ban do tu duy

Đối với người đi học: Bản đồ tư duy có thể giúp cho học sinh sinh viên tăng khả năng ghi nhớ, rút ngắn các quá trình ghi chép, hình dung nhanh dàn bài của một... Sử dụng bản đồ tư duy, h

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 -

I Đặt vấn đề - 1 -

II Cơ sở lý luận: - 2 -

III Mục đích của đề tài - 2 -

IV Nội dung của đề tài - 2 -

V Phạm vi thực hiện - 3 -

Chương 2.TỔNG QUAN - 4 -

I Định nghĩa Bản đồ tư duy: - 4 -

2.1.1 Định nghĩa: - 4 -

2.1.2 Các ứng dụng của bản đồ tư duy trong xã hội - 4 -

II Các phương pháp sử dụng bản đồ tư duy: - 5 -

2.2.1 Phương pháp điển hình: - 5 -

2.2.2 Phương pháp làm việc theo nhóm nghiên cứu: - 6 -

2.2.3 Diễn thuyết: - 6 -

2.2.4 Việc dùng kí hiệu hay biểu tượng và màu sắc qua hình vẽ - 7 -

Chương 3 NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI - 8 -

I Những thuận lợi và khó khăn khi chọn đề tài - 8 -

3.1.1 Thuận lợi: - 8 -

3.1.2 Khó khăn: - 8 -

II Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề - 9 -

3.2.1 Một số hướng dẫn khi tạo bản đồ tư duy - 9 -

3.2.2 Một số dạng sơ đồ tư duy - 10 -

III Một số ví dụ minh họa - 13 -

3.3.1 Ví dụ 1: Bản đồ tư duy của tiết luyện tập bài hình chữ nhật - 13 -

3.3.2 Ví dụ 2: Sơ đồ tư duy bài hình vuông vẽ bằng phần mền Conceptdraw mindmap5 - 15 -

3.3.3 Ví dụ 3: Sơ đồ tư duy bài hình vuông vẽ bằng phần mền Conceptdraw mindmap5 - 17 -

3.3.4 Ví dụ 4: Sơ đồ tư duy hình vuông vẽ bằng phần mền imindmap - 18 -

Chương 4: KẾT QUẢ VÀ KẾT LUẬN - 19 -

I Kết quả - 19 -

II KẾT LUẬN: - 19 -

TÀI LIỆU THAM KHẢO - 21 -

DANH SÁCH CÁC HÌNH

Hình 1.1 .1

Hình 3.1 Sơ đồ tƣ duy nhận biết hình thoi (a) .11

Hình 3.2 Sơ đồ tƣ duy nhận biết hình thoi (b) 11

Hình 3.3 Sơ đồ tƣ duy hình thoi vẽ bằng phần mềm imindmap .12

Hình 3.4 Sơ dồ tƣ duy nhận biết các tứ giác 13

Hình 3.5 Sơ đồ tƣ duy về hình chữ nhật vẽ bằng phần mềm imindmap 15

Hình 3.6.Sơ đồ tƣ duy về hình vuông vẽ bằng Conceptdraw mindmap5(a) 16

Hình 3.7.Sơ đồ tƣ duy về hình vuông vẽ bằng Conceptdraw mindmap5(b) 17

Hình 3.8 Sơ đồ tƣ duy hình vuông vẽ bằng phần mềm imindmap 18

Nhằm hướng các em đến một phương pháp học tập tự chủ, tích cực, giáo viên không chỉ giúp học sinh khám phá kiến thức mới mà còn giúp các em hoàn thiện, hệ thống, nâng cao các kiến thức đó

Việc xây đựng một hình ảnh thể hiện mối liên hệ giữa các kiến thức sẽ mang lại lợi ích đáng quan tâm về các mặt: ghi nhớ, phát triển nhận thức, tư duy,

óc tưởng tượng Một trong những công cụ hết sức hiệu quả để tạo nên hình ảnh liên kết là Bản Đồ Tư Duy

Hình 1.1 Kết cấu tiết luyện tập

- 2 -

GV: Nguyễn Thị Bích Huyền

Bản đồ tư duy có thể vẽ trên giấy, bìa, bảng phụ … bằng cách sử dụng bút chì và phấn màu, tuy nhiên nhược điểm là không thể lưu trữ, sửa đỗi Một giải pháp hướng đến là sử dụng phần mềm mindmap

Từ những vấn đề trên đã thôi thúc tôi tiến hành thực hiện đề tài “Phương pháp sử dụng bản đồ tư duy trong các tiết luyện tập hình học toán bậc THCS, đặc biệt là hình học 8”

II Cơ sở thực hiện đề tài:

Căn cứ vào nhiệm vụ năm học 2011 – 2012

Căn cứ vào các đặc điểm riêng của tiết luyện tập toán hình học

Căn cứ vào dự án phát triển giáo dục THCS 2 của bộ Giáo Dục và Đào Tạo

III Mục đích của đề tài

Đưa Bản đồ tư duy vào trong quá trình giảng dạy nhằm:

Giúp học sinh hiểu bài nhanh hơn, cụ thể và chi tiết hơn bằng các hình ảnh trực quan trong bản đồ tư duy

Tiết kiệm thời gian trong quá trình giảng dạy, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên có thêm nhiều thời gian mở rộng bài

Tạo nền tảng cơ bản cho việc hình thành nên một phương pháp giảng dạy

và học tập hiện dại hơn cho nền giáo dục nước nhà

IV Nội dung của đề tài

Nghiên cứu hiệu quả của việc áp dụng Bản đồ tư duy vào giảng dạy các tiết luyện tập hình học cấp Trung Học Cơ Sở

Tìm hiểu một số dạng bản đồ tư duy có thể áp dụng trong quá trình học tập và giảng dạy

VI Thời gian thực hiện

Việc áp dụng thí điểm bản đồ tƣ duy đƣợc thực hiện trong khoảng thời gian 2 tháng từ tháng 9/2011 đến tháng 11/2011

2.1.2 Các ứng dụng của bản đồ tư duy trong xã hội

Bản đồ tư duy có lẽ đã được nhiều người Việt biết đến nhưng nó chưa bao giờ được hệ thống hóa và được nghiên cứu kĩ lưỡng và phổ biến chính thức trong nước mà chỉ được dùng tản mạn trong giới sinh viên, học sinh trước các mùa thi

Bản đồ tư duy được mệnh danh "công cụ vạn năng cho bộ não", là phương pháp ghi chú đầy sáng tạo, hiện đang được hơn 250 triệu người trên thế giới sử dụng, đã và đang đem lại những hiệu quả thực sự đáng kinh ngạc, nhất là trong lĩnh vực giáo dục và kinh doanh Lập sơ đồ tư duy là một cách thức cực kỳ hiệu quả để ghi chú Các sơ đồ tư duy không chỉ cho thấy các thông tin mà còn cho thấy cấu trúc tổng thể của một chủ đề và mức độ quan trọng của những phần riêng lẻ trong đó đối với nhau Nó giúp bạn liên kết các ý tưởng và tạo các kết nối với các ý khác

Đối với người đi học: Bản đồ tư duy có thể giúp cho học sinh sinh viên tăng khả năng ghi nhớ, rút ngắn các quá trình ghi chép, hình dung nhanh dàn bài của một

Đối với một tổ chức: Bản đồ tư duy giúp tổ chức lên kế hoạch các công việc, lập các dự án, tổ chức Nó còn giúp các tổ chức thuận tiện hơn trong các buổi đàm phán, hội họp, các buổi phỏng vấn Ngoài ra nó còn giúp các nhà tuyển dụng hình dung nhanh được các ứng viên vào làm việc trong tổ chức của mình

II Các phương pháp sử dụng bản đồ tư duy:

2.2.1 Phương pháp điển hình:

Viết hay vẽ đề tài của đối tượng xuống giữa trang giấy và vẽ một vòng bao bọc nó Việc sử dụng màu sẽ nâng cao chất lượng và vận tốc ghi nhớ Nếu viết chữ thì hãy cô đọng nó thành một từ khóa chính (danh từ kép chẳng hạn)

Đối với mỗi ý quan trọng, vẽ một đường (hay một đường có mũi tên ở đầu tùy theo quan hệ từ đối tượng trung tâm đối với ý phụ bên ngoài) đường phân nhánh xuất phát từ hình trung tâm (xem hình ví dụ) và nối với một ý phụ

Từ mỗi ý quan trọng, lại vẽ các phân nhánh mới các ý phụ bổ sung cho ý

đó

Từ các ý phụ này lại, mở ra các phân nhánh chi tiết cho mỗi ý

Tiếp tục vẽ hình phân nhánh các ý cho đến khi đạt được giản đồ chi tiết nhất (hình rễ cây mà gốc chính là đề tài đang làm việc)

- 6 -

GV: Nguyễn Thị Bích Huyền

Lưu ý: Khi tiến hành một giản đồ ý nên:

Sử dụng hình ảnh minh hoạ nếu có thể thay cho chữ viết cho mỗi ý

Mỗi ý, nếu không thể dùng hình phải rút xuống tối đa thành một từ khóa ngắn gọn

Tư tưởng nên được để tự do tối đa Bạn có thể nảy sinh ý tưởng nhanh hơn là khi viết ra

2.2.2 Phương pháp làm việc theo nhóm nghiên cứu:

Một nhóm có thể làm việc chung và lập nên 1 giản đồ ý bởi các bước sau:

Mỗi cá nhân vẽ các giản đồ ý về những gì đã biết được về đối tượng

Kết hợp với các cá nhân để thành lập một giản đồ ý chung về các yếu tố

Kết hợp lần nữa để tạo thành giản đồ ý của cả nhóm

2.2.3 Diễn thuyết:

Dùng giản đồ ý bao gồm toàn bộ các ghi chép sẽ có nhiều tiện lợi so với các kiểu ghi chép khác là vì:

- 7 -

GV: Nguyễn Thị Bích Huyền

Súc tích: chỉ cần 1 trang giấy duy nhất

Không phải "đọc lại" Mỗi ý kiến đã dược thu gọn trong một từ khóa hay hình, bạn sẽ không phải đọc theo những gì đã soạn thành bài văn soạn sẵn

Linh Hoạt: Nếu như có người đặt câu hỏi bạn có thể tìm ngay ra vị trí liên

hệ của câu hỏi với giản đồ ý Như vậy, người diễn thuyết sẽ không bị lạc khi tìm cho ra chỗ mà câu trả lời cần đến

2.2.4 Việc dùng kí hiệu hay biểu tượng và màu sắc qua hình vẽ

Các kí hiệu hay biểu tượng qua hình vẽ sẽ giản đồ sống động hơn

Dùng các loại hình mũi tên khác nhau để chỉ ra chiều hướng và kiểu liên

Sử dụng nhiều màu sắc sẽ giúp nhớ dễ hơn

- 8 -

GV: Nguyễn Thị Bích Huyền

Chương 3 NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI

I Những thuận lợi và khó khăn khi chọn đề tài

Các em học sinh khá giỏi có khả năng tư duy cao, hòa đồng sẵn sàng giúp

đỡ các bạn học yếu trong lớp

Sử dụng bản đồ tư duy, học sinh biết được các phương pháp học tăng tính độc lập, sáng tạo phát triển tư duy, giáo viên tiết kiệm được thời gian, tăng sự linh hoạt trong việc vận dụng kiến thức khi giải bài tập Muốn làm được điều đó thì giáo viên cần phải có phương pháp thực hiện soạn bản đồ tư duy thì mới có thể hướng dẫn học sinh làm theo

3.1.2 Khó khăn:

Môn toán nói chung và hình học nói riêng là môn học hết sức khô khan, đòi hỏi khả năng lĩnh hội và tư duy cao

Học sinh không dễ dàng nắm được các kiến thức sau khi học

Đa số học sinh không chuẩn bị bài ở nhà, có tâm lý sợ học môn toán nên

có thói quen học thuộc lòng các định nghĩa, khái niệm, định lý, tính chất một cách đối phó Chưa thể phiên dịch từ ngôn ngữ thông thường sang ngôn ngữ có tính trực quan của toán học như ngôn ngữ vẽ hình, ký hiệu

- 9 -

GV: Nguyễn Thị Bích Huyền

Khi vẽ một sơ đồ tư duy, học sinh còn chăm chú đến hình thức vẽ, tô màu

mà không chú ý đến nội dung cần nắm

Một số học sinh bị hỏng các kiến thức ở lớp dưới nên việc hệ thống các kiến thức cũ rất khó khăn

Một số giáo viên kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin chưa thành thạo, cách liên kết các phần mềm nên chưa có hiệu quả cao trong việc sử dụng các phần mềm vẽ bản đồ tư duy

II Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề

Trước khi tiến hành tiết luyện tập Gv phải nghiên cứu lại phần lý thuyết

mà học sinh được học Qua đó phải xác định kiến thức nào là kiến thức cơ bản, trọng tâm, kiến thức nào nâng cao, mở rộng cho phép,từ đó xây dựng bản đồ tư duy.Giáo viên sẽ yêu cầu học sinh thực hiện trước ở nhà, và kiểm tra trong tiết luyện tập.Tùy dạng bài học giáo viên sử dụng bản đồ tư duy chứ không phải bài nào cũng sử dụng một cách máy móc, lạm dụng

3.2.1 Một số hướng dẫn khi tạo bản đồ tư duy

Bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề Tại sao phải dùng hình ảnh

mà không dùng ngôn ngữ thông thường?

Vì dùng hình ảnh giúp học sinh quen với cách dùng hình vẽ ký hiệu, giúp học sinh diễn đạt được nhiều ý tưởng khác nhau và sử dụng tính tưởng tượng của học sinh, dẫn đến tập chung vào chủ đề, tạo hưng phấn cho học sinh

Ví dụ: trong tiết luyện tập của bài hình chữ nhật, thay vì ý trung tâm ta ghi

là “HÌNH CHỮ NHẬT” thì ta đưa hình vẽ hình chữ nhật vào

- 10 -

GV: Nguyễn Thị Bích Huyền

Khi vẽ một bản đồ tư duy, ta nên lật ngang tờ giấy và vẽ theo chiều ngang, đặt ý trung tâm vào chính giữa trang giấy, giúp có không gian tối đa cho những điều xuất phát từ trung tâm

Luôn sử dụng màu sắc vì màu sắc có khả năng kích thích não hoạt động

tư duy liên kết (các nhánh cùng cấp nên tô một màu)

Xây dựng các nhánh chính cấp 1 đến trung tâm, nối các nhánh cấp 2 đến nhánh cấp 1, nối các nhánh cấp 3 đến nhánh cấp 2 … bằng các đường kẽ Đường

kẽ càng gần trung tâm thì càng đậm và tô màu dầy hơn, khi chúng ta nối các đường với nhau, học sinh sẽ hiểu và nhớ sâu hơn

Mỗi từ, hình ảnh, ý được đứng độc lập với nhau, được nằm trên một đường kẽ nên dùng chữ in hoa trên tiêu đề phụ

Hướng dẫn khuyến khích học sinh dựa vào bản đồ tư duy của giáo viên gợi ý để tự lập một kiểu sơ đồ riêng cho mình, không ghi chép, tô vẽ máy móc như sơ đồ giáo viên đưa ra

Nên dùng các dường cong hơn là các đường thẳng trong bản đồ, vì đường cong được tổ chức rõ ràng sẽ thu hút được sự chú ý của mắt rất nhiều

Bố trí các nhánh, hình ảnh cân đối và đều so với ý trung tâm

3.2.2 Một số dạng sơ đồ tư duy

3.2.2.1.Sơ đồ tư duy theo từng phần của mỗi bài

Nghĩa là học sinh chia nhỏ kiến thức của tiết lý thuyết trước bằng cách từ một hình ảnh trung tâm, giáo viên đưa ra hình vẽ về một mảng kiến thức được học về vấn đề

- 11 -

GV: Nguyễn Thị Bích Huyền

Ví dụ: tính chất của mỗi hình hay dấu hiệu nhận biết của mỗi hình

3.2.2.2 Sơ đồ tƣ duy liên kết cả bài

Học sinh vẽ đƣợc tất cả các yếu liên quan đến mỗi hình nhƣ định nghĩa, tính chất, dấu hiệu nhận biết hay các hình ảnh thực tế

H×nh thoi

H×nh b×nh hµnh H×nh b×nh hµnh

1 Tø gi¸c cã bèn c¹nh b»ng nhau

lµ h×nh thoi.

2 H×nh b×nh hµnh cã hai c¹nh kÒ b»ng nhau lµ h×nh thoi.

3 H×nh b×nh hµnh cã hai ®-êng chÐo vu«ng gãc víi nhau lµ h×nh thoi.

4 H×nh b×nh hµnh cã mét ®-êng chÐo

lµ ph©n gi¸c cña mét gãc lµ h×nh thoi.

H×nh thoi lµ tø gi¸c cã bèn c¹nh b»ng nhau.

1.Hình thoi có tất cả tính chất của hình bình hành

2 Hai ®-êng chÐo vu«ng gãc víi nhau.và lµ

®-êng ph©n gi¸c cña c¸c gãc h×nh thoi.

H×nh thoi

Hình 3.1 sơ đồ tƣ duy nhận biết hình thoi (a)

Hình 3.2 sơ đồ tƣ duy nhận biết hình thoi (b)

- 12 -

GV: Nguyễn Thị Bích Huyền

VD: Sơ đồ tư duy hình thoi vẽ bằng phần mềm imindmap

Khi dạy tiết lí thuyết giáo viên nên tổng kết kiến thức trọng tâm trước sau

đó yêu cầu học sinh về nhà tập vẽ sơ đồ như hướng dẫn

3.2.2.3 Sơ đồ tư duy theo chương

Giúp cho học sinh hệ thống lại các kiến thức đã học trong một chương dành cho tiết ôn tập, ý trung tâm là vấn đề chủ đạo của chương, sau đó là các trường hợp cụ thể, sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa các vấn đề.Nếu học sinh thực hiện sơ đồ tư duy từ đầu chương thì việc tổng kết chương cũng rất đơn giản.Như sơ đồ tư duy nhận biết các tứ giác đã học bên dưới Giáo viên có thể

vẽ trên giấy khổ lớn,hay sử dụng đèn chiếu để trình bày.Dựa vào sơ đồ này giáo viên có thể kiểm tra dấu hiệu nhận biết 1 tứ giác nào đó.Ngòai ra nó có thể dùng

để ôn tập về định nghĩa và tính chất của các tứ giác đã học.Trong sơ đồ này,hình

Hình 3.3 Sơ đồ tư duy hình thoi vẽ bằng phần mềm imindmap

- 13 -

GV: Nguyễn Thị Bích Huyền

ở ngọn mũi tên là dạng đặc biệt của hình ở gốc mũi tên,nó có tính chất của hình

ở gốc mũi tên ,ngoài ra nó còn có những tính chất riêng

Ví dụ: Sơ đồ nhận biết các tứ giác Chương 1 hình học 8 thì tứ giác là ý trung tâm, các hình thang, hình thang cân, hình bình hành, hình chữ nhật … là các vấn đề liên quan

III Một số ví dụ minh họa

3.3.1 Ví dụ 1: Bản đồ tư duy của tiết luyện tập bài hình chữ nhật

Đặc điểm của bài này là học sinh đã có biểu tượng về hình chữ nhật, biết một số tính chất về cạnh, góc của hình chữ nhật từ các lớp tiểu học, mặt khác hình chữ nhật lại rất gần gũi với các em trong cuộc sống Hơn nữa, cấu trúc bài hình chữ nhật cũng tương tự với các bài hình thang cân, hình bình hành mà các

em vừa học trước đó, các bài này đều có các đề mục như định nghĩa, tính chất,

Hình 3.4 sơ đồ tư duy nhận biết các tứ giác

- 14 -

GV: Nguyễn Thị Bích Huyền

dấu hiệu nhận biết Vì vậy, sau khi dạy bài này ở phần củng cố nên tổ chức cho

HS hoạt động nhóm lập bản đồ tư duy với tên chủ đề chính là hình vẽ một hình chữ nhật để học sinh thiết lập bản đồ tư duy, qua đó học sinh hệ thống kiến thức

về hình chữ nhật, việc làm này sẽ phát huy được tính tích cực, tự giác của học sinh, nâng cao hiệu quả giờ học Có thể tổ chức một số hoạt động sau đây:

Hoạt động 1: Lập bản đồ tư duy: Ở phần củng cố tiết học trước giáo viên

có thể giao nhiệm vụ cho học sinh lập bản đồ tư duy theo nhóm hay cá nhân với các gợi ý: tìm trong thực tế các hình có dạng hình chữ nhật, viết những tính chất

về cạnh và góc mà em đã biết về hình chữ nhật, thử nêu định nghĩa, dấu hiệu nhận biết hình chữ nhật theo cách hiểu của em

Hoạt động 2: Báo cáo, thuyết minh về bản đồ tư duy Cho một vài học sinh hoặc đại diện của các nhóm học sinh lên báo cáo, thuyết minh về bản đồ tư duy mà nhóm mình đã thiết lập Qua hoạt động này vừa biết rõ việc hiểu kiến thức của các em vừa là một cách rèn cho các em khả năng thuyết trình trước đông người, giúp các em tự tin hơn, mạnh dạn hơn, đây cũng là một trong những điểm cần rèn luyện của học sinh nước ta hiện nay

Hoạt động 3: Thảo luận, chỉnh sửa,hoàn thiện bản đồ tư duy Tổ chức cho học sinh thảo luận, bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện bản đồ tư duy về kiến thức của hình chữ nhật giáo viên sẽ là người cố vấn, là trọng tài giúp học sinh hoàn chỉnh bản đồ tư duy về hình chữ nhật

Hoạt động 4: Củng cố kiến thức bằng một bản đồ tư duy Giáo viên cho học sinh lên trình bày, thuyết minh về kiến thức hình chữ nhật thông qua một bản đồ tư duy do giáo viên đã chuẩn bị sẵn (vẽ ở bảng phụ hoặc ở bìa), hoặc bản

đồ tư duy mà các em vừa thiết kế và cả lớp đã chỉnh sửa, hoàn thiện giáo viên

có thể giới thiệu bản đồ tư duy sau đây (vì bản đồ tư duy là một sơ đồ mở nên