Tài liệu ôn thi đại học môn văn 2014

Đây là bộ tài liệu hay, được tuyển chọn kĩ càng, có chất lượng cao, giúp các em học sinh lớp 12 củng cố và nâng cao kiến thức, phục vụ tốt việc bồi dưỡng học sinh giỏi và luyện thi đại học của bộ môn. Hy vọng bộ tài liệu sẽ giúp ích đắc lực cho các em học sinh lớp 12 trong việc học tập và luyện thi đại học.

I CÁCH LÀM VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI :

1 Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí : Thường là vấn đề được đề cập trong câu tục ngữ, câu danh ngôn, câu thơ

a Mở bài: Nêu tư tưởng, đạo lí đĩ (trích dẫn)

b Thân bài:

- Giải thích: những từ ngữ quan trọng, nghĩa đen, nghĩa bóng

- Phân tích các phương diện biểu hiện của tư tưởng, đạo lí đĩ, lấy dẫn chứng chứng minh

MỘT SỐ ðỀ VĂN THAM KHẢO :

ðỀ 1 : “ Duy chỉ cĩ gia đình, người ta mới tìm được chốn nương thân để chống lại tai ương của số phận ” (Euripides)

Anh (chị) nghĩ thế nào về câu nĩi trên ?

ðỀ 2: Anh / chị nghĩ như thế nào về câu nĩi: “ðời phải trải qua giơng tố nhưng khơng được cúi đầu trước giơng tố” ( Trích Nhật ký ðặng Thuỳ Trâm)

ðỀ 3: Trình bày những suy nghĩ của anh (chị) về câu nói sau: “Đầu tư cho kiến thức là đầu tư sinh lợi nhiều nhất.”

ðỀ 4:

Câu nói của nhân vật Hồn Trương Ba : “ Không thể bên trong một đàng , bên ngoài một nẻo được Tôi muốn được là tôi toàn vẹn.”

( Kịch Hồn Trương Ba da hàng thịt của Lưu Quang Vũ )

Anh / Chị hãy viết một bài văn nghị luận trình bày những suy nghĩ của mình về ý nghĩa câu nói trên

ðỀ 5 : “Một quyển sách tốt là một người bạn hiền”

Hãy giải thích và chứng minh ý kiến trên

2 Nghị luận về một hiện tượng, đời sống: Thường là vấn đề “nĩng” đang được xã hội quan tâm

Ví dụ: Anh,chị suy nghĩ gì về hiện tượng “nghiện” Ka-ra-ơ-kê và In-tơ-nét

trong nhiều bạn trẻ hiện nay?

- Tai nạn giao thơng

- Hiện tượng mơi trường bị ơ nhiễm

- Những tiêu cực trong thi cử

- Nạn bạo hành trong gia đình

* Giải thắch: (nếu cần thiết)

a Neâu thỏỉc traỉng vaán ựeà: vaán ựeà ựoù ựang dieãn ra nhỏ theá naụo? Coù aũnh

hỏôũng ra sao ựoái vôùi ựôụi soáng coảng ựoàng? Thaùi ựoả cuũa xaõ hoải ựoái vôùi vaán

ựeà? Chuù yù lieân heả tôùi tình hình thỏỉc teá ôũ ựòa phỏông, baũn thaân
laụm noăi baảt

tắnh caáp thieát cuũa vaán ựeà ựang nghò luaản

b Phân tắch nguyeân nhaân: caùc nguyeân nhaân naũy sinh vaán ựeà,nguyeân nhaân

chuũ quan, khaùch quan, do tỏỉ nhieân, do con ngỏụôi

c Trình bày những hậu quả (nếu xấu), những hiệu quả (nếu tốt)

d ứeà xuaát phỏông hỏôùng giaũi quyeát ( trỏôùc maét, laâu daụi chuù yù chữ roõ nhỏõng

vieảc cần laụm, caùch thỏùc thỏỉc hieản, ựoụi hoũi sỏỉ phoái hôỉp cuũa nhỏõng lỏỉc lỏôỉng

naụo?

3 Kết bài: Tóm lại vấn ựề, lời kêu gọi hành ựộng, mong muốn hay cảm nghĩ

của em về vấn ựề

II CÁCH LÀM BÀI NGHI LUÂN VĂN HỌC:

1 Nghị luận về một bài thơ, ựoạn thơ:

Vắ dụ: * Cảm nhận của anh, chị về bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh

* Phân tắch ựoạn thơ sau trong bài thơ Tây Tiến của Quang Dũng:

Tây Tiến ựoàn binh không mọc tóc

ẦẦẦ

Sông Mã gầm lên khúc ựộc hành

a đối tượng : một bài thơ, một ựoạn thơ, một hình tượng thơ, Ầ

b Cách làm:

- Mở bài: Giới thiệu khái quát về bài thơ, ựoạn thơ

- Thân bài: Phân tắch từ ngữ, hình ảnh, âm thanh, nhịp ựiệu, cấu tứ ,Ầcủa

bài, ựoạn thơ ựó

Giá trị + Nội dung

+ Nghệ thuật

+ Tư tưởng

- Kết bài : đánh giá chung về bài thơ, ựoạn thơ

2 Nghò luaản veà moảt taùc phaăm, moảt ựoaỉn trắch vaên xuoâi:

Vắ duỉ: * Phaân tắch giaù trò nhaân ựaỉo trong taùc phaăm ỘVôỉ nhaẻtỢ cuũa kim

Laân

* Phaân tắch nhaân vaảt ngỏôụi ựaụn baụ trong taùc phaăm ỘChieác thuyeàn

ngoaụi xaỢ cuũa Nguyeãn Minh Chaâu

a đối tượng :moảt khắa caỉnh noải dung hay ngheả thuaảt cuũa taùc phaăm vaên

xuoâi, nhaân vaảt, Ầ

+ Hình ảnh tiêu biểu của những ựứa trẻ trong những gia ựình có nạn bạo hành

6 đặc sắc nghệ thuật

- Tình huống truyện ựộc ựáo, Ộtình huống nhận thứcỢ, có ý nghĩa khám phá, phát hiện về chân lắ ựời sống, chân lắ nghệ thuật

- Ngôi kể, ựiểm nhìn nghệ thuật sắc sảo, ựa diện

- Lời văn giản dị mà sâu sắc

Ngôn ngữ nghệ thuật của tác phẩm

- Ngôn ngữ người kể chuyện: Thể hiện qua nhân vật Phùng, sự hóa thân của tác giả Chọn người kể chuyện như thế ựã tạo ra một ựiểm nhìn trần thuật sắc sảo, tăng cường khả năng khám phá ựời sống, lời kể trở nên khách quan, chân thật, giàu sức thuyết phục

- Ngôn ngữ nhân vật: Phù hợp với ựặc ựiểm tắnh cách của từng người

Cách xây dựng cốt truyện ựộc ựáo

Trong tác phẩm, ựó là sự kiện Phùng chứng kiến lão ựàn ông ựánh vợ một cách tàn bạo Trước ựó, anh nhìn ựời bằng con mắt của người nghệ sĩ rung ựộng, say mê trước vẻ ựẹp huyền ảo- thơ mộng của thuyền biển Trong giây phút tâm hồn thăng hoa những cảm xúc lãng mạn, Phùng phát hiện ra hiện thực nghiệt ngã của ựôi vợ chồng bước

ra từ con thuyền Ộthơ mộngỢ ựó

Tình huống ựó ựược lặp lại lần nữa: bên cạnh hình ảnh người ựàn bà nhẫn nhục chịu ựựng Ộựòn chồngỢ, Phùng còn ựược chứng kiến phản ứng của chị em thằng Phác trước sự hung bạo của cha ựối với mẹ Từ

ựó, trong người nghệ sĩ ựã có sự thay ựổi cách nhìn ựời Anh thấy rõ những cái ngang trái trong gia ựình thuyền chài, hiểu sâu thêm tắnh chất người ựàn bà, chị em thằng Phác, hiểu thêm người ựồng ựội (đầu)

và hiểu thêm chắnh mình

Ý nghĩa: Nguyễn Minh Châu ựã xây dựng ựược tình huống mà ở ựó

bộc lộ mọi mối quan hệ, bộc lộ khả năng ứng xử, thử thách phẩm chất, tắnh cách, tạo ra những bước ngoặt trong tư tưởng, tình cảm và cả trong cuộc ựời nhân vật Tình huống truyện mang ý nghĩa khám phá, phát hiện ựời sống

7 Chủ ựề

Qua tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa, Nguyễn Minh Châu ựã thể

hiện sự cảm thông sâu sắc ựối với những cảnh ựời, những thân phận trớ trêu, gặp nhiều bất hạnh trong cuộc sống ựồng thời gửi gắm những chiêm nghiệm sâu sắc của mình về nghệ thuật : nghệ thuật chân chắnh phải luôn luôn gắn bó với cuộc ựời và vì cuộc ựời; người nghệ sĩ không

Kiến Thức Văn 12

Trang 90

Nguyễn Văn Thảo

khôn lớn cho nên phải gánh lấy cái khổỢ, những lời lẽ ấy của người ựàn

bà hàng chài ựược thốt lên từ một niềm tin ựơn giản mà vững chắc vào

cái thiên chức mà trời ựã giao phó cho người ựàn bà Thức nhận ựược

rằng, người ựàn bà hàng chài kia rất biết tìm cho mình những niềm vui,

hạnh phúc dẫu rất nhỏ nhoi trong cuộc sống ựầy khó khăn Ở chị vững

bền một niềm tin, một tình yêu và sự lạc quan vào cuộc sống Hãy biết

sống ngay khi cả cuộc ựời không thể chịu ựược nữa, nụ cười chợt ửng

sáng lên trên khuôn mặt rỗ chằng chịt chị nghĩ ựến Ộtrên thuyền cũng có

lúc vợ chồng con cái chúng tôi sống hòa thuận vui vẻỢ và niềm vui Ộnhìn

ựàn con tôi chúng nó ựược ăn noỢ Hạnh phúc với người ựàn bà hàng

chài kia thật giản dị mà không kém phần sâu sắc Thức nhận ựược nỗi

ựau, cũng như sự thâm trầm trong việc thấu hiểu các lẽ ựời người ựàn bà

kia không bao giờ ựể lộ ra bên ngoài cả

Kết thúc truyện ngắn, người ựọc vẫn không biết người ựàn bà

hàng chài kia tên gì, phải chăng là nhà văn ựã sơ xuất? Không phải, ựó

chắnh là dụng ý nghệ thuật của nhà văn, người nghệ sĩ nhiếp ảnh kể rằng

mỗi khi nắm thật kĩ bức ảnh mà mình chụp anh lại thấy người ựàn bà

hàng chài ấy bước ra từ bức ảnh Ộmụ bước những bước chậm rãi, bàn

chân rậm trên mặt ựất chắc chắn, hòa lẫn trong ựám ựôngẦ.Ợ nghĩa là

người ựàn bà ấy chỉ là một người trong ựám ựông của những con người

lam lũ, nhọc nhằn, những con người lao khổ, ựông ựúc và vô danh

Qua nhân vật người ựàn bà hàng chài, Nguyễn Minh Châu cũng khẳng

ựịnh: sự lam lũ, vất vả, nhọc nhằn không làm mất ựi ở người phụ nữ

vùng biển nói riêng, người phụ nữ VN nói chung tấm lòng yêu thương,

nhân hậu bao dung, vị tha Và với người phụ nữ, gia ựình hạnh phúc là

gia ựình trọn vẹn các thành viên cho dù ựây ựó vẫn có những tắnh cách

chưa hoàn thiện

5.3 Một số nhân vật khác

- Chánh án đẩu :

+ Là người ựại diện cho công lý, luật pháp; có lòng tốt, sẵn sàng bảo vệ

công lý

+ Nhưng đẩu mới nhìn cuộc ựời của người ựàn bà vùng biển ở một phắa,

anh chưa thực sự ựi sâu vào ựời sống nhân dân

- Nhân vật người chồng của người ựàn bà hàng chài

+ Vốn là một Ộanh con trai cục tắnh nhưng hiền lành lắmỢ

Nguyễn Văn Thảo

- Mở bài: Giới thiệu khái quát vaán ựeà caàn nghò luaản

- Thân bài:

+ Giôùi thieảu vò trắ nhaân vaảt trong taùc phaăm (laụ nhaân vaảt chắnh hay nhaân vaảt phuỉ, coù chaân dung ngoaỉi hình nhỏ theá naụo, giôùi thieảu vaụ phaân tắch teân goỉi neáu caàn thieát)

+ Phaân tắch ựaẻc ựieăm, tắnh caùch, soá phaản nhaân vaảt Moãi nhaân vaảt coù ắt nhaát hai ựaẻc ựieăm trôũ leân (caáu truùc: goỉi teân ựaẻc ựieăm nhaân vaảt Ờ ựỏa ra daãn chỏùng Ờ phaân tắch laụm roõ ựaẻc ựieăm aáy)

+ ứaùnh giaù noải dung vaụ ngheả thuaảt:

Noải dung: Chuũ ựeà taùc phaăm, yù ựoà taùc giaũ coù ựỏôỉc theă hieản qua nhaân vaảt khoâng?

Ngheả thuaảt: Ngoaỉi hình nhaân vaảt coù ựaẻc saéc khoâng? Noải taâm nhaân vaảt coù ựỏôỉc mieâu taũ tinh teá khoâng? Buùt phaùp xaây dỏỉng nhaân vaảt laụ gì (hieản thỏỉc, laõng maỉn, Ầ)

- Kết bài: đánh giá chung vaán ựeà caàn nghò luaản

III ứeà baụi yeâu caàu nghò luaản veà moảt vaán ựeà xaõ hoải trong tác phẩm văn học: HS sẽ quy về một trong hai dạng nghị luận trên và thực hiện ( lưu ý: cần

ựặt ựúng hoàn cảnh xã hội ựể ựánh giá vấn ựề)

VĂN HỌC

KIEÁN THỷÙC KHAÙI QUAÙT VHVN Tỷử 1 4 -2 0

Câu 1: Nêu ngắn gọn quá trình phát triển và những thành tựu chủ yếu của VHVN từ Cách mạng tháng Tám 1945 ựến 1975?

1/ Chặng ựường từ năm 1945 ựến 1954 ( giai ựoạn chống Pháp ) :

- Nội dung: ca ngợi Tổ quốc và quần chúng nhân dân, phản ánh cuộc kháng chiến chống Pháp, niềm tự hào dân tộc và tin tưởng ở tương lai tươi sáng của đất nước

- Nghệ thuật : đạt ựược thành tựu trên nhiều thể loại văn học ( truyện và kắ, thơ

ca, kịch, lắ luận phê bình văn học)

- Một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu : đôi mắt và nhật kắ ở rừng của Nam Cao, Làng của Kim Lân, đất nước ựứng lên của Nguyên Ngọc ( truyện và kắ ); Tây Tiến của Quang Dũng, đất nước của Nguyễn đình Thi, Việt Bắc của Tố Hữu ( thơ ); Bắc Sơn, Những người ở lại của Nguyễn Huy Tưởng ( kịch ); bài tiểu luận Nhận ựường và tập Mấy vấn ựề nghệ thuật của Nguyễn đình Thi ( lắ luận,

phê bình )

2/ Chặng ựường từ 1955 ựến 1964 ( giai ựoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở

miền Bắc, chống xâm lược ở miền Nam ) :

- Nội dung:

+ Ngợi ca ựất nước và hình ảnh người lao ựộng trong bước ựầu xây dựng CNXH ở miền Bắc bằng cảm hứng lãng mạn và tràn ựầy niềm lạc quan tin tưởng

- Một số tác giả, tác phẩm tiêu biểu : Sông đà của Nguyễn Tuân, Mùa lạc của

Nguyễn Khải ( văn xuôi) ; Gió lộng của Tố Hữu, Ánh sáng và phù sa của Chế

Lan Viên ( thơ ca ); Một ựảng viên của Học Phi ( kịch )

3/ Chặng ựường từ 1965 ựến 1975 ( giai ựoạn chống Mĩ ) :

- Nội dung :Văn học tập trung viết về cuộc kháng chiến chống Mĩ và chủ ựề

bao trùm là ngợi ca tinh thần yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng

- Tác giả, tác phẩm tiêu biểu: Người mẹ cầm súng và Những ựứa con trong gia

ựình của Nguyễn Thi, Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành (văn xuôi); Ra

trận, Máu và hoa của Tố Hữu, Mặt ựường khát vọng của Nguyễn Khoa điềm,

Gió lào cát trắng của Xuân Quỳnh ( thơ ); đại ựội trưởng của tôi của đào

2/ Nền văn học hướng về ựại chúng:

- đại chúng vừa là ựối tượng phản ánh và ựối tượng phục vụ, vừa là nguồn

cung cấp bổ sung lực lượng sáng tác cho văn học

- Các nhà văn thay ựổi hẳn cách nhìn nhận về quần chúng nhân dân, có những

quan niệm mới về ựất nước : đất nước của nhân dân

- Hướng về ựại chúng văn học giai ựoạn này phần lớn là những tác phẩm ngắn

gọn, nội dung dễ hiểu, chủ ựề rõ ràng, phù hợp với thị hiếu và khả năng nhận

thức của nhân dân

3/ Nền văn học chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn (

xem câu 3 )

Câu 3: Chỉ ra những biểu hiện của khuynh hướng sử thi cà cảm hứng

lãng mạn ựược thể hiện trong văn học Việt Nam 1945 Ờ 1975?

* Khuynh hướng sử thi thể hiện ở những phương diện:

- Nội dung : đề cập ựến những vấn ựề có ý nghĩa lịch sử và toàn dân tộc

- Nhân vật : thường là những con người ựại diện cho khắ phách tinh hoa, phẩm

bị ựộng, ngồi vào mép ghế và cố thi người lại, ngồi như thể ựể tự vệ cho

dù ựã ựược đẩu nói bằng những lời rất thân mật, chia sẻ, cảm thông + Nguyễn Minh Châu ựã dụng công nhấn vào sự thay ựổi ngôn ngữ và tâm thế của người ựàn bà hàng chài Ban ựầu, khi gặp chánh án đẩu, chị

còn xưng ỘconỢ và có lúc ựã van xin, Ộcon lạy quý tòaỢẦ ỘQuý tòa bắt

tội con cũng ựược, phạt tù con cũng ựược, ựừng bắt con bỏ nóỢ Nhưng khi thấy Phùng xuất hiện, ựang cúi gục lập tức người ựàn bà hàng chài

ngẩng lên, nhìn thẳng, Ộchị cám ơn các chúẦ Lòng cách chú tốt nhưng

các chú ựâu có phải là người làm ănẦ cho nên các chú ựâu có hiểu ựược cái việc của các người làm ăn lam lũ, khó nhọcỢ Vẻ bề ngoài

khúm núm, sợ sệt, ựiệu bộ khác, ngôn ngữ khác ựã làm cho cả đẩu và Phùng hết sức ngạc nhiên Người ựàn bà hàng chài kia không hề giản ựơn như đẩu và Phùng nghĩ Thì ra, cái nghề chài lưới trên một chiếc thuyền vó bè lênh ựênhh không thể thiếu bàn tay và sức lực của người ựàn ông để duy trì sự tồn tại cho cả gia ựình thì họ phải hợp sức lại mà làm quần quật ựể nuôi một ựàn con nhà nào cũng trên dưới chục ựứa Tình cảnh của người ựàn bà hàng chài kia cũng như của bao gia ựình hàng chài khác, trừ phi chị nói Ộgiá tôi ựẻ ắt ựi hoặc chúng tôi sắm ựược một chiếc thuyền rông hơnỢ

+ Trong câu chuyện kể về cuộc ựời mình, người ựàn bà hàng chài kia ựã chấp nhận ựau khổ, coi nỗi khổ vận vào ựời mình như một lẽ ựương

nhiên Chị sống cho con chứ không phải là sống cho mình Nếu

những phụ nữ trên các thuyền khác chấp nhận người ựàn ông uống rượu thì chị cũng chấp nhận ựể chồng ựánh chỉ xin chồng là ựánh ở trên bờ, ựừng ựể các con nhìn thấy đó là một cách ứng

xử rất nhân bản

+ Ở ựây, lẽ ựời ựã chiến thắng Người lao ựộng lam lũ, nghèo khổ không

có uy quyền nhưng có cái tâm của một người thương con, thấu hiểu lẽ ựời cũng là một thứ quyền uy có sức công phá lớn Nó ựã làm chánh án đẩu và nghệ sĩ Phùng thức nhận ựược nhiều ựiều Thức nhận ựược, nỗi nhọc nhằn vất vả trong công việc làm ăn của cư dân vùng biển Thức nhận ựược cuộc sống bấp bênh khiến họ phải chấp nhận không ắt những nghịch cảnh, những ngang trái Thức nhận ựược người ựàn bà kia không

hề chịu ựòn roi một cách vô lắ, cả đầu và Phùng chua chát nhận ra rằng :

trên thuyền cần có một người ựàn ôngẦ dù hắn man rợ, tàn bạo, cần có một người ựàn ông ựể chèo chống khi biển phong ba bão táp Thức nhận ựược ở người phụ nữ ấy chứa ựựng mẫu tắnh sâu xa như một bản năng:

ỘÔng trời sinh ra người ựàn bà là ựể ựẻ con, rồi nuôi con cho ựến khi

* Ngoại hình : có vẻ ngoài xâu xí, thô kệch “vốn là ñứa con gái xấu

lại rỗ mặt sau một bận lên ñậu mùa” Người ñàn bà hàng chài trong

truyện ngắn này ñâu có ñược cái nhan sắc “trời phú”, chị ta xấu xí,

khuôn mặt rỗ càng khó nhìn hơn khi chị ta bước sang cái tuổi trạc ngoài

40

* Số phận, cuộc ñời :

+ Số phận kém may mắn: Trong câu chuyện về cuộc ñời mình, chị ñã

nhận thức ñược rất rõ sự kém may mắn của mình: “cũng vì xấu, trong

phố không ai lấy, tôi có mang với một anh con trai của một hàng chài

giữa phá hay ñến nhà tôi mua bả về ñan lưới”

+ Cuộc ñời lam lũ, vất vả

* Tính cách :

- Một người ñàn bà cam chịu, nhẫn nhục

+ Hành ñộng và lời nói của người chồng :“trút cơn giận như lửa cháy

bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người ñàn bà, lão

vừa ñánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két, cứ mỗi nhát

quất xuống lão lại nguyền rủa bằng cái giọng rên rỉ, ñau ñớn: “Mày chết

ñi cho ông nhờ Chúng mày chết hết ñi cho ông nhờ”

+ Trước hành ñộng rất tàn bạo của người chồng, người ñàn bà hàng chài

ñã không hề kêu một tiếng, không chống trả cũng không tìm cách chạy

trốn

- Giàu lòng tự trọng

+ Chồng ñánh như vậy, chị ta ñâu có khóc

+ Nhưng chỉ sau khi biết ñược hành ñộng vũ phu của chồng ñã bị thằng

Phác và người khách lạ (nghệ sĩ Phùng) phát hiện chị lại cảm thấy ñau

ñớn, vừa ñau ñớn, vừa vô cùng xấu hổ và nhục nhã Nhiều khi, sự ñau

ñớn do ñòn roi không thể làm con người ta bật khóc, ñiều này ñúng

trong trường hợp của người ñàn bà hàng chài Những giọt nước mắt ñau

ñớn chứa ñựng biết bao sự nhọc nhằn chỉ thực sự rơi khi thấy ñứa con

yêu của mình chứng kiến cảnh tượng mình bị chồng ñánh, chỉ thực sự

rơi khi có người khách lạ chứng kiến

- Sống rất sâu sắc, thấu hiểu lẽ ñời, hiểu chồng, thương con vô bờ

bến, một người phụ nữ vị tha giàu ñức hy sinh

+ ðược mời ñến tòa án huyện ñể giải quyết việc gia ñình, lúc ñầy chị ta

rụt rè, tìm một góc tường ở chốn công ñường kia ñể ngồi Nhà văn có

miêu tả, ñây không phải là lần ñầu người ñàn bà ñến chốn công ñường

nhưng người ñàn bà ấy vẫn có cái vẻ sợ sệt, lúng túng- cái sợ sệt lúng

Kiến Thức Văn 12

Trang 5

Nguyễn Văn Thảo

- Là cảm hứng khẳng ñịnh cái tôi ñày tình cảm, cảm xúc và hướng tới lí tưởng Cảm hứng lãng mạn của văn học VN từ 1945- 1975 thể hiện trong việc khẳng ñịnh phương diện lí tưởng của cuộc sống mới và vẻ ñẹp cuả con người mới, ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tin tưởng vào tương lai tươi sáng của dân tộc

- Cảm hứng lãng mạn trở thành cảm hứng chủ ñạo không chỉ trong thơ mà trong tất cả các thể loại khác

Câu 4 : Lí giải vì sao văn học Việt Nam từ 1975 ñến hết thế kỷ XX phải ñổi mới? Thử nêu những chuyển biến và một vài thành tựu ban ñầu ñạt ñược?

a/ VHVN 1975 - hết XX phải ñổi mới vì : Hoàn cảnh lịch sử, xã hội, văn hoá

ñã thay ñổi

- 1975, cuộc kháng chiến chống Mĩ kết thúc, ñất nước thống nhất

- 1975-1985, ñất nước gặp nhiều khó khăn, thử thách (ñặc biệt về kinh tế)- ñòi hỏi ñất nước phải ñổi mới

- Từ 1986, ðảng Cộng sản ñề xướng và lãnh ñạo công cuộc ñổi mới ñất nước ðiều kiện giao lưu văn hoá với quốc tế ñược mở rộng….
ðiều ñó ñã thúc ñẩy nền văn học cũng phải ñổi mới cho phù hợp với nhà văn, ñộc giả và quy luật phát triển khách quan của văn học

b/ Những chuyển biến và thành tựu:

- Những chuyển biến ( ñặc ñiểm cơ bản ) : + Văn học ñã vận ñộng theo hướng dân chủ hoá, mang tính nhân bản, nhân văn sâu sắc

+ Văn học phát triển ña dạng hơn về ñề tài, chủ ñề : ðổi mới cách nhìn nhận về con người và hiện thực ñời sống; khám phá con người trong những mối quan

hệ ña dạng, phức tạp và nhiều phương diện; văn học hướng nội, quan tâm ñến những số phận cá nhân trong những hoàn cảnh phức tạp của ñời thường

+ ðề cao cá tính sáng tạo của nhà văn

- Thành tựu bước ñầu : Các thể loại phóng sự phát triển mạnh Truyện ngắn và tiểu thuyết có nhiều tìm tòi Thể loại trường ca ñược mùa bội thu Nghệ thuật sân khấu thể hiện thành công ở nhiều ñề tài Lí luận phê bình cũng xuất hiện nhiều cuộc tranh luận sôi nổi

- Một vài tác giả, tác phẩm tiêu biểu : Những người ñi tới biển của Thanh Thảo, Mùa lá rụng trong vườn của Ma Văn Kháng, Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu, Ai ñã ñặt tên cho dòng sông của Hoàng Phủ Ngọc Tường, Hồn Trương Ba, da hàng thịt của lưu quang Vũ……

Kiến Thức Văn 12

Trang 6

Nguyễn Văn Thảo

TÁC GIA NGUYEÃN AÙI QUOÁC Ờ HOÀ CHÍ MINH

(1890 Ờ 1969)

Câu 1: Vài nét về tác gia Nguyễn Ái Quốc Ờ Hồ Chắ Minh

- Sinh 19/5/1890, mất 2/9/1969

- Xuất thân trong một gia ựình nhà nho yêu nước

- Quê ở xã Kim Liên ( làng Sen ), huyện Nam đàn, tỉnh Nghệ An

- Năm 1911 ra ựi tìm ựường cứu nước, năm 1930 thành lập đảng Cộng sản

Việt Nam, năm 1941 về nước, lãnh ựạo cách mạng và giành thắng lợi trong

cuộc Tổng khởi tháng Tám năm 1945, ngày 2/9/1945 ựọc Tuyên ngôn độc

Lập, năm 1946 làm Chủ tịch nước cho tới khi qua ựời

Chủ tịch HCM là nhà quân sự, nhà chắnh trị lỗi lạc; anh hùng dân tộc,

danh nhân văn hóa thế giới

Câu 2: Quan ựiểm sác tác

- Coi VH là một vũ khắ chiến ựấu lợi hại phụng sự cho sự nghiệp CM

- Luôn chú trọng tắnh chân thật và tắnh dân tộc của VH

- Bao giờ cũng xuất phát từ mục ựắch, ựối tượng tiếp nhận ựể quyết ựịnh ND

-Tác phẩm : Bản án chế ựộ thực dân Pháp (1925), Tuyên ngôn ựộc lập

(1945), Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến (1946), Không có gì quý hơn ựộc

lập tự do (1966)

- ND: Lên án những chắnh sách tàn bạo của TDP, kêu gọi những người nô lệ

bị áp bức ựoàn kết ựấu tranh

- NT : Chặt chẽ, súc tắch, châm biếm sắc sảo, giàu chất trắ tuệ

b/ Truyện và kắ :

- Tác phẩm : Pa-ri (1922), Lời than vãn của bà Trưng Trắc (1922), Vi hành

(1923), Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu (1925), Nhật kắ chìm tàu

(1931), Vừa ựi ựường vừa kể chuyện (1963)

- ND : Tố cáo tội ác dã man, bản chất tàn bạo, xảo trá của thực dân, phong

kiến; nêu cao những tấm gương yêu nước và cách mạng

- NT : Tình huống ựộc ựáo, bút pháp hiện ựại, kể chuyện linh hoạt

c/ Thơ ca :

- Nổi bật nhất là tập Nhật kắ trong tù

-Ngoài ra còn có các bài thơ Bác làm ở Việt Bắc từ 1941 ựến 1945 và trong

thời kì chống Pháp (Dân cày, Công nhân,Ca binh lắnh, Ca sợi chỉ ), những bài

thơ vừa cổ ựiển vừa hiện ựại (Tức cảnh Pác Bó, Nguyên tiêu, Báo tiệp, Cảnh

khuya )

Nổi bật trong thơ là hình ảnh nhân vật trữ tình mang nặng Ộnỗi nước nhàỢ

mà phong thái vẫn luôn ung dung, luôn vượt lên mọi hoàn cảnh và luôn tin

tưởng vào tương lai tất thắng của CM

- Qua câu chuyện của người ựàn bà hàng chài Phùng cũng nhận ra người ựồng ựội cũ Ờ chánh án đẩu cũng có lòng tốt giống anh, sẵn sàng bảo vệ công lắ nhưng chánh án đẩu chưa thực sự ựi sâu vào ựời sống nhân dân Lòng tốt là ựáng quý nhưng chưa ựủ Luật pháp là cần thiết nhưng cần phải ựi vào ựời sống Cả lòng tốt và luật pháp ựều phải ựược ựặt vào những hoàn cảnh cụ thể, không thể áp dụng với mọi ựối tượng và có những vấn ựề không thể giải quyết bằng luật pháp Và cũng qua câu chuyện của người ựàn bà hàng chài nghệ sĩ Phùng cũng nhận ra: Mình

ựã ựơn giản khi nhìn nhận cuộc ựời và con người

Những thông ựiệp nghệ thuật về cách nhìn nhận con người và cuộc

ựời: đừng bao giờ nhìn nhận cuộc ựời và con người một cách dễ dãi, xuôi chiều Cần phải nhìn nhận mọi sự việc, hiện tượng trong hoàn cảnh

cụ thể của nó và trong quan hệ với nhiều yếu tố khác nữa

*Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng chắnh là Ộựiểm nhìn nghệ thuậtỢ của nhà văn, là hình tượng nhân vật kể chuyện vừa ựem lại tắnh chân thực

và hấp dẫn cho câu chuyện kể vừa tạo ra một khoảng cách, một Ộcự lyỢ, một ựộ lùi nhất ựịnh ựể suy ngẫm Hình ảnh người nghệ sĩ Ộkhoác

máy ảnh ựi lang thang cho ựến tận khuyaỢ ựã gián tiếp nói rằng: nhận thức của Phùng thực sự ựã ựổi khác, anh ựã ựể ngỏ tâm hồn mình cho

bao cảnh sắc của một hiện thực ắt thi vị ùa tới Ộtrời trở gió ựột ngột,

từng mảng mây ựen xếp ngổn ngang trên mặt biển ựen ngòm, và biển bắt ựầu gào thét, sóng bạc ựầu và ỘẦ chiếc thuyền ựang chống chọi với sóng gió giữa pháỢ Chiếc thuyền ựược ựặt trong khung cảnh dữ dội của

một cơn biển ựộng, cuộc vật lộn mưu sinh nhọc nhằn vẫn còn ựó Nó cho thấy rằng, chiếc thuyền ngoài xa ựâu chỉ là vấn ựề về mối quan hệ giữa nghệ thuật và ựời sống Sức ám ảnh người ựọc ở tác phẩm này còn

là mối quan hoài ựến xót xa, day dứt của nhà văn về những nỗi nhọc nhằn ựau khổ của con người, giống như những người ựi biển họ vẫn luôn phải chống chọi với phong ba và bão táp và cuộc sống vốn chẳng bao giờ bình yên

Truyện ngắn kết thúc bằng những suy nghĩ cảm nhận của người nghệ sĩ mỗi lẫn ngắm bức ảnh ựược chụp tại vùng biển nọ: nhìn kĩ vào

bức ảnh ựen trắng, người nghệ sĩ ựều thấy Ộhiện lên cái màu hồng hồng

của ánh sương maiỢ Và nếu nhìn lâu hơn, bao giờ anh cũng thấy

Ộngười ựàn bà ấy ựang bước ra khỏi tấm ảnhẦỢ ỘCái màu hồng hồng của ánh sương maiỢ là chất thơ của cuộc sống, là vẻ ựẹp lãng mạn của cuộc ựời, là biểu tượng của nghệ thuật Còn hình ảnh Ộngười ựàn bà ấy

Kiến Thức Văn 12

Trang 86

Nguyễn Văn Thảo lập, những mâu thuẫn : ựẹp Ờ xấu, thiện Ờ ác,Ầ Vì thế mà nhà văn ựã có

dụng ý khi ựể cảnh tượng Ộtrời choỢ hiện ra trước như là vỏ bọc bên

ngoài hòng che giấu cái bản chất thực của ựời sống ở bên trong Nhà văn

khẳng ựịnh : đừng nhầm lẫn hiện tượng với bản chất, giữa hình thức bên

ngoài với nội dung bên trong không phải bao giờ cũng thống nhất ; ựừng

vội ựánh giá con người, sự vật ở dáng vẻ bên ngoài, phải phát hiện ra

bản chất thực sau vẻ ngoài ựẹp ựẽ của hiện tượng

*Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng, một con người có lòng tốt, không chấp

nhận bất công nhưng lại ựơn giản khi nhìn nhận cuộc sống

- Chứng kiến cảnh tượng người ựàn bà bị ựánh ựập một cách ựầy vô lắ

như thế, nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng ựã ựánh nhau với lão chồng ựể bảo vệ

chị ta, ựể rồi bị thương, với những vết thương trên mặt ựã lên da non

nhưng vẫn còn lại dấu tắch Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng cũng cảm thấy hết

sức bức bối khi nghe người phụ nữ van xin vị chánh án ựừng bắt chị

phải li hôn với người chồng vũ phu Cảm giác căn phòng ngủ lồng lộng

gió của chánh án đẩu (bạn anh) tự nhiên bị hút hết không khắ và trở nên

ngột ngạt quá!

- Những lời nói chẳng dễ nghe chút nào của người ựàn bà hàng chài

khiến cho Phùng phải suy nghĩ: ỘChị cám ơn các chú, lòng các chú tốt,

nhưng các chú ựâu có phải là người làm ănẦ cho nên các chú ựâu có

hiểu ựược cái việc của các người làm ăn lam lũ, khó nhọcỢ Những câu

hỏi lạc ựề ỘLão ta trước hồi 75 có ựi lắnh ngụy không?Ợ cho thấy Phùng

cũng lại bị ựịnh kiến chi phối Rồi Phùng thốt lên Ộkhông thể nào hiểu

ựược, không thể nào hiểu ựượcỢ, ựúng, Phùng không thể hiểu cái lắ của

sự cam chịu ở những con người phải sống trong vòng vây của cái ựói

nghèo, lạc hậu, của cuộc sống nhọc nhằn, không thể hiểu Ộsuốt hàng

tháng, cả nhà vợ chồng con cái ăn toàn cây xương rồng luộc chấm

muốiỢ, cũng không thể hiểu sự ựan cài giữa tình thương và hành ựộng

tàn nhẫn, giữa niềm vui và nỗi buồn trong một gia ựìnhẦ và Ộbởi vì, các

chú không phải là ựàn bà, chưa bao giờ các chú biết như thế nào là nỗi

vất vả của một người ựàn bà trên chiếc thuyền không có ựàn ôngẦ dù

hắn man rợ và tàn bạoỢ

- Câu chuyện mà người ựàn bà hàng chài kể ở toà án ựã giúp Phùng hiểu

ra: Người ựàn bà không hề cam chịu một cách vô lắ, không hề nông nổi

một cách ngờ nghệch mà thực ra chị ta là người rất sâu sắc, thấu hiểu lẽ

ựời Người phụ nữ này có một cuộc ựời nhọc nhằn, lam lũ nhưng biết

chắt chiu những hạnh phúc ựời thường Sống cam chịu và kắn ựáo, hiểu

sâu sắc lẽ ựời nhưng chị không ựể lộ ựiều ựó ra bên ngoài đây là người

phụ nữ có ngoại hình xấu xắ, thô kệch nhưng tâm hồn ựẹp ựẽ, thấp

Kiến Thức Văn 12

Trang 7

Nguyễn Văn Thảo

Câu 4: Phong cách nghệ thuật : ựộc ựáo, ựa dạng

- Văn chắnh luận : thường gắn gọn, tư duy sắc sảo, lập luận chặt chẽ, lắ lẽ

ựanh thép, bằng chứng ựầy sức thuyết phục, giàu tắnh luận chiến và ựa dạng về bút pháp

- Truyện và kắ : nhìn chung rất hiện ựại, thể hiện tắnh chiến ựấu mạnh mẽ và nghệ thuật trào phúng vừa sắc bén, thâm thuý của phương đông, vừa hài hước, hóm hỉnh của phương Tây

- Thơ ca là thể loại thể hiện sâu sắc phong cách NT của HCM

+ Những bài thơ nhằm mục ựắch tuyên truyền CM lời lẽ thường giản dị, mộc mạc mang màu sắc dân gian hiện ựại vừa dễ nhớ, dễ thuộc, vừa có sức tác ựộng trực tiếp vào tình cảm người ựọc, người nghe

+ Những bài thơ NT ựược viết theo hình thức cổ thi hàm súc, có sự hoà hợp ựộc ựáo giữa bút pháp cổ ựiển và bút pháp hiện ựại, giữa chất trữ tình và tắnh chiến ựấu

BỔ SUNG KIẾN THỨC:

Kiến Thức Văn 12

Trang 8

Nguyễn Văn Thảo

TÁC GIA T Ố H Ữ U : ( 4/1 /1 2 Ờ 9/1 /2 0 )

1 Những nhân tố tác ựộng ựến con ựường thơ của Tố Hữu :

- Quê hương: sinh ra và lớn lên ở xứ Huế, một vùng ựất nổi tiếng ựẹp, thơ

mộng , trầm mặc với sông Hương, núi Ngự, ựền ựài lăng tẫm cổ kắnh,Ầ và

giàu truyền thống văn hóa, văn học bao gồm cả văn hóa cung ựình và văn hóa

dân gian mà nổi tiếng nhất là những ựiệu ca, ựiệu hò như nam ai nam bình

mái nhì, mái ựẩyẦ

- Gia ựình: Ông thân sinh ra nhà thơ là một nhà nho không ựỗ ựạt nhưng rất

thắch thơ phú và ham sưu tầm văn học dân gian Mẹ nhà thơ cũng là người biết

và thuộc nhiều ca dao, tục ngữ Từ nhỏ Tố Hữu ựã sống trong thế giới dân gian

cùng cha mẹ Phong cách nghệ và giọng ựiệu thơ sau này chịu ảnh hưởng của

thơ ca dân gian xứ Huế

- Bản thân Tố Hữu: là người sớm giác ngộ lắ tưởng cách mạng, tham gia cách

mạng từ năm 18 tuổi, bị bắt và bị tù ựày từ năm 1939- 1942, sau ựó vượt ngục

trốn thoát và tiếp tục hoạt ựộng cho ựến Cách mạng tháng Tám, làm chủ tịch ủy

ban khởi nghĩa ở Huế Sau cách mạng ông giữ nhiều trọng trách ở nhiều cương

vị khác nhau, nhưng vẫn tiếp tục làm thơ

2 Con ựường thơ của Tố Hữu :

Thơ Tố Hữu gắn bó chặt chẽ với cuộc ựấu tranh cách mạng Việt Nam từ những

năm 1940 cho ựến sau này

a Tập thơ Từ ấy ( 1946 ) gồm 71 bài sáng tác trong 10 năm (1936 Ờ 1946)

Tác phẩm ựược chia làm ba phần :

- Máu lửa ( 27 bài ) ựược viết trong thời kì ựấu tranh của Mặt trận dân chủ

đông Dương, chống phát xắt, phong kiến, ựòi cơm áo, hòa bìnhẦ

- Xiềng xắch ( 30 bài ) ựược viết trong nhà giam thể hiện nỗi buồn ựau và ý chắ,

khắ phách của người chiến sĩ cách mạng

- Giải phóng ( 14 bài ) viết từ lúc vượt ngục ựến 1 năm sau ngày ựộc lập nhằm

ngợi ca lắ tưởng, quyết tâm ựuổi giặc cứu nước và thể hiện niềm vui chiến

thắng

Những bài thơ tiêu biểu : Mồ côi, Hai ựứa bé, Từ ấy,Ầ

b Tập thơ Việt Bắc ( 1954 )

- Gồm 24 bài sáng tác trong thời kì kháng chiến chống Pháp

- Việt Bắc là bức tranh tâm tình của con người VN trong kháng chiến với

những cung bậc cảm xúc tiêu biểu : tình yêu quê hương ựất nước, tình ựồng chắ

ựồng ựội, tình quân dân, lòng thủy chung cách mạng đồng thời thể hiện quyết

tâm bảo vệ sự toàn vẹn của ựất nước

nghệ sĩ trở nên Ộbối rốiỢ và Ộtrong trái tim như có cái gì bóp thắt vàoỢ

Tức là bức ảnh ựã khiến cho tâm hồn người nghệ sĩ rung ựộng thật sự và một cảm xúc thẩm mĩ ựang dấy lên trong lòng anh

- Chưa hết, trong giây lát, người nghệ sĩ còn Ộkhám phá thấy cái chân lắ của sự toàn thiện, khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồnỢ Nói cách khác, trong một khoảnh khắc của cuộc sống, nghệ sĩ Phùng ựã cảm nhận ựược cái Chân, cái Thiện của cuộc ựời, anh cảm thấy tâm hồn mình như ựược gột rửa, trở nên thật trong trẻo, tinh khôi

Ờ Tuy nhiên, ngay khi tâm hồn ựang bay bổng trong những xúc cảm

thẩm mĩ, ựang tận hưởng cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn thì người nghệ sĩ nhiếp ảnh ựã kinh ngạc phát hiện ra:

+ Bước ra từ chiếc thuyền ngư phủ ựẹp như mơ là một người ựàn bà xấu xắ, mệt mỏi ; một gã ựàn ông to lớn, dữ dằn ; một cảnh tượng tàn nhẫn : gã chồng ựánh ựập người vợ một cách thô bạo ;Ầ đứa con vì thương mẹ ựã ựánh lại cha ựể rồi nhận lấy hai cái bạt tai của bố ngã dúi xuống cátẦ Chứng kiến những cảnh tượng ựó, nghệ sĩ Phùng

kinh ngạc ựến thẫn thờ : ỘTất cả mọi việc xảy ựến khiến tôi kinh ngạc

ựến mức, trong mấy phút ựầu, tôi cứ ựứng há mồm ra mà nhìnỢ

Người nghệ sĩ như Ộchết lặngỢ, không tin vào những gì ựang diễn ra

trước mắt

+ Sở dĩ nghệ sĩ Phùng trở nên như vậy là vì anh không thể ngờ rằng ựằng sau cái vẻ ựẹp diệu kì của tạo hoá kia lại có cái ác, cái xấu ựến không thể tin ựược Vừa mới lúc trước, anh còn cảm thấy Ộbản thân cái ựẹp chắnh là ựạo ựứcỢ, thấy Ộchân lắ của sự toàn thiệnỢ thế mà chỉ ngay

sau ựó chẳng còn cái gì là Ộựạo ựứcỢ, là cái Ộtoàn thiệnỢ của cuộc ựời

Phùng xót xa cay ựắng nhận thấy cái xấu xa, ngang trái, bi kịch trong gia ựình người dân chài ựã làm cho tấm ảnh của anh chụp ựược kia như nhuốm màu ựau thương ghê sợ Chao ôi! Nghệ thuật không thể là màn sương mờ ảo màu sữa pha ánh hồng ban mai che lấp ựi nỗi ựau thương của kiếp người

- Qua hai phát hiện của nghệ sĩ Phùng, Nguyễn Minh Châu muốn người ựọc nhận thức về mối quan hệ giữa nghệ thuật và ựời sống Nghệ thuật không thể chỉ dừng lại ở vẻ ựẹp bề ngoài nhất là cái vẻ ựẹp tuyệt vời thơ mộng, mà còn phải thấu nhị tới bề sâu, bề sâu của cuộc ựời không hề ựơn giản, mà tâm ựiểm chắnh là con người với số phận ựa ựoan, với mọi nhọc nhằn và cả khổ ựau, không hiếm những ngang trái bi kịch Cuộc ựời ựâu phải chỉ toàn màu hồng, cuộc ựời không ựơn giản, xuôi chiều

mà chứa ựựng nhiều nghịch lắ Cuộc sống luôn tồn tại những mặt ựối

Kiến Thức Văn 12

Trang 84

Nguyễn Văn Thảo

- Chiếc thuyền khi về gần ựó lại là hiện thân của cuộc ựời lam lũ, khó

nhọc, thậm chắ của những éo le, trái ngang và nghịch lắ trong cuộc sống

- Như vậy, chiếc thuyền nghệ thuật thì ở ngoài xa nhưng cuộc ựời thì lại

rất gần Người nghệ sĩ cần có một khoảng cách nhất ựịnh ựể khám phá

và thưởng thức vẻ ựẹp ựắch thực của nghệ thụât nhưng lại cũng cần bám

sát cuộc ựời ựể phát hiện ra những sự thật của cuộc sống

- Nhan ựề là một ẩn dụ về mối quan hệ giữa cuộc ựời và nghệ thuật !

4 Tình huống truyện

- Tình huống: một nghệ sĩ nhiếp ảnh ựến một vùng ven biển miền Trung

ựể chụp một tấm ảnh về cảnh biển buổi sớm có sương Tại ựây, anh ựã

phát hiện và chụp ựược một cảnh tượng Ộtrời choỢ - ựó là cảnh một

chiếc thuyền ngoài xa ựang ẩn hiện trong biển sớm mờ sương Nhưng

khi chiếc thuyền vào bờ, người nghệ sĩ ựã chứng kiến cảnh một gã

chồng vũ phu ựánh ựập người vợ hết sức dã man Ba hôm sau, cảnh

tượng ấy lại diễn ra, người ựàn bà ựược mời ựến tòa án huyện, tại ựây,

người nghệ sĩ lắng nghe câu chuyện về cuộc ựời của người ựàn bà hàng

chài kể lại và ựó như một lời giải thắch vì sao chị ta không bỏ chồng dù

người chồng tàn bạo

- đây là một Ộtình huống nhận thứcỢ, có ý nghĩa khám phá, phát hiện về

chân lắ ựời sống, chân lắ nghệ thuật Phùng ựã phát hiện sau cảnh ựẹp

như mơ kia là những ngang trái, nghịch lắ của ựời thường

- Tình huống truyện, thể hiện cái nhìn ựa chiều về cuộc sống Chánh án

đẩu và nghệ sĩ Phùng ựã hiểu ra nhiều ựiều về con người, cuộc sống khi

chứng kiến câu chuyện và tiếp xúc với người ựàn bà hàng chài.Từ tình

huống truyện, tác giả ựã ựặt ra vấn ựề Ộựôi mắtỢ, cách nhìn ựời, nhìn

người trong cuộc sống

5 Nội dung

5.1.Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng

* Một người nghệ sĩ ựắch thực, người ựã phát hiện, cảm nhận ựược

vẻ ựẹp và giá trị của một Ộcảnh ựắt trời choỢ- một cảnh tượng tuyệt

ựẹp

- đó một Ộbức hoạỢ diệu kì mà thiên nhiên, cuộc sống ựã ban tặng cho

con người

- Mặt khác, như chắnh cảm nhận của nghệ sĩ Phùng, trong sự cảm nhận

ban ựầu cái cảnh tượng ấy giống như Ộmột bức tranh mực tàu của một

danh hoạ thời cổỢ Toàn bộ khung cảnh Ộtừ ựường nét ựến ánh sáng ựều

hài hoà và ựẹp, một vẻ ựẹp thực ựơn giản và toàn bắchỢ

Kiến Thức Văn 12

Trang 9

Nguyễn Văn Thảo + Công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc

+ Phong trào ựấu tranh chống Mĩ - Ngụy ở miền Nam

- Tác phẩm thể hiện niềm vui chiến thắng, cuộc sống mới với những quan hệ

xã hội tốt ựẹp Còn là lòng tri ân nghĩa tình ựối với đảng, Bác Hồ và nhân dân

d Ra trận ( 1971 ), Máu và Hoa ( 1977 )

Phản ánh cuộc ựấu tranh của dân tộc kêu gọi cổ vũ tinh thần chiến ựấu của dân tộc Ca ngợi Bác Hồ, tổng kết lịch sử ựấu tranh

3 Phong cách nghệ thuật thơ Tố Hữu

- Về nội dung thơ Tố Hữu mang tắnh chất trữ tình chắnh trị :

+ trong việc biểu hiện tâm hồn : hướng về cái ta chung + trong việc miêu tả ựời sống : mang ựậm tắnh sử thi

+ giọng thơ mang tắnh chất tâm tình, ngọt ngào tha thiết rất tự nhiên

- Về nghệ thuật biểu hiện : thơ Tố Hữu ựậm ựà tắnh dân tộc Phối hợp tài tình

ca dao, dân ca các thể thơ dân tộc và Ộthơ mớiỢ Vận dụng biến hoá cách nói, cách cảm, cách so sánh vắ von rất gần gũi với tâm hồn người Phong phú vần ựiệu, câu thơ mượt mà, dễ thuộc dễ ngâm

BỔ SUNG KIẾN THỨC

Kiến Thức Văn 12

Trang 10

Nguyễn Văn Thảo

PH Ầ N TH Ơ :

TÂY TIẾN ( Quang Dũng )

I.Tác giả Bùi đình Diệm (1921 - 1988) Hà Tây

- Là nghệ sĩ ựa tài : làm thơ , viết văn , vẽ tranh , soạn nhạc

- Là nhà thơ nổi tiếng của văn học Việt Nam thời kì kháng chiến chống

Pháp

- Hồn thơ : phóng khoáng , hồn hậu , lãng mạn , tài hoa Ờ ựặc biệt khi

viết về người lắnh Tây Tiến và xứ đoài (Sơn Tây)

II Tác phẩm:

1 Hoàn cảnh ra ựời :

- Tây Tiến là một ựơn vị bộ ựội trong kháng chiến chống Pháp , thành

lập năm 1947 ; Quang Dũng làm ựại ựội trưởng

- Thành phần : ựa phần là thanh niên Hà Nội hào hoa , lãng mạn

- đóng quân và hoạt ựộng khá rộng (Sơn La, Lai Châu, Hoà Bình, miền

Tây Thanh Hoá và cả Sầm Nưa của Lào)

- Nhiệm vụ : phối hợp với quân ựội Lào bảo vệ biên giới Việt Ờ Lào và

ựánh tiêu hao lực lượng Pháp

- Trung ựoàn Tây Tiến chiến ựấu trong ựiều kiện gian khổ , thiếu thốn về

vật chất , bệnh sốt rét hoành hành dữ dội Tuy vậy , họ sống lạc quan và

chiến ựấu anh dũng

- đoàn quân TâyTiến, sau thời gian hoạt ựộng ở Lào trở về Hoà Bình

thành lập trung ựoàn 52

- Khi Quang Dũng chuyển sang ựơn vị khác ở Phù Lưu Chanh, trong nỗi

nhớ ựơn vị cũ ông sáng tác bài thơ Ộ Nhớ Tây TiếnỢ vào cuối năm 1948

Bài thơ ra ựời trong nỗi nhớ trung ựoàn Tây Tiến và núi rừng Tây

Bắc trong những năm kháng chiến chống Pháp

- Ban ựầu có tên Ộ Nhớ Tây TiếnỢ
sau ựổi thành Ộ Tây Tiến Ộ và in

trong tập Ộ Mây ựầu ôỢ

2 Nội dung và nghệ thuật:

a Nội dung:

- Bức tranh thiên nhiên vùng Tây Bắc tổ quốc ta vừa tráng lệ, hùng vĩ

vừa nên thơ, trữ tình

- Khẳng ựịnh, ca ngợi vẻ ựẹp ựậm chất bi tráng về hình ảnh người lắnh

Tây Tiến: tâm hồn lãng mạn, khắ phách anh hùng, lắ tưởng cao cả
Vẻ

ựẹp của chiến sĩ Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp

- Thể hiện tình yêu, sự gắn bó, niềm tự hào của tác giả về trung ựoàn

Tây Tiến và quê hương Tây Bắc trong những năm kháng chiến chống

Pháp

* đoạn 1: Nỗi nhớ của tác giả và con ựường hành quân của trung

ựoàn Tây Tiến:

Ộ Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi! Mai Châu mùa em thơm nếp xôiỢ

Kiến Thức Văn 12

Trang 83

Nguyễn Văn Thảo

CHIEÁC THUYEÀN NGOAửI XA ( Nguyeãn Minh Chaâu )

* T.Giả: (1930 - 1989) Nghệ An

Nhà văn trưởng thành trong quân ựội Ông viết nhiều về ựề tài chiến tranh, từ ựầu thập kỷ 80 của thế kỷ XX NMC là một trong những cây bút tiên phong trong công cuộc ựổi mới VH đã ựi sâu khám phá sự việc ựời sống ở bình diện ựạo ựức, thế sự Ông thường tìm hiểu con người trong cuộc mưu sinh, trong hành trình nhọc nhằn, kiếm tìm hạnh phúc là hoàn thiện nhân cách

1 Xuất xứ

Chiếc thuyền ngoài xa ựược viết năm 1983 Ờ khi cuộc kháng chiến

chống Mỹ cứu nước ựã ựi qua ựược 6 năm, ựất nước trở lại với cuộc

sống ựời thường Nhiều vấn ựề của ựời sống văn hóa nhân sinh mà trước ựây do hoàn cảnh chiến tranh chưa ựược chú ý, nay ựược ựặt ra

Tác phẩm nằm trong xu hướng nghệ thuật chung của văn học thời kỳ ựổi

mới: hướng nội, khai thác sâu sắc số phận cá nhân và thân phận con

người ựời thường

2.Tóm tắt

Theo yêu cầu của trưởng phòng, nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng ựến một vùng ven biển miền Trung (cũng là nơi anh ựã từng chiến ựấu) ựể chụp một tấm ảnh cho cuốn lịch năm sau Sau nhiều ngày Ộphục kắchỢ, người nghệ sĩ ựã phát hiện và chụp ựược Ộmột cảnh ựắt trời choỢ Ờ ựó là cảnh một chiếc thuyền ngoài xa ựang ẩn hiện trong biển sớm mờ sương Nhưng khi chiếc thuyền vào bờ, anh ựã kinh ngạc hết mức khi chứng kiến từ chắnh chiếc thuyền ựó cảnh một gã chồng vũ phu ựánh ựập người

vợ hết sức dã man, ựứa con vì muốn bảo vệ mẹ ựã ựánh trả lại cha mình Những ngày sau, cảnh tượng ựó lại tiếp diễn và lần này người nghệ sĩ ựã

ra tay can thiệp Theo lời mời của chánh án đẩu (một người ựồng ựội

cũ của Phùng), người ựàn bà hàng chài ựã ựến toà án huyện Tại ựây, người phụ nữ ấy ựã từ chối sự giúp ựỡ của đẩu và Phùng, nhất quyết không bỏ lão chồng vũ phu Chị ựã kể câu chuyện về cuộc ựời mình và

ựó cũng là lắ do giải thắch cho sự từ chối trên Rời vùng biển với khá nhiều ảnh, người nghệ sĩ ựã có một tấm ựược chọn vào bộ lịch Ộtĩnh vật hoàn toànỢ về Ộthuyền và biểnỢ năm ấy Tuy nhiên, mỗi lần ựứng trước tấm ảnh, người nghệ sĩ ựều thấy hiện lên cái màu hồng hồng của ánh sương mai và nếu nhìn lâu hơn, bao giờ anh cũng thấy hình ảnh người ựàn bà nghèo khổ, lam lũ ấy bước ra từ bức tranh

3 Nhan ựề

- Chiếc thuyền ngoài xa trước hết là biểu tượng của nghệ thụât, ựó là

thứ nghệ thụât ựạt tới sự toàn mĩ và thánh thiện ựến mức mà chiêm ngưỡng nó, người nghệ sĩ thấy tâm hồn mình ựược thanh lọc

Nguyễn Văn Thảo

- Nỗi nhớ của tác giả:

Nhà thơ Quang Dũng gắn bó với trung ựoàn Tây Tiến, gắn bó với núi

rừng Tây Bắc trong những năm kháng chiến Vì thế mà khi xa Tây Tiến, xa Tây Bắc Ờ xa ựơn vị bộ ựội , xa vùng ựất nhiều kỉ niệm kháng chiến tác giả nhớ nhung da diết:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

- Mở ựầu bài thơ là lời gọi tha thiết , ngọt ngào Tác giả gọi tên ựơn vị Ộ

Tây TiếnỢ , gọi tên con sông vùng Tây Bắc Ộ sông MãỢ mà thân thiết ,

dạt dào cảm tình như gọi tên những người thân thương trong cuộc ựời mình.Phải chăng trung ựoàn Tây Tiến, núi rừng Tây Bắc gần gũi , thân

thương với tác giả và khi xa thì Tây Bắc, Tây Tiến trở thành một Ộ mảnh

tâm hồnỢ của tác giả

- Tác giả rất thành công trong việc sử dụng nghệ thuật ựiệp từ Ộ nhớ Ộ

và từ láy Ộ chơi vơiỢ, tác giả Ộ nhớ chơi vơiỢ nỗi nhớ ấy không xác ựịnh

ựược hết ựối tượng , nhớ sông Mã , nhớ Tây Tến, nhớ núi rừng Tây Bắc , nhớ tất cả Những nơi trung ựoàn Tây Tiến ựã ựi qua, những ựồng ựội từng gắn bó, tất cả ựều trở thành kỉ niệm không thể nào quên.Chắnh

vì thế mà khi xa Tây Tiến, xa Tây Bắc trong tâm hồn tác giả trào dâng nỗi nhớ da diết, mãnh liệt

- Con ựường hành quân của trung ựoàn Tây Tiến: Qua nỗi nhớ da diết

của nhà thơ , con ựường hành quân của trung ựoàn Tây Tiến nơi Tây Bắc hiện lên khá rõ nét

- Trước hết là những vùng ựất mà ựoàn quân ựã ựi qua, gắn bó, mỗi vùng ựất với một nét riêng không dễ gì quên:

Sài Khao sương lấp ựoàn quân mỏi Mường Lát hoa về trong ựêm hơi Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi đêm ựêm Mường Hịch cọp trêu người Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

+ Ở Sài Khao thì sương nhiều như muốn che lấp cả ựoàn quân khiến cho ựoàn quân mỏi mệt
đó cũng chắnh là những gian khổ mà chiến sĩ phải vượt qua

+ Nếu như ở Sài Khao ựoàn quân phải vất vả, mệt nhọc thì khi về Mường Lát thật ấm áp, lãng mạn bởi Ộ hoa về trong ựêm hơiỢ Ộ HoaỢ, Ộ hơiỢ là hai hình ảnh làm cho bức tranh Mường Lát thêm gần gũi, trìu mến

+ Về Pha Luông thì mưa rừng thật thú vị, vừa hành quân vừa ngắm cảnh vật dưới mưa thật lãng mạn, trữ tình

Kiến Thức Văn 12

Trang 12

Nguyễn Văn Thảo + Có lẽ Ộấm lòngỢ nhất là khi hành quân về vùng Mai Châu , hương vị

ựặc sản Ộ nếp xôiỢcủa vùng ựất ấy khiến các anh chiến sĩ dẫu có xa cũng

không thể nào quên

+ Còn ghê rợn nhất là khi về Mường Hịch, cái âm thanh phát ra từ núi

rừng ấy thật là khiến cho con người cảm giác bất an : Ộcọp trêu ngườiỢ

Mỗi vùng ựất trung ựoàn Tây Tiến ựi qua ựều ựể lại dấu ấn trong tâm

hồn, tuy có nhiều gian nan, vất vả nhưng cũng rất lãng mạn, trữ tình

- Con ựường hành quân của trung ựoàn Tây Tiến ựược tác giả khái quát

rõ nhất qua ựoạn thơ:

Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm

Heo hút cồn mây súng ngửi trời

Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống

Chiều chiều oai linh thác gầm thét

đêm ựêm Mường Hịch cọp trêu người

đoạn thơ ngắn nhưng thể hiện nét bút tài hoa của Quang Dũng Ông

thành công trong việc sử dụng ngôn từ, hình ảnh, bút pháp,

+ Hàng loạt từ láy gợi hình ảnh, cảm xúc Ộkhúc khuỷuỢ, Ộ thăm thẳmỢ,

Ộ Heo hútỢ

+ Hình ảnh vừa hiện thực vừa táo bạo, phi thường như dốc cao khiến

súng chạm trời Ờ Ộ súng ngửi trờiỢ, dốc lên bao nhiêu thì xuống bấy

nhiêu Ộ ngàn thước lên cao , ngàn thước xuốngỢ

+ Kết hợp hình ảnh với những âm thanh ựặc sắc như Ộ thác gầm thétỢ,

Ộ cọp trêu ngườiỢ

+ Sử dụng nhiều thanh Trắc

+ đoạn thơ ựậm khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn

Nét bút tài hoa của Quang Dũng ựã vẽ lại con ựường hành quân-

chiến ựấu của trung ựoàn Tây Tiến trong những năm kháng chiến chống

Pháp , con ựường ấy thật gian khổ, hiểm nguy với ựèo cao , dốc hiểm và

thú rừng dữ tợn nhưng cũng thật lãng mạn, khó quên

- Sau hàng loạt những câu thơ sử dụng thanh Trắc tác giả phóng bút một

câu thơ toàn thanh Bằng khá ựộc ựáo Ộ Nhà ai Pha Luông mưa xa khơiỢ

Phải chăng sau những ựoạn ựường hành quân, chiến ựấu vất vả thì chiến

sĩ Tây Tiến ựược thưởng thức nét lãng mạn của cơn mưa rừng, ựược

thưởng thức nét ựẹp của nhà ai thấp thoáng trong màn mưa Những giây

phút lãng mạn , thơ mộng trên con ựường hành quân là ngọn nguồn sức

mạnh ựể các chiến sĩ vượt qua gian lao, thử thách

Qua con ựường hành quân của trung ựoàn Tây Tiến ta cảm nhận ựược

vẻ ựẹp riêng của núi rừng Tây Bắc và trung ựoàn Tây Tiến Tây Bắc vừa

hùng vĩ, tráng lệ vừa nên thơ, trữ tình Chiến sĩ Tây Tiến kiên cường,

Kiến Thức Văn 12

Trang 81

Nguyễn Văn Thảo cũng có sự thanh thản, có yếu tố hành ựộng nhưng cũng có yếu tố tâm linh và mùi thơm thoang thoảng của hoa cam, mùi vị của quê hương

sẽ theo Việt trên suốt chặng ựường chiến ựấu

Bằng nghệ thuật dựng chân dung nhân vật ựộc ựáo, kết hợp thành công ngôn ngữ Nam Bộ và ngôn ngữ trần thuật hiện ựại, Nguyễn Thi ựã tạo nên một phong cách mới lạ Việt là hiện thân của thế hệ trẻ miền Nam trong chiến tranh : gan góc, dũng cảm, khát khao chiến ựấu ựể trả thù nhà nợ nước Từ hình ảnh Việt, một mặt, Nguyễn Thi muốn khẳng ựịnh vẻ ựẹp của thế hệ trẻ miền Nam những năm ựánh Mĩ; mặt khác, thông qua nhân vật này nhà văn muốn gửi ựến một thông ựiệp : sức mạnh của dân tộc ựược làm nên bởi sức mạnh của mỗi cá nhân; một dân tộc anh hùng là một dân tộc của những con người anh hùng Một khi lòng yêu nhà và yêu nước hài hòa trong một khối thống nhất, khi tình riêng và lý tưởng chung hòa quyện làm một thì không sức mạnh nào có thể chuyển dời

7.đặc sắc nghệ thuật

- Tình huống truyện hấp dẫn, nghệ thuật trần thuật: trần thuật chủ yếu qua dòng hồi tưởng của nhân vật Việt khi bị thương, ngất ựi tỉnh lại nhiều lần Lối kết cấu dựa vào dòng hồi tưởng nhân vật như thế làm cho truyện giàu cảm xúc, diễn biến linh hoạt, không tuân theo trật tự thời gian

- Chi tiết ựược chọn lọc vừa cụ thể, giàu ý nghĩa, gây ấn tượng mạnh Ngôn ngữ bình dị, phong phú, giàu giá trị tạo hình và ựậm sắc thái Nam

Bộ

- Khắc họa tắnh cách nhân vật ựậm chất Nam Bộ: thẳng thắn, bộc trực, lạc quan, yêu quê hương, gia ựình, thủy chung ựến với cách mạng, ngùn ngụt ngọn lửa căm thù giặc

- Dựng ựối thoại và ựộc thoại nội tâm hấp dẫn, cảm ựộng

8 Biểu hiện của khuynh hướng sử thi

Khuynh hướng sử thi thể hiện ở:

+ Chủ ựề: ngợi ca tinh thần yêu nước, truyền thống cách mạng của một

gia ựình cũng là của nhân dân miền Nam trong kháng chiến chống Mĩ

+ Nhân vật: có tắnh khái quát cao

+ Giọng ựiệu: ngợi ca chủ nghĩa anh hùng cách mạng

9 Chủ ựề Qua hồi ức của Việt khi bị thương, tác giả ngợi ca tinh thần

yêu nước, truyền thống cách mạng của một gia ựình miền Nam trong kháng chiến chống Mĩ ựồng thời khẳng ựịnh: chắnh sự kết hợp giữa truyền thống gia ựình với truyền thống dân tộc ựã tạo nên sức mạnh tinh

Kiến Thức Văn 12

Trang 80

Nguyễn Văn Thảo

+ Khi bị thương, Việt sợ bóng tối, sợ con ma cụt ựầu ngồi trên cây xoài

mồ côi và chỏng thụt lưỡi nhảy nhót ngoài vàm sông mỗi ựêm mưa

Có thể nói, Việt ựược bạn ựọc yêu thắch trước nhất là ở cái vẻ lộc

ngộc, vô tư Chiến nhường nhịn em bao nhiêu thì Việt lại hay tranh

giành bấy nhiêu đêm trước ngày tòng quân, Chiến nói với em những lời

trang nghiêm thì Việt lại lăn ra ván cười khì khì, phó thác toàn bộ việc

thu xếp cho chị, coi những việc ựó là do má dặn chị rồi Vả lại, là một

người chiến sĩ rồi vậy mà Việt vẫn sợ ma

- Có tình yêu thương gia ựình sâu ựậm, khát khao cầm súng ựể

chiến ựấu:

+ Kắ ức về người thân luôn hiện hữu trong Việt, trong lần tỉnh dậy thứ 4,

người Việt nhớ ựến ựầu tiên là má, Việt nhớ lại má ựi làm ựồng về, xoa

ựầu Việt, lấy xoong cơm ựi làm ựồng ở dưới xuồng lên cho Việt ăn Việt

mong ước ựược má che chở, khát khao ựược trở lại trong vòng tay của

mẹ

+ Khi hai chị em khiêng bàn thờ má sang gửi chú Năm, Việt thấy

thương chị lạ Việt hứa với người ựã khuất: má sang ở tạm bên nhà chú

Năm, chừng nào nước nhà ựộc lập chúng con lại ựưa má về

+ Trong việc tranh giành với chị Chiến ựể ựi tòng quân, Ộbộ mình chị

biết ựi trả thù àỢ không chỉ ựơn thuần là sự hồn nhiên mà ẩn chứa trong

ựó là tình yêu thương gia ựình sâu ựậm, niềm khát khao chiến ựấu ựể trả

thù cho ba mẹ, quê hương

- Ý chắ chiến ựấu dũng cảm, kiên cường:

+ Trước hôm lên ựường, trong cuộc ựối thoại với hai chị em, chị Chiến

nói: Chú Năm nói, mầy với tao ựi kỳ này là ra chân trời mặt biển, xa nhà

thì ráng học chúng học bạn, thù cha mẹ chưa trả mà bỏ về là chú chặt

ựầu Việt trả lời chị với lòng ựầy quyết tâm: Chị có bị chặt ựầu thì chặt

chớ chừng nào tôi mới bị

+ Chiến ựấu, bị thương, nhưng bằng sự nhạy cảm của người chiến sĩ,

Việt vẫn phân bịêt rất rõ ựâu là tiếng súng của ta, ựâu là tiếng pháo nổ

lễnh lãng của giặc

+ Bị thương, nhưng quên ựi nỗi ựau của bản thân vẫn cố gắng lết ựi tìm

ựồng ựội và luôn trong tư thế sẵn sàng chiến ựấu

- Hình ảnh Việt cùng chị Chiến khiêng bàn thờ má sang gửi chú

Năm ựã khẳng ựịnh Việt cũng như chị gái của mình ựã ý thức rất rõ về

trách nhiệm ựối với gia ựình, quê hương, tấm lòng yêu nước, sự căm thù

quân giặc, quyết tâm trả thù cho gia ựình, quê hương Có yêu thương, có

căm thù, có mất mát nhưng có cái vĩnh hằng, có sự quyết liệt nhưng

Kiến Thức Văn 12

Trang 13

Nguyễn Văn Thảo bất khuất, sẵn sàng vượt gian lao thử thách ựể thực hiện nhiệm vụ trong hoàn cảnh ựất nước có chiến tranh

- Và trên con ựường hành quân, chiến ựấu , cũng có những chiến sĩ không còn ựủ sức ựể tiếp tục nhiệm vụ, lắ tưởng của mình:

Anh bạn dãi dầu không bước nữa Gục lên súng mũ bỏ quên ựời!

Hai câu thơ gợi cái bi, sự mất mác , ựau thương Nhưng dẫu các anh Ộ không bước nữaỢ, Ộ bỏ quên ựời Ộ thì vẫn trong tư thế cầm súng Một số chiến sĩ Tây Tiến không tiếp tục sự nghiệp , lắ tưởng bởi lẽ sức ựã kiệt Các anh sống và chiến ựấu trong ựiều

kiện thiếu thốn thuốc men, lương thực, lại bị những cơn sốt rét rừng hoành hành nên không còn ựủ sức ựể tiếp bước đây là hiện thực ựau thương khó tránh khỏi trong những năm kháng chiến nên Quang Dũng cũng không ngần ngại khi nhắc ựến sự ra ựi của ựồng ựội là mất mác không thể nào quên của ựại ựội trưởng Quang Dũng Tác giả nhắc ựến

ựể tưởng nhớ, buồn thương , tự hào về ựồng ựội của mình và càng thôi thúc tinh thần chiến ựấu ựể giành lấy sự bình yên, hạnh phúc, ựộc lập, tự

do

đoạn mở ựầu bài thơ Ộ Tây TiếnỢ da diết nỗi nhớ ựồng ựội , nhớ núi rừng Tây Bắc của tác giả Quang Dũng Qua nỗi nhớ, con ựường hành quân của trung ựoàn Tây Tiến và bức tranh núi rừng Tây Bắc hiện về khá rõ nét

đó cũng chắnh là cái ỘTình Ộ mà Quang Dũng dành cho Tây Tiến

,Tây Bắc : Yêu mến, gắn bó và tự hào

(Chế Lan Viên : Khi ta ở, chỉ là nơi ựất ở Khi ta ựi, ựất bỗng hóa tâm hồn)

* đoạn 2: Những kỉ niệm ựẹp của trung ựoàn Tây Tiến trong những năm kháng chiến chống Pháp

ỘDoanh trại bừng lên hội ựuốc hoa Trôi dòng nước lũ hoa ựong ựưaỢ

* Kỷ niệm ựẹp một thời trận mạc ựã trở thành hành trang của người lắnh

Tây Tiến đúng vậy, các chiến sĩ Tây Tiến cũng như chắnh tác giả cũng không thể nào quên những kỉ niệm trong những năm kháng chiến cùng ựồng ựội, quân dân Kỉ niệm khó quên nhất có lẽ là những ựêm liên hoan lửa trại:

Doanh trại bừng lên hội ựuốc hoa Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ

+ đêm Ộ hội ựuốc hoaỢ là ựêm liên hoan lửa trại giữa chiến sĩ Tây Tiến

với ựồng bào ( Tây Bắc, Lào) Ộ Doanh trại bừng lên Ộ Ờ tác giả sử dụng từ Ộ bừng lênỢ thật hay, làm

bừng sáng và tỏa hơi ấm cho không gian ựêm hội đêm hội có ánh sáng,

hơi ấm của Ộ ựuốc hoaỢ, có tiếng khèn, ựiệu nhạc và có ỘemỢ trong

trang phục xiêm áo ựang yểu ựiệu , thướt tha , e ấp, dịu dàng Ộ EmỢ ở

Kiến Thức Văn 12

Trang 14

Nguyễn Văn Thảo ựây là cô gái, có thể là các cô gái miền núi Tây Bắc nước ta, có thể là

các cô gái Lào Sự xuất hiện của các cô gái làm cho ựêm hội thêm vui

vẻ, ấm áp và quyến rũ, say lòng người

+ Chiến sĩ Tây Tiến ựa phần là những chàng trai Hà Nội hào hoa, lãng

mạn và có chút ựa tình nên khi các cô gái xuất hiện trong ánh lửa, tiếng

khèn ựiệu nhạc khiến các anh ngạc nhiên , thắch thú, say mê Niềm vui,

thái ựộ thắch thú của các anh ựược tác giả diễn tả ở từ Ộ KìaỢ Phải

chăng các anh ngạc nhiên vì nơi núi rừng ấy lại có những Ộ ựóa hoaỢ say

lòng người ựến thế

+ Say mê , thắch thú trong ựêm hội ựể về Ộ xây hồn thơỢ
các chiến sĩ

xây mộng với các cô gái
Các chiến sĩ thật là lãng mạn

+ Tài hoa của Quang Dũng trong ựoạn thơ là kết hợp hài hòa hình ảnh,

âm thanh, ánh sáng,
đoạn thơ là bức tranh ựêm hội ựuốc hoa thật

vui vẻ ,ấm áp , lãng mạn Và ựó cũng chắnh là một trong những kỉ niệm

không thể nào quên của trung ựoàn Tây Tiến, minh chứng cho tình cảm

ựồng ựội, tình quân dân nồng nàn, thắm thiết Giây phút vui vẻ, hạnh

phúc cùng ựồng bào, tình cảm quân dân thắm thiết là hành trang của các

chiến sĩ trên chiến trường ác liệt

* Trung ựoàn Tây Tiến qua nhiều vùng ựất nơi Tây Bắc, mỗi vùng ựất

với nét ựẹp riêng khó quên Nếu Sài Khao có sương nhiều như che lấp cả

ựoàn quân Tây Tiến , Mường Hịch có tiếng cọp khiến con người ghê sợ ,

vùng Mai Châu có hương vị cơm nếp thật hấp dẫn , thì Châu Mộc

cũng thật lãng mạn, trữ tình

Người ựi Châu Mộc chiều sương ấy Trôi dòng nước lũ hoa ựong ựưa

Bốn câu thơ theo dòng hồi tưởng ỘtrôiỢ về miền ựất lạ, ựó là Châu Mộc

thuộc tỉnh Sơn La, nơi có những bãi cỏ bát ngát mênh mông, có dãy núi

Pha Luông cao 1884 mét , nơi có bản Pha Luông sầm uất của người

Thái Quang Dũng ựã khám phá ra bao vẻ kì thú của miền Châu Mộc

Năm tháng ựã ựi qua và miền ựất ấy trở thành một mảnh trong tâm hồn

của bao người

+ ỘChiều sương ấyỢ là chiều thu năm 1947 , sương trắng phủ mờ núi

rừng chiến khu làm cho cảnh, người càng thêm thơ mộng, trữ tình Buổi

chiều thu ựầy sương ấy in ựậm hồn người khiến cho hoài niệm thêm

mênh mang Chữ ỘấyỢ bắt vần với chữ Ộ thấyỢ tạo nên một vần lưng

giàu âm ựiệu, như một tiếng khẽ hỏi Ộcó thấyỢ cất lên trong lòng

+ Ộ Hồn lauỢ là hồn mùa thu, hoa lau nở trắng, lá lau xào xạc trong gió

thu nơi bờ sông bờ suốiỘnẻo bến bờỢ

Với tâm hồn thi sĩ tài hoa, Quang Dũng ựã cảm nhận vẻ ựẹp thơ

mộng của thiên nhiên Châu Mộc qua cảnh sắc Ộ chiều sươngỢ và Ộ hồn

lau nẻo bến bờỢ

Kiến Thức Văn 12

Trang 79

Nguyễn Văn Thảo

+ Tranh giành với em ựi chiến ựấu: Tao lớn tao mới ựi, mầy còn nhỏ, ở

nhà phụ làm với chú Năm

+ Mượn lời chú Năm, dặn dò em: Chú Năm nói, mầy với tao ựi kì này là

ra chân trời mặt biển, xa nhà thì ráng học chúng học bạn, thù cha mẹ chưa trả mà bỏ về là chú chặt ựầu

+ Câu nói như một lời quyết tâm: đã làm thân con gái ra ựi thì tao chỉ

có một câu: Nếu giặc còn thì tao mất, vậy à!

- Hình ảnh Chiến cùng Việt khiêng bàn thờ má sang gửi chú Năm ựã khẳng ựịnh Chiến cũng như em trai của mình ựã ý thức rất rõ về trách

nhiệm của mình, tấm lòng yêu nước, sự căm thù quân giặc, quyết tâm trả

thù cho gia ựình, quê hương và tấm lòng thành kắnh thiêng liêng ựối với cha mẹ

Bằng nghệ thuật dựng chân dung nhân vật ựộc ựáo, kết hợp thành công ngôn ngữ Nam Bộ và ngôn ngữ trần thuật hiện ựại, Nguyễn Thi ựã tạo nên một phong cách mới lạ Chiến là hiện thân của thế hệ trẻ miền Nam trong chiến tranh : gan góc, dũng cảm, khát khao chiến ựấu ựể trả thù nhà nợ nước Chiến mang vẻ ựẹp của người con gái Nam Bộ nói riêng và người con gái Việt Nam nói chung Từ hình ảnh Chiến, một mặt, Nguyễn Thi muốn khẳng ựịnh vẻ ựẹp của thế hệ trẻ miền Nam những năm ựánh Mĩ; mặt khác, thông qua nhân vật này nhà văn muốn

gửi ựến một thông ựiệp : sức mạnh của dân tộc ựược làm nên bởi sức

mạnh của mỗi cá nhân; một dân tộc anh hùng là một dân tộc của những con người anh hùng Một khi lòng yêu nhà và yêu nước hài hòa trong một khối thống nhất, khi tình riêng và lý tưởng chung hòa quyện làm một thì không sức mạnh nào có thể chuyển dời

5.2 Nhân vật Việt

- Sinh ra trong một gia ựình có truyền thống cách mạng, có mối thù sâu sắc với Mỹ - ngụy

- Tắnh tình hồn nhiên, vô tư:

+ Hay tranh giành với chị: Nó là em tôi mà cái gì nó cũng giành + Dỗi chị, khi chị Chiến nói: Mầy ở nhà với chú Năm, qua năm hãy ựi

thì Việt ựá trái dừa xuống mương tỏ ý không bằng lòng

+ Trước hôm lên ựường, chị Chiến nói Việt viết thư cho chị Hai, Việt

nói: Mai ựi rồi mà còn bắt viết thư

+ Khi chị Chiến lo thu xếp công việc gia ựình, Việt mải chụp ựom ựóm, phó mặc ựể một mình chị lo toan, coi như những việc chị làm ựều là do

má dặn Nghe một lúc, lăn ra ngủ khì

Kiến Thức Văn 12

Trang 78

Nguyễn Văn Thảo

- Truyện ựược kể theo dòng ý thức của nhân vật khi liền mạch (lúc tỉnh),

khi gián ựoạn (lúc ngất) của người trong cuộc làm cho câu chuyện trở

nên chân thật hơn; có thể thay ựổi ựối tượng không gian, thời gian, ựan

xen tự sự và trữ tình

5 Nhân vật

5.1 Nhân vật Chiến

- Sinh ra trong một gia ựình có truyền thống cách mạng vẻ vang, có

mối thù sâu sắc với Mỹ- ngụy, có tình yêu thương gia ựình sâu ựậm

- Chiến 19 tuổi, mang vẻ ựẹp trẻ trung khỏe khoắn của người con gái

Nam Bộ: Hai bắp tay tròn vo sạm ựỏ, màu cháy nắng, thân hình to và

chắc nịch Dáng hình ấy dường như sinh ra ựể xốc vác, ựể chống chọi,

ựể chịu ựựng ựể chiến ựấu và chiến thắng

- Hoàn cảnh ựã ựẩy người con gái ấy sớm trưởng thành, già dặn hơn lứa

tuổi rất nhiều, biết chăm lo quán xuyến việc gia ựình

+ Là chị lớn nhất trong gia ựình, ba má mất sớm, Chiến gánh vác phần

việc chăm lo gia ựình, chăm sóc các em

+ Cách sắp xếp công việc trước khi lên ựường: không ngủ, có biết bao

nhiêu việc phải lo, viết thư cho chị Hai, gửi thằng Út sang chỗ chú Năm,

gửi nhà cho các anh trong chi bộ làm nơi dạy học, nồi, lu, chén, ựĩa,

cuốc, vá, ựèn soi với nơm sang gửi chú Năm, gửi bàn thờ má sang chỗ

chú Năm

+ Chiến liệu việc y hệt má Hình ảnh người mẹ như bao bọc lấy Chiến

từ cái lối nằm với thằng Út em ở trên giường rồi nói với ra, ựến lối hứ

ỘcócỢ rồi trở mình đến nỗi chỉ trong một khoảng thời gian ngắn ngủi

trong ựêm, Việt ựã không dưới ba lần thấy chị mình giống in như má

vậy Và bản thân Chiến cũng thấy mình cũng giống má Ộtao lựa ý má

còn sống chắc má tắnh vậy, nên tao cũng tắnh vậyỢ điều mà Nguyễn Thi

muốn khẳng ựịnh, trong thời ựiểm thiêng liêng, lúc quyết ựịnh lên ựường

hình ảnh người mẹ sống hơn bao giờ hết trong lòng những ựứa con ỘMá

biến theo con ựom ựóm trên nóc nhà, hay ựang ngồi dựa vào mấy thúng

lúa mà cầm nón quạt? đêm nay, dễ gì má vắng mặtỢ

+ Cách sắp xếp việc nhà ựâu vào ựó ựã khiến cho Chú Năm nhìn cháu

thiệt lâu và nói: ỘKhôn! Việc nhà nó thu ựược gọn, thì việc nước nó mở

ựược rộng Gọn bề gia thế, ựặng bề nước non Con nắt chúng bây giờ kì

ựánh giặc này khôn hơn chú hồi trướcỢ Câu nói ấy, thể hiện sự yên tâm

của thế hệ trước ựối với lớp người sau Rõ ràng họ ựã trưởng thành, có

thể gánh vác ựược những việc lớn của ựất nước

- Khát khao cầm súng chiến ựấu ựể trả thù cho ba, mẹ, quê hương

Kiến Thức Văn 12

Trang 15

Nguyễn Văn Thảo

+ điệp ngữ Ộ có thấyỢ, Ộ có nhớỢ làm cho hoài niệm về chiều sương Châu Mộc thêm phần man mác, bâng khuâng Trong chia phôi còn có nhớ , nhớ cảnh rồi nhớ ựến người Ộ Có nhớỢ con thuyền ựộc mộc và

dáng người chèo thuyền ựộc mộc? Ộ Có nhớỢ hình ảnh Ộhoa ựong ựưaỢ trên dòng nước lũ ? Ộ Hoa ựong ựưaỢ là hoa rừng ựong ựưa làm duyên

trên dòng nước hay là hình ảnh ẩn dụ gợi tả các cô gái miền Tây Bắc xinh ựẹp lái thuyền duyên dáng, uyển chuyển như những bông hoa rừng ựang ựong ựưa

trên dòng suối? Và nếu là hình ảnh gợi tả các cô gái Tây Bắc thì các cô

gái ấy phải có Ộtay lái ra hoaỢ mới có thể Ộ ựong ựưaỢ ựược như vậy

Quang Dũng thật tài tình và con người Tây Bắc thật tài hoa!

Bốn câu thơ là những dòng hồi tưởng về cảnh sắc và con người nơi Tây Bắc, nơi cao nguyên Châu Mộc.Với bút pháp tài hoa và tâm hồn lãng mạn , Quang Dũng vẽ lại bức tranh tuyệt ựẹp về thiên nhiên và con người Tây Bắc

+ Thuở ấy, núi rừng Tây Bắc thật hoang vu, là chốn rừng thiêng nước ựộc nhưng tác giả ựã khám phá ra ựược nét ựẹp thật thơ mộng, lãng mạn của cảnh và người Nhà thơ gắn bó với cảnh vật, với con người Tây Bắc, vào sinh ra tử với ựồng ựội mới có những kỉ niệm ựẹp và sâu sắc như vậy, mới có thể viết nên những vần thơ sáng giá ựến như thế

Bức tranh chiều sương Châu Mộc và ựêm hội ựuốc hoa như một bức tranh sơn mài của một danh họa mang vẻ ựẹp màu sắc cổ ựiển và lãng mạn, kết hợp hài hòa tắnh thời ựại và hiện ựại trong máu lửa chiến tranh

 Bức tranh chiều sương Châu Mộc và ựêm hội ựuốc hoa là tài năng , tâm hồn và sự gắn bó sâu nặng của Quang Dũng với trung ựoàn Tây Tiến, với núi rừng Tây Bắc và với quê hương ựất nước trong những năm kháng chiến chống Pháp

* đoạn 3 : chân dung chiến sĩ Tây Tiến với khắ phách anh hùng, tâm hồn lãng mạn trong máu lửa chiến tranh

TâyTiến ựoàn binh không mọc tóc Sông Mã gầm lên khúc ựộc hành

* Trên những nẻo ựường hành quân , chiến ựấu , vượt qua bao ựèo cao dốc hiểm , ựoàn quân Tây Tiến hiện ra giữa núi rừng trùng trùng ựiệp ựiệp vừa kiêu hùng vừa cảm ựộng Người chiến binh với quân trang màu xanh của lá rừng, với nước da phong sương vì sốt rét rừng, thiếu thuốc men, lương thực,

TâyTiến ựoàn binh không mọc tóc / Quân xanh màu lá dữ oai hùm

- Hai câu thơ trần trụi như hiên thực chiến tranh những năm tháng kháng chiến chống Pháp Hình ảnh ựoàn quân Ộ không mọc tócỢ vừa gợi nét bi hài vừa phản ánh cái khốc liệt của chiến tranh

Kiến Thức Văn 12

Trang 16

Nguyễn Văn Thảo Cái hình hài không lấy gì làm ựẹp Ộkhông mọc tócỢ, Ộ xanh màu láỢ

tương phản với nét Ộ dữ oai hùmỢ Với bút pháp tài hoa, Quang Dũng

làm bật chắ khắ hiên ngang , tinh thần quả cảm xung trận của các chiến

binh Tây Tiến từng làm quân giặc khiếp sợ

- Ộ Dữ oai hùmỢ là hình ảnh ẩn dụ nói lên chắ khắ của người lắnh Tây

Tiến , tuy các chiến sĩ có gầy, xanh nhưng không hề yếu, chắ khắ của

người lắnh vẫn như con hổ nơi rừng xanh Cái tài của Quang Dũng là

khắc họa chân dung bên ngoài của chiến sĩ Tây Tiến tuy gầy , xanh

nhưng vẫn toát lên ựược cái oai phong, khắ phách của người lắnh cụ Hồ

* Các chiến sĩ Tây Tiến tuy hành quân, chiến ựấu trong muôn vàn gian

khổ, thiếu thốn, bệnh tật, nhưng vẫn có những giấc mơ, giấc mộng rất

ựẹp:

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Các chiến sĩ Tây Tiến mộng và mơ gửi về hai phắa chân trời : biên giới

và Hà Nội, biên giới là nơi còn ựầy bóng giặc, Hà Nội là nơi còn ựó

những kỉ niệm, những người thân thương,

- Mắt trừng Ờ hình ảnh gợi tả nét dữ dội, oai phong lẫm liệt, tinh thần

cảnh giác, tỉnh táo của người lắnh trong khói lửa ác liệt , Ộgửi mộng qua

biên giớiỢ là mộng tiêu diệt kẻ thù,bảo vệ biên cương , lập nên chiến

công nêu cao truyền thống anh hùng của ựoàn quân Tây Tiến, của chiến

sĩ cụ Hồ

- Các chiến sĩ Tây Tiến lại có những giấc mộng ựẹp về Hà Nội ,về Ộ

dáng kiều thơmỢ Chiến sĩ Tây Tiến vốn là những thanh niên Hà Nội Ộ

Xếp bút nghiên theo việc ựao, cungỢ, họ là những chàng thanh niên trẻ

hào hoa, lãng mạn và có chút ựa tình Khi xa Hà Nội, tiến về Tây Bắc ựể

thực hiện nhiệm vụ thì các chiến sĩ luôn ỘNgàn năm thương nhớ ựất

Thăng LongỢ Sống giữa chiến trường ác liệt nhưng tâm hồn các anh

luôn hướng về Hà Nội , mơ về Hà Nội đúng vậy, làm sao các anh có

thể quên ựược hàng me, hàng sấu, phố cổ trường xưa? , Làm sao các

anh quên ựược những tà áo trắng, những cô gái thân thương, những

Ộdáng kiều thơmỢ ựã từng hò hẹn, ? Hình ảnh Ộ dáng kiều thơmỢ của

Quang Dũng ựem ựến cho người ựọc nhiều ựiều thú vị , ngôn từ vốn có

trong thơ lãng mạn thời Ộtiền chiếnỢ nhưng dưới ngòi bút của Quang

Dũng nó trở nên có hồn, ựặc tả ựược chất lắnh trẻ trung, hào hoa, lãng

mạn của binh ựoàn Tây Tiến trong trận mạc

Viết về ỘmộngỢ và Ộ mơ Ộ của trung ựoàn Tây Tiến , Quang Dũng ựã

ca ngợi tinh thần lạc quan, yêu ựời của ựồng ựội đó cũng chắnh là nét

khám phá của nhà thơ khi vẽ chân dung người lắnh cụ Hồ xuất thân từ

tầng lớp tiểu tư sản trong những năm kháng chiến chống Pháp

* Bốn câu thơ tiếp theo tô ựậm chân dung chiến sĩ Tây Tiến:

Kiến Thức Văn 12

Trang 77

Nguyễn Văn Thảo

Truyện ngắn Những ựứa con trong gia ựình ựược hoàn thành vào tháng

2 năm 1966, trong những ngày chiến ựấu chống Mĩ ác liệt, khi nhà văn

công tác ở tạp chắ Văn nghệ Quân giải phóng

2.Tóm tắt Truyện kể về gia ựình anh giải phóng quân tên Việt Việt ựược sinh ra

trong một gia ựình có truyền thống cách mạng, ba mẹ ựều bị giết dưới bàn tay của kẻ thù Chắnh mối thù sâu sắc với Mĩ- ngụy ựã thôi thúc những người con trong gia ựình ấy khát khao chiến ựấu ựể trả thù nhà,

nợ nước Trong một trận ựánh, Việt bị thương, bị lạc ựồng ựội Việt ngất ựi tỉnh lại nhiều lần Cũng giống như những lần tỉnh dậy trước, hồi

ức quá khứ, hiện tại luôn ựan xen nhau Lần tỉnh thứ 4 của Việt, kắ ức về

má hiện về, mấy hạt mưa làm Việt choàng tình hẳn Việt sợ bóng tối, sợ

ma hơn là sợ giặc Dù bị thương nhưng phân biệt rất rõ ựâu là tiếng súng nổ của ta, ựâu là tiếng pháo lễnh lãng của giặc Việt nhớ lại cảnh hai chị em tranh nhau ựi tòng quân Việt ựòi ựi nhưng chi Chiến không nghe, sau ựó phải nhờ chú Năm phân giải Chú Năm nhất trắ cho cả hai

ựi Trước khi lên ựường, chị Chiến lo thu xếp công việc gia ựình Gửi em

Út sang chú Năm, nhà cửa gửi cho các anh trong chi bộ làm nơi dạy học, ruộng trả lại cho xã, gởi bàn thờ má sang chỗ chú Năm đoạn trắch kết thúc bằng hình ảnh hai chị em Việt- Chiến khiêng bàn thờ má sang gửi chú Năm

4 Tình huống truyện

- Việt Ờ nhân vật chắnh của truyện bị thương nặng trong một trận ựánh,

Việt bị lạc ựồng ựội, ngất ựi tỉnh lại nhiều lần Và chắnh trong trạng thái khi ngất ựi, lúc tỉnh lại, Việt ựã hồi tưởng lại những sự kiện diễn ra ở gia ựình mình, với mình, chị Chiến

Kiến Thức Văn 12

Trang 76

Nguyễn Văn Thảo

NHỮNG ĐỨA CON TRONG GIA ĐÌNH ( Nguyễn Thi )

I Tác giả: Nguyễn Hồng Ca (15/5/1928 -1968) bút danh Ng Ngọc

Tấn, Ng Thi Quê Nam ðịnh Ơng gắn bĩ sâu sắc với nhân dân Nam Bộ

trong TK k Chiến chống Mĩ

Năm 2000 đc tặng GT HCM về VHNT

- Nguyễn Thi là một trong những cây bút văn xuơi hàng đầu của văn

nghệ giải phĩng miền Nam trong thời kì chống Mĩ

- Sinh ra ở miền Bắc nhưng gắn bĩ máu thịt với mảnh đất miền Nam và

được mệnh danh là nhà văn của người nơng dân Nam Bộ

- Cĩ biệt tài phân tích tâm lí

II Tác phẩm

1 Hồn cảnh sáng tác

Kiến Thức Văn 12

Trang 17

Nguyễn Văn Thảo

- Trong gian khổ chiến trận , bao đồng đội đã ngã xuống trên mảnh đất miền Tây, họ nằm lại nơi chân đèo gĩc núi :

“Rải rác biên cương mồ viễn xứ Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh”

Câu thơ “Rải rác biên cương mồ viễn xứ”để lại trong lịng ta nhiều thương cảm , biết ơn, tự hào, Câu thơ gợi cái bi, nếu đứng một mình thì nĩ gợi một bức tranh xám lạnh, ảm đạm, hiu hắt , và đem đến cho người đọc nhiều xĩt thương Nhưng cái tài của Quang Dũng là đã tạo cho nĩ một văn cảnh, tiếp theo sau là “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh” Khi nằm trong văn cảnh ấy thì câu thơ càng thể hiện chí khí, tinh thần của người lính Tây Tiến “ðời xanh” là đời trai trẻ, tuổi xuân

“Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh” là họ sẵn sàng ra trận vì lí tưởng cao đẹp: bảo vệ biên cương, tiêu diệt kẻ thù, giành độc lập tự do, Họ

là những thanh niên Hà Nội, họ tiến về miền Tây của Tố quốc vì nghĩa lớn của chí khí làm trai Dẫu thấy cái chết trước mắt họ vẫn khơng sợ, họ coi cái chết nhẹ như lơng hồng Họ sẵn sàng “ quyết tử cho Tố quốc quyết sinh”

Câu thơ “Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh” vang lên như một lời thề thiêng liêng, cao cả Các anh quyết đem xương máu bảo vệ Tổ quốc , bảo vệ độc lập tự do cho dân tộc Tinh thần của người lính Tây Tiến cũng như quyết tâm sắt đá của dân tộc ta trong những năm kháng chiến chống Pháp:” chúng ta thà hi sinh tất cả chứ nhất định khơng chịu mất nước, nhất định khơng chịu làm nơ lệ”

- Cảnh trường bi tráng giữa chiến trường miền Tây thuở ấy được tác giả ghi lại ở hai câu cuối của đoạn thơ:

Áo bào thay chiếu anh về đất / Sơng Mã gầm lên khúc độc hành

Các chiến sĩ ngày xưa giữa chốn sa trường lấy da ngựa bọc thây làm niềm kiêu hãnh Các chiến sĩ Tây Tiến với chiếc chiếu đơn sơ , với tấm

áo bào bình dị ấy “về với đất” Một sự ra đi thật nhẹ nhàng, thanh thản ! Anh giết giặc vì quê hương, anh ngã xuống là “ về đất” , nằm trong lịng

Mẹ tổ quốc thân thương Nhà thơ khơng dùng từ “ chết”, “ hi sinh” mà

dùng từ “ về đất” để ca ngợi sự hi sinh cao cả mà bình dị, thầm lặng mà

thanh thản của người lính Tây Tiến Chiến sĩ Tây Tiến đã sống và chiến đấu

cho quê hương,đã hi sinh cho quê hương, “anh về đất” bằng tất cả tấm lịng thủy chung son sắt với Tố quốc Vì thế mà “Sơng Mã gầm lên khúc độc hành”

ðây là câu thơ hay, gợi tả khơng khí thiêng liêng, trang trọng đồng thời tạo âm điệu trầm hùng, thương tiếc “Sơng mã gầm lên “ hay hồn thiêng sơng núi đang tấu lên khúc nhạc tiễn đưa linh hồn các anh về nơi an nghỉ cùng đất Mẹ

Kiến Thức Văn 12

Trang 18

Nguyễn Văn Thảo

* ðoạn thơ viết về chân dung chiến sĩ Tây Tiến là đoạn thơ độc đáo nhất

trong bài ðoạn thơ đậm khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn ,

kết hợp vận dụng sáng tạo trong miêu tả và biểu lộ cảm xúc tạo nên

những câu thơ cĩ hồn và khắc họa được vẻ đẹp bi tráng của chiến sĩ Tây

Tiến Các chiến sĩ Tây Tiến đã sống anh hùng và chết vẻ vang Chính vì

thế mà hình ảnh người lính Tây Tiến, người lính cụ Hồ mãi mãi là một

tượng đài nghệ thuật bi tráng in sâu vào tâm hồn dân tộc:

“ Anh vệ quốc quân ơi Sao mà yêu anh thế !” ( Tố Hữu )

* Khắc họa chân dung chiến sĩ Tây Tiến đậm chất bi tráng
Quang

Dũng khẳng định , ngợi ca tinh thần yêu nước , chủ nghĩa anh hùng của

chiến sĩ Tây Tiến, chiến sĩ Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp

ðồng thời qua đĩ thể hiện nét bút tài năng và tình cảm yêu mến, gắn

bĩ, tự hào về trung đồn Tây Tiến của Quang Dũng

b Nghệ thuật:

- Ngơn từ giàu hình ảnh, cảm xúc; nhiều từ ngữ Hán Việt ; từ ngữ chỉ địa danh

- Sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật đặc sắc như nhân hĩa, đối lập, điệp,

+ Khơng gian nghệ thuật: rộng lớn

+ Cách kể chuyện: Chuyện được kể bên bếp lửa qua lời kể của một già làng, đơng đảo dân làng từ già đến trẻ đều đang quây quần bên bếp lửa

để lắng nghe, khơng khí rất trang nghiêm + Xây dựng thành cơng những hình tượng nghệ thuật độc đáo – hình tượng cây xà nu, rừng xà nu khơng chỉ thể hiện tư tưởng chủ đề, đem lại chất sử thi mà cịn tạo nên giá trị lãng mạn bay bổng cho thiên truyện + Giọng điệu: ngợi ca chủ nghĩa anh hùng cách mạng; ngơn ngữ trang trọng, hào hùng

+ Khắc họa thành cơng hình tượng cây xà nu vừa hiện thực vừa mang đậm ý nghĩa biểu tượng, đem lại chất sử thi và lãng mạn, bay bổng cho thiên truyện

+ Nghệ thuật trần thuật sinh động (đan cài câu chuyện về cuộc đời Tnú

và cuộc nổi dậy của dân làng Xơ Man; xen kẽ thời gian kể chuyện và thời gian của các sự kiện; phối hợp các điểm nhìn,…) tạo nên giọng điệu, âm hưởng phù hợp với khơng gian Tây Nguyên

9 Chủ đề Rừng xà nu là câu chuyện về quá trình trưởng thành trong

nhận thức cách mạng của một con người, cũng như của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên Chân lí tất yếu mà họ nhận ra là: chỉ cĩ dùng bạo lực cách mạng mới cĩ thể đè bẹp được bạo lực phản cách mạng

BỔ SUNG KIẾN THỨC

Kiến Thức Văn 12

Trang 74

Nguyễn Văn Thảo mạnh cá nhân nhưng anh vẫn thất bại ñau ñớn khi không có vũ khí Với

bàn tay không có vũ khí trước kẻ thù hung bạo anh ñã không bảo vệ

ñược vợ con và bản thân

+ Tnú chỉ ñược cứu khi dân làng Xôman ñã cầm vũ khí ñứng lên Cuộc

ñời bi tráng của Tnú là sự chứng minh cho chân lí : phải dùng bạo lực

cách mạng ñể tiêu diệt bạo lực phản cách mạng

+ Con ñường ñấu tranh của Tnú từ tự phát ñến tự giác cũng là con

ñường ñấu tranh ñến với cách mạng của làng Xôman nói riêng và người

dân Tây Nguyên nói chung

Tóm lại, câu chuyện về cuộc ñời và con ñường ñi lên của Tnú mang ý

nghĩa tiêu biểu cho số phận và con ñường của các dân tộc Tây Nguyên

trong cuộc kháng chiến chống ñế quốc Mĩ Vẻ ñẹp và sức mạnh của Tnú

là sự kết tinh vẻ ñẹp và sức mạnh của con người Tây Nguyên nói riêng

và người Việt Nam nói chung trong thời ñại ñấu tranh cách mạng

6 Cụ Mết, Dít, bé Heng

- Cụ Mết : “Pho sử sống” của làng Xô man; Người giữ lửa truyền

thống của cả bộ tộc, người kết nối quá khứ và hiện tại, hôm qua và hôm

nay; “thủ lĩnh” tinh thần, người ñịnh hướng con ñường ñi theo cách

mạng cho cả bộ tộc; nhân vật tiêu biểu cho tính cách quật cường, bất

khuất của dân làng Xô Man nói riêng, người Tây Nguyên nói chung,

thâm chí rộng ra là cả dân tộc

Nếu ví làng Xôman như một khu rừng Xà nu ñại ngàn, thì cụ Mết

chính là cây ñại thụ

- Dít : một cô bé gan dạ, dũng cảm, sớm tiếp bước các thế hệ ñi trước

khi ñến với cách mạng; tiêu biểu thế hệ trẻ của làng Xô man trưởng

thành trong cuộc kháng chiến; Cùng với Tnú, Dít là lực lượng chủ chốt

của cuộc ñấu tranh ngày hôm nay, ñó là sự tiếp nối tự giác và quyết

liệt.Cũng như Tnú, Mai và nhiều thanh niên khác trong làng, Dít là một

trong “những cây xà nu ñã trưởng thành” của “ñại ngàn Xô man” hùng

vĩ

- Bé Heng: Một cậu bé hồn nhiên, ngộ nghĩnh ñáng yêu; Sớm tham gia

vào cuộc kháng chiến chung của cả làng; Là hình ảnh tiêu biểu về một

thế hệ ñánh Mĩ mới, sẽ tiếp bước một cách mạnh mẽ những Tnú, Mai,

Dít; Trong “Rừng xà nu”, bé Heng chính là một trong những “cây xà nu

con” “mới mọc lên”

7 Biểu hiện của khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn

+ ðề tài: Viết về cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc của nhân dân Việt

Nam trong cuộc kháng chiến chống ñế quốc Mĩ; số phận và con ñường

giải phóng của dân làng Xôman) không chỉ là vấn ñề sinh tử của một

ngôi làng ở Tây Nguyên mà còn là của cả dân tộc Việt Nam

Kiến Thức Văn 12

Trang 19

Nguyễn Văn Thảo

VIỆT BẮC ( Tố Hữu )

* T.G: Nguyễn Kim Thành (1920 - 2002) Thừa Thiên Huế Tinh hoa ca

dao – dân ca xứ Huế

- Tháng 10/ 1954 , TW ðảng và Chính phủ rời Việt Bắc về Hà Nội , những người kháng chiến ( trong ñó có Tác giả Tố Hữu ) từ căn cứ miền núi về miền xuôi
chia tay Việt Bắc , chia tay khu căn cứ Cách mạng trong kháng chiến

Nhân sự kiện có tính lịch sử này Tố Hữu sáng tác bài thơ “ Việt Bắc “
Bài thơ “ Việt Bắc “ là ñỉnh cao của thơ ca kháng chiến chống Pháp

3 Nội dung chính :

- Tái hiện những kỉ niệm Cách mạng, kháng chiến
Khẳng ñịnh, ca ngợi vẻ ñẹp của thiên nhiên, con người Việt Bắc trong kháng chiến chống Pháp

+ Thiên nhiên Việt Bắc vừa nên thơ, trữ tình vừa hùng vĩ, tráng lệ + Con người Việt Bắc hăng say lao ñộng, sâu nặng ân tình với cách mạng, kháng chiến

- Gợi viễn cảnh tươi sáng của ñất nước, ca ngợi công lao của ðảng và Bác Hồ trong kháng chiến chống Pháp

- Thể hiện tình cảm của Tố Hữu ñối với quê hương Cách mạng Việt Bắc : yêu mến, gắn bó, tự hào về truyền thống cao ñẹp của dân tộc, ñất nước

 Việt Bắc là khúc hùng ca, tình ca về Cách mạng , về kháng chiến , về những con người trong kháng chiến chống Pháp

a ðoạn 1: Cảnh chia tay giữa những người Việt Bắc và cán bộ kháng chiến

Mình về mình có nhớ ta Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay

* Bốn câu thơ mở ñầu là lời người Việt Bắc:

- ðoạn thơ thể hiện rõ tình cảm của “ta” khi ñưa tiễn.Người Việt Bắc hỏi người cách mạng về xuôi:

Mình về mình có nhớ ta .Mình về mình có nhớ không

Kiến Thức Văn 12

Trang 20

Nguyễn Văn Thảo

- ỘTaỢ ở ựây là người Việt Bắc ( người ở lại) , có thể là cô gái Việt Bắc ,

có thể là ựồng bào Việt BắcỖ Ộ mình Ộ ở ựây là người cán bộ Cách mạng

, là anh bộ ựội cụ Hồ

- Bốn câu thơ mở ựầu cất lên thật tha thiết bồi hồi , cảm xúc ựược nén lại

trong lòng bỗng ùa dậy và trào lên ỘTaỢ hỏi ỘmìnhỢ hay ta ựang hỏi

lòng ta trong buổi phân li ấy Lời hỏi da diết của người Việt Bắc gợi lại

trong lòng người ở , người ựi kỉ niệm 15 năm gắn bó Tình nghĩa giữa

ỘtaỢ với Ộ mìnhỢ không phải là ngày một ngày hai mà ựã giao hòa , gắn

kết Ộ thiết thaỢ, Ộmặn nồngỢ trong suốt 15 năm trời kể từ ngày khởi

nghĩa Bắc Sơn (năm 1940 )ựến ngày miền Bắc hoàn toàn giải

phóng(năm 1954)

- Lời hỏi tha thiết của người Việt Bắc cũng chắnh là lời gợi nhớ những kỉ

niệm giữa Việt Bắc và người Cách mạng trong 15 năm qua 15 năm

trong kháng chiến nhiều gian lao , vất vả càng sâu nặng ân tình

- Người Việt Bắc hỏi người Cách mạng về như thế có nhớ ta không

nhưng thực chất người Việt Bắc ựang thể hiện tình cảm của mình khi

chia tay người cách mạng Người cách mạng chưa ựi thì người Việt Bắc

ựã nhớ:

Nhìn cây nhớ núi nhìn sông nhớ nguồn?

Kỉ niệm trong 15 năm không ắt , giờ chia xa người Cách mạng người

Việt Bắc nhìn cảnh mà nhớ người xưa Cảnh còn ựấy nhưng người ựã ựi

xa, người cách mạng phải về xuôi theo yêu cầu của nhiệm vụ , người ở

lại nhớ nhung tha thiết,

Câu hỏi tu từ của người Việt Bắc khi ựưa tiễn người cách mạng mở ra

một chân trời thương nhớ Cảm xúc nhớ nhung da diết ấy chắnh là biểu

hiện của tình cảm sâu nặng mà người Việt bắc dành cho người Cách

mạng

* Bốn câu thơ tiếp theo gợi tả không gian nghệ thuật, tâm trạng của

người ựi kẻ ở trong buổi chia tay

- Tiếng hát của ai tha thiết cất lên bên cồn hay chắnh tiếng lòng tha thiết

của người Việt Bắc làm cho người ra ựi thật sự xúc ựộng

Tiếng ai tha thiết bên cồn

Bâng khuâng trong dạ bồn chồn bước ựi

Tố Hữu thật tài tình, khéo léo khi sử dụng hai từ láy diễn tả tâm trạng

trong một câu thơ : bâng khuâng, bồn chồn Tình cảm của người Cách

mạng và người Việt Bắc trong 15 năm kháng chiến thật sâu sắc, vì thế

khi chia tay càng bịn rịn, luyến lưu Người cách mạng phải về xuôi vì

nhiệm vụ mới khi cuộc chiến kết thúc, nhưng chia tay Việt Bắc sao mà

khó ựến thế!Chân bước ựi mà lòng không muốn ựi

Kiến Thức Văn 12

Trang 73

Nguyễn Văn Thảo + Học chữ thua Mai, Tnú ựập vỡ bảng, lấy ựá ựập vào ựầu ựến chảy máu

+ Khi ựi liên lạc không ựi ựường mòn mà Ộxé rừng mà ựiỢ, không lội chỗ nước êm mà Ộlựa chỗ thác mạnh vượt băng băng như con cá kìnhỢ Bởi theo Tnú những chỗ nguy hiểm giặc Ộkhông ngờỢ ựến

+ Bị giặc phục kắch bắt, bị tra tấn dã man nhưng Tnú quyết không khai Khi bọn giặc kéo về làng, bắt Tnú khai cộng sản ở ựâu anh ựặt tay lên bụng dõng dạc nói Ộcộng sản ở ựây nàyỢ

- Tnú là người có tắnh kỷ luật cao, tuyệt ựối trung thành với cách mạng

+ Tham gia lực lượng vũ trang, nhớ nhà, nhớ quê hương nhưng khi ựược phép của cấp trên mới về thăm

+ Tắnh kỉ luật cao trong mối quan hệ với cách mạng biểu hiện thành lòng trung thành tuyệt ựối: khi bị kẻ thù ựốt mười ựầu ngón tay, ngọn lửa như thiêu ựốt gan ruột nhưng Tnú không kêu nửa lời, anh luôn tâm niệm lời dạy của anh Quyết : Ộngười cộng sản không thèm kêu vanỢ

- Một trái tim yêu thương và sục sôi căm giận

+ Tnú là một người sống rất nghĩa tình : Tnú ựã tay không xông ra cứu

vợ con động lực ghê gớm ấy chỉ có thể ựược khơi nguồn từ trái tim cháy bỏng ngọn lửa yêu thương và ngọn lửa căm thù Tnú là con người tình nghĩa với buôn làng: anh lớn lên trong sự ựùm bọc yêu thương của người dân làng Xôman

+ Lòng căm thù ở Tnú mang ựậm chất Tây Nguyên: Tnú mang trong tim ba mối thù : Thù của bản thân; Thù của gia ựình; Thù của buôn làng

- Ở Tnú, hình tượng ựôi bàn tay mang tắnh cách, dấu ấn cuộc ựời

+ Khi lành lặn : ựó là ựôi bàn tay trung thực, nghĩa tình (bàn tay cầm phấn viết chữ anh Quyết dạy cho ; bàn tay cầm ựá ựập vào ựầu mình ựể

tự trừng phạt vì học hay quên chữ

+ Khi bị thương : ựó là chứng tắch của một giai ựoạn ựau thương, của thời ựiểm lòng căm hận sôi trào ỘAnh không cảm thấy lửa ở mười ựầu ngón tay nữa Anh nghe lửa cháy trong lồng ngực, cháy trong bụngỢ đó cũng là bàn tay trừng phạt, bàn tay quả báo khi chắnh ựôi bàn tay tàn tật

ấy ựã bóp chết tên chỉ huy ựồn giặc trong một trận chiến ựấu của quân giải phóng

- Hình tượng Tnú ựiển hình cho con ựường ựấu tranh ựến với cách mạng của người dân Tây Nguyên làm sáng tỏ chân lắ của thời ựại

ự ánh Mĩ : Ộchúng nó ựã cầm súng mình phải cầm giáoỢ

+ Bi kịch của Tnú khi chưa cầm vũ khắ là bi kịch của người dân STrá khi chưa giác ngộ chân lý (bà Nhan, anh Xút) Tnú là người có thừa sức

Kiến Thức Văn 12

Trang 72

Nguyễn Văn Thảo

nu với tất cả tình cảm yêu thương, gần gũi xen lẫn tự hào “khơng cĩ gì

mạnh bằng cây xà nu đất ta” Cây xà nu đã trở thành một phần máu thịt

trong đời sống vật chất và tinh thần của mảnh đất này

- Cây xà nu tượng trưng cho số phận và phẩm chất của con người

Tây Nguyên trong chiến tranh cách mạng

+ Thương tích mà rừng xà nu phải gánh chịu do đại bác của kẻ thù

tượng trưng cho những mất mát, đau thương vơ bờ mà dân làng Xơman

nĩi riêng (anh Xút, bà Nhan, mẹ con Mai…) và đồng bào Tây Nguyên

nĩi chung đã phải trải qua trong cuộc chiến đấu

+ ðặc tính ham ánh sáng của cây xà nu tượng trưng cho niềm khát khao

tự do, lịng tin vào lý tưởng cách mạng của người dân Tây Nguyên, của

đồng bào miền Nam trong cuộc kháng chiến

+ Khả năng sinh sơi mãnh liệt của cây xà nu gợi nghĩ đến sự tiếp nối

của nhiều thế hệ người dân Tây Nguyên (cụ Mết, Tnú, Mai, Dít, Heng)

đồn kết bên nhau trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mĩ

+ Sự tồn tại kỳ diệu của rừng xà nu qua những hành động hủy diệt của

kẻ thù tượng trưng cho sức sống bất diệt, sự bất khuất, kiên cường và sự

vươn lên mạnh mẽ của con người Tây Nguyên trong cuộc chiến mất cịn

với kẻ thù

- Nghệ thuật miêu tả:

+ Kết hợp miêu tả cụ thể lẫn khái quát, khi dựng lên hình ảnh cả rừng xà

nu, khi đặc tả cận cảnh một số cây

+ Phối hợp cảm nhận nhiều giác quan trong việc miêu tả những cây xà

nu với vĩc dáng tràn đầy sức lực, tràn trề mùi nhựa thơm, ngời xanh

giữa ánh nắng

+ Hình tượng cây xà nu vừa hiện thực lại vừa mang đậm ý nghĩa biểu

tượng Miêu tả cây xà nu trong sự so sánh đối chiếu thường xuyên với

con người Các hình thức ẩn dụ, nhân hĩa, tượng trưng đều được vận

dụng nhằm thể hiện sống động, hùng vĩ, khống đạt của thiên nhiên

đồng thời gợi ra nhiều suy tưởng sâu xa về con người, về đời sống

+ Hình ảnh cây xà nu xuất hiện ở đầu tác phẩm rồi kết thúc tác phẩm lại

hiện ra cánh rừng xà nu bạt ngàn ðây là một kết cấu vịng trịn Kết cấu

ấy cho phép ta nghĩ : cây xà nu khơng chỉ là tượng trưng cho một làng

Xơ Man nhỏ bé hay cho một vùng núi rừng Tây Nguyên Cĩ thể đĩ cịn

là biểu tượng của cả miền Nam, của cả dân tộc Việt Nam trong những

tháng năm chống đế quốc Mĩ

5 Hình tượng nhân vật Tnú

- Tnú là người cĩ tính cách trung thực, gan gĩc, dũng cảm, mưu trí:

+ Giặc giết bà Nhan, anh Xút nhưng Tnú (lúc bấy giờ cịn nhỏ) khơng

sợ Tnú vẫn cùng Mai xung phong vào rừng nuơi giấu cán bộ

Kiến Thức Văn 12

Trang 21

Nguyễn Văn Thảo

- Cảnh chia tay giữa người Việt Bắc và người Cách mạng được tác giả tái hiện lại thật xúc động qua hai câu

Áo chàm đưa buổi phân li Cầm tay nhau biết nĩi gì hơm nay

Áo chàm là hình ảnh hốn dụ , chỉ người Việt Bắc “Áo chàm đưa buổi phân li” là người Việt Bắc đi đưa tiễn người cách mạng Trong giờ khắc chia ta đầy lưu luyến, bịn rịn , tấm chân tình của kẻ ở người đi gửi qua cái bắt tay , bắt tay để chia tay Họ “Cầm tay nhau biết nĩi gì hơm nay ” , họ khơng biết nĩi gì khơng phải khơng cĩ gì để nĩi , phải chăng điều muốn nĩi quá nhiều, kỉ niệm quá nhiều, ân tình sâu sắc quá nên khơng thể nào nĩi hết, diễn tả hết.Vì thế mà họ chỉ biết gửi tất cả qua cái bắt tay mà lịng nghẹn ngào

Cảnh chia tay thật bịn rịn, lưu luyến thể hiện tình cảm sâu nặng giữa người cách mạng và người Việt Bắc

- ðoạn thơ cịn là thành cơng của tác giả ở nghệ thuật thể hiện:

+ Thể thơ lục bát của dân tộc rất phù hợp với việc diễn tả tình cảm + Lời thơ là lời hỏi – gợi nhớ với giọng điệu tha thiết , tâm tình

+ Cách xưng hơ ta – mình thân thiết, gần gũi , đậm phong vị ca dao

+ ðiệp từ “ nhớ” nhằm nhấn mạnh nỗi nhớ thể hiện tình cảm sâu

nặng

ðoạn thơ mở đầu là cảnh chia tay thật bịn rịn , lưu luyến giữa người Việt Bắc và người cách mạng Cái tài của Tố Hữu là chuyện ân tình cách mạng được tác giả khéo léo thể hiện như chuyện tình cảm lứa đơi

Chính vì thế mà thơ Tố Hữu là thơ chính trị nhưng rất đỗi trữ tình, đi sâu vào lịng người

ðoạn thơ chỉ cĩ tám câu ngắn gọn nhưng mở ra một trời thương nhớ, một ân tình sâu nặng giữa những người Cách mạng và quê hương cách mạng trong kháng chiến chống Pháp

b ðoạn 2 : Lời người Việt Bắc hỏi người cách mạng về xuơi

Mình đi cĩ nhớ những ngày Tân Trào, Hồng Thái, mái đình, cây

đa

- Người cách mạng và người Việt Bắc từng “đồng cam cộng khổ” trong suốt 15 năm kháng chiến, chia tay người Cách mạng người Việt Bắc bịn

rịn, lưu luyến Người Việt Bắc hỏi người Cách mạng “ Mình đi cĩ nhớ

” , “ Mình về cĩ nhớ ðiệp ngữ “ cĩ nhớ” láy lại 5 lần ở các câu lục

tạo nên cảm giác bâng khuâng, bồn chồn, tha thiết

- Mỗi lời hỏi của người Việt Bắc là lời gợi nhớ những kỉ niệm trong kháng chiến chống Pháp nên đoạn thơ đầy ắp những kỉ niệm về Việt Bắc: mưa nguồn suối lũ những mây cùng mù , miếng cơm chấm muối mối thù nặng vai, trám bùi , măng mai,

Kiến Thức Văn 12

Trang 22

Nguyễn Văn Thảo

Mình ựi có nhớ những ngày Trám bùi ựể rụng măng mai ựể

già

+ Mưa nguồn suối lũ những mây cùng mù Ờ những ngày tháng gian nan

,thử thách nơi núi rừng Việt Bắc

+ Miếng cơm chấm muối mối thù nặng vai - cuộc sống trong kháng

chiến thiếu thốn , khổ cực nhưng quân dân Việt Bắc cùng chung mối

thù với giặc Pháp nên họ Ộ ựồng cam cộng khổ Ộ kháng chiến

+ Trám bùi ựể rụng, măng mai ựể già Ờ Trám bùi, măng mai là nguồn

thức ăn vô tận của Việt Bắc ựể nuôi bộ ựội ựánh giặc trong những ngày

gian khổ Hương vị núi rừng ấy tượng trưng cho Việt Bắc sâu nặng ân

tình Người Cách Mạng về xuôi rồi thì trám không ai hái, măng không ai

bẻ nên trám rụng, măng già ỘMìnhỢ về xuôi ựể lại bao thương nhớ choỢ

ta Ộ, cho cỏ cây, cho núi rừng Việt Bắc Ộ Rừng núiỢ , Ộ trám Ộ ,Ợ măngỢ

ựược nhân hóa mang bao nỗi nhớ, bao nỗi buồn thương Cảnh vật như

hòa lệ , các chữ ỘrụngỢ, ỘgiàỢ gợi nhiều man mác, bơ vơ

- Con người Việt Bắc sâu nặng ân tình , làm sao có thể quên ựược :

Mình ựi có nhớ những nhà.Hắt hiu lau xám,ựậm ựà lòng son

Ộ Những nhàỢ là tất cả ựồng bào dân tộc Việt Bắc Ộ Hắt hiu lau xámỢ

là cảnh hoang vu, vắng lặng của núi rừng gợi cuộc sống còn nghèo ựói,

thiếu thốn về vật chất Tương phản với ỘHắt hiu lau xámỢ là Ộ ựậm ựà

lòng sonỢ, Ộ ựậm ựà lòng sonỢ là hình ảnh ẩn dụ rất ựẹp ca ngợi tấm lòng

thủy chung , son sắt của người Việt Bắc ựối với Cách mạng, kháng

chiến

Tố Hữu ựã sáng tạo ra những hình ảnh tượng trưng, tương phản lau

xám - lòng son nhằm ngợi ca ựồng bào Việt Bắc: tuy nghèo khổ, thiếu

thốn nhưng tình yêu nước, cách mạng vẫn thủy chung son sắt, vẫn ựậm

ựà đây cũng chắnh là vần thơ ựẹp nhất, cảm ựộng nhất nói về nỗi nhớ,

lòng biết ơn và lòng tự hào ựối với Việt Bắc

- Việt Bắc là ựầu nguồn, là cái nôi của cách mạng, kháng chiến , là căn

cứ ựịa của Việt Minh thời chống Nhật ; Tân Trào là nơi ựội Việt Nam

tuyên truyền giải phóng quân làm lễ xuất kắch ( 12/1944); mái ựình

Hồng Thái là nơi họp Quốc dân ựại hội ( 8/1945) Việt Bắc là chiến khu

bất khả xâm phạm, là thủ ựô gió ngàn nên không dễ ai quên
Những

ựịa danh lịch sử, núi non, mái ựình, cây ựa, ựã trở thành kỉ

niệm sâu sắc trong lòng kẻ ở người về

Ộ Mười lăm năm ấy ai quên Quê hương Cách mạng dựng nên cộng

hòaỢ

- đoạn thơ còn là thành công của tác giả ở nghệ thuật thể hiện:

+ Thể thơ lục bát của dân tộc rất phù hợp với việc diễn tả tình cảm

+ Lời thơ là lời hỏi Ờ gợi nhớ với giọng ựiệu tha thiết , tâm tình

Kiến Thức Văn 12

Trang 71

Nguyễn Văn Thảo

Mở ựầu truyện là cảnh rừng xà nu bạt ngàn ựứng trong Ộtầm ựại

bác Ợcủa giặc ựang ưỡn tấm ngực lớn ra che chở cho làng Xôman Sau 3

năm ựi lực lượng, Tnú ựược cấp trên cho phép về thăm làng một ựêm

Bé Heng nay ựã trở thành một giao liên chững chạc, nhanh nhẹn Dắt nay

ựã trở thành bắ thư chi bộ kiêm chắnh trị viên xã ựội vững vàng đêm hôm ựó, cụ Mết ựã kể cho cả dân làng nghe về cuộc ựời Tnú Hồi ựó Mĩ Diệm khủng bố gắt gao, ựược anh Quyết dìu dắt Tnú cùng Mai tham gia nuôi giấu cán bộ cách mạng từ nhỏ Giặc bắt anh, sau 3 năm anh lại vượt ngục Kontum trở về Lúc này anh Quyết ựã hi sinh, Tnú lấy Mai Anh tiếp tục cùng dân làng mài giáo mác chuẩn bị chiến ựấu Giặc nghe tin, chúng về làng càn quét, khủng bố Kẻ thù bắt vợ con anh, tra tấn tàn bạo ngay trước mắt anh Căm hờn cháy bỏng, anh ựã nhảy xổ ra giữa bọn lắnh nhưng cũng không cứu ựược mẹ con Mai Giặc bắt anh, quấn giẻ tẩm nhựa xà nu ựốt mười ựầu ngón tay anh Cụ Mết cùng thanh niên trong làng ựã nổi dậy giết sạch bọn lắnh cứu Tnú Sau ựó anh gia nhập lực lượng quân giải phóng Câu chuyện kết thúc bằng cảnh cụ Mết và Dắt tiễn Tnú trở lại ựơn vị, trước mắt họ là những cánh rừng xà nu nối tiếp ựến tận chân trời

3 Nhan ựề

-Nhan ựề là một sáng tạo nghệ thuật ựộc ựáo của nhà văn Hình ảnh rừng xà nu là linh hồn của tác phẩm Cảm hứng chủ ựạo và dụng ý nghệ thuật của nhà văn ựược khơi nguồn từ hình ảnh này

- Rừng xà nu là hình ảnh trung tâm có vẻ ựẹp riêng, gắn bó mật thiết với cuộc sống vật chất và tinh thần của người dân Tây Nguyên, biểu tượng cho những phẩm chất cao ựẹp của con người Tây Nguyên: sức sống mãnh liệt, kiên cường, bất khuất, khao khát tự do

- Nhan ựề còn gợi chủ ựề, cảm hứng sử thi cho truyện ngắn

4 Hình tượng cây xà nu

* Vị trắ xuất hiện : Nhan ựề, ựầu và cuối tác phẩm, xuất hiện trong sự

ựối chiếu so sánh với các nhân vật ở trong truyện

* Nghĩa thực : đây là một loài cây có thật ở vùng ựất Tây Nguyên

* Nghĩa biểu tượng :

- Cây xà nu gắn bó với cuộc sống con người Tây Nguyên: (ựuốc

nglàng tới nhà Ưng nghe kể chuyện, lửa trong nhà Ưng, lửa trên 10 ựầu

ngón tay Tnú )

+ Cây xà nu có mặt trong ựời sống hằng ngày của người dân làng

Xôman

+ Cây xà nu tham dự vào những sự kiện trọng ựại của dân làng Xôman

+ Cây xà nu gắn với cuộc sống của người dân làng Xôman ựến mức nó

ựã thấm sâu vào nếp suy nghĩ và cảm xúc của họ, cụ Mết nói về cây xà

Kiến Thức Văn 12

Trang 70

Nguyễn Văn Thảo

RỷửNG XAử NU (Nguyeãn Trung Thaụnh)

*T.Giả: Nguyễn Văn Báu (5/9/1932) Bút danh Nguyeãn Trung Thaụnh (

Mĩ) , Nguyên Ngọc (Pháp) Quảng Nam

Là nhà văn trưởng thành, gắn bó với chiến trường Tây Nguyên trong cả

2 cuộc kháng chiến

Năm 2000 tặng GT HCM về VHNT

* viết RXN NTT tâm sự ỘTôi muốn viết 1 bài hịch cho thời chống Mĩ,

thế là RXN ra ựời Câu chuyện của 1 ựời ựược kể trong 1 ựêm và cái

ự êm dài hơn cả 1 ựờiỢ

1 Hoàn cảnh sáng tác

- Tác phẩm ựược viết năm 1965 khi giặc Mĩ ựổ quân ào ạt vào bãi biển

Chu Lai - Quảng Ngãi đó là lúc nhà văn muốn viết một bài ỘHịch

tướng sĩỢ thời ựánh Mĩ ựể ựộng viên, cổ ựộng nhân dân bước vào cuộc

kháng chiến chống Mĩ

- Truyện ựược ựăng trên tạp chắ Văn nghệ quân giải phóng miền Trung

Trung Bộ, sau ựó ựược in trong tập Trên quê hương những anh hùng

điện Ngọc

2.Tóm tắt

Kiến Thức Văn 12

Trang 23

Nguyễn Văn Thảo

+ Cách xưng hô mình Ờ mình thân thiết, gần gũi , ựậm phong vị ca dao

+ điệp ngữ Ộ có nhớỢ nhằm nhấn mạnh nỗi nhớ thể hiện tình cảm

sâu nặng

Nghệ thuật thể hiện ựậm tắnh dân tộc

- Trong 9 năm kháng chiến chống Pháp, Tố Hữu ựã sống và hoạt ựộng tại Việt Bắc cùng ựồng ựội, ựồng bào; trải qua những tháng ngày gian khổ nhưng hào hùng, vinh quang Tình cảm thiết tha sâu nặng của kẻ ở người ựi làm cho buổi tiễn ựưa thêm bịn rịn, luyến lưu

 đoạn thơ là lời tiễn ựưa người cách mạng của người Việt Bắc , ựoạn thơ ựầy ắp những kỉ niệm về Việt Bắc thể hiện ân tình sâu nặng giữa Việt Bắc và Cách mạng đoạn thơ còn là lời ngợi ca quê hương Việt Bắc trong kháng chiến chống Pháp và tình cảm yêu mến, biết ơn, tự hào về Việt Bắc của tác giả Tố Hữu

c đoạn 3 : Nhớ cảnh thiên thiên và con người Việt Bắc trong kháng chiến

Ta về, mình có nhớ ta

Ta về ta nhớ những hoa cùng người Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung

*Hai câu thơ ựầu là lời hỏi Ờ ựáp của ta, của người cán bộ kháng chiến

về xuôi , ta hỏi mình có nhớ ta Người cách mạng về xuôi hỏi người Việt Bắc ựể bộc bạch tâm trạng của mình là dù về xuôi, dù xa cách nhưng lòng ta vẫn gắn bó thiết tha với Việt Bắc ỘTa về ta nhớ những hoa cùng ngườiỢ

Chữ ỘtaỢ, chữ Ộ nhớỢ ựược ựiệp lại thể hiện tấm lòng thủy chung son sắt , nỗi nhớ ấy hướng về Ộ những hoa cùng ngườiỢ, hướng về thiên nhiên núi rừng và con người Việt Bắc

* Tám câu thơ tiếp theo , mỗi cặp lục bát nói lên một nỗi nhớ cụ thể về

cảnh sắc, con người Việt Bắc trong bốn mùa ựông , xuân, hè, thu

- Nhớ mùa ựông Việt Bắc:

Ộ Rừng xanh hoa chuối ựỏ tươi / đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưngỢ

- Nhớ mùa ựông là nhớ màu xanh của núi rừng Việt Bắc, nhớ màu ựỏ của hoa chuối như những ngọn lửa thắp sáng rừng xanh , sắc ựỏ tươi của hoa chuối giữa sắc xanh của núi rừng làm cho núi rừng Việt Bắc mùa ựông không lạnh lẽo , không úa tàn mà ấm áp , tươi tắn vô cùng Cái tài của Tố Hữu là sử dụng gam màu nóng ựể vẽ bức tranh thiên nhiên Việt Bắc mùa ựông thật ựẹp và không thể quên

- Nhớ mùa ựông Việt Bắc còn nhớ người ựi nương rẫy Ộ dao gài thắt lưngỢ trong tư thế mạnh mẽ hào hùng ựứng trên ựèo cao Ộnắng ánh Ộ, con dao của người ựi nương rẫy phản quang rất gợi cảm

Màu ỘxanhỢ của rừng, màu ỘựỏỢ của hoa chuối, màu sáng lấp lánh của Ộ nắng ánhỢ từ con dao , màu sắc hòa hợp làm bật sức sống tiềm tàng,