Quan điểm giáo dục tích hợp nhìnnhận đứa trẻ làm trung tâm, là người giải quyết chính đối với việc học và chơicủa trẻ, còn giáo viên là người tổ chức - hướng dẫn, và tạo điều kiện cho tr
Trang 1MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA TRẺ MẪU
GIÁO 5 – 6 TUỔI TRONG TRÒ CHƠI HỌC TẬP.
A ĐẶT VẤN ĐỀ.
“Vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo”, chính trò chơi đã gây ra
những biến đổi về chất trong tâm lý của trẻ, nó chi phối toàn bộ đời sống tâm lýcủa trẻ, làm cho chúng mang màu sắc độc đáo của lứa tuổi mẫu giáo
Trong hàng loạt công trình khoa học nghiên cứu của các nhà khoa học trên
thế giới về trò chơi học tập của trẻ em mẫu giáo đều chỉ ra rằng: Trong các tròchơi, đặc biệt là trò chơi học tập đòi hỏi sự hoạt động trí tuệ rất phức tạp, trẻphải huy động trí tuệ của mình tới mức tối đa để giải quyết nhiệm vụ nhận thức
mà trò chơi đặt ra Vì thế nó tạo điều kiện nâng cao tính tích cực nhận thức củatrẻ mẫu giáo Trò chơi học tập có ý nghĩa quan trọng đối với việc giáo dục vàphát triển nhân cách nói chung và trí tuệ của trẻ mẫu giáo nói riêng Trò chơihọc tập chẳng những dạy cho trẻ trí thông minh, lòng dũng cảm, ý chí kiêncường không chịu lùi bước trước khó khăn mà còn giúp trẻ tự tin vào bản thân,tính hài hước, tính tổ chức, tính kỷ luật, lòng tự hào dân tộc, yêu quê hương…Trò chơi học tập không chỉ có nguồn sống nuôi dưỡng trẻ về cả thể chất lẫn tâmhồn mà là nguồn thông tin vô tận, là điều kiện thuận lợi để phát huy khả năngđộc lập, óc sáng tạo của trẻ Trạng thái xúc cảm lành mạnh trong khi chơi thúcđẩy sự phát triển các quá trình tâm lý của trẻ như: tri giác, cảm giác, tư duy, chú
ý, ghi nhớ, ngôn ngữ Trong trò chơi, đứa trẻ có thể làm được những việc caohơn so với khả năng thực của nó, trẻ thực hiện được những nhiệm vụ trí tuệ vàthực hành
Trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi vốn là chủ thể với năng lực riêng, có khả năng tưduy, thích khám phá thế giới xung quanh và một chứng mực nào đó, trẻ có thểkhám phá ra những ý tưởng trong những hoàn cảnh có mục đích, có ý nghĩa vớichúng Chúng rất thích “Trò chơi học tập” bởi lẽ qua trò chơi học tập khôngnhững thoả mãn nhu cầu chơi mà còn thoả mãn nhu cầu nhận thức về thế giớixung quanh Chúng tích cực tìm hiểu các thuộc tính của sự vật, hiện tượng vàcác mối quan hệ thông qua việc tiếp xúc với sự vật, hiện tượng xung quanh.Cóthể nói, trẻ mẫu giáo “ Học bằng chơi, chơi bằng học” và động lực thúc đẩy trẻtích cực hoạt động là do nhu cầu chơi và sự say mê khám phá thế giới xungquanh Trong trò chơi, trẻ trở nên cao hơn chính mình và chúng có thẻ làm đượcnhững việc mà trong thực tế trẻ không làm được Vì vậy cần phải phát huy tínhtích nhận thức của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động chơi nó chung và tròchơi học tập nói riêng
Tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong các hoạt động cánhân đều chứa đựng tính quy luật nhất địnhtrong sự phát triển của mình Tínhhiệu quả của sự phát triển ấy được xác định không bằng tốc độ chiếm lĩnh nội
dung tri thức mà còn bằng cả kỷ năng sử dụng các phương thức nhất định khi
giải quyết nhiệm vụ đã đặt ra trong hoạt động của trẻ Giáo viên mầm non cần
Trang 2hiểu được cấp độ “tính tích cực nhận thức” của trẻ để tực đó xác định mục tiêu
và lựa chọn nội dung cũng như phương tiện thực hiện nhằm đạt kết quả giáo dụccao hơn
I Lý do chọn đề tài.
Trong chương trình giáo dục mầm non hiện nay của nước ta, được xâydựng theo nguyên tắc tiếp cận tích hợp - lấy hoạt động vui chơi của trẻ làmtrung tâm, trẻ và cô cùng học, cùng chơi, cùng tham gia khám phá, giải quyếtcác vấn đề và đi đến những kết luận cụ thể Quan điểm giáo dục tích hợp nhìnnhận đứa trẻ làm trung tâm, là người giải quyết chính đối với việc học và chơicủa trẻ, còn giáo viên là người tổ chức - hướng dẫn,
và tạo điều kiện cho trẻ tích cực hoạt động chiếm lĩnh những tri thức, kỷ năng.Phát huy tính tích cực của trẻ trong trò chơi nói chung và trò chơi học tập nóiriêng là một trong những nguyên tắc cơ bản của giáo dục mầm non nước ta Vìthế mà việc phát huy tính tích cực của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trong trò chơi họctập là một nguyên tắc quan trong trong việc tổ chức hoạt động vui chơi của trẻhiện nay
Mục đích chơi của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi là: sự hứng thú chơi đã hướngvào kết quả và nhiệm vụ đặt ra chứ không vào quá trình chơi, trẻ đã biết sử dụngvốn kinh nghiệm của mình vào trò chơi Chính vì hứng thú đối với trò chơi tạođiều kiện cho trẻ tích cực nhận thức thế giới xung quanh Nhiệm vụ của trò chơihọc tập ở mẫu giáo 5 – 6 tuổi phức tạp hơn, yêu cầu cao hơn, câu hỏi đặt ra khóhơn so với các lứa tuổi bé hơn, nên cơ sở để trẻ giải quyết nhiệm vụ trong tròchơi học tập phải dựa vào mối tương quan, dựa vào những dấu hiệu chung nhấtcủa các hiện tượng và sự vật
Dưới sự ảnh hưởng của trò chơi học tập, trong sự phát triển trí tuệ của trẻmẫu giáo có một bước tiến rất quan trọng; đó là sự chuyển hoá các thao tác tỉ mỉbên ngoài với đồ vật vào các thao tác trí tuệ bên trong dưới dạng biểu tượng vàkhái niệm Chính ngay trong trò chơi học tập đã chứa đựng những điều kiện cầnthiết để phát triển năng lực trí tuệ của trẻ, đặc biệt mẫu giáo 5 – 6 tuổi chuẩn bịvào lớp một phổ thông
Vì thế, tôi đã mạnh dạn chọn và nghiên cứu đề tài “ Phát huy tính tích cựccủa trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trò chơi học tập”, là tiếp tục nghiên cứu để tìm
ra các biện pháp thích hợp không ngừng khai thác tiềm năng của trò chơi mà còntạo điều kiện thuận lợi giúp trẻ phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ trong tròchơi học tập
II MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.
1 Mục đích nghiên cứu.
- Tôi nghiên cứu đề tài: “ Một số biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức
của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trò chơi học tập” nhằm:
+ Làm giàu thêm vốn kiến thức phong phú và vốn kinh nhgiệm của mình vềTCHT dành cho trẻ mẫu giáo trong trường Mầm non
+ Giáo dục và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ, xem đây như mộtphương pháp giáo dục nhân cách toàn diện có hiệu quả cho trẻ mẫu giáo
+ Giáo dục và phát triển một số năng lực, phẩm chất trí tuệ cho trẻ mẫu giáo5-6 tuổi
Trang 3+ Trẻ có thái độ tích cực đối với thế giới hiện thực xung quanh, lòng hammuốn chiếm lĩnh tri thức và biết vận dụng chúng vào hoàn cảnh thực tiễn.
+ Đáp ứng và thoả mãn nhu cầu, hứng thú chơi của trẻ
+ Làm rõ khả năng tự giải quyết nhiệm vụ nhận thức của trẻ trong trò chơihọc tập
2 Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về “ Một sô biện pháp phát huy tính tích cựcnhận thức của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trò chơi học tập”
- Nghiên cứu cơ sở thực hiện về việc “ Một sô biện pháp phát huy tính tíchcực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi trong trò chơi học tập” ở trường mầmnon tôi công tác
III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU.
Một sô biện pháp phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo 5 – 6tuổi trong trò chơi học tập
IV THỜI GIAN NGHIÊN CỨU.
Đề tài nghiên cứu trong khoảng thời gian là gần 1 năm Bắt đầu từ tháng 05/
- Phát huy tính tích cực của trẻ mầu giáo 5-6 tuổi trong trò chơi học tập là
một trong các nguyên tắc giáo dục cơ bản và hết sức cần thiết, nó được coi lànguyên tắc
“vàng” của vấn đề tổ chức chơi cho trẻ Xuất phát từ mục tiêu và quan điểm giáodục Mầm non là phát triển nhân cách trẻ toàn diện, trong đó có phát triển nănglực trí tuệ cho trẻ, phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ trong hoạt động củachúng, chuẩn bị cho trẻ mẫu giáo lớn vào học trường phổ thông
- Dựa trên những thành tựu nghiên cứu của khoa học giáo dục mầm non đãphản ánh vào chương trình giáo dục mầm non của một số nước trên thế giới vàViệt Nam lấy hoạt động vui chơi làm trung tâm của chương trình giáo dục trẻmẫu giáo, sử dụng trò chơi làm phương tiện giáo dục thiết thực phù hợp vớitừng cá nhân, tạo điều kiện cho trẻ phát triển về mọi mặt như: Thể chất, nhậnthức, thẩm mỹ, ngôn ngữ, quan hệ tình cảm và kỷ năng xã hội
- Các nhà nghiên cứu khoa học đã nhấn mạnh rằng; trẻ em chỉ có thể hoànthiện và phát triển ngay trong chính bản thân mình Các nhà nghiên cứu cũngthống nhất rằng; trò chơi học tập có một ý nghĩa quan trọng đối với việc giáodục và phát triển trí tuệ của trẻ em mẫu giáo Hoạt động nhận thức của trẻ mẫugiáo được hình thành và xuất hiện ngay trong trò chơi học tập Đặc biệt ở lứatuổi mẫu giáo (5 -6 tuổi) những hứng thú nhận thức được tạo thành trên cơ sởcủa hứng thú chơi Bởi “ Trò chơi học tập không những cung cấp cho trẻ một
Trang 4khối lượng tri thức nhất định mà còn dạy trẻ lĩnh hội những tri thức ấy, trang bịcho chúng những kỷ năng làm việc trí tuệ, phát triển tính tích cực, tính độc lậpcủa tư duy”.
- Một số nhà khoa học trên thế giới và trong nước đã nghiên về: Tính tíchcực nhận thức của người học trong mối quan hệ giữa nhận thức, tình cảm và ýchí; về bản chất và cấu trúc của tính tích cực nhận của người lớn và trẻ em; vềmột số dấu hiệu của tính tích cực nhận thức và các mức độ thể hiện chúng củahọc sinh…Có thể nói rằng nhiều nhà nghiên cứu đã quan tâm, chú ý đến vấn đềtính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo Họ đã chỉ ra tiềm năng phát triển trí tuệcủa trẻ mẫu giáo vô cùng lớn, nhưng đến nay vẫn chưa được nghiên cứu mộtcách đầy đủ và hoàn chỉnh
- Điểm lại những công trình nghiên cứu về “ trò chơi học tập” và “tính tíchcực nhận thức” của con người trong đó có trẻ mẫu giáo ở trong và ngoài nướccho thấy, việc khai thác tiềm năng to lớn của hoạt động vui chơi nói chung vàtrò chơi học tập nói riêng vào mục đích giáo dục trẻ ngày càng được các nhàgiáo dục trên thế giới quan tâm Ở nhiều nước trong đó có Việt nam, trò chơiđược đặt vào vị trí trung tâm của chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mặc dùtrên thực tiễn, các nhà giáo dục mới chỉ chú ý đến khía cạnh khai thác tiềm năngcủa loại trò chơi này theo ý đồ của mình mà chưa chú ý đến bản thân cá nhântrẻ, đến tính chủ động, tính tích cực của trẻ khi chơi, đến sự phát triển chính tròchơi Tình hình đặt ra cho các nhà giáo dục làm việc trực tiếp với trẻ một nhiệm
vụ quan trọng đó là: tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các biện pháp thích hợp nhằmkhông những khai thác tiềm năng của trò chơi mà còn tạo điều kiện thuận lợigiúp trẻ phát huy tính tích cực của mình trong trò chơi, làm cho trò chơi học tậpngày càng phát triển
2 Cơ sở thực tiễn.
- Những năm gần đây việc tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mẫu giáo 5-6tuổi đã được quan tâm, chú ý hơn Tuy thế nhưng đối với trò chơi học tập thìchưa thực sự được phát huy hết khả năng của nó Mặc dù giáo viên đã cố gắngtìm tòi, học hỏi để tổ chức cho trẻ chơi nhưng kết quả đạt được trên trẻ chưa cao
và đặc biệt trẻ chưa có hứng thú khi tham gia chơi, trò chơi thường bị nhàmchán, khô khan và cứng nhắc
- Qua nhiều năm trực tiếp chăm sóc giáo dục trẻ ở lứa tuổi mẫu giáo lớn (
5-6 tuổi), tôi thấy rằng việc tổ chức cho trẻ chơi các loại trò chơi học tập còn nhiềuđiều đáng phải bàn và giáo viên chưa mạnh dạn sử dụng các hình thức, cácphương pháp để phát huy được tiềm năng của trò chơi học tập khi tổ chức chotrẻ chơi
3 Thực trạng của nhà trường.
- Qua khảo sát ở một số giáo viên nhiều năm dạy học và qua trẻ trong lớp tôiphụ trách thì thực tế còn nhiều vấn đề cần giải quyết, hiệu quả đạt chưa cao Cụthể ở bảng khảo sát sau đây
- Giáo viên biết và thường xuyên tổ chức chơi trò 7/12 GV đạt tỷ lệ: 58 %
Trang 5chơi học tập
- Trẻ hứng thú chơi các trò chơi học tập 15/29 cháu tỷ lệ: 52 %
- Trẻ phát huy tính tích cực nhận thức, được trải
nghiệm và tự giải quyết tình huống có vấn đề, ,
hoàn thành nhiệm vụ chơi trong trò chơi học tập
12/29 cháu tỷ lệ: 41 %
- Kỷ năng tự tổ chức TCHT của trẻ 6 /29 cháu, tỷ lệ 20,6 %
3.1 Thuận lợi.
- Trường mầm non nơi tôi đang công tác cơ sở vật chất mới xây nên khang
trang phòng học thoáng mát đảm bảo diện tích cho trẻ hoạt động Có sân chơibải tập sạch đẹp, rộng rải và đảm bảo an toàn Có khuôn viên bồn hoa, cây cảnh
và một số đồ chơi lớn ngoài trời phù hợp với trẻ
- Bản thân tôi được bồi dưỡng kiến thức chuyên môn thông qua các đợtchuyên đề của phòng, trường tổ chức Được học hỏi qua thăm lớp dự giờ củađồng nghiệp trường mình và các đợt sinh hoạt liên trường ở các trường trọngđiểm nên tôi đã có vốn kiến thức nhất định khi tổ chức cho trẻ hoạt động vuichơi, đặc biệt là chơi các loại trò chơi học tập
- Đội ngũ giáo viên trẻ , nhiệt tình có năng lực trong công tác chăm sóc giáodục trẻ và có mối đoàn kết cao nên đã giúp tôi thêm yêu nghề hơn Nhờ sự chỉđạo của bộ phận chuyên môn Phòng Giáo dục, bám sát các chuyên đề nên đãgiúp tôi nắm vững về phương pháp, hình thức, nội dung và cách tổ chức cho trẻ5- 6 tuổi vui chơi
- Trò chơi học tập vốn gần gũi, là loại trò chơi có luật, nó có nội dung rấtphong phú và là trò chơi chân chính chứa đựng những xúc cảm, tình cảm lànhmạnh của trẻ Trò chơi học tập có thể chơi ở mọi lúc mọi nơi và trẻ chơi tự mìnhkhẳng định bản thân mình qua trò chơi
- Trong thời kỳ xã hội công nghiệp hoá - hiện đại hoá, đẩy mạnh ứng dụngcông nghệ thông tin nên nội dung các trò chơi học tập cũng được phong phú vànâng cao hơn
3.2 Khó khăn.
- Trẻ ở lứa tuổi này đang trên đà phát triển mạnh mẽ về thể lực cũng nhưtrí tuệ, đòi hỏi người giáo viên mầm non không những nắm vững kiến thức vềchăm sóc giáo dục trẻ mà còn phải có kho tàng hiểu biết sâu rộng về các loại tròchơi, về thế giới xung quanh
- Nhà trường tuy đã chú ý tập trung đầu tư cơ sở vật chất nhưng vẫn cònthiếu thốn, các loại đồ chơi phục vụ dạy học, vui chơi của cô và trẻ chưa đápứng được nhu cầu tối thiểu Chưa có các khu vui chơi riêng cho từng loại hìnhtrò chơi, đồ dùng đồ chơi phục vụ các loại trò chơi cho trẻ còn nghèo nàn, lạchậu, đa phần là đồ dùng, đồ chơi tự làm
- Một số phụ huynh chưa hiểu được tầm quan trọng của giáo dục mầm nonnên chưa tạo điều kiện đưa trẻ ra lớp đúng độ tuổi, chưa thực sự quan tâm nhiềuđến việc tổ chức cho con trẻ chơi, đặc biệt chưa có kiến thức về phát huy tínhtích cực nhận thức và chưa hiểu biết được sâu sắc lợi ích của trò chơi học tập đốivới trẻ và sống con người
Trang 6- Một số trò chơi được thiết kế qua công nghệ thông tin nên yêu cầu ngườigiáo viên phải nhạy bén, nắm bắt kịp thời và thật linh hoạt, sáng tạo thì mới đápứng được yêu cầu khi tổ chức cho trẻ chơi.
II MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA TRẺ MẪU GIÁO 5 – 6 TUỔI TRONG TRÒ CHƠI HỌC TẬP.
1 Sưu tầm và xây dựng nguồn trò chơi học tập đa dạng phong phú phù hợp với trẻ theo chủ đề, chủ điểm.
* Mục đích và ý nghĩa:
- Các nguồn trò chơi học tập càng nhiều và đa dạng theo chủ đề, chủ điểmkhác nhau càng tạo nhiều cơ hội cho trẻ được chơi, cung cấp cho trẻ nhiều biểutượng về cuộc sống xung quanh, tạo điều kiện cho trẻ có hứng thú và kích thíchtrẻ cố gắng nổ lực hoàn thành nhiệm vụ được giao
* Yêu cầu:
- Khi lựa chọn trò chơi học tập phải chú ý đảm bảo các yêu cầu sau:
+ Trò chơi tạo điều kiện tốt cho trẻ luyện tập phát triển trí tuệ
+ Nhiệm vụ nhận thức của trò chơi đòi hỏi sự cố gắng về trí tuệ, nổ lực vượtqua một số khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ được giao
+ Tính dạy học trong trò chơi cần được kết hợp giữa tính học tập nghiêm túcvới tính vui vẽ thoải mái và trò chơi hấp dẫn có sức cuốn hút với trẻ Chính sựcuốn hút hấp dẫn của trò chơi sẽ kích thích hoạt động trí tuệ của trẻ và giúpchúng giải quyết nhiệm vụ nhận thức dễ dàng hơn
* Nội dung và cách tiến hành:
- Thì giáo viên hoặc tự nghĩ ra hoặc là sưu tầm chúng trong dân gian, trongcác tài liệu giáo dục mầm non ( chương trình tổ chức hoạt động chơi, tài liệutham khảo hướng dẫn trẻ chơi, tuyển tập trò chơi mẫu giáo)…theo các chủ đề
Ví dụ: Một số trò chơi học tập của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổivới các nội dung
thuộc lĩnh vực tự nhiên và xã hội sau đây:
+ Trò chơi so sánh những đồ vật theo một số dấu hiệu, xếp thành bộ và
phân nhóm các đối tượng, các đồ vật theo dấu hiệu đặc trưng; Chủ đề “ Hiện
tượng tự nhiên”: “Tìm nét giống và không giống”, “ Nhận biết và phân biệt một
số hình - hình học”,
“ Nhận biết mùa trong năm”, “ Nhận biết thời gian qua các bức tranh, câu đố,câu thơ ”, “ Cái gì có và cái gì không có ”, “Thi xem ai tìm được nhiều hiệntượng tự nhiên hơn”
+ Trò chơi ghép tranh hoàn chỉnh từ nhiều phần, nhiều bộ phận khác nhautheo mẫu cho trưốchặc theo trí tưởng tượng, sáng tạo của trẻ, trò chơi khảmtranh, chơi tang…Ví dụ: “ Thi xem ai nhanh và đúng”, “ Ghép tranh tự do theo ýthích”, “ Mảnh ghép kỳ diệu”, “trò chơi tang”…ở tất cả các chủ đề trong nămhọc
+ Trò chơi phỏng đoán tìm kiếm liên quan tới việc định hướng không giantheo sơ đồ, dấu hiệu và hiệu lệnh bằng lời nói như: “ Hãy tìm đường đến ngôinhà”, “ Hãy tìm địa điểm trên sơ đồ”, “ Ở đâu? ở đâu?”, “ Cái gì thay đổi, thayđổi thế nào?”, “ Cái gì thiếu cái gì thừa”…
+ Trò chơi với câu đố và giải đáp, lôi cuốn trẻ tìm hiểu những kiều điện trẻchưa biết: “ Hãy nhận biết xem”, “ Xin hãy đoán”, “ Cái gì đã thay đổi”, hoặc
Trang 7kiểm tra “ Hãy tìm ra chổ sai ”, “ Thi xem ai nhận ra nhiều điều bịa đặt hơn”, “Thử xem ai nghĩ ra được nhiều điều hơn”…ở các chủ đề trong năm học.
+ Trò chơi có các vai, hành động chơi hướng vào sự mô tả những hoàncảnh khác nhau của cuộc sống : “ Người đưa thư”, “ Cửa hàng đồ chơi của bé”,
“ Cửa hàng bách hoá’, “ Tặng hoa’, “ Người chăn nuôi giỏi”, “ Người thợsăn”…
+ Trò chơi: Đôminô, trò chơi “ lôgico”, chơi cờ, chơi chiếm pháo đài, ô ănquan…
+ Trò chơi loại bỏ các yếu tố thừa vô ích: “ Tìm những thứ không cùngnhóm trong tranh”, “ Cái gì không được dùng ở đây”, “ Hãy tìm cái khôngđúng”, “ Chọn đồ dùng cho bạn trai ( gái)”…
+ Trò chơi bằng lời: trò chơi nhận biết những đồ vật, hiện tượng, sự kiệnthông qua sự miêu tả, theo câu hỏi: “ Thi kể chuyện qua tranh”, “ Đoán nhanhqua lời cô”, “ Tìm câu kết sáng tạo”, “ đầu tiên, tiếp theo và cuối cùng”, “ Thi kểchuyện về những vật vừa tìm được”, “ Đâu là thật và đâu là bịa”…
2 Xây dựng môi trường chơi đa dạng, hấp dẫn và mang tính phát triển.
* Mục tiêu và ý nghĩa:
- Xây dựng môi trường chơi đa dạng, hấp dẫn mang tính phát triển là việcchuẩn bị môi trường chơi cho trò chơi học tập nhằm đáp ứng khả năng chơi củatrẻ trong hiện tại và trong tương lai phát triển hoạt động chơi của chúng Nhừ có
sự bổ sung, thay đổi đồ chơi, vật liệu chơi cho trẻ một cách thường xuyên phùhợp với chủ đề và với yêu cầu của trò chơi học tập giúp cho trẻ có điều kiện tiếpxúc, làm quen với thế giới đồ vật kỳ diệu, tạo cho trẻ có cơ hội được chơi, đượcbiến đổi những vật liệu chơi tạo ra đồ chơi của mình, cho nhóm chơi Chính cái
đó tao cho trẻ có hứng thú chơi, giúp trẻ tính chủ động tham gia vào trò chơi cốgắng nổ lực thực hiện ý đồ chơi của mình góp phần phát triển tính tự lập và sángkiến của trẻ trong trò chơi Việc xây dựng môi trường chơi phát triển hướng tớiphát triển nội dung TCHT và tạo cơ hội cho trẻ được thực hành với đồ chơi, vậtliệu chơi và được tự chơi cùng với chúng, khuyến khích trẻ tính tích cực chủđộng và có sáng kiến khi chơi, giúp trẻ tự trải nghiệm, tự cảm nhận vàhọc đượccáhc sống cùng nhau ( tự kiềm chế, nhân nhượng, thoả thuận, trao đổi và cùnggiải quyết xung đột, giải quyết tình huống xảy ra trong khi chơi) Bên cạnh đó,việc tạo môi trường chơi cũng dàng cho giáo viên có cơ hội cá thể hoá chươngtrình chơi cho từng trẻ và thảo mãn nhu cầu chơi của nó; cho phép gái viên thựchiện chương trình trong phạm vi rộng hơn, linh hoạt hơn ( nhóm ôn luyện, nhómchơi - học cái mới, nhóm thì chơi dưới sự hướng dẫn của cô , nhóm chơi theo ýthích …); giáo viên có cơ hội làm việc từng nhóm, từng cá nhân, đặc biệt giáoviên sẽ có nhiều thời gian để quan sát đánh giá trẻ và từ đó có thể điều chỉnhmôi trường chơi phù hợp cũng như tìm ra các phương pháp, biện pháp tổ chứcchơi phù hợp với trẻ Như vậy, biện pháp xây dựng môi trường chơi mang tínhphát triển có ý nghĩa đặc biệt,nó không những tác động đến khả năng chơi tự lậpcủa trẻ 5-6 tuổi mà còn là điều kiện khách quan hết sức cần thiết đảm bảo chotính khả thi của biện pháp lập kế hoạch chơi
* Yêu cầu:
Trang 8- Việc xây dựng môi trường chơi mang tính phát triển cần phải đáp ứng vàthoả mãn một số yêu cầu như: thuận tiện, an toàn, vệ sinh, hấp dẫn, có sức cuốnhút trẻ chơi, thường xuyên có sự thay đổi, bổ sung, làm mới phù hợp với nộidung chơi của trẻ và tạo điều kiện cho trẻ được bộc lộ tính tích cực chủ động,độc lập và sáng kiến khi chơi Điều này có nghĩa là, môi trường chơi luôn luônphải ở trong trạng thái vận động, biến đổi phù hợp với mục tiêu và nội dung chơicủa trẻ
* Nội dung:
- Việc xay dựng môi trường chơi cho trẻ bao gồm việc bố trí chỗ chơi, địađiểm để trẻ chơi ( không gian nhất định để chơi) và việc tranh bị, sắp xếp, bố trícác đồ dùng, đồ chơi, tài liệu học tập, các phương tiện máy móc, kỷ thuật phùhợp và đáp ứng cho việc triển khai các trò chơi học tập đa dạng của trẻ
- Giáo viên là người tạo môi trường chơi cho trẻ: trước tiên phải tạo khônggian cho trẻ chơi ( địa điểm chơi) Không gian chơi phải rộng rải, thuận tiện,đảm bảo an toàn, vệ sinh và có thể chia ra các nhóm chơi nhỏ có ranh giới để trẻ
có thể chơi một mình hay chơi theo nhóm nhỏ theo hứng thú và nhu cầu riêngcủa trẻ
* Cách tiến hành:
- Giáo viện cung cấp cho trẻ nguyên liệu chơi, đồ chơi, đồ dùng, tài liệu họctập, phương tiện hoặc máy móc cần thiết phục vụ trò chơi
- Cô có thể cùng trẻ hoặc cho trẻ tự sắp xếp đồ chơi, vật liệu chơi vào nơi
quy định chơi trong lớp Cách sắp xếp, bố trí đồ dùng, đồ chơi, vật liệu chơitrong phòng, góc chơi phải thực hiện theo một số yêu cầu sau:
+ Sắp xếp đồ dùng, đồ chơi học tập, vật liệu chơivào nơi quy định Đó làchỗ dễ lấy ra và cất vào, thuận tiện cho trẻ sử dụng khi chơi và đặc biệt phải antoàn cho trẻ
+ Sắp xếp, bố trí đồ dùng, đồ chơi học tập, vật liệu chơi ở trong trạng thái
mở để kích thích hứng thú chơi cũng như dễ làm nảy sinh ý định chơi của trẻ + Sắp xếp, bố trí đồ dùng, đồ chơi học tập, vật liệu chơi vừa tầm với của trẻ + Sắp xếp, bố trí đồ dùng, đồ chơi học tập, vật liệu chơi có kèm theo ký hiệu( ký hiệu có thể là hình và chữ)
+ Có thể bố trí, sắp xếp đồ dùng đồ chơi học tập và vật liệu chơi đa dạng,sinh động nhưng không bày quá nhiều dễ gây cảm giác hỗn độn và làm trẻ dễphân tán sự chú ý khi chơi Đặc biệt lưu ý đến việc thay đổi, bổ sung cho phùhợp với yêu cầu của nội dung chơi và sẽ cất bớt đi nếu nhận thấy thừa
- Có thể bố trí, sắp xếp các đồ cùng, đồ chơi học tập trên các giá đỡ hoặctrong các hộp, các rổ để trên mặt của giá, trong ngăn của giá ( có ký hiệu bằnghình hoặc chữ) theo bộ, theo nhóm, theo từng chủ đề ( chủ điểm)
- Những đồ dùng, đồ chơi và vật liệu chơi phục vụ cho trò chơi học tập củatrẻ mẫu giáo ( 5-6 tuổi) Ví dụ như:
+ Những bộ đồ dùng đồ chơi có sẵn như tranh, ảnh miêu tả lao động củanhiều ngành nghề khác nhau; về động vật nuôi và động vật hoang dại; về thựcvật (một số loại cây,các loại rau, hoa, quả…), tốt nhất là những bức tranh nàykhông chỉ minh hoạ những con vật, cây cối…mà còn phải minh hoạ cả môitrường và điều kiện sống của chúng
Trang 9+ Những bộ đồ chơi bằng gỗ, bằng nhựa bao gồm các khối vuông, hìnhtháp, hình trụ…cùng những đồ chơi phụ trợ khác nhau ( cây nấm, cây thông,những bộ lắp ráp kỹ thuật, những sơ đồ, tranh mẫu, những thiết kế mẫu, vậtmẫu…).
+ Những bộ thẻ số, con số, súc sắc số, lô tô hình, bộ đôminô, bàn cờ, những
bộ tranh, ảnh cắt rời cho trẻ chơi các trò chơi lô tô ghép hình…
+ Một số phương tiện kỹ thuật khác nhau như: ống nhòm, máy chiếu pin,đèn chiếu, tivi; máy tính, máy ghi âm, catssets…những phương tiện này đều đápứng đòi hỏi của trẻ, đưa nội dung của trò chơi lên mức độ cao hơn, làm cho tròchơi và hành động chơi hấp dẫn hơn, đa dạng hơn
- Việc sữ dụng phương tiện kỹ thuật cho phép khắc phục được sự hạn chế vềkhông gian và thời gian, cho người chơi có khả năng thực hiện một số hànhđộng chơi mà nếu không có nó thì không thể thực hiện được Ví dụ; trong vaicác “nhà khảo cổ học” đi tìm kiếm các đồ vật trong rừng, dưới biển…cô giáo
mở băng ghi âm thanh của rừng ( tiếng chim hót véo von, tiếng rì rào của lá,tiếng ầm ầm của thác, tiếng vi vu của gió…) hoặc là trẻ bơi thuyền qua máychiếu phim, đèn chiếu cô giáo giới thiệu về biển, về những con sóng biển, về sự
đi lại của tàu, thuyền…tất cả điều này làm tăng sự hấp dẫn của tình huống chơigiúp trẻ giải quyết tốt nhiệm vụ của trò chơic đặt ra
+ Nguyên vật liệu chơi tờ thiên nhiên, từ đồ phế thải…
- Trẻ 5-6 tuổi rất thích những vật liệu chơi, từ những vật liệu này trẻ có thể
tự tạo nên đồ chơi, tạo nên một cái gì đó Do vậy, khi bố trí môi trường chơi chotrẻ, cô giáo chuẩn bị một số vật liệu chơi như: đất nặn, giấy, màu, cát, sỏi, nước,các màu để pha lẫn vào nước tạo ra màu mới, lá cây, hoa, quả, hột hạt, hộp giấy,bìa củ, giấy vệ sinh, sách báo, tranh ảnh củ, bưu thiếp củ…để trẻ có thể chơi vớichúng
- Cô giáo có thể tổ chức cho trẻ cùng làm đồ chơi, hoặc tự làm đồ chơi Côgợi ý, đề nghị trẻ tìm kiếm và tận dụng vật liệu chơi từ những đồ phế thải như:bìa cứng, hộp, vỏ bao, sách, báo, lịch, bưu thiếp cũ…, từ những vật liệu có sẵntrong thiên nhiên như: quả khô, hột, hạt, cành khô, sỏi, vỏ sò, vỏ hến, cát…đểlàm đò chơi phục vụ cho trò chơi học tập
- Cô giáo gợi ý, bày cho trẻ cách chơi với chúng, dẫn dắt trẻ vào các trò chơikhác nhau
Ví dụ ở chủ đề: “Nước và hiện tượng tự nhiên” Với trò chơi “ Thi tạo ra cầuvồng”, cô giáo gợi ý cho trẻ tìm kiếm lịch cũ, sau đó có thể lật mặt sau của các
tờ lịch cũ và cho trẻ tự vẽ lên đó chiếc càu vồng lớn những không được tô màu.Tiếp theo, cô cùng trẻ đàm thoại về màu sắc của cầu vồng, nếu trẻ chưa biết thì
cô giáo có thể giới thiệu, cung cấp cho trẻ có kiến thức về màu sắc và sau đó yêucầu trẻ tìm kiếm các màu đó trong hoạ báo, lịch cũ, bưu thiếp và cắt các đồ vật
có màu của cầu vồng vào bên trong của mỗi đường kẻ( chẳng hạn: màu vừađược cắt và dán là màu đỏ thì trong đường kẻ đó có thể dán ông mặt trời, quả táo
đỏ, quả hồng đỏ, hoa hồng đỏ…) cứ tiếp tục cắt dán lấp đầy các đường kẻ khácvới những đồ vật có màu sắc phù hợp với cầu vồng…Sau khi trẻ khi làm xongcầu vồng, gợi ý cho trẻ chơi với cầu vồng vừa tạo ra, dùng nó đi đón cơn maư,dùng nó củng cố màu sắc…
Trang 10* Điều kiện vận dụng:
- Cần có sự đầu tư và quan tâm đến việc xây dựng môi trường cho trẻ mẫugiáo ở trường Mầm non Tạo cho trẻ một môi trường học và chơi tự do, thoảimái có phương tiện kỹ thuật có nhiều loại đồ chơi học tập, vật liệu chơi đa dạngvới mẫu mã chuẩn, màu sắc đẹp, đảm bảo yêu cầu vệ sinh và đặc biệt đáp ứng,thoả mãn nhu cầu phát triển về mọi mặt của trẻ ( nhận thức, tình cảm, kỹ năngchơi…) Giáo viên biết tìm kiếm và dạy trẻ cũng biết tìm kiếm, tận dụng nhữngnguồn vậit liệu chơi sẵn có trong thiên nhiên của địa phương, từ đồ phế thải nhưsách báo, tranh ảnh, bưu thiếp cũ, hộp giấy, bìa cát tông…đồ dùng, đồ chơi phảiđược thường xuyên bổ sung, thay đổi cho phù hợp với các loại trò chơi học tậpcủa trẻ Mẫu giáo 5-6 tuổi Lựa chọn đồchơi phù hợp với lứa tuổi, với nội dungchơi của trẻ Ví dụ: khi tổ chức cho trẻ nhỏ r lớp bé chơi các trò chơi học tậpvới
đồ vật cung cấp những đồ vật khác nhau rõ rệt, bởi vì lứa tuổi này không thể tìmđược sự khác nhau không thật rõ nét giữa các loại đồ vật Ngược lại, với trẻ mẫugiáo lớn nên chọn những đồ vật không so sự khác nha rõ nét lắm
- Vai trò của giáo viên trong việc tổ chức trò chơi học tập không những chỉcung cấp cho trẻ những điều kiện cơ sở vật chất (chỗ chơi, nguyên liệu,đồchơi,tài liệu…) mà còn phải tổ chức hướng dẫn trẻ cách chơi, cùng tham gia vàotrò chơi học tập của trẻ, khuyến khích, động viên giúp trẻ phát triển, tìm tòi, giảiquyết vấn đểtong khi chơi Qua đó giúp trẻ tiếp thu tri thức, kinh nghiệm tốthơn để làm được điều này, trong hoạt độg chơi cùng với trẻ, giáo viên phải sởdụng kết hợp linh hoạt hàng loạt các biện pháp khác nhau gipú trẻ nắm đượcphương thưc schơi, biết vận dụng những cái đã biết để thực hiện nhiệm vụ củatrò chơi học tập đã đề ra
3 Tăng cường tổ chức cho trẻ được chơi với các loại trò chơi học tập dưới
nhiều hình thức chơi khác nhau ( cá nhân, theo nhóm, tập thể lớp…).
* Mục tiêu và ý nghĩa:
- Việc tăng cường tổ chức cho trẻ chơi với nhiều loại trò chơi học tập, tạođiều kiện cho trẻ chơi dưới nhiều hình thức chơi khác nhau ( cá nhân, theonhóm, tập thể lớp) nhằm thực hiện một số mục tiêu giáo dục nhất định như:củng cố kiến thức, hình thành kỹ năng thực hành chơi, tính độc lập, phát triểnnăng lực nhận thức, luyện tư duy của trẻ “ luyện tập là trường học của tư duy”
* Yêu cầu:
- Việc tổ chức cho trẻ chơi với nhiều loại trò chơi học tập cần đảm bảo tínhmục đích, tính hệ thống, tính thường xuyên liên tục, tính hấp dẫn và đặc biệt làphải phát huy được tính độc lập, tích cực của trẻ trong khi chơi
- Tổ chức cho trẻ được chơi với nhiều loại trò chơi học tập dưới nhiều hìnhthức khác nhau ( cá nhân, theo nhóm, tập thể lớp)
* Cách tiến hành:
- Giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của buổi chơi
- Tạo môi trường chơi ( địa điểm chơi, đồ chơi vật liệu chơi phù hợp với tròchơi học tập) và chọn thời điểm thích hợp và thời gian cho trẻ chơi
- Phân nhóm linh hoạt, lựa chọn trò chơi phù hợp cho các nhóm, cá nhan vàtập thể lớp
Trang 11- Trước khi chơi, có thể cung cấp thêm cho trẻ kinh nghiệm bằng cách đàmthoại, trò chuyện, kể chuyện, tham quan, quan sát hiện tượng, đồ vật thật , tranhảnh minh hoạ giúp trẻ có một số biểu tượng về thế giới xung quanh, chuẩn bịcho trò chơi học tập sắp chơi.
Giáo viên vừa là người tổ chức vừa là người bạn tham gia chơi cùng trẻ ( cóthể tham gia chơi trực tiếp hoặc gián tiếp)
- Giáo viên tạo ra bầu không khí tự do, thoải mái, không ép buộc, bắt trẻ phảichờ đợi lâu khi tổ chức chơi - luyện tập cho trẻ mọi yeu cầu được thể hiện dướihình thưcsinh động và hững tìn huống hấp dẫn
- Cô chủ động khởi xướng đưa ra trò chơi và tiến hành chơi cùng trẻ Giáoviên có thể gợi ý, khuyến khích và uyd trì ý tưởng muốn được chơi của trẻ ; giúptrẻ làm quen với cách chơi mới; giúp trẻ phát huy tính chủ động, tính độc lậpcủa chúng trong trò chơi …
- Tuỳ thuộc vào vị trí của mình trong trò chơi học tập dưới nhiều hình thứcchơi khác nhau, gáio viên xác định xem mình nên hợp tác với trẻ như thế nào đócho thích hợp, một mặt trợ giúp, hướng dẫn trẻ chơi và mặt khác không lấn át vịthế chủ thể của trẻ trong khi chơi
Trẻ em mẫu giáo 5-6 tuổi với tư cách là chủ thể, trẻ ở thế chủ động, tích cực
và trẻ không đơn thuần xem cô và chơi giống như cô mà thực sự cố gắng suynghĩ, tìm cách vận dụng vốn hiểu biết và kỹ năng đã biết vào trong những tìnhhuống mới khác nhau để giải quyết những tình huống do giáo viên đặt ra trongkhi chơi Cho nên hình thức và mức độ tác động từ phía cô dần dần thay đổi, từ
sự chỉ dẫn có tính gợi mở khi cô giáo đặt nhiệm vụ này hay nhiệm vụ khác củatrò chơi và chỉ cho trẻ phương thức cụ thể thực hiện đến việc tạo điều kiện chotrẻ bộc lộ tính độc lập của mình trong trò chơi Lúc này cô dùng những lờikhuyên, lời mách bảo trẻ và khuyến khích trẻ tự mình tìm kiếm cách thức giảiquyết tốt nhất để đạt được kết quả cao
- Tạo điều kiện cho trẻ dần dần tự lập hơn, lôi cuốn sự tích cực của trẻ; cô giữvai trò người giám sát, là trọng tài giúp trẻ điều chỉnh các mối quan hệ trong quátrình chơi
Những lời khen ngợi, động viên, khuyến khích của giáo viên đối với nhữngsáng kiến, câu hỏi và lời đề nghị hợp lý của trẻ trong khi chơi giúp trẻ hào hứngtham gia chơi, nỗ lực vượt qua một số khó khăn để hoàn thành nhiệm vụ và yêucầu mà trò chơi đòi hỏi
Điều cần lưu ý là khi hướng dẫn trẻ chơi giáo viên cần chú ý đến đặc điểm cánhân của mỗi trẻ để có biện pháp đối xữ cá biệt, linh hoạt trong trò chơi: đối vớitrẻ khá, giao cho chúng nhiệm vụ phức tạp hơn, duy trì hứng thú và thúc đẩytính tích cực của chúng; còn đối với trẻ yếu hơn cần quan tâm giúp đỡ nhiều,giao cho nhiệm vụ vừa sức và nâng dần độ khó của trò chơi
Trong quá trình tổ chức chơi, cô tạo điều kiện cho trẻ cơ hội thường xuyênđược luyện tập, được chơi, được vận dụng kinh nghiệm vào trong các tìnhhuống khác nhau mà trò chơi yêu cầu Ví dụ: trò chơi “ hãy xếp những cái vòngtròn thành cái tháp” Mục đích chơi ở đây là phân biệt kích thước của đồ vậttheo sự tăng dần hoặc giảm dần của nó Cô giáo đặt cho trẻ nhiệm vụ, từ nhữngcái vòng tròn có kích thước khác nhau hẫy xếp chúng thành toà tháp Cô không