Bệnh Tay chân miệng

MỞ ĐẦUSo với các vụ dịch lớn tại các nước được Tổ chức Y tế thế giới ghi nhận, tình hình bệnh tay chân miệng của VN năm nay đang ở mức báo động.. TPHCM là địa phương có số người mắc và t

SAIGONFOOD IMPORT – EXPORT PRODUCTION JOINT STOCK

CORP.

MỞ ĐẦU

So với các vụ dịch lớn tại các nước được Tổ chức Y tế thế giới ghi nhận, tình hình bệnh tay chân miệng của VN năm nay đang ở mức báo động

Từ năm 2008- 2010, mỗi năm cả nước ghi nhận trên

10.000 trường hợp mắc bệnh tay chân miệng.

Thống kê của Cục Y tế dự phòng cho thấy từ đầu năm

2011 đến nay, số bn bị hội chứng tay chân miệng trên cả nước tăng gấp ba lần so với cùng kỳ năm ngoái.

Số ca tử vong cập nhật mới nhất đã lên đến 81 trường hợp ( đứng thứ 2 trên thế giới sau TQ) và là bệnh truyền nhiễm có tỷ tệ tử vong cao nhất nước 2011, 90% trường hợp tử vong là bệnh nhi của các tỉnh phía Nam.

MỞ ĐẦUBệnh này đã lan ra 52 địa phương với 32.588 ca mắc

bệnh Những địa phương có số ca mắc nhiều là TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương, Long An và Tiền Giang

TPHCM là địa phương có số người mắc và tử vong cao nhất với 22 trường hợp, tiếp đến là Đồng Nai (16), Bình Dương (8), Quảng Ngãi, Bà Rịa - Vũng Tàu…

Thời gian qua, số tử vong do bệnh tay chân miệng chủ yếu tập trung ở trẻ dưới 9 tuổi, cá biệt 2 bệnh nhân nam

13 tuổi tử vong tại TPHCM và Tiền Giang.

NGUY CƠ TIẾP TỤC TĂNG CAO

Hiện các chuyên gia phòng chống dịch bệnh vẫn chưa

khẳng định được những trường hợp mắc tay chân miệng rồi có tái mắc hay không và nếu không thì thời gian miễn dịch là bao lâu Do đó, người dân không nên chủ quan.

Các chuyên gia dịch tễ đánh giá dịch tay chân miệng có nguy cơ tiếp tục tăng trong thời gian tới, đặc biệt tại các nhà trẻ, trường mẫu giáo và khu vui chơi

Vì bệnh chủ yếu lây qua đường tiêu hóa nên tại các khu vực đông trẻ em, cứ một trẻ mắc bệnh thì có thể nhiều trẻ khác sẽ bị lây.

NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH?

Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do siêu vi trùng đường ruột gây ra

Hai Loại siêu vi thường gặp :

Coxackie A16

Enterovirus 71

BỆNH LÂY NHƯ THẾ NÀO?

Bệnh cũng còn lây qua bàn tay nhiễm

virus từ môi trường có người

bệnh (đồ đạc, vật dụng thường hay tiếp

xúc với bàn tay):khi bàn tay bị nhiễm bẩn

không được rửa tay nếu đưa lên miệng,

mũi, mắt thì nguy cơ mắc bệnh rất lớn

Vì là nhóm virus đường ruột phát triển

trong hệ thống tiêu hóa vì vậy bệnh còn

lây qua đường ăn uống (đường phân,

miệng: virus theo phân ra ngoài nhiễm

vào thức ăn và sử dụng thức ăn bị nhiễm

khiến nguy cơ mắc bệnh rất lớn).

Bệnh có thể lây từ trẻ này sang trẻ khác do :

Tiếp xúc trực tiếp các bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân …

Các chất tiết mũi miệng, các giọt nước bọt bắn từ miệng người bệnh đến người lành khi nói chuyện, ho, hắt hơi (giống trường hợp lây bệnh đường

hô hấp như cúm A, sởi, thủy đậu ).

NHỮNG BIỂU HIỆN ĐỂ NHẬN BIẾT

Khi m c b nh,tr th ng ắ ệ ẻ ườ có tri u ch ng ban u là :ệ ứ đầ

Sốt nhẹ, biếng ăn, mệt mỏi và 1- 2 ngày sau đau họng Khám họng trẻ có thể phát hiện các chấm đỏ nhỏ sau đó biến thành các bọng nước và thường tiến triển đến loét

Các tổn thương này có thể thấy ở lưỡi, nướu và bên trong má

Ban da xuất hiện trong vòng 1 đến 2 ngày với các tổn

thương phẳng trên da hoặc có thể gồ lên, màu đỏ và một

số hình thành bọng nước Ban ngày không ngứa và thường khu trú ở lòng bàn tay hoặc lòng bàn chân

Trường hợp nặng hơn đã bị biến chứng lên não, màng

não : li bì, hôn mê, hoặc vật vã Cổ cứng, rung giật tay

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG ĐỘ 1

 Với triệu chứng chủ yếu là loét miệng và hoặc tổn

thương da sẽ được điều trị ngoại trú và theo dõi tại y tế

cơ sở

 Bệnh nhân được tái khám mỗi 1-2 ngày trong 8-10 ngày đầu của bệnh Trẻ có sốt phải tái khám mỗi ngày đến khi hết sốt ít nhất 48 giờ

 Tuy nhiên, trẻ sẽ phải được chuyển điều trị nội trú tại

bệnh viện lập tức nếu có dấu hiệu từ độ 2a trở lên

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG ĐỘ 2

 Dấu hiệu từ độ 2a:

– sốt cao từ 39°C trở lên,

– thở nhanh, khó thở, giật mình (dưới 2 lần/30 phút),

– lừ đừ, run chi, quấy khóc, bứt rứt khó ngủ, nôn nhiều,

– đi loạng choạng, da nổi vân tím, vã mồ hôi, tay chân lạnh

 Bệnh thuộc độ 2b khi:

– sốt cao từ 39°C trở lên không đáp ứng với thuốc hạ sốt

– 30 phút trẻ giật mình trên 2 lần,

– mạch nhanh trên 150 lần/phút (khi trẻ nằm yên, không sốt),

– bị run chi, run người, ngồi không vững, đi loạng choạng, rung

giật nhãn cầu, lác mắt, yếu chi/liệt chi, liệt thần kinh sọ (nuốt

sặc, thay đổi giọng nói )

– Khi chuyển độ 2b, bệnh nhân nên nằm đầu cao 30°, thở oxy qua

mũi 3-6 lít/phút, được theo dõi mạch, nhiệt độ, huyết áp, nhịp thở, kiểu thở đồng thời sử dụng các nhóm thuốc

Phenobarbital, Immunoglobulin theo chỉ định của thầy thuốc

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG ĐỘ 3

 Độ 3 của bệnh được xác định khi:

– Mạch nhanh hơn 170 lần/phút (một số trường hợp có thể

mạch chậm - dấu hiệu rất nặng)

– Vã mồ hôi, lạnh toàn thân hoặc khu trú, có cơn ngưng thở,

thở bụng, thở nông, rút lõm ngực, khò khè, thở rít thanh

quản

– Với bệnh độ 3, bệnh nhân buộc phải chuyển sang điều trị

nội trú tại đơn vị hồi sức tích cực, đặt nội khí quản giúp thở sớm khi thất bại với thở oxy

BIỂU HIỆN LÂM SÀNG ĐỘ 4

 Hội chứng tay chân miệng sẽ chuyển sang độ 4 - mức nặng nhất của phân độ lâm sàng – khi:

– bệnh nhân bị sốc, phù phổi cấp, tím tái, ngưng thở,

thở nấc

– Trường hợp này sẽ tiếp tục điều trị tại các đơn vị hồi

sức tích cực

LỨA TUỔI NÀO DỄ BỊ MẮC BỆNH?

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, mọi giới nhưng người ta ghi nhận xuất độ cao nhất là trẻ em : 6 tháng tuổi– 10 tuổi

Bệnh thường xảy ra theo mùa nào?

Bệnh xảy ra quanh năm , nhưng hàng năm bệnh thường

gặp nhiều ở tháng 3 đến tháng 5 và từ tháng 9 đến tháng 12

còn có nguy cơ mắc nhiều bệnh lây truyền khác có triệu chứng tương tự, phụ huynh cần phân biệt rõ để phát hiện bệnh sớm, cách ly hiệu quả:

Bệnh Tay Chân Miệng Thủy đậu Giời leo (Zona) Herpes simplex Tuổi < 10t 5-11t & người lớn Tất cả Tất cả

Vị trí

ban Lòng bàn tay, khủyu tay, đầu gối, mông,

bụng, lòng bàn

chân, loét miệng

Rải rác toàn thân, lan

từ đầu, mặt xuống thân

và tay chân

Chỉ ở 1 bên cơ thể Từng chụm mụn

nước nhỏ quanh miệng

Chùm mụn nước

to nhỏ không đều, hạch ở cổ, nách, bẹn cùng bên

Mụn nước sẽ vỡ, chảy dịch, đóng mày và thành sẹo

Cảm

giác Không đau, không ngứa Ngứa, đau nhức, rất khó chịu Ngứa, đau nhức, rất khó chịu Ngứa, rát

Bệnh viện Nhi Đồng 1 TP.HCM vẫn quá tải bệnh nhi nhập viện điều trị BỆNH TAY CHÂN MIỆNG

Bệnh được điều trị như thế nào ?

Hiện nay chưa có

Theo dõi các triệu chứng diễn tiến nặng:

 Độ 1: điều trị ngoại trú, chăm sóc và theo dõi bé tại nhà

 Độ 2a: nhập viện vào khoa Nhiễm

 Độ 2b: vào phòng cấp cứu

DINH DƯỠNGTrẻ bị bệnh tay chân miệng thường rất biếng ăn, thậm chí có thể bỏ ăn do các vết loét trong niêm mạc miệng gây đau

Vì vậy, thức ăn cho trẻ cần chọn lựa sao cho mềm, mịn, mát lạnh nhằm tạo cảm giác dễ chịu khi thức ăn, thức uống đi

ngang qua vết loét

Như vậy, những thực phẩm có thể dùng cho trẻ là: bột dinh dưỡng, sữa, sữa chua, phô mai, bánh Flan, tàu hủ đường Nếu trẻ ăn kém, nên cho trẻ ăn nhiều lần hơn lúc bình

thường để tránh tình trạng hạ đường huyết có thể xảy ra

Cần chú ý muỗng (thìa) dùng để đút cho trẻ nên tránh những loại có cạnh sắc bén, để không đụng vào các vết loét ở đầu lưỡi và môi làm bé đau dẫn đến sợ hãi, không ăn.

Khi trẻ giảm bệnh (thường là sau 4 - 5 ngày) nên cho bé ăn trở lại bình thường, không kiêng khem.

TẠI SAO PHẢI RỬA TAY

 Vi trùng luôn hiện diện trên bàn tay của bạn (trên 1 cm² vùng da

người chứa khoảng 40.000 con vi khuẩn) và nó có thể được lây truyền đến:

Các bộ phận khác của cơ thể của bạn

Các thành viên của bạn gia đình

Ngăn ngừa sự lây lan của nhiễm trùng

 Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo, chỉ một động tác rửa tay

bằng xà phòng sẽ giảm khoảng 35% nguy cơ mắc các dịch bệnh liên quan đến đường tiêu hóa

 Theo kết quả điều tra mới đây của Bộ Y tế, ở VN tỉ lệ người dân

rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh chỉ đạt 12%.

RỬA TAY KHI NÀO?

1 Trước khi và sau khi bạn chăm sóc cho người bệnh.

2 Trước khi và sau khi xử lý thực phẩm và đồ uống

3 Trước và sau khi bạn thao tác kính áp tròng

4 Trước khi dùng và sau khi bạn loại bỏ găng tay.

5 Sau khi bạn sử dụng nhà vệ sinh

6 Sau khi bạn ho, hắt hơi hoặc xì mũi

7 Sau khi bạn tiếp xúc với bất cứ vật gì bẩn hoặc có vi

trùng

NGUYÊN TẮC KHI RỬA TAY

 Thời gian: tối thiểu 30 giây.

 Có thể lâu hơn nếu bàn tay của bạn bẩn

 Càng rửa tay nhiều càng loại bỏ được nhiều vi trùng

 Sự kỳ cọ tay và nước sạch sẽ loại bỏ vi trùng

 Hãy dành 1 chút thời gian và làm điều này một cách cẩn thận và kỹ lưỡng

CÁC BƯỚC RỬA TAY

1 Làm ướt tay dưới vòi nước sạch và lấy 3-5 ml dd xà

phòng vào lòng bàn tay và chà 2 lòng bàn tay vào nhau.

2 Chà lòng bàn tay này lên mu bàn tay và kẻ ngoài các

ngón tay của bàn tay kia và ngược lại (thao tác 5 lần)

3 Chà 2 lòng bàn tay vào nhau và miết mạnh các kẻ trong

ngón tay.

4 Chà mặt ngoài các ngón tay và móng tay của bàn tay

này vào lòng bàn tay kia Chú ý nắm chặt ngược 2 bàn tay vào nhau và xoay.

5 Làm sạch ngón tay cái Chú ý dùng bàn tay này xoay

ngón cái của bàn tay kia và ngược lại.

6 Xoay các đầu ngón tay này vào lòng bàn tay kia và

ngược lại.

7 Rửa sạch tay dưới vòi nước chảy đến cổ tay.

8 Lau khô tay bằng khăn sạch

9 GHI NHỚ :

– Chà sát là yếu tố quan trọng tối thiểu là 15 giây

RỬA TAY

1 2

5 6

TẠI NHÀ TRẺ- MẪU GIÁO

1 Vệ sinh trong ăn uống và sinh hoạt của trẻ

– Phải rửa tay, mặt cho trẻ trước và sau ăn

– Môi trường trẻ chơi phải sạch sẽ

– Không để trẻ ngậm đồ chơi trong miệng, ngậm bú ngón tay

2 Phát hiện sớm những bé có sốt, biếng ăn, chảy dãi, có bóng nước

… thông báo phụ huynh đưa trẻ về nhà.

3 Vệ sinh nền nhà, phòng học thường xuyên bằng các dung dịch

nước xà phòng, javel, Chloramine B …

4 Lên kế hoạch ngâm, rửa thùng đồ chơi của trẻ.

5 Tuyên truyền về các pp phòng bệnh cho các nhân viên chăm sóc

trẻ trực tiếp.

6 Đảm bảo chế độ dinh dưỡng tốt cho các cháu để nâng cao sức đề

kháng.

7 Khi phát hiện trẻ bệnh ở lớp, nhà trường phải khử khuẩn

ngay Làm vệ sinh lớp học mỗi ngày và khử khuẩn hàng tuần: sàn lớp, các vật dụng, đồ chơi của trẻ, các nơi trẻ thường có tiếp xúc.

8 Sau khi lau chùi bằng chất khử khuẩn phải để trong vòng 15-20

phút rồi mới lau lại bằng nước sạch và lau khô Việc này rất quan trọng để tẩy đi chất khử khuẩn để không ảnh hưởng đến sức khỏe

Chloramine B

• Công thức:C 6 H 5 ClNO 2 S·Na

• Mô tả:Dạng bột màu trắng tới trắng ngà

• Ứng dụng: Chloramine B có tác dụng như một chất

oxy hóa, dùng làm thuốc sát trùng, chất diệt khuẩn Khi hòa tan trong nước, các ion của nó sẽ oxy hóa protein hoặc enzyme của tế bào vi sinh vật, giúp sát trùng hiệu quả.

– Nếu nhà có trẻ mắc bệnh thì pha 20 gr Chloramine

B trong 1 lít nước để khử khuẩn.

Sau khi lau chùi bằng chất khử khuẩn phải để trong vòng 15-20 phút rồi mới lau lại bằng nước sạch và lau khô Việc này rất quan trọng để tẩy đi chất khử khuẩn để không ảnh hưởng đến sức khỏe

 Không phải bệnh mới

 Có triệu chứng đặc biệt nên được gọi là bệnh “Tay chân miệng “

 Tác nhân gây bệnh : siêu vi trùng đường ruột.

 Bệnh đa số là diễn tiến lành tính, chỉ 1% có biến chứng

• Cục đã có công văn gửi Vụ Công tác học sinh, sinh viên (Bộ Giáo dục - đào tạo) yêu cầu phối hợp, khi

có từ 2 trẻ trở lên trong lớp bị mắc bệnh trong vòng

7 ngày, thì cho lớp nghỉ học 10 ngày kể từ ngày khởi bệnh của ca cuối cùng để cắt đứt đường lây truyền

• Với phụ huynh, cần cho trẻ mắc bệnh ở nhà, không đến lớp ít nhất 10 ngày kể từ khi khởi bệnh và chỉ

đến lớp khi hết loét miệng và các phỏng nước

• Các gia đình có trẻ nhỏ nên thường xuyên mở cửa

sổ vì virut có thể bị tiêu diệt dưới ánh sáng mặt trời

ngộ nhận về bệnh tay chân miệng

Hiện nay một số phụ huynh vẫn có những quan niệm sai lầm về căn bệnh tay chân miệng cũng như quá trình

chăm sóc cho bé khi mắc bệnh Dưới đây là tám ngộ

nhận thường gặp

8

1 Bệnh tay chân miệng chỉ xảy ra ở trẻ

nhỏ dưới 5 tuổi?

• Sai! Lứa tuổi nào cũng có thể mắc bệnh tay chân

miệng, tuy nhiên trẻ lớn và người lớn thường biểu

hiện bệnh nhẹ hoặc không có triệu chứng

2 Bệnh chỉ xảy ra ở trẻ đi nhà trẻ ?

Sai! Trẻ không đi nhà trẻ vẫn có thể mắc bệnh do tiếp xúc với trẻ bệnh hoặc người mắc bệnh nhưng không có triệu chứng

3 Bệnh chỉ xảy ra vào thời điểm chuyển

mùa trong năm.

• Sai! Bệnh xảy ra quanh năm, tuy nhiên thường gặp nhiều

4 Mắc bệnh tay chân miệng phải có biểu hiện

loét miệng và nổi sẩn ở lòng bàn chân, bàn tay.

• Sai! Trẻ bị bệnh tay chân miệng điển hình sẽ có biểu hiện loét miệng kèm nổi sẩn ở lòng bàn tay, bàn chân, tuy nhiên

có những trẻ chỉ biểu hiện loét miệng đơn thuần hoặc chỉ nổi sẩn ngoài da, đặc biệt nếu chỉ nổi ở mông rất dễ lầm

5 Trẻ khó ngủ, giật mình quấy khóc là do bị

đau miệng?

• Sai! Trẻ mắc bệnh tay chân miệng khi có biểu hiện giật mình,

chới với là đã có biến chứng của bệnh tay chân miệng, cần

6 Khi trẻ có biến chứng viêm não –

màng não sẽ bị hôn mê.

• Sai! Trẻ mắc bệnh tay chân miệng khi có biến chứng viêm não – màng não không hôn mê sâu mà chỉ lừ đừ hoặc ngủ nhiều Khi trẻ hôn mê thì nghĩa là bệnh đã rất nặng.

7 Cần xức thuốc lên sang thương da để

trẻ mau lành bệnh.

• Sai! Sang thương da trong bệnh tay chân miệng không gây đau hay ngứa, do đó không cần xức thuốc vì không

có lợi và bác sĩ sẽ khó chẩn đoán bệnh.

8 Trẻ mắc bệnh tay chân miệng nhưng nhẹ

có thể cho đi học?

• Sai! Trẻ mắc bệnh dù nhẹ vẫn nên được chăm sóc và theo dõi tại nhà để tránh lây bệnh cho trẻ khác và phát hiện kịp thời biến chứng.

BỆNH TAY CHÂN MIỆNG