quan trọng của văn hóa;mặt khác, cũng để khẳng định một chân lý là chỉ có đặt văn hóa trong sự phát triển, gắn vănhóa với sự phát triển, nghĩa là văn hóa phải bén rễ trong kinh tế thì kinh tế mới phát triển

được Sự nghiệp văn hóa, suy cho cùng là vì con người, như nhận định của Đảng ta: Nhiệm

vụ trung tâm của sự nghiệp văn hóa là bồi dưỡng con người Việt Nam về trí tuệ, bản lĩnh, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, nhân cách, xây dựng thế giới quan khoa học, nhân sinh quan XHCN, hướng con người tới những giá trị Chân - Thiện – Mĩ Vì vậy trong quá

trình phát triển kinh tế - xã hội, cần coi trọng chính sách đầu tư cho văn hóa, đầu tư cho conngười, khuyến khích và tạo điều kiện để nhân dân tham gia phát triển và sáng tạo văn hóa,đồng thời hưởng thụ văn hóa ngày càng nhiều hơn

BÀI 3: XÂY DỰNG NỀN VĂN HÓA VIỆT NAMTIÊN TIẾN, ĐẬM ĐÀ BẢN SẮC DÂN TỘC

Câu hỏi 21: Trong văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 8 của đảng Cộng

sản Việt Nam có đoạn: "mọi hoạt động văn hóa văn nghệ, nhằm xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người Việt Nam về

tư tưởng, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cho sự nghiệp phát triển XH" (Trích văn kiện đại hội ĐB lần thứ 8 NXB chính trị QUỐC GIA - trang 110) Bằng lý luận văn hóa ?ồng chí hãy phân tích luận điểm trên.

Câu hỏi 1: “Mọi hoạt động văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát

triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực, sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hóa,

quan hệ hài hòa trong gia đình, cộng đồng, xã hội” (Đảng Cộng sản Việt Nam - văn kiện ĐH IX – Trang 104) Vận dung lý luận văn hóa và đường lối văn hóa của Đảng,

đồng chí hãy làm rõ vai trò của văn hóa đối với sự nghiệp xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay?

Câu hỏi 4: Vận dụng hiểu biết về lý luận và đường lối văn hóa của Đảng Cộng

sản Việt Nam, hãy phân tích vì sao Nghị quyết hội nghị TW 5 xác định “Nền văn hóa của ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc"?

Câu hỏi 14: Trong VK ĐH VIII có đoạn: “mọi hoạt động VH, văn nghệ phải

nhằm xây dựng và phát triển nền VH tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, xây dựng con người VN về tư tưởng, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, xây dựng môi trường VH lành mạnh cho sự phát triển XH” (VKVIII-NXB CT Quốc gia HN 1996 trang 110) Bằng lý luận VH đồng chí hãy phân tích luận điểm trên.

Thuật ngữ Văn hóa xuất hiện từ lâu đời trong ngôn ngữ nhân loại và cho đến nay văn

hóa vẫn là một trong những khái niệm phức tạp và khó xác định Theo UNESCO, văn hóa

là tổng thể các giá trị phức hợp của các mặt tình cảm, tri thức, vật chất và tinh thần của một xã hội, bao gồm cả phương thức sống, các quyền cơ bản, những truyền thống Dấu

ấn của văn hóa được ghi trực tiếp lên các sản phẩm xã hội, trong đó có quá trình sản xuất của xã hội.

Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương khóa tám khẳng định: “Văn hóa Việt Nam là tổng thể những giá trị vật chất và tinh thần do cộng đồng các dân tộc Việt Nam sáng tạo ra trong quá trình dựng nước và giữ nước” Chúng ta biết rằng, hoạt động

của con người là hoạt động sản xuất giá trị, tìm kiếm giá trị để thỏa mãn nhu cầu Trong đó,hoạt động kinh tế hướng đến cái lợi, khoa học tìm đến cái chân, đạo đức hướng đến cáithiện, nghệ thuật vươn đến cái mỹ Giá trị được đánh giá tùy thuộc vào không gian, thờigian và chủ thể định giá Vì vậy, có sự khác biệt trong quan niệm về giá trị giữa các cộngđồng khác nhau, điều này ít nhiều làm nên bản sắc của từng cộng đồng

Nước ta đang trong quá trình hội nhập quốc tế, nền kinh tế còn thấp kém so với một

số nước trong khu vực và trên thế giới Để văn hóa phát huy đúng nghĩa là nền tảng tinhthần của xã hội, là mục tiêu, là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội như quan điểmcủa Đảng Chúng ta cần phải chăm lo phát triển văn hóa, xây dựng một nền văn hóa ViệtNam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Dựa vào lý luận của chủ nghĩa Mác-Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta coi

trọng vai trò của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế-xã hội Với tư cách là phương thứcsản xuất tinh thần của xã hội, văn hóa chịu sự chi phối của guồng máy kinh tế-nền sản xuất

vật chất của xã hội Tuy nhiên, văn hóa không phải là sản phẩm thụ động của kinh tế Trongnhững điều kiện thuận lợi, văn hóa có thể trở thành một nguồn lực quan trọng đối với sựphát triển kinh tế-xã hội Nhận thức sâu sắc vai trò của văn hóa với sự nghiệp cách mạngcủa dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi nâng cao dân trí Người nói “Một dân tộc dốt

là một dân tộc yếu”

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta đã chủ trương xây dựng một xã hội vănhóa cao, đề ra nhiệm vụ xây dựng đất nước là phải vừa phát triển kinh tế, vừa phát triển vănhóa Vai trò quan trọng của văn hóa đối với sự phát triển kinh tế-xã hội đã được Đảng đúc

kết trong văn kiện hội nghị lần thứ 5, Ban Chấp hành trung ương khóa VIII: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội”.

Mô hình văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là sự kế thừa và tính nhất quántrong đường lối văn hóa của Đảng Đề cương về văn hóa Việt Nam của Đảng (1943) đã chủtrương xây dựng nền văn hóa Việt Nam tân dân chủ với ba nguyên tắc vận động là dân tộchóa, khoa học hóa, và đại chúng hóa Mỗi giai đoạn cách mạng Đảng ta luôn có sự điềuchỉnh, bổ sung phù hợp tuy cách diễn đạt có khác nhau, nhưng luôn chú trọng hai đặc trưng

là tính dân tộc và định hướng xã hội chủ nghĩa

Cơ sở thực tiển của nền văn hóa dân tộc Việt nam là được xây dựng từ thành quả lao

động sáng tạo, từ sự đấu tranh kiên cường, bền bỉ của quá trình dựng nước và giữ nước, làkết quả giao lưu, tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh trên thế giới Tất cả những điều

ấy đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách và bản lĩnh Việt Nam giúp dân tộc tồn tại và pháttriển trong mọi hoàn cảnh

Mở cửa hội nhập và giao lưu quốc tế, tiến hành công nghiệp hóa hiện đại hóa đấtnước là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân trong giai đoạn cách mạng hiện nay, nhằm thực

hiện hai nhiệm vụ chiến lược là bảo vệ Tổ quốc và làm cho “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Đó là quá trình cải biến xã hội sâu sắc, tạo sự thay đổi về cơ

cấu kinh tế, kết cấu xã hội, làm tăng nhanh nhu cầu văn hóa của các tầng lớp dân cư và quátrình dân chủ hóa đời sống xã hội; tạo ra nhiều cơ hội để nước ta tiếp thu những thành tựucủa khoa học-công nghệ, của văn hóa, văn minh nhân loại; đồng thời cũng đặt chúng tatrước những thách thức mới trong việc giữ gìn bản sắc dân tộc Toàn cầu hóa đang làm mờdần ranh giới giữa các quốc gia, đưa đến hiện tượng nhất thể hóa đời sống nhân loại thôngqua các sản phẩm vật chất và tinh thần; là xu thế áp đặt văn hóa và “đế quốc chủ nghĩa”

trong văn hóa: đem giá trị của dân tộc này áp đặt cho dân tộc khác, lấy sản phẩm văn hóa của dân tộc này thay thế hoặc lấn áp sản phẩm văn hóa của dân tộc khác bằng sức mạnh kinh tế và công nghệ hiện đại Điều này dẫn đến nguy cơ làm nghèo nàn đời sống tinh thần

của nhân loại, đi ngược với xu hướng tiến bộ và đúng đắn của loài người Lịch sử đã chứng

minh rằng: văn hóa là linh hồn của dân tộc, văn hóa còn thì dân tộc còn, văn hóa suy thì dân tộc suy, văn hóa mất thì dân tộc diệt vong.

Chủ trương xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc từ thực trạng suythoái văn hóa, mà nhất là suy thoái về tư tưởng, đạo đức và lối sống đã làm ảnh hưởng xấuđến phát triển kinh tế-xã hội, đến môi trường sống lành mạnh và đến mục tiêu phát triển conngười Thực tiễn đang đòi hỏi phải cấp bách chấn hưng nền văn hóa dân tộc, phát huynguồn lực con người phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

“Tiên tiến” có nghĩa là đi trước và tiến bộ Tính chất tiên tiến của nền văn hóa dân tộc Việt Nam hiện đại được biểu hiện ở những đặc trưng cơ bản sau:

Nền văn hóa tiên tiến là nền văn hóa thể hiện tinh thần yêu nước và tiến bộ Phát

huy chủ nghĩa yêu nước và truyền thống đoàn kết dân tộc, ý thức độc lập tự chủ, tự cường

để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc mà nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa

xã hội theo chủ nghĩa Mác-Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Nền văn hóa tiên tiến phải thấm nhuần tinh thần nhân văn cách mạng Giải phóng

con người khỏi mọi áp bức bóc lột, khỏi sự tha hóa, tạo điều kiện cho con người phát triểntoàn diện từ thể chất đến tinh thần Tính tiên tiến của nền văn hóa Việt Nam hiện đại thểhiện ở chỗ luôn lấy con người làm trung tâm, lấy hạnh phúc của con người làm mục đíchphấn đấu cao nhất

Nền văn hóa tiên tiến là nền văn hóa mang tinh thần dân chủ Chỉ có dân chủ mới

đảm bảo mọi quyền lợi cũng như mọi tiềm năng sáng tạo của nhân dân lao động được thựchiện và phát huy một cách đầy đủ nhất; là tiền đề quan trọng cho sự phát triển văn hóa.Càng thực hiện dân chủ, văn hóa càng phát triển Văn hóa càng phát triển, càng góp phầntích cực vào sự hoàn thiện con người, hoàn thiện xã hội

Nền văn hóa tiên tiến là nền văn hóa mang tính hiện đại Ngoài hệ tư tưởng, các

lĩnh vực như giáo dục, khoa học-công nghệ phải tiến kịp và hòa nhập với trình độ chungcủa thế giới Nền văn hóa Việt Nam hiện đại phải có khả năng tham gia giải quyết tốt nhữngvấn đề toàn cầu như chiến tranh và hòa bình;thảm họa môi trường, dịch bệnh, bùng nổ dân

số, đói nghèo, tệ nạn xã hội

Tính chất tiên tiến còn thể hiện ở hình thức biểu hiện, phương tiện truyền tải nội dung Nội dung tiên tiến cần phải được chuyển tải bởi những hình thức thể hiện hiện đại,

phù hợp Điều này góp phần làm cho các sản phẩm văn hóa của dân tộc thêm sinh động vàgiàu sức sống hơn Nền văn hóa tiên tiến phải có kết cấu hạ tầng hiện đại với những mạnglưới các thiết chế văn hóa phát triển đồng bộ, đáp ứng nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ vănhóa của nhân dân

Trong bối cảnh toàn cầu hóa văn hóa hiện nay, nếu một dân tộc không đủ bản lĩnh vàkhả năng sáng tạo nên cái riêng sẽ có nguy cơ biến thành cái bóng mờ của dân tộc khác Vì

vậy, nền văn hóa Việt Nam tiên tiến phải được xây dựng trên cơ sở đậm đà bản sắc dân tộc Bản sắc dân tộc được hiểu là đặc trưng cốt lõi, là sắc thái, dung mạo riêng làm nên tính

đặc thù của một dân tộc

Văn hóa ra đời trong quá trình hình thành và phát triển của cộng đồng dân tộc, là yếu

tố cấu thành dân tộc, thể hiện trình độ trí tuệ, đặc điểm về tâm hồn, nhân cách và lối sốngcủa dân tộc Do điều kiện địa lý, lịch sử của mỗi dân tộc có những đặc điểm khác nhau nênvăn hóa dân tộc cũng có những nét đặc thù Nói tới bản sắc dân tộc là nói tới yếu tố đặc sắc,bền vững của nền văn hóa dân tộc, thể hiện đặc tính dân tộc, cốt cách, bản lĩnh, tâm hồn, lốisống, cách cảm, cách nghĩ, cách tư duy và những khát vọng, những biểu tượng của dân tộc

ấy Bản sắc dân tộc tạo nên sức mạnh cố kết, duy trì và phát triển đời sống cộng đồng với tưcách là một dân tộc Đó là bộ “gen” bảo tồn dân tộc, bộ lọc để hấp thu những giá trị tốt đẹpcủa nhân loại

Bản sắc dân tộc Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn nǎm đấu tranh dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân-gia đình-làng xã-Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý; đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động;

sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống Bản sắc vǎn hóa dân tộc còn đậm

nét cả trong các hình thức biểu hiện mang tính dân tộc độc đáo Quan điểm của Đảng ta

trong công tác xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc:

Vǎn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-xã hội Chǎm lo vǎn hóa là chǎm lo củng cố nền tảng tinh thần

của xã hội Thiếu nền tảng tinh thần tiến bộ và lành mạnh, không quan tâm giải quyết tốtmối quan hệ giữa phát triển kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội thì không thể có sự pháttriển kinh tế-xã hội bền vững Phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu vǎn hóa, vì xã hội côngbằng, vǎn minh, con người phát triển toàn diện Vǎn hóa là kết quả của kinh tế đồng thời làđộng lực của sự phát triển kinh tế Các nhân tố vǎn hóa phải gắn kết chặt chẽ với đời sống

và hoạt động xã hội trên mọi phương diện chính trị, kinh tế, xã hội, luật pháp, kỷcương biến thành nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của phát triển

Nền vǎn hóa mà chúng ta xây dựng là nền vǎn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Tiên tiến là yêu nước và tiến bộ mà nội dung cốt lõi là lý tưởng độc lập dân tộc và chủ

nghĩa xã hội theo chủ nghĩa Mác- Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm mục tiêu tất cả vìhạnh phúc và sự phát triển toàn diện của con người trong mối quan hệ hài hòa giữa cá nhân

và cộng đồng, giữa xã hội và tự nhiên Tiên tiến không chỉ về nội dung tư tưởng mà cả tronghình thức biểu hiện, trong các phương tiện chuyển tải nội dung Bảo vệ bản sắc dân tộc phảigắn kết với mở rộng giao lưu quốc tế, tiếp thu có chọn lọc vǎn hóa các dân tộc khác Giữ gìnbản sắc dân tộc phải đi liền với chống lạc hậu, lỗi thời trong phong tục, tập quán, lề thói cũ

Nền vǎn hóa Việt Nam là nền vǎn hóa thống nhất mà đa dạng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam Nước ta có 54 dân tộc anh em cùng sinh sống Mỗi dân tộc đều có

những giá trị và sắc thái vǎn hóa riêng Các giá trị và sắc thái đó bổ sung cho nhau, làmphong phú nền vǎn hóa Việt Nam và củng cố sự thống nhất dân tộc là cơ sở để giữ vững sựbình đẳng và phát huy tính đa dạng vǎn hóa của các dân tộc anh em

Xây dựng và phát triển vǎn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh đạo, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng Mọi người Việt Nam phấn đấu vì dân

giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, vǎn minh đều tham gia sự nghiệp xây dựng và pháttriển nền vǎn hóa nước nhà Công nhân, nông dân, trí thức là nền tảng khối đại đoàn kếttoàn dân, cũng là nền tảng của sự nghiệp xây dựng và phát triển vǎn hóa dưới sự lãnh đạocủa Đảng, quản lý của Nhà nước Đội ngũ trí thức gắn bó với nhân dân giữ vai trò quantrọng trong sự nghiệp xây dựng và phát triển vǎn hóa

Vǎn hóa là một mặt trận; xây dựng và phát triển vǎn hóa là một sự nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì thận trọng Bảo tồn và phát

huy những di sản vǎn hóa tốt đẹp của dân tộc, sáng tạo nên những giá trị vǎn hóa mới, xãhội chủ nghĩa, làm cho những giá trị ấy thấm sâu vào cuộc sống toàn xã hội và mỗi conngười Trong công cuộc đó, "xây" đi đôi với "chống", lấy "xây" làm chính Cùng với việcgiữ gìn và phát triển những di sản vǎn hóa quý báu của dân tộc, tiếp thu những tinh hoa vǎnhóa thế giới, sáng tạo, vun đắp nên những giá trị mới, phải tiến hành kiên trì cuộc đấu tranhbài trừ các hủ tục, các thói hư tật xấu, nâng cao tính chiến đấu, chống mọi mưu toan lợidụng vǎn hóa để thực hiện "diễn biến hòa bình"

Muốn xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trong thời gian tới cần tập trung làm tốt những nhiệm vụ cụ thể sau:

Một là, xây dựng con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới Mục tiêu

cao cả của chủ nghĩa xã hội là hạnh phúc của con người, sự phát triển tự do và toàn diện của

con người với những đức tính là có tinh thần yêu nước, tự cường dân tộc, phấn đấu vì độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có ý chí vươn lên đưa đất nước thoát khỏi nghèo nàn lạc

hậu, đoàn kết với nhân dân thế giới trong sự nghiệp đấu tranh vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội Có ý thức tập thể, đoàn kết, phấn đấu vì lợi ích chung Có lối sống lành mạnh, nếp sống vǎn minh, cần kiệm, trung thực, nhân nghĩa, tôn trọng kỷ cương phép nước, quy ước của cộng đồng; có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trường sinh thái Lao động chǎm chỉ với lương tâm nghề nghiệp, có kỹ thuật, sáng tạo, nǎng suất cao vì lợi ích của bản thân, gia đình, tập thể và xã hội Thường xuyên học tập, nâng cao hiểu biết, trình

độ chuyên môn, trình độ thẩm mỹ và thể lực.

Hai là, xây dựng môi trường vǎn hóa Tạo ra ở các đơn vị cơ sở (gia đình, làng,

bản, xã, phường, khu tập thể, cơ quan, xí nghiệp, nông trường, lâm trường, trường học, đơn

vị bộ đội ), các vùng dân cư (đô thị, nông thôn, miền núi ) đời sống vǎn hóa lành mạnh,

đáp ứng những nhu cầu vǎn hóa đa dạng và không ngừng tǎng lên của các tầng lớp nhândân

Ba là, phát triển sự nghiệp vǎn học - nghệ thuật Văn học nghệ thuật là nhu cầu

thiết yếu trong đời sống tinh thần, là bộ phận trọng yếu của văn hóa dân tộc Phát triển vănhọc, nghệ thuật là nhiệm vụ quan trọng của sự nghiệp xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm

đà bản sắc dân tộc Để phát triển văn học, nghệ thuật, cần chăm lo đào tạo, bồi dưỡng độingũ văn nghệ sĩ; nâng cao chất lượng sáng tác, thẩm định tác phẩm Nâng cao thị hiếu thẩm

mỹ và trình độ thưởng thức nghệ thuật của công chúng, nhất là tầng lớp thanh thiếu niên,nhi đồng; tạo điều kiện để nhân dân tham gia sáng tác, biểu diễn và thưởng thức các tácphẩm nghệ thuật có chất lượng

Bốn là, bảo tồn và phát huy các di sản vǎn hóa Di sản vǎn hóa là tài sản vô giá, gắn

kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi của bản sắc dân tộc, cơ sở để sáng tạo những giá trị mới vàgiao lưu vǎn hóa Hết sức coi trọng bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị vǎn hóa truyền

thống (bác học và dân gian), vǎn hóa cách mạng, bao gồm cả vǎn hóa vật thể và phi vật thể.

Năm là, phát triển sự nghiệp giáo dục - đào tạo và khoa học - công nghệ Coi trọng

giáo dục đạo lý làm người, ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ công dân, lòng yêu nước, yêu chủnghĩa xã hội, đạo đức lối sống, nếp sống vǎn hóa, lịch sử dân tộc và bản sắc dân tộc, ý chívươn lên vì tương lai của mỗi người và tiền đồ của đất nước; bồi dưỡng ý thức và nǎng lựcphát huy giá trị vǎn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa vǎn hóa nhân loại Hoạt động khoa học xãhội-nhân vǎn, khoa học tự nhiên và công nghệ phải góp phần đắc lực giải quyết các vấn đềđặt ra trên lĩnh vực vǎn hóa, thúc đẩy các hoạt động vǎn hóa, thông tin, vǎn học, nghệ thuật

Sáu là, phát triển đi đôi với quản lý tốt hệ thống thông tin đại chúng Từng bước

hiện đại hóa hệ thống thông tin đại chúng và thực hiện chiến lược truyền thông quốc gia phùhợp đặc điểm nước ta và xu thế phát triển thông tin đại chúng của thế giới Đẩy mạnh thôngtin đối ngoại Tận dụng thành tựu của mạng Internet để giới thiệu công cuộc đổi mới và vǎnhóa Việt Nam với thế giới, đồng thời có biện pháp hiệu quả ngǎn chặn, hạn chế tác dụngtiêu cực qua mạng Internet cũng như qua các phương tiện thông tin khác Không ngừngnâng cao trình độ chính trị và nghề nghiệp, chất lượng tư tưởng, vǎn hóa của hệ thốngtruyền thông đại chúng Khắc phục xu hướng thương mại hóa hoạt động báo chí, xuất bản

Bảy là, bảo tồn, phát huy và phát triển vǎn hóa các dân tộc thiểu số Bảo tồn, phát

huy những giá trị truyền thống và xây dựng, phát triển những giá trị mới về vǎn hóa, vǎnhọc, nghệ thuật của các dân tộc thiểu số Đi đôi với việc sử dụng ngôn ngữ, chữ viết phổthông, khuyến khích thế hệ trẻ thuộc đồng bào các dân tộc thiểu số học tập, hiểu biết và sửdụng thành thạo tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình Đào tạo đội ngũ trí thức thuộc đồngbào các dân tộc thiểu số và tạo điều kiện để trí thức, cán bộ dân tộc thiểu số trở về phục vụ

quê hương Xây dựng nếp sống vǎn minh, gia đình vǎn hóa, mở rộng mạng lưới thông tin ởvùng dân tộc thiểu số.

Tám là, chính sách vǎn hóa đối với tôn giáo Bảo đảm cho các tôn giáo hoạt động

bình thường trên cơ sở tôn trọng pháp luật, nghiêm cấm xâm phạm tự do tín ngưỡng vàkhông tín ngưỡng Thực hiện nhất quán chính sách đại đoàn kết dân tộc; tuyên truyền giáodục khắc phục tệ mê tín dị đoan; chống việc lợi dụng tôn giáo, tín ngưỡng thực hiện ý đồchính trị xấu Chǎm lo phát triển kinh tế-xã hội, giúp đỡ đồng bào theo đạo xóa đói giảmnghèo, nâng cao dân trí, chǎm sóc sức khỏe, xây dựng môi trường vǎn hóa, thực hiện tốttrách nhiệm công dân đối với Tổ quốc

Chín là, mở rộng hợp tác quốc tế về vǎn hóa Làm tốt việc giới thiệu vǎn hóa, đất

nước, con người Việt Nam với thế giới; tiếp thu có chọn lọc các giá trị nhân vǎn, khoa học,tiến bộ của nước ngoài Phổ biến những kinh nghiệm tốt xây dựng và phát triển vǎn hóa củacác nước Ngǎn ngừa sự xâm nhập các sản phẩm vǎn hóa phản động, đồi trụy Giúp đỡ cộngđồng người Việt Nam ở nước ngoài hiểu biết tình hình nước nhà, thu nhận thông tin và sảnphẩm vǎn hóa từ trong nước ra, nêu cao lòng yêu nước, tự tôn dân tộc, giữ gìn truyền thống,bản sắc dân tộc, phát huy trí tuệ, tài nǎng sáng tạo, đóng góp vào công cuộc xây dựng đấtnước

Mười là, củng cố, xây dựng và hoàn thiện thể chế vǎn hóa Hoàn thiện thể chế vǎn

hóa tǎng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, vai trò làm chủ của nhândân và lực lượng những người hoạt động vǎn hóa, tạo nhiều sản phẩm và sinh hoạt vǎn hóaphong phú, đa dạng, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Nâng cao chất lượng hoạt động củacác thiết chế vǎn hóa hiện có, sắp xếp hợp lý các cơ quan hành chính, các đơn vị sự nghiệp

và kinh doanh, nâng cấp các đơn vị vǎn hóa - nghệ thuật trọng điểm, tạo chất lượng mới chotoàn ngành

Xây dựng các thiết chế vǎn hóa ở cơ sở Hoàn chỉnh các vǎn bản luật pháp về vǎnhóa, nghệ thuật, thông tin trong điều kiện của cơ chế thị trường; ban hành các chính sáchkhuyến khích sáng tạo, nâng mức đáp ứng nhu cầu hưởng thụ vǎn hóa của nhân dân

Tóm lại, sự nghiệp xây dựng và phát triển nền văn hóa ở nước ta hiện nay có nhiều

thời cơ thuận lợi, song cũng đứng trước những thách thức to lớn Xây dựng nền văn hóa tiêntiến, đậm đà bản sắc dân tộc vừa là mục tiêu vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế-

xã hội Mọi hoạt động văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện vềchính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực, sáng tạo, ý thức cộng đồng, lòngnhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống có văn hóa, quan hệ hài hòa trong giađình, cộng đồng và xã hội Văn hóa trở thành nhân tố thúc đẩy con người tự hình thành nhâncách, kế thừa truyền thống cách mạng của dân tộc, phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực,

tự cường, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

BÀI 4: XÂY DỰNG LỐI SỐNG CÓ VĂN HÓA Câu hỏi 6: Năm 1947 tuyên truyền về việc xây dựng đời sống mới trong nhân dân,

chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết “Nếu mọi người đều cố gắng làm đúng đời sống mới thì dân

tộc nhất định sẽ phú cường” (Hồ Chí Minh toàn tập - Tập 5 – NXBQG Hà nội – 1955 – Trang 99) Từ quan điểm trên, đồng chí hãy phân tích vị trí, vai trò của lối sống đối với sự

phát triển của KTXH và những vấn đề liên quan đến hoạt động xây dựng lối sống văn hóahiện nay ?

Sau cách mạng tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâm đến việc xây dựng

đời sống mới trong nhân dân Người cho rằng “Nếu mọi người đều cố gắng làm đúng đời

sống mới thì dân tộc nhất định sẽ phú cường” Phong trào xây dựng đời sống mới là một

nhiệm vụ quan trọng của Đảng ta trên lĩnh vực văn hóa nhằm xây dựng cuộc sống khoa học,lành mạnh từ gia đình đến thôn, xóm, phố, phường Đây là cuộc vận động cách mạng, làcuộc đấu tranh chống lại cái cũ, lạc hậu để xây dựng đời sống mới tươi trẻ và tiến bộ Ngàynay, khi đất nước đang trong quá trình phát triển, hội nhập quốc tế sâu rộng, trong sự tácđộng phức tạp của nền kinh tế thị trường thì việc xây dựng đời sống mới càng có ý nghĩahơn bao giờ hết và nội hàm đời sống mới giai đoạn hiện nay được hiểu thực chất như mộtlối sống có văn hóa

Lối sống là tổng thể những dạng hoạt động sống ổn định của con người (cá nhân

và cộng đồng), được vận hành theo một bảng giá trị xã hội trong sự thống nhất với các điều kiện của một hình thái kinh tế-xã hội nhất định.

Những hoạt động sống ổn định này làm nên nếp sống Lối sống dựa vào một bảng giátrị xã hội, nghĩa là nó tuân theo một lẽ sống nhất định Những điều kiện của hình thái kinhtế-xã hội nhất định qui định mức sống và chất lượng sống Nếp sống, lẽ sống, mức sống vàchất lượng sống là những mặt khác nhau của lối sống

Toàn bộ những thói quen được hình thành trong cuộc sống hàng ngày, những thóiquen trong sản xuất, chiến đấu, trong mọi quan hệ xã hội và trong sinh hoạt riêng tư của mỗi

con người chính là Nếp sống Nếp sống chung của cộng đồng còn được gọi là tập quán.

Nếp sống lâu đời, ăn sâu vào đời sống xã hội, được gọi là phong tục Nếp sống có các đặc

điểm cơ bản sau: Thứ nhất, đó là những thói quen được lập đi lặp lại, trở thành nét đặc trưng trong sinh hoạt của cá nhân và cộng đồng Thứ hai, thói quen ấy là kết quả tương tác

giữa hoạt động sống của con người với điều kiện tự nhiên và xã hội, vì vậy, nếp sống phản

ánh khả năng thích nghi và sức sáng tạo của con người trong điều kiện sống cụ thể Thứ ba,

nếp sống là kho tàng của những kinh nghiệm sống mà con người có được, nó lưu giữ tri

thức của xã hội và làm nên sự đa dạng của lối sống Thứ tư, nếp sống của cộng đồng là

khuôn mẫu ứng xử của cá nhân

Lẽ sống là mặt ý thức của lối sống, bao hàm sự lựa chọn của con người về một lối

sống dựa trên quan niệm về các giá trị xã hội Lẽ sống giải thích cho mục đích sống và trảlời cho câu hỏi sống để làm gì Chúng ta có thể nhận diện lẽ sống qua các đặc điểm cơ bản

sau: Thứ nhất, lẽ sống gắn với một thế giới quan nhất định, nó phản ánh nhận thức của con

người về giá trị của bản thân trong các mối quan hệ ứng xử, nghĩa là quan niệm về

chân-thiện-mỹ Thứ hai, lẽ sống là chỗ dựa cho hành vi, nó làm nên bảng giá trị định hướng cho lối sống Lẽ sống tốt đẹp giúp lối sống trở nên tự giác và có ý nghĩa Thứ ba, tuy phản ánh

nhận thức của con người, nghĩa là mang tính chủ quan, song trong lẽ sống cũng có mặtkhách quan, nó chịu sự tác động của lẽ sống chung của cộng đồng và yêu cầu của sự pháttriển xã hội

Mức sống phản ánh sự thỏa mãn nhu cầu của con người nói riêng và của xã hội nói

chung; mức độ thỏa mãn này có thể đo lường trực tiếp bằng số lượng Mức sống cho thấytrình độ của nền sản xuất vật chất cũng như của lối sống Tuy nhiên, cùng một trình độ sảnxuất vẫn có nhiều mức sống khác nhau Mức sống còn liên quan đến các chỉ số đánh giá sựphát triển của một quốc gia, sự phát triển con người Có hai cách tiếp cạnh mức sống là xemxét mức thỏa mãn nhu cầu hoặc xem xét tập hợp các điều kiện sống như điều kiện kinh tế,

xã hội, văn hóa, môi trường Mức sống là điều kiện quan trọng để có một lối sống tốt đẹp.Xem nhẹ mức sống là không đúng, nhưng tuyệt đối hóa ý nghĩa của mức sống trong đánhgiá lối sống cũng là sai lầm Sống đẹp, cơ bản không phải là sống đầy đủ mà là sống có ýnghĩa

Chất lượng sống phản ánh sự thỏa mãn nhu cầu của con người nhưng không thể đo

lường trực tiếp bằng số lượng Đó là một tập hợp của nhiều chỉ số trên nhiều lĩnh vực xã hộinhư việc làm, nhà ở, dân số, giáo dục, y tế, pháp luật, giao thông, tình trạng đói nghèo, môitrường, nước sạch, mức độ tội phạm Chất lượng sống cho thấy hiệu quả của sự thỏa mãnnhu cầu, được xác định chủ yếu từ những điều kiện về môi trường sống lành mạnh trên cả

ba mặt kinh tế, chính trị, văn hóa-xã hội, đảm bảo việc phát triển con người, đem lại hạnhphúc cho con người Kinh tế phát triển, mức sống nâng cao chưa hẳn đã giúp nâng cao chấtlượng sống Chất lượng sống không chỉ gắn với trình độ của nền sản xuất vật chất mà cònphụ thuộc vào trình độ tổ chức xã hội, văn hóa, pháp luật, bản chất của chế độ xã hội

Lối sống là một thành tố của văn hóa, là mặt văn hóa của cuộc sống Nói đến vai trò của lối sống đối với con người và xã hội cũng chính là nói đến một phần vai trò của văn

hóa đối với đời sống Lối sống xã hội nói chung có vai trò:

Thứ nhất là, tổ chức đời sống, liên kết cộng đồng, qua đó giúp xã hội ổn định và phát triển Lối sống có phạm vi rộng lớn, bao trùm lên mọi lĩnh vực của đời sống, mọi hoạt

động của con người Vì vậy, có rất nhiều phương diện để nhận dạng lối sống như: Theo hình thái kinh tế-xã hội; theo giai cấp; theo vùng miền, sinh thái; theo nghề nghiệp; theo lứa tuổi Mặt khác, lối sống cũng gắn với các thiết chế xã hội-văn hóa, vì vậy mà có lối

sống gia đình, lối sống làng xã, lối sống tôn giáo Như vậy, lối sống có mặt khách quan lẫnchủ quan, có sự qui định của môi trường tự nhiên và xã hội nhưng cũng có sự lựa chọn của

cá nhân Trong từng phương diện, từng thiết chế, mặt khách quan của lối sống hiện ra như làkhuôn mẫu cho hành vi của cá nhân Bất cứ ai cũng phải học tập, tuân theo cách thức chungcủa cộng đồng trong lao động sản xuất, ăn, mặc, ở, đi lại Với ý nghĩa này, lối sống giữ vaitrò tổ chức đời sống, liên kết con người trên các phương diện dân tộc, giai cấp, khu vực dâncư qua đó xây dựng những giá trị chung, làm cho xã hội ổn định và phát triển

Thứ hai là, bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống Lối sống là kho tàng tích

lũy kinh nghiệm sống của nhân loại và dân tộc Tri thức của con người về thế giới được bảotồn và ứng dụng trong các phong tục, tập quán, trong cách ăn, mặc, ở, đi lại, lao động sảnxuất Lối sống đảm bảo tính liên tục của lịch sử, con người không phải mò mẫm lại từ đầunhững kinh nghiệm mà tổ tiên đã trải qua Mặt khác, lối sống làm công việc kế thừa và pháthuy các giá trị truyền thống, giữ gìn bản sắc dân tộc Trong giao lưu văn hóa, lối sống làlĩnh vực tiếp xúc trực tiếp nên rất dễ bị ảnh hưởng Vì vậy giữ gìn bản sắc dân tộc trong lốisống là vấn đề rất quan trọng

Thứ ba là, tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội Ẩn chứa trong lối sống là kỹ

năng, là lương tâm, đạo lý, khát vọng v.v của con người Lẽ sống cao quí tạo động lực đểcon người lao động và cống hiến, góp phần tích cực vào sự phát triển của đất nước Ở phíangược lại, sự suy thoái của lối sống có ảnh hưởng xấu đối với sự phát triển Trong sự nghiệp

xây dựng đất nước hiện nay, Đảng ta chủ trương xây dựng lối sống có văn hóa như một biệnpháp để phát huy vai trò của con người và văn hóa trong sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội.

Lối sống có văn hóa là lối sống tốt đẹp, phù hợp với các giá trị đạo đức của dân tộc và xu thế phát triển tiến bộ của thời đại, của nhân loại, đáp ứng yêu cầu xây dựng nhân cách để phục vụ cho sự nghiệp phát triển đất nước Lối sống có văn hóa mà chúng

ta xây dựng là lối sống có những đặc trưng cơ bản sau:

Thứ nhất là, yêu lao động, hăng say lao động để xây dựng và phát triển đất nước.

Lao động là ngọn nguồn của sự hoàn thiện con người Hoạt động lao động cũng là hoạtđộng sống căn bản mà ở đó con người biểu hiện mình, đóng góp phần mình vào sự pháttriển của cộng đồng Yêu lao động, hăng say lao động là biểu hiện của lòng yêu nước vàtrách nhiệm công dân Yêu lao động đòi hỏi mỗi cá nhân phải tích cực học tập, rèn luyện đểnâng cao trình độ về mọi mặt để có thể cống hiến nhiều nhất cho đất nước

Thứ hai là, tôn trọng các giá trị đạo đức và nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật.

Đạo đức hàm nghĩa các qui tắc, chuẩn mực hình thành từ thói quen Nói đến đạo đức là nóiđến cái thiện, đến lòng tốt nảy sinh trong quan hệ giữa con người với con người, thể hiện ởlòng yêu thương và tôn trọng con người Đạo đức được điều chỉnh bởi dư luận xã hội Xâydựng lối sống cũng chính là xây dựng nền văn hóa đạo đức

Pháp luật là hệ thống các qui tắc ứng xử mang tính bắt buộc chung, thể hiện ý chí củagiai cấp thống trị, do nhà nước ban hành và đảm bảo thực hiện trên cơ sở giáo dục, thuyếtphục và cưỡng chế

Được xây dựng dựa trên những chuẩn mực giá trị, cả đạo đức lẫn pháp luật đều gópphần điều chỉnh hành vi con người sao cho phù hợp với yêu cầu và lợi ích chung của xã hội.Nếu như pháp luật chỉ thâm nhập vào một số mặt nhất định của đời sống, đạo đức lại có vaitrò điều tiết tất cả các quan hệ xã hội, thâm nhập vào mọi lĩnh vực của đời sống Với nghĩanày, người ta thường nói pháp luật là đạo đức tối thiểu còn đạo đức là pháp luật tối đa Tôntrọng các giá trị đạo đức và nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật chính là biểu hiện của mộttrình độ văn hóa cao Qua đó, cá nhân mới có thể xác lập được sự hài hòa trong các mốiquan hệ với tư cách vừa là một nhân cách văn hóa vừa là một công dân

Thứ ba là, quan tâm và tham gia tích cực vào những vấn đề chung của xã hội.

Cuộc sống của mỗi cá nhân, gia đình không thể tách rời đời sống chung của xã hội, của đấtnước Sự quan tâm và tham gia tích cực vào các vấn đề chung của xã hội thể hiện ý thứctrách nhiệm của công dân, sự gắn bó với cộng đồng và đất nước Thái độ thờ ơ, vô tráchnhiệm của công dân đối với những vấn đề chung của đất nước là biểu hiện của lối sống vị

kỷ rất đáng lên án

Thứ tư là, có ý thức tôn trọng và bảo vệ môi trường sống Tự nhiên được xem là

thân thể vô cơ của con người Con người và tự nhiên sống trong mối quan hệ cộng tồn, cộngsinh và cộng cảm Lối sống cổ truyền của người Việt Nam là tổng số những biện pháp đểthích ứng với môi trường tự nhiên Ứng xử với tự nhiên cũng là ứng xử với đồng loại, bởi lẽmôi trường sống là tài sản chung của nhân loại Trong điều kiện hiện nay, nguy cơ chiếntranh, nạn khủng bố, bệnh tật đang đe dọa sự sống trên hành tinh thì lòng yêu chuộng hòabình, hợp tác với nhân dân các nước đấu tranh vì độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hộicũng là phẩm chất quan trọng của lối sống có văn hóa

Lối sống, cùng với tư tưởng và đạo đức, là những lĩnh vực then chốt của văn hóa.Xây dựng lối sống có văn hóa là một nhiệm vụ của sự nghiệp xây dựng nền văn hóa tiêntiến, đậm đà bản sắc dân tộc Nhiều năm qua, những lĩnh vực này có sự suy thoái nghiêm

trọng kéo dài ảnh hưởng xấu đối với con người và xã hội Do vậy cần phải thực hiện tốt các giải pháp sau:

Thứ nhất là, kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống, xây dựng nền văn hóa đạo đức của xã hội Điểm tựa của lối sống chính là các giá trị đạo đức Xây dựng lối sống thực

chất là xây dựng nền văn hóa đạo đức Để xây dựng nền văn hóa đạo đức, cần kế thừa, pháthuy những giá trị đạo đức truyền thống, trong đó có đạo đức Hồ Chí Minh Những phẩm

chất đạo đức truyền thống như lòng yêu nước, nhân ái, cần kiệm, liêm chính đã tỏa sáng

trong nhân cách Hồ Chí Minh, là tấm gương cho việc thực hành đạo đức trong Đảng vàtrong nhân dân Dưới tác động của tăng trưởng kinh tế và xu thế toàn cầu hóa, thang giá trịđạo đức Việt Nam có những biến đổi nhanh, phức tạp, thậm chí đảo lộn, có thể dẫn đến lệchlạc nhân cách Việc giáo dục đạo đức cho công dân, đặc biệt là cho thế hệ trẻ để xây dựnglối sống có văn hóa là cực kỳ quan trọng

Thứ hai là, phát triển một nền kinh tế lành mạnh Lối sống và đạo đức chịu sự qui

định chặt chẽ bởi những quan hệ kinh tế Nền kinh tế thiếu lành mạnh, vận hành trong điềukiện luật pháp không nghiêm, phân hóa giàu nghèo quá lớn sẽ kích thích lối sống thựcdụng, tâm lý chạy theo đồng tiền, làm giàu bằng mọi giá bất chấp pháp luật Kinh tế lànhmạnh, pháp luật nghiêm minh, phân phối lợi ích được thực hiện đúng theo năng lực và sựcống hiến của con người sẽ giúp định hướng và sự sắp xếp các thang bậc giá trị trở nênđúng đắn, nhân cách sẽ tránh được sự phát triển lệch lạc Sự phát triển của nền kinh tế thịtrường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta đã giúp nâng cao đời sống vật chất và tinhthần của nhân dân Bên cạnh đó, sức mạnh của đồng tiền đang làm gia tăng tệ nạn xã hội vàtội phạm, đạo đức suy thoái nghiêm trọng, quan hệ giữa người và người trở thành quan hệtrao đổi, mua bán Việc khắc phục những ảnh hưởng xấu từ mặt trái của nền kinh tế thịtrường đang đặt ra cấp bách Điều này có vai trò quan trọng của quản lý nhà nước, của phápluật

Thứ ba là, tăng cường công tác xây dựng Đảng Trong việc xây dựng lối sống và

đạo đức xã hội thiết chế nhà nước giữ vai trò quan trọng Là cơ sở chính trị của lối sống, nhànước điều hành pháp luật, xây dựng một nền kinh tế lành mạnh đáp ứng được nhu cầu vậtchất và tinh thần của nhân dân, đảm bảo công bằng và dân chủ, giúp cho pháp luật và đạo

đức làm tốt vai trò điều chỉnh mọi hoạt động của đời sống Quan tâm giáo dục, rèn luyện cán bộ, đảng viên để mỗi cán bộ, đảng viên thực sự là tấm gương sáng về phẩm chất, đặc điểm, lối sống, hết lòng vì nhân dân, vì sự nghiệp cách mạng.

Thứ tư là, phát huy vai trò của giáo dục-đào tạo và văn học, nghệ thuật Nhà

trường đóng vai trò quan trọng chỉ sau gia đình trong việc giáo dục nhân cách, hình thànhlối sống tốt đẹp cho con người Bên cạnh việc dạy chữ, nhà trường phải chú trọng rèn luyệnđạo đức và lối sống, tức là dạy làm người, dạy cách sống, cách ứng xử hài hòa với tự nhiên

và xã hội Thể hiện khát vọng hướng tới chân-thiện-mỹ, văn học, nghệ thuật có sức mạnh tolớn trong giáo dục, định hướng nhân cách và lối sống của con người Thông qua những hìnhtượng đẹp đẽ và giàu tính nhân văn, văn học, nghệ thuật khơi dậy và nuôi dưỡng những tìnhcảm lành mạnh, thị hiếu thẩm mỹ tốt đẹp, lẽ sống cao quí góp phần hoàn thiện nhân cách

Thứ năm là, khôi phục những thuần phong mỹ tục và bài trừ các hủ tục Phong

tục, tập quán là bộ phận của lối sống dân tộc Toàn bộ khuôn mẫu văn hóa, qui tắc ứng xửcủa một dân tộc được sàng lọc, tập hợp trong các phong tục, tập quán tốt đẹp Thuần phong

và mỹ tục là hình ảnh cụ thể của văn hóa dân tộc, là kho tàng gìn giữ nét đẹp của tính cách

và tâm hồn dân tộc Khôi phục thuần phong mỹ tục chính là bảo tồn những giá trị tốt đẹpcủa quá khứ trong lối sống hiện tại Bên cạnh việc khôi phục thuần phong mỹ tục, cần kiên

quyết xóa bỏ những tập tục lạc hậu, không phù hợp với lối sống hiện tại Đây là việc phảitiến hành thường xuyên, trên cơ sở phát triển kinh tế-xã hội, nâng cao đời sống vật chất vàtinh thần của nhân dân, nâng cao trình độ dân trí, giáo dục hệ tư tưởng Mác-Lê-nin và tưtưởng Hồ Chí Minh cho nhân dân v.v.

Tóm lại, lối sống cùng với tư tưởng và đạo đức, là những lĩnh vực then chốt của văn

hóa Xây dựng lối sống có văn hóa là một trong những nội dung của hoạt động xây dựngcon người nhằm đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước