infectious diseases in pregnacy

Những bệnh nhiễm khuẩn thường gặp trong thai nghén Lê Thị Thanh Vân BM Phụ Sản Trường Đại học Y Hà Nội... Một số mần bệnh gây nhiễm khuẩnTrong tử cung - Nhiễm khuẩn qua rau: Rubella, Vi

Những bệnh nhiễm khuẩn thường gặp trong thai nghén

Lê Thị Thanh Vân

BM Phụ Sản Trường Đại học Y Hà Nội

Nhiễm khuẩn thai

-Đẻ non

- chết lưu

-Viêm gan, HIV

Một số mần bệnh gây nhiễm khuẩn

Trong tử

cung

- Nhiễm khuẩn qua rau: Rubella, Viêm gan B, Cytomegalovirus, giang mai, toxoplasmosis, sốt rét , HIV

- Viêm màng ối, vi khuẩn kết hợp với vỡ ối hay chưa vỡ ối

Trong

khi đẻ

Nhiễm khuẩn do đường máu ngược dòng do vỡ

ối , viêm màng rau; Lậu, hespes, HPV ,HIV,Chlammydia , Liên cầu tan huyết nhóm B , Nhiễm khuẩn ngoài đường sinh dục : Tụ cầu vàng,

E coli , các loại vi khuẩn

Sau sinh Truyền từ mẹ : Tụ cầu, virus

Những bệnh nhiễm khuẩn

 VRT và thai nghén

 Viêm đường tiết niệu và thai nghén

 Bệnh nhiễm virus:Viêm ganB, HIV,HPV, hèrpes, rubella,,,

 Bệnh nhiễm vi Khuẩn: lậu cầu , giang mai,

 Bệnh nhiễm Ký sinh trùng Toxoplasmose

Nhiễm khuẩn sơ sinh

 Sớm : 3 ngày đầu sau đẻ: Trẻ lừ đừ, bỏ bú,

nôn,nhiệt độ dao động, vàng da sớm , viêm da ,

chậm tiêu

 Muộn : từ ngày 4-5 sau đẻ, thường do lây nhiễm sau đẻ, nhiễm khuẩn huyết nặng , viêm màng não, nhiễm khuẩn tại chỗ: hô hấp, da, tiết niệu, xương khớp, nhiễm khuẩn rốn,viêm mắt

 Vỡ RT viêm 20% 24h đầu 70% sau 48h.

 Thường gây VPM toàn thể

 Sẩy thai, chết lưu

VRT thai 3 tháng đầu

Triệu chứng

Cơ năng:

 Nôn: Nhầm với nghén

 Sốt, đau quanh rốn , khư trú HCP

 Không có dấu hiệu dọa xảy thai

Thực thể

 TC mền tương ứng tuổi thai

 Mac-burney +

VRT 3 tháng giữa và cuối

 Sốt, nhiễm khuẩn

 Đau bụng thay đổi từ HCP - Mạng sườn P

 Ấn tử cung TP , Nằm nghiêng T

 TC có cơn đau, cơn co TC nhẹ

 CTC không thay đổi

 Thai trong tử cung , tim thai +

Chẩn đoán

 CTM : CTBC, CRP

 Siêu Âm : ruột thừa, thai

 Chụp X Quang , MRI theo chỉ định

Chẩn đoán phân biệt:

 Dọa xẩy thai

Hướng xử trí

 Xử trí sớm, theo dõi sát

 Đề phòng gây sẩy thai, đẻ non

 Dùng KS phối hợp liều cao, theo KSĐ

 Mổ nội soi, Mổ bụng, cắt ruột thừa

 Không kết hợp mổ lấy thai , nạo phá thai

 Thuốc giảm co

 Bất thường đường TN trước khi có thai

 Nhiễm khuẩn khi có thai, khi đẻ.

 Đái đường, đẻ nhiều lần, mẹ lớn tuổi

Chẩn đoán

 Tổng phân tích nước tiểu: HC,BC, protein, nitrite

 Cấy vi khuẩn trong nước tiểu: nước tiểu buổi

sáng, bãi thứ 2, sau khi hạn chế uống nước, bảo quản 4 ºC, không quá 30 ph

 KQ: BC>50000/ml, VK.1000000/ml

Viêm bàng quang cấp

 Hay gặp sau đẻ

 Đái khó do chèn ép

 Đái buốt do viêm nấm ÂĐ

 Cấy nước tiểu chẩn đoán

 Amoxiclin 500mgx3l/ngày trong 3 ngày

 Tái phát phải cấy nước tiểu – KSĐ

 Điều trị dự phòng tái phát : Kháng sinh 1l/ngày trong suốt thai kỳ còn lại và 2 tuần sau đẻ

VIêm thận bể thận cấp

 Tổn thương bể thận , có thể nhu mô thận

 Tỷ lệ cao (20%) thai phụ có TS nhiễm khuẩn đường tiết niệu

 Xảy ra tháng thứ 5 – khi đẻ

 Thường 1 bên , bên phải (>50%)

 Mần bệnh E Coli (90%), Klebsilla, proteus

 Choáng, nhiễm trùng nhiễm độc

 Điểm bể thận, niệu quản giữa đau

 Cơn co TC+/- CTC bình thường

 XN nước tiểu

Chẩn đoán phân biệt

 VRT- mức độ nhiễm khuẩn ít nặng nề hơn

 Trong CD: Rau bong non, không sốt, ra máu

 Vỡ tử cung

 Hậu sản: Viêm NMTC, viêm PMTK

 Viêm phúc mạc toàn thể

Tiến triển và biến chứng

 Sốc nhiễm khuẩn

 Tăng HA

 Sẩy thai, đẻ non, thai lưu

 Rau bong non trong CD

 Trẻ nhẹ cân

 Tử vong chu sinh

Điều trị

 Nằm viện

 Theo dõi nước tiểu 24h

 Hồi sức

 Kháng sinh liều cao kéo dài (ít nhất 3 tuần)

 Xét nghiệm nước tiểu, máu sau 48h –hiệu quả điều trị

 Kiểm tra hàng tháng –tái phát

 Kiểm tra và điều trị sơ sinh

 Phẫu thuật ngoại khoa

Viêm gan B

 Người lành mang virus 11-24%

 HBeAg + : nhiễm khuẩn cao nhất , truyền cho con 80-90%,màn tính 65-72%

 HBsAg +, HBeAg – 5% lây cho con

 Tỷ lệ truyền M-C: 20-30%: trong khi có thai , khi đẻ , sau đẻ

 Trẻ em mang virus: bình thường khi bé, viêm gan khi lớn –xơ gan , gan mãn tính

Đường lây truyền

 Qua đường tình dục

 Đường máu

 Mẹ sang con : qua rau, khi đẻ , sữa mẹ

 Nguy cơ nhiễm

 Tiêm chích ma túy

 Mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục

 Cán bộ Y tế tiếp xúc BN

 Gia đình , bạn tình VGB

Chẩn đoán

Thời kỳ ủ bệnh 2-4 tuần chỉ mệt mỏi, chán ăn

TK phát bệnh : mệt mỏi chán ăn, đau vùng thượng vị , nôn

 nước tiểu vàng, ít ,

 vàng da vàng mắt , ngứa toàn thận

 Gan to, đau vùng gan

 XN đặc hiệu : HBsAg, HBeAg, PCA

 XN không đặc hiệu ; men gan tăng cao, tăng

Chẩn đoán phân biệt

 ứ mật do thai nghén : tái phát

 NHiễm khuẩn TN

 Tiền sản giật nặng

Hậu quả và biến chứng

 Viêm gan tối cấp: tử vong 80%

 Viêm gan cấp

 Suy chức năng gan , thiếu yếu tố đông máu

 Hôn mê gan

 Xơ gan ung thư gan

 Dị dạng thai, sẩy thai, đẻ non, thai lưu

Nguy cơ lây truyền cho con

XN KT 3 tháng cuối Nguy cơ lây

HT-vaccinHT- vaccineTheo dõi

Theo dõi

Điều trị

 Điều trị triệu chứng và dự phòng

 Nghỉ ngơi dinh dưỡng tốt , lợi tiểu đông y

 Điều trị RLđông máu

Vaccin phòng lây cho con

Khi sinh Vaccin 1+

Globulin đặc hiệu 100UI

 Đại dịch , không ngừng gia tăng

 VN trong danh sách nguy cơ bùng phát

 HIV nhóm nhân chậm (lentivirrus),retrovirus, gây suy giảm miễn dịch , tiêu hủy các TB MD tạo nhiễm trùng

cơ hội, RL thần kinh, khối u

 AIDS: Hội chứng suy giảm MD mắc phải, GĐ muộn của bệnh HIV gây tử vong

Các phương thức lây truyến HIV

 Quan hệ tình dục (30%VN,90% TG ) Nam truyền

nữ cao hơn 4 lần, người viêm đường SD cao hơn

20 lần

 Đường máu , truyến máu , tiêm, ma túy

 Lây truyền mẹ con

Giai đoạn lâm sàng

lympho toàn thân.

trùng hô hấp trên tái phát, Zona.

rõ nguyên nhân trên 1 tháng lao phổi , nhiễm trùng xương khớp Nằm liệt giường dưới 50% ngày / tháng.

chảy mãn tính, sốt kéo dài Nhiễm khuẩn nặng, viêm phổi, phế quản, nằm liệt giường trên 50% ngày /tháng

Xét nghiệm chẩn đoán

Phương pháp gián tiếp ( Kháng thể)

 sàng lọc: ngưng kết hạt vi lượng (Serodia),MD gắn men ( ELISA)

 XN khẳng định: Western Blot:, MiD huỳnh quang, kết tủa MD phóng xạ

 Phương pháp trực tiếp : Kháng nguyên P24, nuôi cấy phân lập virus PCA khuyếch đại chuỗi tìm AND hay ARN

Thuốc ART

nucleoside: Ức chế tổng hợp ADN của HIV bởi

enzyme sao chép ngược, Zidovudine (AZT),

Stavudine (d4T), Lamivudine (3TC), Didanosine, Abacavir, Combivir

không phải nucleoside: Nevirapine, Efavirenz

Lopinavir, Ritonavir

 Hiện nay đang nghiên cứu nhóm thuốc ức chê

Phương thức lây truyền mẹ-con

 Trong tử cung

Qua bánh rau,từ 3 tháng đầu-đủ tháng

 Trong chuyển dạ:Tổn thương ống đẻ , mở CTC , thủ thuật, ối vỡ 2%/1h ối vỡ

 Sữa mẹ:

Lây truyền mẹ con

Yếu tố nguy cơ

MTS Sử dụng ma túy, thuốc lá, tình dục không an toàn, nhiều bạn tình trong khi mang thai làm tăng nguy cơ LTMC

đầu thai , lấy máu da đầu thai thử pH, forceps ventouse, tăng

Ảnh hưởng HIV-Thai nghén

 Sảy thai, chết lưu, thai dị dạng , đẻ non,

 Nhiễm HIV, nhiễm trùng cơ hội

 Giảm miễn dịch cho mẹ

 Bệnh tiến triển nhanh , nặng hơn

Can thiệp phòng LTMC

 Khuyến khích thai phụ thử HIV phát hiện sớm.Tư vấn và điều trị LTMC

 Thực hành sản khoa

 Tuân thủ nguyên tắc chung trong CD

 Thái độ nhân viên y tế gia đình bệnh nhân

 Tránh tổn thương mẹ và thai : không thủ thuật, không bấm ối sớm , không hút nhớt

 Tắm trẻ sơ sinh sớm

 Tư vấn trước đẻ, trong đẻ và sau đẻ

 Quản lý, theo dõi sản phụ và thai nhi nhiễm HIV

 Phương tiện kỹ thuật tốt

 Mổ khi chưa có chuyển dạ

 Triệt sản

 Tránh thai

Human papilomavirrus (HPV)

 100 nhóm , 30 tổn thương SD-hậu môn, 15-20

nhóm gây ung thư: 16,18,45 ung thư CTC, HPV 6,11 gây sùi ÂH,ÂĐ

 Nguy cơ lây nhiễm cao , ngay khi GH, bao cao su không phòng bệnh hoàn toàn

 Cơ chế nhiễm HPV; Bề mặt tổn thương – vào lớp đáy tổn thương Virus lắp ghép vào TBgaay tổn thương bề mặt

Điều trị

 Tại chỗ : podophyllin 33% trong dầu paraphin đắp tại chỗ trong 3h, rửa sạch 3-4 đợt cách nhau 15

ngày , cHống chỉ định người có thai –gây dị dạng

 fluoro-uracile5%bôi tối và rửa sạch sáng sau4-5 đợt cách 4 ngày, Chống chỉ định GH

 Phẫu thuật cắt , đốt sùi bằng laser

 Đẻ đễ lây cho con

Phòng bệnh

 Vacccin HPV16.18

 Gardacil-MSD ngừa 4 typ: 6,11,16,18

 Cervarix-GSK ngừa HPV16,18

 Typ I : bệnh não , miệng,mắt

 Typ II: Cơ quan SD,hậu môn , sơ sinh

 Yếu tố thuận lợi : mức sống thấp, nhiều bạn tình , quan hệ đồng giới

 Ảnh hưởng thai: qua bánh rau, đa số qua đường

ÂĐ khi đẻ, sau ối vỡ 6h

Chẩn đoán

 Dh nhiễm bệnh nguyên phát :

 ủ bệnh 6 ngày , không điển hình

 Tại chỗ : Tổn thương da , viêm ÂH,ÂĐ, đau TSM,ổ nhú , loét ,rụng sau 8 ngày, tái phát

 Toàn thân: sốt, đau cơ , viêm màng não

 Tự hết tr/ch sau 3 tuần, đào thải VR 2-3 tuần

 Tái nhiễm ít , triệu chứng kín đáo

 XN: Huyết thanh, Virus, Tế bào , nuôi cấy

Ảnh hưởng thai nhi

 Sảy thai, đẻ non, thai lưu, rau bong non, gây dị dạng ( não bé , viêm kết mạc, viêm da

Điều trị

- Mổ lấy thai : nhiễm cấp, tổn thương SD

- Thuốc kháng virus : Acyclovir 10mg/ kg/ 3l /ngày trong 10-14 ngày

 Gây dị dạng thai (não ) nếu mới nhiễm trong 24 tuần đầu – phá thai cao nhất 5-8 tuần

 XN : mới nhiễm, tái nhiễm hay nhiễm từ lâu

 Nhiễm rubeola bẩm sinh :

 Phôi: Mắt(đục thủy tinh thể),Tim (còn ống ĐM) tai (điếc )

 Thai nhi : Viêm gan, viêm phổi kẽ, giảm tiểu cầu, thai nhẹ cân SDD, xơ gan, vôi hóa xương đùi

Điều trị

 Gamma globulin 2 mũi cách nhau 48h – ít tác dụng

 Phòng bệnh: vaccin cho người IgG <20U/l

 Tiêm ngày 5 sau hành kinh, tránh thai ít nhất 3 tháng

 Có thai phải phá thai, theo dõi thai chẩn đoán trước sinh

Giang Mai

 Xoắn khuẩn Treponema pallindum

 Lây truyền; đường tình dục tổn thương da, qua

 Bộ 3 Hutchinson: răng, viêm giác mạc,điếc do tổn

Chẩn đoán

 Ủ bệnh 3 tuần- 3tháng

 Gđ I: chancre, loét, tự khỏi, sẹo sau 3-6 uần

 Gđ II: ban giang mai lan tóa sau 2-12 tuần

 GđIII: Tổn thương phủ tạng tạo gôm GM

 Tìm VK bệnh phẩm phỏng da, chancre, máu

 Kháng thể : PRP, VDRL, TPHA

 Cố định xoắn khuẩn: Nelson

Điều trị

 Penixillin G 2,4 tr đv/ngày liều duy nhất

 Biclinocillin 1 tr/ngày x15 ngyaf 2 đợt Đợt 1càng sớm càng tốt , đợt 2 cuối tháng 6 thai nghén

 Erythromycin 500mg 4v ngày trong 20 ngày

 GPB bánh rau

 Điều trị sơ sinh:1 liều duy nhất

Lậu cầu

 Cầu khuẩn

 Lây qua đường tình dục

 ảnh hưởng thai: Xẩy thai , đẻ non, viêm màng ối,ối

vỡ sớm Viêm da, viêm kết mạc cấp sơ sinh ,

nhiễm khuẩn hậu sản

 Hay két hượp với Trichomonas, chlamydia

Chẩn đoán

 Viêm SD, tiết niệu

 Khi hư nhiều , mủ

 Viêm bàng quang , niệu đạo cấp

 Khám bạn tình

 Soi tươi, nuôi cấy , huyết thanh

 Rửa mắt muối sinh lý 5l/ngày

 Ceftriazon 25-50mg/kg TM hay bắp 1 liều

 Phòng bệnh

Toxoplasmose

 Ký sinh trùng , trung gian truyền bệnh là mèo

 Người lành mang bệnh cao 60-80%không có triệu chứng

 Mắc khi có thai lây qua rau thai cao(65%) nhiễm trong 3 tháng cuối

 Gây xảy thai, chết lưu

 Dị dạng thai

Chẩn đoán

 Không đặc trưng, sốt, mệt , dấu hiệu gan lách

 Trẻ nhiễm bệnh: Biến đổi hộp sọ (não úng thủy ,

nhiễm vôi não thất), mắt (mắt nhỏ, mắt lệch , teo TK thị giác ), gan lách to

 Sốt suy nhược , thiếu máu, tăng BC

 XN: Tìm KST trong rau, cuống rốn, dịch não tủy Huyết thanh IgM,IgG2 lần cách nhau 3 tuần

 Siêu âm , chọc ối

Điều trị

 Điều trị trong khi có thai giảm 50% tai biến cho

con: Spiramycin 50-100mg/kg 3l/ng, liên tục hay ngắt quãng

 Sơ sinh : XN+điều trị

 Pyrimethamin 1mg/kg/ng+ sulfadiazin, spiramycin

21 ng/đợt + prenissolon , a folic

 Phá thai : Tỷ lệ bất thường con 1/7 nếu điều trị - tư vấn ,quyết định

Lao

 Lao phổi,lao xương , lao sd (1-1,5%)

 Bệnh lao không nặng lên khi có thai , không có biến chứng cho thai ,

 Điều trị như thời gian có không thai rifamicin gây dị dạng tránh dùng 3 tháng đầu

Điều trị

 Chẩn đoán và điều trị trước khi có thai

 Chẩn đoán trong khi có thai : soi phế quản, lấy bệnh phẩm XNVKthay thể chụp XQ

 Đẻ đường  Đ, suy hô hấp nặng làm forrceps

 Chống chỉ định bú me, cach ly me nếu XN+

Sốt rét

 Vùng sốt rét + sốt, nhức đầu, co giật : sốt rét hay TSG Không loại trừ được ĐT cả 2

 Plasmodium falciparum, P.Vivax Trung gian

truyền bệnh muỗi anophen

 Truyền qua bánh rau gây SR bẩm sinh

 Có thai, SR nặng có b/c: hạ đường huyết, phù

phổi , thiếu máu, hôn mê

 Thai chết lưu, xảy thai đẻ non , thai chậm phát triển

Chẩn đoán

- Ủ bệnh 5-10 ng khg có triệu chứng

- Xâm lấn : đau dạ dày sốt liên tục

- Toàn thân : 3 gđ sốt rét, sốt nóng , ra mồ hôi

- Chưa có B/C sốt, ớn lạnh,đau đầu , đau cơ khớp , lách to

- Biến chứng nặng ; SR+hôn mê, thiếu máu , co

giật vàng da

- XN Phiến đồ máu ngoại vi

-Điều trị

 Thuốc : Quinin , cloroquin

 Sản : 3 tháng đầu : chống nôn, hạ sốt , đề phòng xảy thai

 3 tháng cuối : theo dõi chuyển dạ

 Mổ lấy thai

 Tránh tổn thương da trẻ

 Không vuốt máu dây rốn

 XN máu rốn, máu rau thai

Listeria và Thai nghén

 Listeria monocytogenesis, Gram+ có mặt khắp

nơi, người lành mang bệnh

 Nhiễm bệnh do tiếp xúc với thực phẩm và nguồn nước

 Truyền qua thai : qua rau thai, qua đường ÂĐ khi CD

 Xảy thai, đẻ non , chết lưu

 Thai nhiễm khuẩn nặng trong tử cung , sơ sinh suy hô hấp , tử vong và di chứng cao

Chẩn đoán và điều trị

 Sốt : có thai và sốt phải nghĩ đến listeria

 Triệu chứng như cúm

 Suy thai không rõ nguyên nhân , nước ối đục

 Cấy máu, cấy nước tiểu , CTC, sản dịch

 Sơ sinh: viêm não, màng não, viêm màng tim,

 Lấy bệnh phẩm ở các lỗ tự nhiên

 Penicilin , ampicilin , erythromycin Nếu chẩn đoán chắc chắn điều trị đên khi đẻ

Nấm và thai nghén

 Candida Albicans, tropica, Krussei

 15% nhiễm nấm , có thai tăng 30%

Chẩn đoán

 Ngứa, rát

 Khí hư bột bám vào ÂH, ÂĐ, nếp bẹn

 ÂH, ÂĐ viêm,đỏ sẫm , lau khí hư rớm máu , bắt màu lugol nham nhở , pH<4,5

 Soi tươi bào tử nấm có mần , chồi

 Nấm bộ phận tay, tóc ,tiêu hóa

 Khám chồng

Điều trị

 Cả 2 vợ chồng

 Toàn thân và tại chỗ

 Thay đổi môi trường

 Thuốc kháng nấm : có thai chỉ dùng đặt tại chỗ , sau 12 tuần

 Nystatin , Mycosstatin , myconazol