Ảnh đẹp thiên văn

Dân Việt - Thiên hà hình xoắn ốc, chòm sao Thất tinh lung linh trên bầu trời, cực quang xanh huyền ảo.... là những hình ảnh thiên văn đẹp nhất trong năm do National Geographic bình chọn.

Ảnh đẹp

Thiên văn

thuvienvatly.com

Bản thảo Voynich bí ẩn Văn bản cổ thường không có tựa, không rõ tác giả, và viết bằng thứ ngôn ngữ chẳng ai biết: nó nói cái gì và tại sao nó có nhiều minh họa thiên văn học như thế? Cuốn sách cổ trên từng được một vị hoàng đế mua lại, bị bỏ quên trên giá sách một thư viện, bán giá hàng nghìn đô la, và sau này thuộc sở hữu của trường Yale Có lẽ được viết vào thế kỉ thứ 15, tập sách hơn 200 trang trên gần đây nhất được gọi là Bản thảo Voynich, đặt theo tên người (tái) khám phá ra nó vào năm 1912 Hình trên là một minh họa trích từ quyển sách trên có vẻ là cái gì đó liên quan đến Mặt trời Quyển sách kí hiệu một số mảng của bầu trời với những chòm sao khác thường

Sự bất lực của các nhà nghiên cứu sử thiên văn học hiện đại trước việc tìm hiểu nguồn gốc của những chòm sao này có lẽ là do sự mờ mịt của những người giải mã không hiểu văn bản của quyển sách nói gì Nếu bạn nghĩ mình có thể hiểu ra chút gì đó, hãy tham gia thảo luận trực tuyến tại http://bb.nightskylive.net/asterisk/discuss_apod.php?date=100131 Quyển sách trên hiện nằm trong bộ sưu tập sách hiếm của trường Yale, dưới danh mục mang mã số “MS 4088”

Ảnh: Đại học Yale

Vệ tinh Prometheus của sao Thổ Một vệ tinh nữa của Thổ tinh đã được chụp ảnh chi tiết bởi phi thuyền Cassini Quay xung quanh Thổ tinh kể từ năm 2004, phi thuyền rô bôt Cassini đã có cái nhìn gần nhất từ trước đến nay của nó vào vệ tinh nhỏ Prometheus của Thổ tinh hồi tuần rồi Có thể thấy ở trên là ảnh chưa qua xử lí cách từ khoảng cách 36.000 kilo mét, bề mặt dài 100 km của Prometheus được

hé lộ có một hệ thống hấp dẫn gồm những đỉnh nhô, lằn gợn, và miệng hố Những đặc điểm này, cùng với hình dạng thuôn dài của vệ tinh và tính phản xạ cao, hiện đang được nghiên cứu nhằm hiểu rõ hơn lịch sử của Prometheus và các vành của sao Thổ Prometheus là một trong vài vệ tinh chăn dắt đã biết, vì lực hấp dẫn của nó, cùng với vệ tinh đồng hành Pandora của nó, giam cầm nhiều tảng băng nhỏ hơn trong Vành F của sao Thổ Chuyến bay tiếp cận hướng đến mục tiêu chính tiếp theo của Cassini là vệ tinh Rhea vào hôm 2 tháng 3 tới

Ảnh: Đội điều hành Cassini, SSI, JPL, ESA, NASA

Sao Hỏa và Cầu vồng Sương trăng Cho dù nhìn từ đỉnh một miệng núi lửa, thì quang cảnh này cũng không bình thường Một lí

do là sao Hỏa đã sáng lóa mắt cách đây hai tuần, khi bức ảnh này được chụp, vì nó đang ở gần thời điểm sáng nhất của nó trong cả năm Sao Hỏa, ở xa góc trên bên trái, là vật thể sáng nhất trong hình chụp trên Độ sáng của hành tinh đỏ đạt cực đại hồi tuần rồi khi sao Hỏa nằm gần điểm đối lập với mặt trời, thời điểm khi Trái đất và sao Hỏa nằm gần nhau nhất trên quỹ đạo của chúng Vắt cong qua phần dưới của ảnh là một cầu vồng sương trăng hiếm gặp Không giống như cầu vồng mọi người thường thấy, chúng được tạo ra bởi ánh sáng mặt trời bị phản

xạ tán sắc bởi nước mưa rơi, cầu vồng sương này được tạo ra bởi ánh trăng bị phản xạ bởi những giọt nước nhỏ có trong sương mù Mặc dù đa số cầu vồng sương xuất hiện có màu trắng, nhưng không rõ vì sao toàn bộ màu sắc của cầu vồng có thể trông thấy ở đây Ảnh trên được chụp từ đỉnh Haleakala, một ngọn núi lửa khổng lồ ở Hawaii, Mĩ

Ảnh: Wally Pacholka (AstroPics.con, TWAN)

P/2010 A2: Cái đuôi tiểu hành tinh bất thường Vật thể kì lạ này là cái gì? Được phát hiện ra lần đầu tiên trên những bức ảnh chụp LINEAR trên mặt đất vào hôm 6 tháng 1, vật thể trên xuất hiện đủ bất thường để được nghiên cứu thêm với Kính thiên văn vũ trụ Hubble hồi tuần rồi Trong hình trên, cái Hubble trông thấy xác nhận rằng P/2010 A2 không giống như bất kì vật thể nào từng thấy trước đây Thoáng nhìn, vật thể trên có cái đuôi của sao chổi Tuy nhiên, kiểm tra kĩ hơn cho thấy một cái lõi 140 mét nằm lệch khỏi chính giữa cái đuôi, cấu trúc rất khác thường nằm gần lõi, và không có chất khí dễ nhận ra nào trong cái đuôi Biết rằng vật thể trên có quỹ đạo quay trong vành đai tiểu hành tinh nằm giữa Hỏa tinh và Mộc tinh, một giả thuyết sơ bộ dường như giải thích được tất cả những manh mối đã biết là P/2010 A2 là một mảnh vỡ còn lại từ một cú va chạm gần đây giữa hai tiểu hành tinh nhỏ Nếu đúng như vậy, thì cú va chạm có lẽ đã xảy ra ở tốc độ hơn 15.000 kilo mét trên giờ - gấp 5 lần tốc độ của một viên đạn súng trường – và giải phóng năng lượng nhiều hơn một quả bom nguyên tử Áp suất từ ánh sáng mặt trời sau đó sẽ làm phân tán các mảnh vỡ thành một cái đuôi trải dài Nghiên cứu tương lai của P/2010 A2 có thể xác nhận tốt hơn bản chất của cú va chạm khởi thủy kia và có thể giúp loài người hiểu rõ hơn những năm tháng sơ khai của hệ mặt trời của chúng ta, khi nhiều cú va chạm tương tự đã xảy ra

Ảnh: NASA, ESA, D Jewitt (UCLA)

hà nổi tiếng đang tương tác Các chi tiết được xử lí sắc nét và màu sắc và độ tương phản tăng cường trong những vùng nếu không thì đã mờ nhạt, làm nổi bật những đường viền bụi và những dòng trải rộng cắt qua thiên hà nhỏ đồng hành, cùng với những đặc điểm trong vùng xung quanh và lõi giữa của M51 Cặp đôi thiên hà trên ở cách chúng ta chừng 31 triệu năm ánh sáng Không xa lắm trên bầu trời nhìn từ ống ngắm của Big Dipper, chúng ngang nhiên nằm bên trong ranh giới của chòm sao nhỏ Canes Venatici

Ảnh: NASA, Hubble Heritage Team, (STScI/AURA), ESA, S Beckwith (STScI) Xử lí thêm: Robert Gendler

Bầu trời đêm Hong Kong Quang cảnh nổi bật này kết hợp nhiều lần phơi sáng ghi lại vào đêm 18 tháng 1 từ một góc nhìn ven mặt nước ở Hong Kong, Trung Quốc Đó là một đêm trăng lưỡi liềm, với Mộc tinh sáng lấp lánh ở bên trái chị Hằng, chúng cùng nằm trong bầu trời phía tây Hai vệt sáng của chúng song song với vệt sáng mờ nhạt của những ngôi sao nền Nhưng dễ nhận ra là những vệt sáng ngắn, sáng do máy bay phát ra hướng tập trung về đường chân trời và Sân bay Quốc tế Hong Kong dường như mang lại một khuôn mẫu cho các vệt sáng thiên thể Tất nhiên, sự phản xạ của ánh đèn thành phố và đèn hiệu của tàu thuyền đã vạch nên những vệt sáng trên mặt nước Ánh đèn xe cộ đã làm phản chiếu các dây cáp treo của chiếc cầu Ting Kau

Ảnh: Peter Lau

GOES-P sẵn sàng rời bệ phóng

Trong tòa tháp dịch vụ di động tại Bệ phóng Complex 37 trên Sân bay Không quân Mũi Canaveral, ở Florida, bệ đỡ tên lửa rắn cho tên lửa Delta IV, dành để phóng vệ tinh GOES-P của NASA đang hạ dần xuống đế của tên lửa Đợt phóng vệ tinh dự kiến thực hiện vào hôm 1 tháng 3, 2010

Ảnh: NASA/Jack Pfaller

Vòng xoay Einstein

Đa số các thiên hà có một nhân thôi – nhưng sao thiên hà này có tới bốn nhân? Câu trả lời lạ lùng dẫn các nhà thiên văn đến chỗ kết luận rằng nhân của thiên hà bao quanh thậm chí còn không trông thấy trong bức ảnh này Vòng xoay ở giữa ảnh là ánh sáng phát ra từ một quasar ở phía sau Trường hấp dẫn của thiên hà nhìn thấy ở phía trước đã tách ánh sáng từ quasar xa xôi này thành bốn ảnh riêng biệt Quasar đó phải nằm thẳng hàng phía sau tâm của một thiên hà lớn để cho một ảnh ảo như thế này xuất hiện Hiệu ứng trên được gọi là thấu kính hấp dẫn, và trường hợp đặc biệt này được gọi là Vòng xoay Einstein Tuy nhiên, còn lạ hơn nữa là các ảnh của Vòng xoay Einstein biến thiên theo độ sáng tương đối, thỉnh thoảng được tăng cường bởi hiệu ứng vi thấu kính hấp dẫn của những ngôi sao đặc biệt nằm trong thiên hà ở phía trước Ảnh: J Rhoads (ASU), WIYN, AURA, NOAO, NSF

Trên bệ phóng 39A

Tàu con thoi vũ trụ Endeavour trên bệ phóng 39A thuộc Trung tâm Vũ trụ NASA Kennedy ở Mũi Canaveral, Florida Endeavour cùng phi hành đoàn của sứ mệnh STS-130 được phóng lên vào lúc 4:39 sáng, giờ miền Đông nước Mĩ, ngày chủ nhật 07/02/2010

Ảnh: NASA/Bill Ingalls

Tàu vũ trụ Endeavour rời bệ phóng

Tàu con thoi vũ trụ Endeavour đã thắp sáng bầu trời đêm khi nó rời bệ phóng 39A tại Trung tâm Vũ trụ Kenedy của NASA ở Florida Tải trọng chính đối với sứ mệnh STS-130 lên Trạm Không gian quốc tế là nút Tranquility (Thanh bình), một mudule áp lực sẽ cung cấp thêm một phòng nữa dành cho các thành viên phi hành đoàn và nhiều hệ thống điều kiện môi trường và

hỗ trợ sự sống của trạm Gắn với một đầu của Tranquility là một vòm bát úp, một khu vực làm việc độc đáo với sáu cửa sổ trên các mặt của nó và một cửa sổ ở trên nóc Nhà vòm tương tự như một gian cửa sổ tròn và sẽ cung cấp một góc quan sát cải thiện hơn rất nhiều của phần bên ngoài của trạm Tầm nhìn ra nhiều hướng sẽ cho phép phi hành đoàn theo dõi các chuyển động

vũ trụ và giám sát các hoạt động, đồng thời cung cấp một góc nhìn ngoạn mục của Trái đất và những thiên thể khác Module trên được chế tạo ở Turin, Italy, do Cơ quan Vũ trụ châu Âu đặt hàng từ Thales Alenia Space

Ảnh: NASA/Jim Grossmann

Quầng Mặt trời trên đất Campuchia Bạn có lần nào trông thấy một quầng hào quang xung quanh Mặt trời hay chưa? Cảnh đẹp khá phổ biến này xuất hiện khi những đám mây mỏng ở trên cao chứa hàng triệu tinh thể băng nhỏ xíu xâm chiếm phần lớn bầu trời Mỗi tinh thể băng tác dụng giống như một tiểu thấu kính Vì

đa số các tinh thể có hình dạng lục giác thuôn dài giống nhau, nên ánh sáng đi vào một mặt tinh thể và đi ra ở mặt phía bên kia bị khúc xạ 22 độ, tương ứng với bán kính của quầng hào quang Mặt trời Một quầng hào quang Mặt trăng tương tự có thể nhìn thấy vào ban đêm Ảnh trên, một quầng hào quang Mặt trời gần như hoàn chỉnh, được chụp trên ngọn đền Bayon ở Angkor, Campuchia Chính xác làm thế nào những tinh thể băng hình thành trong những đám mây vẫn là bí ẩn đang được nghiên cứu

Ảnh: Nagy Attila

Tàu vũ trụ Endeavour vút lên trong đêm

Thỉnh thoảng, tàu con thoi vũ trụ được phóng lên vào ban đêm Ảnh trên, tàu con thoi vũ trụ Endeavour rời bệ phóng trong những giờ khắc sáng sớm hôm chủ nhật, 07/02, từ Bệ phóng 39A ở Trung tâm Vũ trụ Kenedy, Florida, Hoa Kì, với đích đến là Trạm Không gian quốc tế (ISS) Phóng tàu vào ban đêm, có ích cho việc đi tới trạm vũ trụ một cách dễ dàng tại một vài thời điểm trong năm, thường tạo ra hình ảnh sáng rực rỡ cả một góc trời Tàu con thoi, như ở hình trên, lao vút lên bởi lượng khí thải khổng lồ và tiêu biểu phóng ra khi những tên lửa đẩy mạnh mẽ của tàu bắt đầu nâng tổ hợp vũ trụ nặng hai triệu kilogram vào quỹ đạo Trái đất Sứ mệnh của Endeavour, mang tên STS-130, là mang module Thanh bình (Tranquility) lên trạm

vũ trụ quốc tế Thanh bình sẽ cung cấp thêm một phòng làm việc cho các nhà du hành trên trạm vũ trụ và bao gồm một bộ cửa sổ lớn hình tròn được thiết kế để mang lại những tầm nhìn cải thiện hơn rất nhiều về hướng Trái đất, bầu trời đêm, và bản thân trạm vũ trụ quốc tế Ảnh: NASA

Sét trên núi lửa Sakurajima Tại sao núi lửa phun trào thỉnh thoảng lại sinh ra tia sét? Ảnh trên chụp ngọn núi lửa Sakurajima ở miền nam Nhật Bản đang phun trào hồi đầu tháng trước Các bọt magma quá nóng nên chúng phún ra dưới dạng đá lỏng từ bên dưới lòng đất thoát lên mặt đất Tuy nhiên, bức ảnh trên đặc biệt đáng chú ý vì những tia lửa sét xuất hiện gần chóp đỉnh núi lửa Tại sao xét xuất hiện thậm chí trong những cơn giông bình thường vẫn là đề tài đang nghiên cứu, và nguyên nhân của sét núi lửa còn mờ mịt hơn nữa Chắc chắn những tia lửa sét sẽ giúp trung hòa những khu vực tích điện trái dấu nhưng phân tách với nhau Một giả thuyết cho rằng bọt magma đang phun trào hoặc tro núi lửa tự chúng đã tích điện, và chuyển động của chúng tạo

ra những khu vực phân li điện tích như vậy Những giả thuyết khác cho rằng có lẽ sét núi lửa

là do các va chạm cảm ứng điện tích trong bụi núi lửa Sét thường xuất hiện ở đâu đó trên Trái đất, thông thường mỗi giây có hơn 40 tia sét xảy ra

Ảnh: Martin Rietze

Cụm sao M34 Cụm sao mở xinh đẹp này, M34, có kích thước khoảng bằng Mặt trăng tròn trên bầu trời Dễ dàng nhận ra với những kính thiên văn nhỏ, nó ở xa chừng 1800 năm ánh sáng trong chòm sao Perseus Ở khoảng cách đó, M34 trải ra khoảng 15 năm ánh sáng Được hình thành đồng thời

từ đám mây khí và bụi tại cùng vị trí ấy, toàn bộ các ngôi sao thuộc M34 có tuổi trẻ chừng 200 triệu năm Nhưng giống như mọi cụm sao mở khác đang quay trong mặt phẳng thiên hà của chúng ta, M34 cuối cùng sẽ bị phân tán ra khi nó chịu lực thủy triều hấp dẫn và chạm trán với những đám mây liên hành tinh và những ngôi sao khác thuộc Dải Ngân hà Hơn 4 tỉ năm trước, Mặt trời của chúng ta có khả năng đã hình thành trong một cụm sao mở tương tự Ảnh: Bob Franke

Bầu trời đêm Teide Tuyết đóng trên đỉnh núi lửa Teide phản xạ trên hồ nước trong cảnh bầu trời đêm trong veo gần như đối xứng này nhìn từ Canary Island Tenerife Sao Bắc cực tỏa sáng ngay trên đỉnh núi lúc ảnh được chụp, đồng thời bức ảnh còn ghi được vệt sáng của vệ tinh Iridium đang quay trên quỹ đạo đi qua vùng cực Tất nhiên, với camera đặt cố định trên giá đỡ ba chân, mỗi ngôi sao tự chúng tạo ra những vệt đồng tâm trong những thời gian phơi sáng dài, một sự phản ánh chuyển động quay tròn của Trái đất xung quanh trục của nó Thật vậy, bạn có thể cho thêm khoảng 4,5 giờ phơi sáng với bức ảnh này chỉ bởi việc trượt con trỏ trên hình Những đài thiên văn lớn còn khai thác lợi thế của bầu trời đêm tĩnh lặng trên quần đảo Canary

Ảnh: Daniel López

NASA phóng phi thuyền quan sát mặt trời

Đài quan sát Động lực học Mặt trời (SDO) của NASA đã được phóng lên bằng tên lửa Atlas V

từ Phức hợp Bệ phóng vũ trụ 41 lúc 10:23 giờ miền đông nước Mĩ, vào hôm thứ năm, 11/02/2010

Từ quỹ đạo địa tĩnh của nó, SDO sẽ hướng những thiết bị của nó lên mặt trăng, tiến hành nghiên cứu mang tính đột phá được trông đợi sẽ làm hé lộ sự hoạt động bên trong của mặt trời bằng cách liên tục chụp lấy những bức ảnh phân giải cao, thu thập số ghi từ bên trong mặt trời

và đo hoạt động từ trường của nó Dữ liệu này được trông đợi mang đến cho các nhà nghiên cứu kiến thức cần thiết để dự báo bão mặt trời và những hoạt động khác trên mặt trời có thể ảnh hưởng đến phi thuyền trên quỹ đạo, các nhà du hành trên Trạm Vũ trụ quốc tế và những

hệ thống điện tử và hệ thống khác trên Trái đất

Ảnh: Pat Corkery/United Launch Alliance

Cái bóng của tàu con thoi

Ở một vị trí rất độc đáo phía trên đường chân trời nhiều màu sắc của Trái đất, cái bóng của tàu con thoi vũ trụ Endeavour hiện rõ trong bức ảnh này, do một thành viên phi hành đoàn Viễn chinh 22 trên Trạm Vũ trụ quốc tế chụp, khi tàu con thoi tiến tới vị trí neo đậu của nó vào hôm

9 tháng 2, trong sứ mệnh STS-130

Ảnh: NASA

Đường lên thiên đàng

Sứ mệnh tàu con thoi vũ trụ thứ 32 lên Trạm Vũ trụ quốc tế, STS-130, đã rời hành tinh Trái đất vào hôm 8 tháng 2 Hành trình xuất phát vào lúc sáng sớm từ bệ phóng 39A thuộc Trung tâm Vũ trụ Kenedy đã để lại cung sáng dài, duyên dáng, lượn về phía đông, trong bức ảnh phơi sáng 2 phút này Với góc nhìn lí tưởng, bức ảnh cũng thể hiện ảnh phản xạ dưới mặt nước của cung sáng nhìn từ chiếc cầu Intracoastal Waterway ở Ponte Vedra, Florida, cách địa điểm phóng tàu khoảng 115 dặm về phía bắc Phong cảnh bầu trời nền là một Mặt trăng khuyết lưỡi liềm và các ngôi sao để lại vết dịch chuyển ngắn của chúng trên nền trời vẫn còn tối Vệt sao sáng nhất nằm gần mặt trăng là của ngôi sao siêu kềnh đỏ Antares, sao alpha của chòm sao Scorpius [Bọ cạp]

Ảnh: James Vernacotola