Môn học Hệ thống thông tin sẽ trang bị cho sinh viên kiến thức tổng quát mang tính hệ thống về các quá trình thông tin, phân tích họat động các hệ thống thông tin – thư viện hiện đại. Bao gồm các nội dung sau: Bản chất và nguyên tắc hoạt động của các hệ thống thông tin, về các quá trình thông tin, nguyên lý lưu giữ thông tin và trình tự tìm tin , phân tích các hệ thống thông tin; tìm hiểu các quy trình tìm tin trong cơ quan Thông tin – thư viện
Trang 1ĐỀ CƯƠNG MÔN HỌC: Hệ thống thông tin
Đại học Quốc gia Hà Nội
Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Khoa Thông tin - Thư viện Bộ môn: Thông tin - Tư liệu
1 THÔNG TIN VỀ GIẢNG VIÊN
1.1 Giảng viên 1
Họ và tên: Nguyễn Hữu Hùng
Chức danh, học hàm, học vị: Phó giáo sư, Tiến sỹ
Địa điểm làm việc: Ban Thông tin-Thư viện và Đào tạo sau đại học
Viện Chiến lược và Chính sách Khoa học & Công nghệ Địa chỉ liên hệ: 38 Ngô Quyền, Hà Nội
Điện thoại: 091 3013574
Email: hungcim@yahoo.com
Các hướng nghiên cứu chính: Thông tin học, Hệ thông thông tin, Quản trị thông tin, Xã hội thông tin
1.2 Giảng viên 2
Họ và tên: Nguyễn Hoàng Sơn
Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Thạc sỹ
Thời gian làm việc:
Địa điểm làm việc: Khoa TTTV – Trường ĐHKHXH&NV Địa chỉ liên hệ: 299A – Âu Cơ – Tây Hồ - Hà Nội
Điện thoại: 047196879 – 0904225082
Email: n_hoangson@yahoo.com
Các hướng nghiên cứu chính: Thư viện số, Kiến thức thông tin, Thông tin Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng, Hệ thống thông tin
1.3 Giảng viên 3:
Họ và tên: Trịnh Khánh Vân
Chức danh, học hàm, học vị: Giảng viên, Cử nhân
Địa điểm làm việc: Bộ môn Thông tin – Tư liệu, Khoa Thông tin –
Thư viện Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Địa chỉ liên hệ: Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện, Tầng 4,
Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội Điện thoại: 0912 146999
Email: khanhvan_tk@yahoo.com.vn
Các hướng nghiên cứu chính: Thông tin tư liệu Sở hữu Công nghiệp, tra cứu thông tin Sở hữu Công nghiệp, Hệ thống thông tin
2 THÔNG TIN MÔN HỌC
Tên môn học: Hệ thống thông tin
Mã môn học:
Trang 2Số tín chỉ: 02
Môn học: Bắt buộc
Các môn học tiên quyết: Thông tin học đại cương
Các môn học kế tiếp: không có
Yêu cầu về trang thiết bị
- Phòng học giảng lý thuyết và thảo luận nhóm
- Máy chiếu projecter, máy tính, bảng, phấn
- Một cơ sở để tham quan
Giờ tín chỉ đối với các họat động
- Nghe giảng lý thuyết: 18
- Làm bài tập trên lớp: 4
- Thảo luận: 4
- Thực hành, thực tập: 0
- Tự học: 4
Địa chỉ Khoa/Bộ môn phụ trách môn học:
Văn phòng Khoa Thông tin – Thư viện
Tầng 4, Nhà A, 336 Nguyễn Trãi, Thanh xuân, Hà Nội
Điện thoại: 04-8583903
3 MỤC TIÊU MÔN HỌC
Môn Hệ thống thông tin trang bị cho sinh viên những kiến thức và
kỹ năng sau đây:
Về kiến thức:
Nắm được khái niệm, nội dung, nguyên tắc và vận động của quá trình thông tin;
Biết được những thành phần, cơ cấu, nội dung hoạt động của các hệ thống thông tin;
Nắm được nguyên lý và các quy trình lưu trữ và tìm tin chính trong các hệ thống thông tin
Biết phân tích các quy trình lưu trữ và tìm tin chính trong các hệ thống thông tin
Biết phân tích đánh giá các tác động đối với chất lượng họat động của các hệ thống thông tin
Về kỹ năng
Có kỹ năng phân tích bài toán lưu trữ và tìm tin;
Có kỹ năng phân tích đánh giá hiệu quả họat động của hệ thống thông tin;
Có khả năng đề xuất các giải pháp về điều chỉnh chiến lược và tối ưu hoá quá trình tìm tin
Có kỹ năng đọc và tổng hợp các tài liệu chuyên ngành liên quan đến quá trình thông tin, các hệ thống thông tin
Về thái độ, chuyên cần
Tích cực và chủ động tham gia các hoạt động học tập: nghe giảng, thảo luận và làm việc nhóm
Trang 3Yêu thích và quan tâm đến các hoạt động phân tích, thiết kế, đánh giá các quá trình thông tin và hoạt động của các hệ thống thông tin
Tự tin trong thảo luận và trình bày các kết quả nghiên cứu
Trung thực trong làm bài, không quay cóp, không sử dụng bài của người khác
Mục tiêu chi tiết cho từng nội dung của môn học
Mục tiêu
Chương 1:
Các vấn đề
chung về quá
trình thông tin,
các hệ thống
thông tin,
- Trình bày khái quát về quá trình thông tin,
- Trình bày khái niệm chung về hệ thống và hệ thống thông tin
- Nêu được các đặc trưng và thành phần cơ bản của hệ thống thông tin
- Nắm được phạm
vi áp dụng các các của hệ thống thông tin
- Chỉ ra được mối liên hệ giữa các quá trình thông tin trong công tác thông tin thư viện
- Phân tích vai trò của các hệ thống thông tin đối với công tác TTTV
- Hiểu được tầm quan trọng của các hệ thống thông tin trong họat động thông tin thư viện
Chương 2:
Nguyên lý lưu
giữ và tìm tin
trong hệ thông
thông tin
- Nêu lên được khái niệm và các nguyên tắc của việc lưu giữ thông tin Ma trận tư liệu
- Trình bày tổng quát ba sơ đồ lưu giữ thông tin: sơ đồ thuận, sơ đồ đảo,
sơ đồ hỗn hợp
- Nắm được khái niệm và các nguyên tắc của việc tìm thông tin Phân biệt hai loại tìm tin: tìm trí lực
và tìm hình thức
Đặc trưng cơ bản
- Chỉ ra mối liên
hệ giữa lưu giữ
và tìm tin và vai trò trung tâm của chúng trong hệ thống
- Phân biệt phần
sơ đồ ý niệm và
sơ đồ vật lý trong lưu giữ thông tin
- Phân tích mối liên hệ giữa các
sơ đồ lưu giữ thông tin trong
hệ thống thông tin của các cơ quan thông tin thư viện
- Đánh giá vai trò của việc lưu giữ và tìm tin trong họat động của cơ quan thông tin thư viện
- So sánh các giải pháp kỹ thuật sử dụng trong quá trình lưu giữ và tìm tin đối với cơ quan thông tin thư viện
Trang 4của tìm tin hình thức Các thành tố tìm tin Phép tìm đơn vị
- Nắm được các điều kiện cơ bản của tìm tin hình thức: yêu cầu tìm, không gian tìm, thủ tục so sánh
- Trình bày những khó khăn khi chuyển từ tìm tin trí lực (truyền thống) sang tìm tin hình thức (hiện đại)
Chương 3:
Quy trình và
kỹ thuật tìm
tin trong hệ
thống thông
tin
- Nhận dạng quy trình cơ bản của tìm tin trong các hệ thống: các bước, đường đi, phép tìm, công thức, nhận xét
- Mô tả khái quát
và phân tích quy trình cơ bản của tìm tin trong các sơ
đồ lưu giữ thông tin: Thuận, Đảo, Hỗn hợp
- Trình bày khái quát không gian tìm tin trong hệ thống
- Giải thích sự ra đời của tìm tin hình thức hoá
- Phân tích mối liên hệ giữa các nhân tố tác động tới quá trình thông tin trong các cơ quan thông tin thư viện
- Đánh giá vai trò của các hệ thống thông tin trong việc hiện đại hóa họat động các cơ quan TTTV
Chương 4:
Trình tự và kỹ
thuật đánh giá
hiệu quả hoạt
động của hệ
thống Thông
tin
- Khái niệm phân hoạch và phân hoạch tài liệu trong
hệ thống thông tin
- Mô tả và vẽ sơ đồ phân hoạch tài liệu trong hệ thống thông tin
- Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới chất lương và hiệu quả của hệ thống thông tin
- Chỉ ra những tương tác trong
- Nắm được thiết
kế, biết đề xuất một số cải tiến trong vận hành các hệ thống thông tin
Trang 5- Trình bày tiêu chuẩn đánh giá chất lượng hoạt động của hệ thống
- Mô tả và vẽ sơ đồ quan hệ phụ thuộc giữa kết quả tìm tin: độ đầy đủ và chính xác.Tối ưu hoá hoạt động của
hệ thống
các quy trình tìm
tin
4 TÓM TẮT NỘI DUNG MÔN HỌC
Môn học Hệ thống thông tin sẽ trang bị cho sinh viên kiến thức tổng
quát mang tính hệ thống về các quá trình thông tin, phân tích họat động các
hệ thống thông tin – thư viện hiện đại Bao gồm các nội dung sau: Bản chất và nguyên tắc hoạt động của các hệ thống thông tin, về các quá trình thông tin, nguyên lý lưu giữ thông tin và trình tự tìm tin , phân tích các hệ thống thông tin; tìm hiểu các quy trình tìm tin trong cơ quan Thông tin – thư viện
5 NỘI DUNG CHI TIẾT MÔN HỌC
Chương 1: Các vấn đề chung về hệ thống và quá trình thông tin
1.1 Thông tin và quá trình thông tin
1.1.1 Khái niệm thông tin ;
1.1.2 Quá trình thông tin
1.2 Khái niệm về hệ thống
1.2.1 Định nghĩa;
1.2.2 Đặc trưng của một hệ thống thông tin;
1.2.3 Thành phần của một hệ thống thông tin;
1.2.4 Ứng dụng hệ thống thông tin trong cơ quan thông tin - thư
viện
Chương 2: Nguyên lý tổ chức lưu giữ và tìm tin trong các hệ thống thông tin
2.1 Tổng quan mô hình thông tin
2.2 Nguyên lý tổ chức lưu giữ thông tin
2.2.1 Định nghĩa lưu giữ thông tin Quan hệ thông tin
2.2.2 Ma trận tư liệu
2.2.3 Sơ đồ lưu giữ thông tin
2.3 Nguyên lý tổ chức tìm thông tin
2.3.1 Định nghĩa tìm tin Hai loại tìm tin cơ bản
2.3.2 Đặc trưng của tìm tin hình thức
2.3.3 Nguyên lý của tìm tin hình thức
Trang 62.4 Vấn đề chuyển từ tìm tin trí lực (truyền thống) sang tìm tin hình
thức
2.4.1 Yếu tố ngôn ngữ
2.4.2 Yếu tố con người
2.4.3 Yếu tố kỹ thuật
2.4.4 Chi phí /Lợi ích hoạt động
Chương 3: Phân tích quy trình tìm tin trong hệ thống thông tin
3.1 Nội dung phân tích Tiếp cận so sánh
3.1.1 Bước tìm
3.1.2 Đường tìm
3.1.3 Phép toán tìm
3.1.4 Công thức tìm tổng quát
3.1.5 Nhận xét
3.2 Phân tích quá trình tìm tin
3.2.1 Tìm tin trong sơ đồ thuận
3.2.2 Tìm tin trong sơ đồ đảo
3.2.3 Tìm tin trong sơ đồ hỗn hợp
Chương 4: Phân tích và đánh giá hoạt động của hệ thống thông tin 4.1 Yêu cầu hoạt động đối với hệ thống thông tin
4.2 Phân hoách tài liệu trong hệ thống thông tin
4.2.1 Sơ đồ Venn
4.2.2 Ma trận
4.3 Tiêu chuẩn đánh giá
4.3.1 Tham số đầy đủ
4.3.2 Tham số chính xác
4.4 Chiến lược tối ưu hoá hoạt động của hệ thống thông tin
6 HỌC LIỆU
Tài liệu đọc bắt buộc
1 Nguyễn Hữu Hùng Bài giảng về môn học Hệ thống thông tin
.-H.: Đại học KHXH&NV, 2005.-135 tr
2 Nguyễn Hữu Hùng Thông tin: Từ lý luận tới thực tiễn -H.: Văn hoá thông tin , 2005.-835 tr
3 Đoàn Phan Tân Hệ thống thông tin -H: ĐHVHHN.-2005.-297 tr
Tài liệu đọc thêm
4 Đoàn Phan Tân Thông tin học -H: ĐHQGHN.-2003.-317 tr
5 Trần Thị Bích Hồng Tra cứu thông tin trong hoạt động thư viện thông tin/Trần Thị Bích Hồng, Cao Minh Kiểm.-H.: Đại học Văn hoá.-311 tr
6 Vũ Thành Nam Quy trình số hoá dữ liệu.H.: Công ty máy tính truyền thông CMC, 2005
Trang 77 Vũ Văn Sơn Cấu trúc khổ mẫu thư mục MARC21 đầy đủ.-H.:
Công ty máy tính truyền thông CMC, 2003
7 HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC
7.1 Lịch trình chung
Nội dung
Hình thức tổ chức dạy môn học
Tổn
g
Lên lớp Thự
c hành
Tự học
Lý thuyế
t
Bài tập
Thả
o luận Nội dung 1: Các vấn đề chung về hệ
thống và quá trình thông tin 2 2 Nội dung 2: Nguyên lý tổ chức lưu
giữ và tìm tin trong các hệ thống
thông tin
Nội dung 3: Phân tích quy trình tìm
tin trong hệ thống thông tin 6 1 1 8 Nội dung 4: Phân tích và đánh giá
hoạt động của hệ thống thông tin 4 2 6 Nội dung 5: Kiểm tra giữa kỳ và làm
Nội dung 6: Khảo sát họat động ứng
dụng hệ thống thông tin tại một số cơ
quan TTTV
1 1
Nội dung 7: Nghiên cứu theo nhóm 1 1
Nội dung 8: Trình bày báo cáo nhóm 2 2
Nội dung 9: Ôn tập và giải đáp môn
học
7.2 Lịch trình tổ chức dạy học cụ thể
Tuần 1, Nội dung 1: Các vấn đề chung về hệ thống và quá trình thông tin
Hình
thức tổ
chức dạy
học
Thời gian, địa điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết 2 giờ - Giới thiệu chung về
môn học: lịch trình học tập, các yêu cầu môn học
- Các khái niệm, loại hình hệ thống thông tin
- Đọc phần giới thiệu môn học trên website
- Đọc chương
Trang 8ứng dụng tại các cơ quan TTTV
- Đặc trung các hệ thống thông tin
1 của tập bài giảng
Tuần 2, Nội dung 2: Nguyên lý tổ chức lưu giữ thông tin
Hình
thức tổ
chức dạy
học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết 2 giờ - Khái niệm và bản chất
của lưu giữ thông tin
- Các sơ đồ lưu giữ thông tin,
- Lưu giữ thông tin trong các hệ thống thông tin
- Tài liệu số
1, từ trang 19 đến 40,
- Đọc tài liệu
số 2, từ trang
51 đến trang
69,
Tuần 3, Nội dung 2 (tiếp).: Nguyên lý tổ chức lưu giữ và tìm tin trong các hệ thống thông tin
Hình
thức tổ
chức dạy
học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết 2 giờ - Khái niệm và bản chất
của quá trình tìm thông tin
- Nội dung và trình tự tìm tin trong các hệ thống thông tin
- Tài liệu số
1, từ trang 19 đến 40
- Đọc tài liệu
số 2, từ trang
21 đến trang
39,
Tuần 4, Nội dung 2 (Tiếp): Nguyên lý tổ chức lưu giữ thông tin
Hình
thức tổ
chức dạy
học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết
Bài tập 2giờ - Xây dựng sơ đồ lưu giữ
thông tin,
- Hướng dẫn sinh viên làm bản khảo sát tổng thể Tạo lập sơ đồ thuận
Tìm hiểu các tài liệu, bài viết trong Tài liệu số 2
Trang 9và phân tích quá trình tìm tin
Tuần 5, Nội dung 2 (tiếp).: Nguyên lý tổ chức lưu giữ và tìm tin trong các
hệ thống thông tin
Hình
thức tổ
chức dạy
học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết 2 giờ - Các vấn đề khó khăn
gặp phải khi thực hiện việc lưu giữ và tìm tin hình thức
- So sánh nội dung và trình tự lưu giữ và tìm tin trong các sơ đồ của hệ thống thông tin
- Tài liệu số
1, từ trang 19 đến 40
- Đọc tài liệu
số 2, từ trang
21 đến trang
39,
Tuần 6, Nội dung 3: Phân tích quy trình tìm tin trong hệ thống thông tin
Hình
thức tổ
chức dạy
học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn bị
Ghi chú
Lý thuyết 2 giờ - Giới thiệu quy trình
chung và các bước phân tích trong tìm tin
- Phân tích tìm tin và các bước tìm tin trong sơ đồ thuận
- Tài liệu số
1, từ trang 41 đến 45
Tuần 7, Nội dung 3 ( Tiếp): Phân tích quy trình tìm tin trong hệ thống thông tin
Hình
thức tổ
chức dạy
học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn
bị
Ghi chú
Trang 10Lý thuyết 2 giờ - Phân tích quy trình và
các bước tìm tin trong sơ
đồ đảo
- Đọc tài liệu số 1, từ trang 50 đến
59
Sau buổi này giảng viên lên danh sách các thư viện
sẽ khảo sát vào tuần 6, chia nhóm sinh viên
và giao nhiệm
vụ
Tuần 8, Nội dung 3( Tiếp): Phân tích quy trình tìm tin trong hệ thống
thông tin
Hình
thức tổ
chức dạy
học
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn
bị
Ghi chú
Trang 11Lý thuyết 2 giờ - Phân tích quy trình và
các bước tìm tin trong sơ
đồ hỗn hợp
- Đọc tài liệu số 1, từ trang 60 đến
69
- Đến trực tiếp thư viện, tiến hành khảo sát các nội dung và các quy trình và dịch vụ tìm tin, tìm hiểu những khó khăn mà thư viện gặp phải trong quá trình tìm tin, những kết quả đạt được khi ứng dụng CNTT vào tìm tin
- Viết báo cáo khảo sát
- Sinh viên
tự xây dựng một mẫu khảo sát (có thể gửi trước cho giảng viên góp ý)
- Sổ ghi chép, máy quay phim (nếu có)
Sinh viên làm việc theo nhóm Báo cáo khảo sát nộp lại cho giáo viên vào tuần 13
Tuần 9, Nội dung 3( Tiếp): Phân tích quy trình tìm tin trong hệ
thống thông tin
Hình
thức tổ
chức dạy
Thời gian, địa
điểm
Nội dung chính Yêu cầu sinh
viên chuẩn
bị
Ghi chú
