Chuyên đề lịch sử

* Xác định vai trò của nghiên cứu lịch địa phương đối với dạy học lịch sử trong nhà trường... Tuy nhiên cũngcó các công trình như Phủ biên tạp lục, Gia Định thànhthông chí … Đó là những

CHUYÊN ĐỀ : LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG

- Khái niệm lịch sử địa phương

- Công tác sưu tầm ,biên soạn lịch địa

phương

- Công tác soạn giáo án chuẩn bị bài giảng

- Thực hiện giảng các tiết lịch sử địa phương trong chương trình bộ môn TNXH

Thông Tin

Ph nả

H iồ

- Theo cách hiểu tổng quát, địa phương là những gì

không phải hay trái lại với “cả nước”, “quốc gia”,“dân tộc”,“Trung ương”

- Theo cách cụ thể,’địa phương’ là những vùng riêng

lẽ của đất nước,có những mối liên hệ với cả nước và là một bộ phận cấu thành của đất nước, nhưng chúng có những nét riêng tạo nên sắc thái đặc biệt của vùng

mình ( mỗi làng, xã, thị trấn,tỉnh,thành,miền Bắc,miền Nam,Tây nguyên đều thuộc phạm vi địa phương ) -Từ địa phương còn được sử dụng mở rộng để chỉ cả những tổ chức đơn vị hoặc tập thể người hoạt động về một lĩnh vực nào đó(KT, CT, XH, VH ở một địa

* L ch s đ a phị ử ị ương :

- Là lịch sử của các địa phương nó còn bao hàm cả

lịch sử các đơn vị sản xuất, chiến đấu xét về phạm vi địa lý và lịch sử, các tổ chức và đơn vị này đều thuộc

về phạm vi địa phương song về mặt chuyên môn, có thể xếp vào dạng lịch sử chuyên ngành.

- Đối tượng nghiên cứu :

* Nghiên cứu toàn diện lịch sử của một địa phương, hay còn gọi là hướng nghiên cứu địa chí lịch sử của một

vùng đất.

* Nghiên cứu các sự kiện, hiện tượng lịch sử của địa

phương có liên quan hay đồng thời cũng là sự kiện lịch

sử của cả nước.

* Nghiên cứu các tổ chức quần chúng, các cơ quan,

ngành, trường học ở địa phương

* Nghiên cứu các nhân vật lịch sử văn hóa người địa

phươngphương(Tiểu sử, hoạt động )

HO T Đ NG 2 Ạ Ộ :

* Xác định vị trí nghiên cứu và giảng dạy lịch sử địa phương.

* Xác định vị trí, ý nghĩa của công tác

nghiên cứu và giảng dạy lịch sử địa phương ở trường tiểu học.

* Xác định vai trò của nghiên cứu lịch địa phương đối với dạy học lịch sử trong nhà

trường.

1/.Vai trị, vị trí của lịch sử địa phương đối với

lịch sử dân tộc

*Tri thức LSĐP là những biểu hiện cụ thể,sinh động,

đa dạng của tri thức lịch sử dân tộc.

*Nghiên cứu LSĐP gĩp phần cung cấp sử liệu để xây

dựng nên các cơng trình nghiên cứu về lịch sử dân tộc.

*Lịch sử địa phương bổ sung, minh họa cho lịch sử dân tộc.

*Nghiên cứu LSĐP cịn làm nổi bật lên tính riêng lẽ của

địa phương, của đơn vị, tính phong phú, đa dạng của lịch sử dân tộc

* Nghiên cứu LSĐP gĩp phần làm rõ thêm sự đĩng gĩp

của địa phương vào sự nghiệp chung của dân tộc.

* Một sự kiện, biến cố lịch sử xãy ra điều mang tính chất

địa phương, những sự kiện, biến cố lịch sử địa phương gắn liền với lịch sử dân tộc.

Thông tin phản hồi

2/.Vai trò, vị trí của Lịch sử địa phương đối với

khoa học :

- Khoa học nghiên cứu lịch sử địa phương là

một phân ngành của khoa học lịch sử, nó có mối quan hệ trực tiếp với khoa học lịch sử.

- Khoa học nghiên cứu lịch sử địa phương kế thừa những thành quả và phương pháp nghiên

cứu khoa học lịch sử.

- Khoa học nghiên cứu lịch sử địa phương sẽ mang lại những nhận thức mới cho khoa học lịch sử.

3/.Vai trò của nghiên cứu LSĐP đối với việc dạy học lịch sử :

- Nghiên cứu LSĐP góp phần gắn nhà trường với địa phương, phát huy vai trò là trung tâm văn hóa của địa phương, góp phần thực hiện mục tiêu kinh tế - Xã hội địa phương

- Qua nghiên cứu LSĐP để nhà trường thực hiện nguyên lý

giáo dục của Đảng

- Là nguồn tài liệu hết sức phong phú, đa dạng làm cho bài

học lịch sử thêm hấp dẫn, giúp HS dễ tiếp cận với những chi tiết lịch sử, nhân vật lịch sử ở địa phương

- Việc giảng dạy LSĐP có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc

GD tư tưởng, GD lòng yêu quê hương đất nước

- Nghiên cứu và giảng dạy lịch sử địa phương góp phần rèn luyện và phát triển năng lực học tập nghiên cứu cho học

sinh

Theo các tài liệu cho thấy các nước

trên thế giới đều quan tâm nghiên cứu

LSĐP đều rất sớm vào những năm 30 của

thế kỷ XX

Bộ mơn LSĐP của khoa Lịch sử các Trường

Đại học sư phạm ở Liên Xơ đã tích cực đảm nhiệm biên soạn giáo trình bài giảng cho các cấp học

- Ở phương Tây việc nghiên cứu giảng dạy LSĐP cũng được đặt ra từ rất sớm.

- Ở các nước phát triển, kể cả khu vực Đơng Nam

Á việc nghiên cứu LSĐP tuy mới được đặt ra,

nhưng rất được quan tâm

Thông tin phản hồi

Ở Việt nam :

* Dưới thời phong kiến : Công việc giảng dạy LSĐP chưa được thực

hiện, việc nghiên cứu và biên soạn LSĐP chưa được quan tâm đúng

mức Tuy nhiên cũngcó các công trình như Phủ biên tạp lục, Gia Định thànhthông chí … Đó là những tư liệu có giá trị góp phần vào việc

nghiên cứu lịch sử của dân tộc ta hiện nay.

* Sau ngày Miền Bắc hoàn toàn giải phóng, công tác nghiêncứu LSĐP

đã được đặt ra, viên sử học bắt đầu phát động phong trào biên soạn

LSĐP.

* Sau năm 1975, công tác nghiên cứu LSĐP được đẩy mạnh trong cả

nước , Công tác giảng dạy LSĐP đã được đưa vào các Trường Đại học

sư phạm theo QĐ 757/QĐ của Bộ Giáo Dục ngày 21/7/1984 Tại Hội nghị thay sách giáo khoa lớp 5 vừa qua phần LSĐP đã được đưa vào dạy

CHỦ ĐỀ 2 : Phương pháp nghiên cứu và soạn LSĐP

Người học cần đạt :

-Trình bày được các công việc cụ thể trong việc tổ chức

nghiên cứu

- Xác định được mục đích và yêu cầu nghiên cứu

- Xây dựng được đề cương, hình thức tổ chức nghiên cứu cùng các bước chuẩn bị

- Xác định được vị trí, tầm quan trọng của các nguồn tài liệu

- Phân tích được các nguồn sử liệu trong nghiên cứu, biên

soạn

- Thực hiên được các phương pháp sưu tầm, sử lý, biên soạn

HOẠT ĐỘNG 1 :

• Các cơ sở để xác định đối tượng và mục tiêu

của công tác nghiên cứu LSĐP nói chung và trong nhà trường nói riêng.

1/.Cơ sở để xác định mục đích yêu của cơng

tác tổ chức nghiên cứu LSĐP trong nhà trường

- Việc tổ chức nghiên cứu LSĐP nhằm tạo

đều kiện cho HS được học tập và rèn luyện

trong mơi trường thực tế : Tiếp cận với quê hương ( cái hay, cái đẹp, cái anh hùng của quê hương ) qua đĩ nâng cao lịng yêu quê hương, dân tộc ý thức tơn trọng gìn

giữ những giá trị di tích.

- Tạo điều kiện cho GV, HS được tham gia phục vụ

mục tiêu KT, XH phát huy chức năng trung tâm văn

hĩa của địa phương

Thông tin phản hồi

2/ Đề cương một công trình LSĐP thường bao gồm các mục

- Mục đích yêu cầu

- Phân chia các chương, mục

- Phân chia thành các tiểu mục

- Phần kết luận

3/ Các hình thức tổ chức

- Tổ chức cho HS nghiên cứu(địa phương, đơn vị.)

- Tổ chức cho HS sưu tầm các nguồn sử liệu theo chủ đề

- Thông qua các đợt tham quan các di tích LSĐP

4/ Công tác chuẩn bị cho đợt công tác nghiên cứu :

- Thành lập Ban chỉ và biên chế lực lượng tham gia

- Xác định địa bàn nghiên cứu

- Tổ chức tiền trạm tại điạ phương

HOẠT ĐỘNG 2 : Phân tích vị trí, tầm qua

trọng của các nguồn tài liệu trong nghiên cứu

*Trong nghiên cứu và biên soạn LSĐP

nguồn tài liệu cĩ vị trí, tầm quan trọng sau :

- Tư liệu LSĐP là điều kiện tiên quyết để

khơi phục lại bức tranh chính xác, chân thực

về lịch sử một địa phương.

- Khối lượng tài liệu càng đa dạng, phong phú thì cơng trình nghiên cứu càng chất lượng, kết luận khoa học càng đúng đắn.

- Tài liệu lịch sử là những dấu tích, di tích lịch sử, các sự

kiện lịch sử đã diễn ra, phản ảnh hoạt động về mọi mặt của con người.

- Những sự kiện, hiện tượng lịch sử điều được ghi lại bằng lời hoặc bằng văn tự và được truyền từ đời này sang đời

Thông tin phản hồi

* Căn cứ vào nội dung của các nguồn tài liệu có thể

phân loại các nguồn tài liệu sau đây :

- Nguồn tài liệu xác định vị trí duyên cách của các làng xã qua các thời kỳ lịch sử

- Nguồn tài liệu nghiên cứu về điều kiện tự nhiên

- Nguồn tài liệu nghiên cứu về nguồn gốc xa xưa nhất của

địa phương

- Nguồn tài liệu nghiên cứu quá trình phát triển của làng xã

- Nguồn tài liệu nghiên cứu về kinh tế địa phương

- Nguồn tài liệu nghiên cứu truyền thống đấu tranh của địa phương.

- Nguồn tài liệu nghiên cứu về đời sống vật chất và tinh

thần của các địa phương

HOẠT ĐỘNG 3 : Phân tích các nguồn tài liệu trong nghiên cứu LSĐP

- Tài liệu thành văn : Văn bia, Gia phả, Đinh bạ, Điền bạ, Hồi ký … là nguồn tài liệu quan trọng nhất, chứa nhiều thông tin nhất,chính xác nhất, chiếm số

lượng nhiều nhất.

- Tài liệu hiện vật : Di vật khảo cổ, các công trình kiến trúc nghệ thuật, các di tích lịch sử … là loại tài liệu có giá trị chân xác góp phần xác minh những tài liệu khác

- Tài liệu dân tộc học : Là những hiện vật, ghi chép về nền văn hóa vật chất và

tinh thần của từng dân tộc, nó bổ sung cho tài liệu thành văn, tài liệu khảo cổ …

- Tài liệu truyền miệng : Thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, truyện kể dân gian, phong phú, phản ánh chân thật đời sống của nhân dân, thường không có

thời

gian , không gian cụ thể

- Tài liệu văn học dân gian : khá phong phú nhưng rất phức tạp khai thác cần

phải có nhiều phương pháp mang tính đặc thù

- Tài liệu ngôn ngữ học : địa danh, phương ngữ là loại tài liệu không thể thiếu, nó góp phần xác định địa điểm, nguồn gốc xuất hiện dân cư.

- Tài liệu hành ảnh : Sơ đồ, bản đồ, ảnh chụp … minh họa cho các nguồn tài liệu

HOẠT ĐỘNG 4 : Tìm hiểu phương pháp

cụ thể trong nghiên cứu LSĐP :

- Xác định các công việc cụ thể trong sưu tầm tài

liệu LSĐP

- Nhận xét về mối quan hệ giữa các sưu tầm tài liệu

và chất lượng tác phẩm biên soạn

*Một cơng trình LSĐP được đánh giá là chất lượng, trước

hết hồn tồn phụ thuộc nguồn tài liệu lịch sử sưu tầm được

và cơng tác biên soạn

* Phương pháp sưu tầm :

- Đối với tư liệu thành văn

+ Cách đọc tư liệu : Cần đọc nhanh, đọc lướt để tìm thơng tin cần

thiết cho việc thu thập tư liệu,để tìm nội dung cần tìm.

+ Cách ghép tư liệu : Một nguyên tắc quan trọng của việc ghi chép sử liệu thành văn là phải ghi tồn văn sử liệu tìm được, khơng được tùy tiện lược bỏ, ghi đầy đủ xuất xứ.

+ Đối với tài liệu truyền miệng : Dùng phương pháp phỏng vấn kết hợp ghi chép,

ghi âm hoặc nhờ nhân chứng ghi lại dưới dạng hồi ký, hồi ức, tường thuật.

+ Cách thức phỏng vấn : Trước klhi phỏng vấn cần cĩ trước hệ thống câu hỏi, cĩ

thể gửi trước hệ thống câu hỏi đĩ cho nhân chứng để học cĩ thời gian chuẩn bị trả lời.

+ Cách ghi chép :

- Đối với tài liệu nhân chứng cần ghi chép đầy đủ, rõ ràng về tên, tuổi, địa chỉ, chức vụ …

- Đối với tư liệu hiện vật : Tiến hành các phương pháp phát hiện, khai quật, sư tập, quan sát …

- Đối với tư liêu dân tộc học : Tiến hành phương pháp quan sát, phỏng vấn, ghi chép …

- Đối với tài liệu văn hĩa dân gian : Tiến hành các phương pháp sưu tầm, quan sát, tập

Thông tin phản hồi

* Trong quá trình sưu tầm tư liệu người nghiên cứu cần lưu ý

- Xác định không gian, thời gian và các tài liệu cần nghiên cứu

- Xác định chủ đề nghiên cứu : Lịch sử phong trào đấu tranh, lịch sử Đảng bộ, lịch sử các đoàn thể, lịch sử truyền

thống…

* Trong khi tiến hành sưu tầm tư liệu LSĐP cần tập trung vào những nội dung :

- Những tài liệu làm rõ được quá trình thành lập và biến

chuyển của địa phương từ khi ra đời cho đến khi biên soạn

- Những tài liệu phản ánh sinh hoạt, vật chất và tinh thần của địa phương

- Những tài liệu sinh hoạt kinh tế, tình hình chính trị, văn hóa,

xã hội của địa phương

* Phương pháp xử lý tư liệu:

- Giám định tư liệu để xem nguồn tư liệu đó là tư liệu gốc haybản sao, xác định tác giả, lai lịch, niên đại …

- Xem xét tính chất đáng tin cậy của tư liệu( Chú ý đến tư

tưởng, xu hướng chính trị của tác giả để xác minh những sựkiện được thông tin trong tư liệu

- Đối với tư liệu truyền miệng người nghiên cứu cần có hiểubiết nhất định về tâm lý, tín ngưỡng, dùng phương pháp sử

học để phân tích, so sánh, đối chiếu hầu gạt bỏ những yếu tốhoang đường, tìm ra ra những cốt lõi những sự thật của lịchsử

- Đối với nguồn sử liệu dân tộc học và văn hóa dân gian mang

* Công tác chuẩn bị để biên soạn công trình LSĐP theo trình tự

- Xác định mục tiêu, yêu cầu

- Xây dựng đề cương chi tiết cho việc biên soạn

- Phân loại nhóm tư liệu

- Phân công người biên soạn

- Viết bản thảo, thông qua bản thảo

- Viết bản chính thức

* Cấu trúc nội dung biên soạn một công trình LSĐP

- Phần mở đầu : Giới thiệu khái quát hoàn cảnh LSĐP

- Phần nội dung : Tiến trình lịch sử, thời kỳ lịch sử…

- Kết luận : Làm nổi bật và khẳng định được những truyền

thống quí báo của địa phương