NGHĨA CỦA TỪ

Tiết 28- Tiếng Việt 11 THỰC HÀNH VỀ NGHĨA CỦA TỪ TRONG SỬ DỤNG Bài tập 174/sgk Bài tập 274/sgk Bài tập 375/sgk Thực hành về sự chuyển đổi tên gọi và hiện tượng nhiều nghĩa của từ từ đa n

Ngữ văn 11

Trống đánh xuôi, kèn thổi ngược

Lên voi xuống chó

Trên đe dưới búa

…Trong ngôn ngữ, từ là cái quan trọng nhất, rồi đến câu, đến văn Cho nên dạy từ là rất cần thiết, phải hiểu tất cả các nghĩa của từ Bất cứ người làm văn nào cuối cùng cũng thấy

hiểu từ, dùng từ đúng chỗ là điều quan trọng và cũng là điều khó khăn bậc nhất… (Phạm Văn Đồng,Tạp chí

nghiên cứu giáo dục, số 11-1173)

Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt là công việc của tất cả mọi người

(Trần Đăng Khoa, Văn học và tuổi trẻ, số tháng 11(199)/ 2009)

Tiết 28- Tiếng Việt

11

THỰC HÀNH VỀ NGHĨA CỦA TỪ TRONG SỬ DỤNG

Bài tập 1(74/sgk)

Bài tập 2(74/sgk)

Bài tập 3(75/sgk)

Thực hành về sự chuyển đổi tên gọi và hiện tượng nhiều nghĩa của từ( từ đa nghĩa)

Bài tập 4(75/sgk) Thực hành về từ đồng

nghĩa

Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt!

Tiết 28- Tiếng Việt

Cái kiềng đun hàng ngày,

Ba chân xòe trong lửa.

Chẳng bao giờ đi cả,

Là chiếc bàn bốn chân.

Còn cái võng Trường Sơn, Không chân đi khắp nước…

Biết cái gậy có chân,

Giúp bà đi khỏi ngã.

Chiếc Com-pa bố vẽ,

Có chân đứng, chân quay.

( Vũ Quần Phương)

Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt!

(Ngữ văn 6/ tập 1)

Tiết 28- Tiếng Việt

I Thực hành về sự chuyển nghĩa của từ và từ nhiều nghĩa:

• Nghĩa của từ là nội dung ( sự vật, sự việc, tính chất, quan

hệ, trạng thái, quan hệ…)mà từ biểu thị.

+ Nghĩa gốc: Nghĩa có đầu tiên, nghĩa có ngay từ đầu khi từ xuất hiện…

+ Nghĩa chuyển: Nghĩa suy ra từ nghĩa gốc, theo các phương thức chuyển nghĩa của từ.( Ngữ văn 6, tập 1)

Nghĩa của từ:

Nghĩa gốc

Nghĩa chuyển

Phương thức chuyển nghĩa

Từ nhiều nghĩa

Các phương thức phát triển của từ vựng:

- Tăng số lượng từ ngữ ( tạo từ mới, mượn thêm từ ngữ của tiếng nước ngoài)

- Phát triển nghĩa của từ ( phương thức: ẩn dụ và hoán dụ)

( Ngữ văn lớp 9)

Ẩn dụ Hoán dụ

Cơ sở chuyển nghĩa của từ

Là mối quan hệ giữa các đối tượng được từ gọi tên Từ

đó chuyển tên gọi từ đối tượng cũ sang đối tượng mới

(lúc đó nghĩa gốc của từ có sự chuyển đổi)

Phương thức chuyển nghĩa

Giữa các đối tượng

được từ gọi tên có mối

quan hệ tương đồng

( giống nhau ) về một

phương diện nào đó

Ẩn dụ

( so sánh ngầm)

Giữa các đối tượng

được từ gọi tên có mối

quan hệ tương cận

Lấy tên gọi của A để gọi tên cho

B vì A và B có nét giống nhau

Lá

Lá cờ

hình dáng:

mỏng, dẹt…

Lấy tên gọi của A để gọi tên cho

B vì A và B có mối quan hệ logic

Áo dài( học sinh nữ )

(phát triển) (phát triển)

Ngữ văn lớp 9

Tiết 28- Tiếng Việt

I Thực hành về sự chuyển nghĩa của từ và từ nhiều nghĩa:

Bài tâp 1( 74/sgk)

Tiết 28- Tiếng Việt

I Thực hành về sự chuyển nghĩa và từ nhiều nghĩa

Bài tập 1(74/sgk)

Bài tập 3(75/sgk)

Ngọt, đắng

Chỉ vị giác

Chỉ đặc điểm âm thanh, chỉ mức độ của tình cảm,

cảm xúc…

Ngh ĩa g

ốc

Ngh

ĩa ch

uyển

Phương thức ẩn dụ

Xoài ngọt , Khổ Qua đắng

Nói ngọt lọt đến xương.

Tôi đã xem bộ phim Vị đắng tình yêu.(75/sgk)

Về từ ngọt

Ngọt biểu thị một khái niệm không sao thiếu được trong đời sống vật chất cũng như tình cảm của con người Vừa mới ra đời, ta đã cần đến vị ngọt của dòng sữa mẹ Lớn lên, ta càng hiểu thêm thế nào là lời nói ngọt …

Đầu tiên, hãy nói đến nghĩa cơ bản, hoàn toàn vật chất của từ ngọt…

Ngọt của Mía, Đường Phèn, Mật Ong hoặc của trái cây chín khác với cái

ngọt của bát canh Cua, của nước dùng nấu bằng thịt xương…

…Khái niệm ngọt đã được con người nhận thức qua năm giác quan Từ cái ngọt nếm được bằng lưỡi, ta thấy cái ngọt ngửi thấy được bằng mũi, do hai giác quan này rất gần nhau: thoảng qua một mùi gì ngòn ngọt , mùi thơm ngọt của Dứa… Rồi cơ hồ, ngọt có thể nhìn thấy bằng mắt giữa ngày xuân ngọt nắng, cái nắng vàng ngọt như mật… Hay phối hợp cảm giác để thấy

dao bén ngọt, cắt cho ngọt tay liềm… Từ đây, ngọt đã bỏ khá xa cái vị đường

cụ thể ban đầu và ngọt nghe được bằng tai như đàn ngọt hát hay , ngọt giọng

đã mang một ý nghĩa khá trừu tượng, tuy rằng lời nói ngọt chẳng qua cũng

là lời đường mật mà ra và trong lối so sánh, ta vẫn dùng ngọt như mía lùi cứ

y như là giữa hai cái ngọt này chưa bao giờ có sự tách chia về nghĩa vậy…

( Ngữ văn lớp 6)

Ngọt ngào sữa mẹ Trái chín ngọt lịm Mật ong thơm ngọt Ngọt canh Cua mát bát

Nghĩa gốc: “ hoàn toàn vật chất” ( Đào Thản)- Chỉ vị giác

Mùi thơm ngọt của Dứa Ngày xuân ngọt nắng Dao bén ngọt Cắt cho ngọt tay liềm

Đàn ngọt hát hay Lời nói ngọt ngào

Nghĩa chuyển : Chỉ đặc điểm của âm thanh, lời nói; mức

độ của tình cảm, cảm xúc…(Phương

thức: Ẩn dụ)

Tiết 28- Tiếng Việt

I Thực hành về sự chuyển nghĩa và từ nhiều nghĩa

Bài tập 1(74/sgk)

Bài tập 3(75/sgk)

Tay, đầu

Chỉ bộ phận cơ thể người

Chỉ cả con người

Ngh ĩa g

ốc

Nghĩa ch uyển

Chuyển nghĩa theo phương thức hoán dụ

Bài tập 2(74/sgk)

Tiết 28- Tiếng Việt

I Thực hành về sự chuyển nghĩa và từ nhiều nghĩa

Bài tập 1(74/sgk)

Lá phổi

Lá thư

Lá cờ

Lá chiếu

Lá vàng

( X là đối tượng

được từ gọi tên)

Lá + X

X và Lá có mối quan hệ tương đồng (giống

nhau ở thuộc tính: hình dáng mỏng, dẹt…)

Tiết 28- Tiếng Việt

I Thực hành về sự chuyển nghĩa và từ nhiều nghĩa

Bài tập 1,2,3(74/sgk)

Nghĩa của từ:

Nghĩa gốc

Nghĩa chuyển

Phương thức chuyển nghĩa

Ẩn dụ

Hoán dụ

các đối tượng mà từ gọi tên

đối tượng mà từ gọi tên

…Ngày ngày mặt trời (1) đi qua trên lăng, Thấy một mặt trời (2) trong lăng rất đỏ…

( Viễn Phương, Viếng lăng Bác)

Ẩn dụ

Vì tinh tú, thiên thể đẹp

nhất trong vũ trụ bao la;

ánh sáng vĩnh cửu, soi

sáng khắp nhân gian…

Vị lãnh tụ của dân tộc; Người ( như

mặt trời) soi sáng, dẫn đường, chỉ

lối cho dân tộc ta thoát khỏi cuộc sống nô lệ tối tăm; Người sống mãi trong lòng nhân dân Việt Nam…

Phương thức chuyển nghĩa của từ Biện pháp tu từ

( ẩn dụ từ vựng và hoán dụ từ vựng) ( ẩn dụ tu từ và hoán dụ tu từ)

Lấy tên gọi của sự vật, hiện tượng này để gọi tên cho sự vật hiện tượng khác vì chúng

giống nhau( ẩn dụ) hoặc có quan hệ với nhau (hoán dụ)

Tạo nên nghĩa mới cho từ …tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

…Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi.

Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng…

Tiết 28- Tiếng Việt

I Thực hành về sự chuyển nghĩa và từ nhiều nghĩa

II Thực hành về từ đồng nghĩa

Bài tập 4(75/sgk)

Tiết 28- Tiếng Việt

I Thực hành về sự chuyển nghĩa và từ nhiều nghĩa

II Thực hành về từ đồng nghĩa

(Nghĩa của) các

từ đồng nghĩa:

Ý nghĩa cơ bản

Sắc thái ý nghĩa Sắc thái biểu cảm

Khác nhau

Giố ng

nha u

Phạm vi sử dụng

Ăn, xơi, dùng,

hốc, tọng, thời,

chén…

G iố ng

nh au

…con người hấp thụ thức ăn cần thiết vào cơ thể

Khác nhau

-Ăn : …một hoạt động sinh lí cần thiết của con người.

- Xơi, dùng:…cách ăn một cách từ tốn, thưởng thức.

- Hốc, tọng:…cách ăn ngồm ngoàm, tham lam.

- Thời:…cách ăn thanh bạch của nhà sư.

- Chén:…nhấn mạnh khía cạnh hưởng lạc của việc ăn

Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt là công việc của tất cả mọi người

(Trần Đăng Khoa, Văn học và tuổi trẻ, số tháng 11(199)/ 2009)

… Không phải mỗi học sinh phổ thông chúng ta đều sẽ trở thành nhà văn

Nhưng mỗi học sinh chúng ta, muốn trở thành những con người có công việc xứng đáng, có hoạt động nhiều mặt, đều cần viết được, nói được một cách gọn gàng, rõ rệt những điều mình muốn diễn đạt …(Tạp chí nghiên cứu giáo dục, số 11-1173)