Khí tượng biển - Chương 1 doc

Môn học này được chia thành hai học phần: Học phần I đề cập đến những kiến thức cơ bản của Vật lý khí quyển, thời tiết và khí hậu, bao gồm: - Giới thiệu chung, các yếu tố khí tượng cơ bả

LỜI NÓI ĐẦU

Trên khung chương trình Đào tạo ngành Kỹ thuật bờ biển, được thành lập theo dự án

“Nâng cao năng lực đào tạo ngành Kỹ thuật bờ biển tại Trường Đại học Thủy lợi” do Chính phủ Hà Lan tài trợ, môn “Khí tượng biển” sẽ được giảng dạy cho chuyên ngành

“Quản lý tổng hợp dải ven biển” với 04 đơn vị học trình do Bộ môn Tính Toán Thủy văn Khoa Thủy Văn – Môi trường đảm nhận giảng dạy

Bộ môn Tính Toán Thủy Văn đã tiến hành hội thảo, xây dựng đề cương môn học, gửi tới Khoa chủ quản và phân công Thạc sĩ Phạm Đức Nghĩa, giảng viên chính thuộc Bộ môn Tính Toán Thủy Văn chủ biên

Tập bài giảng này được biên soạn theo đề cương chi tiết môn học “Khí tượng biển” đã được Bộ môn Tính toán Thủy văn Khoa Thủy văn – Môi trường thông qua Tham gia biên soạn tập bài giảng này còn có các cán bộ, chuyên gia của Trung Tâm Khí tượng Thủy Văn biển thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường

Nội dung môn học gồm 07 chương, trong đó:

Thạc sỹ Phạm Đức Nghĩa, GVC Khoa Thuỷ văn – Môi trường, biên soạn: chương I, chương II, chương III, chương IV, tiết 1 &3 của chương VI, chương VII Tiến sỹ Bùi Xuân Thông, Trung Tâm Khí tượng Thủy Văn biển, biên soạn: chương V, tiết 2 của chương VI, tiết 1 của chương VII

Môn học này được chia thành hai học phần:

Học phần I đề cập đến những kiến thức cơ bản của Vật lý khí quyển, thời tiết và khí hậu, bao gồm:

- Giới thiệu chung, các yếu tố khí tượng cơ bản và phương trình trạng thái của không khí

- Thành phần và cấu trúc khí quyển, các dòng bức xạ trong khí quyển, chế độ nhiệt của đất nước và không khí

- Cơ sở về nhiệt lực học, động lực học khí quyển và tuần hoàn nước trong thiên nhiên

- Hoàn lưu khí quyển nói chung, các khối không khí thay phiên nhau ảnh hưởng đến nước ta và gió mùa trong điều kiện Việt Nam

Học phần II đề cập về một số đặc điểm cơ bản của Khí tượng biển Đông, bao gồm:

- Những điều cơ bản về mối tương tác giữa biển – khí quyển

- Thời tiết, các hình thế thời tiết cơ bản và hệ quả của sự tương tác biển - khí quyển trên Biển Đông

- Khí hậu, các nhân tố hình thành khí hậu, đặc điểm chung và các đặc trưng yếu tố khí hậu của miền khí hậu Biển Đông

Do thời gian và trình độ còn hạn chế, tập bài giảng này chắc chắn còn có nhiều sai sót, mong được sự đóng góp quý báu của các bạn đồng nghiệp Chúng tôi hy vọng rằng tập bài giảng này sẽ được bổ khuyết dần và ngày càng có thể đáp ứng tốt hơn theo yêu cầu đào tạo của ngành Kỹ thuật bờ biển nói riêng và các các ngành khoa học

Tập thể tác giả

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 2

CHƯƠNG I MỞ ĐẦU 7

1.1 Khí tượng học là gì ? 7

1.1.1 Khí tượng học và phương pháp nghiên cứu 7

1.1.2 Các bộ môn của Khí tượng học 7

1.1.3 Sơ lược về lịch sử phát triển của Khí tượng học 8

1.2 Các yếu tố khí tượng cơ bản 9

1.2.1 Nhiệt độ không khí 10

1.2.2 Áp suất khí quyển 10

1.2.3 Độ ẩm không khí 10

1.2.4 Gió 12

1.2.5 Mây 13

1.2.6 Mưa 14

1.2.7 Tầm nhìn xa 14

1.3 Phương trình trạng thái của không khí 14

1.3.1 Phương trình trạng thái của không khí khô 14

1.3.2 Phương trình trạng thái của hơi nước và quan hệ giữa các đặc trưng độ ẩm của không khí 16

1.3.3 Phương trình trạng thái của không khí ẩm - Nhiệt độ ảo 18

CÂU HỎI CUỐI CHƯƠNG I 20

CHƯƠNG II BỨC XẠ TRONG KHÍ QUYỂN 21

2.1 Thành phần và cấu trúc khí quyển 21

2.1.1 Thành phần không khí 21

2.1.2 Cấu trúc khí quyển theo chiều thẳng đứng 21

2.1.3 Cấu trúc khí quyển theo chiều nằm ngang 25

2.2 Các dòng bức xạ trong khí quyển 29

2.2.1 Bức xạ mặt trời 29

2.2.2 Bức xạ mặt đất và bức xạ khí quyển 46

2.2.3 Cân bằng bức xạ 48

2.3 Chế độ nhiệt của đất, nước và không khí 51

2.3.1 Sự nóng lên và lạnh đi của các vùng đất, nước và không khí 51

2.3.2 Quá trình truyền nhiệt vào trong lòng đất, nước và không khí 52

2.3.3 Sự diễn biến nhiệt độ của bề mặt và không khí theo thời gian và không gian 59

2.3.4 Sự biến đổi của nhiệt độ không khí theo thời gian và không gian 61

CÂU HỎI CUỐI CHƯƠNG II 65

CHƯƠNG III CƠ SỞ NHIỆT ĐỘNG LỰC HỌC KHÍ QUYỂN 66

3.1 Cơ sở nhiệt lực học khí quyển 66

3.1.1 Các quá trình đoạn nhiệt của không khí 66

3.2 Cơ sở động lực học khí quyển 91

3.2.1 Trường khí áp 91

3.3 Tuần hoàn của nước trong thiên nhiên 110

3.3.1 Bốc hơi 111

3.3.2 Ngưng kết 120

3.3.3 Nước rơi khí quyển 130

CÂU HỎI CUỐI CHƯƠNG III 136

CHƯƠNG IV HOÀN LƯU KHÍ QUYỂN 138

4.1 Hoàn lưu chung khí quyển 138

4.1.1 Sơ đồ hoàn lưu chung khí quyển 138

4.1.2 Vài nét đặc trưng hoàn lưu ở các đới vĩ độ 147

4.1.3 Xoáy thuận nhiệt đới, bão 150

4.2 Các khối không khí ở Bắc bán cầu và ảnh hưởng của chúng đến Việt Nam 155

4.2.1 Các khối không khí ở Bắc bán cầu 155

4.2.2 Các khối không khí ảnh hưởng đến Việt Nam 155

4.3 Gió mùa trong điều kiện Việt Nam 157

4.3.1 Khí hậu Việt nam là khí hậu nhiệt đới gió mùa 157

4.3.2 Vai trò của gió mùa trong sự hình thành khí hậu Việt Nam 159

4.3.3 Gió mùa trong điều kiện Việt Nam và vai trò của nó trong sự hình

thành khí hậu 162

CÂU HỎI CUỐI CHƯƠNG IV 164

CHƯƠNG V TƯƠNG TÁC BIỂN – KHÍ QUYỂN 166

5.1 Hệ thống biển – khí quyển với các quy mô tương tác 166

5.1.1 Hệ thống biển – khí quyển là gì 166

5.2 Lớp biên sát mặt biển – Các đặc trưng động lực của lớp biên 170

5.2.1 Các đặc trưng của lớp ma sát 170

5.3 Gió và dòng chảy gió trong lớp biển – khí quyển 174

5.3.1 Tác động gió trên bề mặt biển 174

5.3.2 Các đặc trưng chế độ gió 175

5.3.3 Lý thuyết Ecman về dòng chảy gió 176

5.4 Phương pháp thực nghiệm Ecman xác định dòng chảy gió 178

5.4.1 Giới thiệu chung 178

5.4.2 Phương pháp thực nghiệm Ecman xác định dòng chảy gió 179

CÂU HỎI CUỐI CHƯƠNG V 184

CHƯƠNG VI THỜI TIẾT BIỂN ĐÔNG 185

6.1 Thời tiết và hình thế thời tiết 185

6.1.1 Các công cụ phân tích và dự báo thời tiết 185

6.1.2 Kiểm tra và sửa chữa số liệu đo đạc 188

6.1.3 Phân tích và dự báo hình thế si nốp 189

6.2 Các loại hình thế thời tiết trên khu vực Biển Đông 204

6.2.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên Biển Đông 204

6.2.2 Quan điểm chung về phân loại các hình thế thời tiết trên Biển Đông 205

6.2.3 Kết quả phân loại hình thế thời tiết trên Biển Đông 205

6.2.4 Hệ thống mây tích với các hiện tượng thời tiết dông, lốc, mưa đá và vòi rồng 239

6.3 Hệ quả của sự tương tác biển – khí quyển trên biển Đông 241

6.3.1 Hoàn lưu biển 241

6.3.2 Chế độ nhiệt muối 243

CÂU HỎI CUỐI CHƯƠNG VI 243

CHƯƠNG VII KHÍ HẬU BIỂN ĐÔNG 245

7.1 Các nhân tố hình thành khí hậu 245

7.1.1 Bức xạ mặt trời 245

7.1.2 Hoàn lưu khí quyển 249

7.1.3 Điều kiện mặt đệm 255

7.2 Đặc điểm chung của các vùng khí hậu Biển Đông 259

7.2.1 Khí hậu vùng ven biển 260

7.2.2 Khí hậu vùng phía Bắc Biển Đông 260

7.2.3 Khí hậu vùng Nam Biển Đông 261

7.3 Các đặc trưng khí hậu của biển Đông 262

7.3.1 Trường áp và trường gió 262

7.3.2 Trường nhiệt ẩm 264

CÂU HỎI CUỐI CHƯƠNG VII 267

TÀI LIỆU THAM KHẢO 268

CHƯƠNG I MỞ ĐẦU

1.1 Khí tượng học là gì ?

1.1.1 Khí tượng học và phương pháp nghiên cứu

Khí tượng học là một ngành khoa học chuyên nghiên cứu về các hiện tượng và các quá trình khí quyển Vì đi sâu vào nghiên cứu và giải thích bản chất vật lý của mọi hiện tượng, mọi quá trình khí quyển diễn ra trong khí quyển và trên bề mặt trái đất nên Khí tượng học còn được gọi là Vật lý khí quyển

Đối tượng nghiên cứu của Khí tượng học chính là các hiện tượng, các quá trình vật lý diễn ra trong khí quyển và trên bề mặt trái đất Mục đích nghiên cứu của Khí tượng học nhằm nắm được quy luật diễn biến của khí quyển để chinh phục khí quyển phục vụ cho lợi ích và mọi hoạt động của con người

Nhiệm vụ của Khí tượng học không phải chỉ nghiên cứu các hiện tượng, các quá trình khí quyển để lợi dụng, khai thác những điều kiện thuận lợi của chúng mà còn phải đề ra và kiện toàn các biện pháp ngăn ngừa, khống chế các ảnh hưởng bất lợi của chúng

Phương pháp nghiên cứu của Khí tượng học bao gồm 3 phương pháp cơ bản, đó là:

Phương pháp quan trắc: Đây là phương pháp nghiên cứu cơ bản nhất của Khí

tượng học Phương pháp này tiến hành đo đạc, khảo sát quan hệ giữa các yếu tố khí tượng nhằm mô tả các quá trình, các hiện tượng xảy ra trong khí quyển và trên bề mặt trái đất Quan trắc khí tượng được tiến hành trên mạng lưới các đài trạm khí tượng được tổ chức trên khắp bề mặt trái đất liên tục quan trắc trạng thái khí quyển trong suốt bề dày của nó

Phương pháp thực nghiệm: Theo phương pháp này, người ta tiến hành xây dựng

các “buồng khí hậu nhân tạo”, trong đó có thể tạo ra được những điều kiện khí tượng tương tự như ở các vùng khác nhau trên trái đất Trên cơ sở đó, nghiên cứu và đưa ra được những biện pháp ngăn ngừa, phòng tránh các hiện tượng và quá trình tiêu cực trong tự nhiên, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển

Phương pháp toán học: Đây là phương pháp sử dụng các thành tựu của toán học,

thiết lập các mô hình toán để tổng hợp số liệu, phát hiện và xác lập các mối quan hệ có quy luật giữa các hiện tượng riêng biệt để giải thích và cảnh báo, dự báo các quá trình khí quyển giúp con người khống chế và cải tạo nó nhằm phục vụ cho lợi ích của mình

1.1.2 Các bộ môn của Khí tượng học

Dựa vào các vấn đề nghiên cứu, các phương pháp nghiên cứu được sử dụng, người ta phân chia khoa học khí tượng thành các bộ môn sau:

1) Khí tượng si nốp (Khí tượng dự báo):

Khí tượng si nốp hay là khoa học thời tiết và dự báo thời tiết là môn khoa học về những nguyên nhân của điều kiện thời tiết và sự biến đổi của nó trên một phạm vi rộng lớn

Khí tượng si nốp chuyên đi sâu nghiên cứu các quy luật diễn biến của thời tiết ở từng vùng, miền nhằm dự báo trước diễn biến thời tiết phục vụ cho các ngành kinh tế quốc dân

2) Khí hậu học:

Khí hậu học là khoa học nghiên cứu quá trình hình thành khí hậu bằng cách khảo sát tác động tương hỗ giữa các nhân tố hình thành khí hậu (bức xạ mặt trời, hoàn lưu khí quyển và mặt đệm) và sự phân bố khí hậu theo địa lý

Khí hậu học còn nghiên cứu các đặc điểm khí hậu ở một địa phương nào đó gây ra bởi sự không đồng nhất về cấu tạo mặt đệm, điều kiện tự nhiên có tính chất địa phương gọi là tiểu khí hậu

3) Khí tượng động lực

Khí tượng động lực là một bộ môn khoa học khí tượng đi sâu nghiên cứu về mặt

lý luận, nó dùng công cụ toán học để nghiên cứu và giải thích những diễn biến của các hiện tượng, các quá trình khí quyển

4) Khí tượng cao không:

Khí tượng cao không là một bộ môn khoa học khí tượng đi sâu nghiên cứu về các quá trình phát sinh, phát triển của các hiện tượng vật lý xảy ra ở những lớp trên cao của khí quyển, tiến tới đi sâu vào tìm hiểu không gian vũ trụ

Ngoài ra, Khí tượng học còn có một số bộ môn phụ khác như: Khí tượng nông, lâm nghiệp; Khí tượng biển; Khí tượng y học; Khí tượng xây dựng Có thể nói mối quan hệ của khoa học khí tượng với các ngành khoa học và các ngành kinh tế khác nhau rất chặt chẽ

1.1.3 Sơ lược về lịch sử phát triển của Khí tượng học

Có thể phân chia lịch sử phát triển của Khí tượng học thành 3 giai đoạn:

1) Giai đoạn quan sát và tổng kết kinh nghiệm

Xuất phát từ yêu cầu sản xuất, con người đã phải chú ý đến thời tiết, đã quan sát

và tổng kết kinh nghiệm Ví dụ: Trong thời cổ đại ấn Độ, Trung Quốc đã có những thông tin về khí tượng như sau: ghi chép các hiện tượng thời tiết ở dạng nhật ký nhà nông, đúc kết kinh nghiệm để phán đoán thời tiết; chia thời tiết ra: mưa, nắng, nóng, lạnh; chia 4 mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông; lập lịch nhà nông 24 tiết khí

Cuối giai đoạn này (khoảng đầu thế kỷ 17) có xuất hiện những cuốn sách đầu tiên viết về các hiện tượng, các quá trình vật lý diễn ra trong khí quyển và có sơ bộ giải thích chúng (tuy nhiên là rất nông cạn)

ở Việt Nam, kho tàng ca dao, tục ngữ nói về thời tiết, khí hậu là những tài liệu tổng kết quý báu, đóng góp rất to lớn vào lịch sử phát triển của ngành khí tượng

2) Giai đoạn có máy quan trắc mặt đất

Giai đoạn có máy quan trắc mặt đất bắt đầu từ thế kỷ 17 với sự phát triển mạnh

mẽ của Địa lý học, Khí tượng học phát triển lên một bước mới:

- Bắt đầu là Ga-li-lê chế ra nhiệt biểu (1607), Tô-ri-sen-li chế ra khí áp biểu (1643) Các nhiệt biểu, ẩm biểu được sử dụng ở Trung Quốc

- Mạng lưới các trạm quan trắc bắt đầu xuất hiện và từng bước hoàn thiện trên toàn thế giới (đặc biệt từ năm 1725 đến năm 1733) Quan trắc trên khắp trái đất được tiến hành từ định tính đến định lượng, theo định kỳ quan trắc

- Các lý thuyết đầu tiên của Khí tượng học bắt đầu được xây dựng thông qua các

số liệu quan trắc Khí tượng học được xem là một bộ phận của Vật lý học

Đến nửa thế kỷ 18 với đóng góp của Lô-mô-nô-xôp, Khí tượng học mới trở thành một ngành khoa học độc lập:

- Chế tạo ra máy tự ghi, máy đo gió, đề ra nguyên tắc quan trắc đồng thời trên toàn bộ mạng lưới các trạm trên thế giới

- Xây dựng Đài vật lý địa cầu đầu tiên trên thế giới (1849) ở Liên Xô (cũ)

- Xây dựng bản đồ thời tiết, phát hiện ra hướng chuyển động của không khí từ cao áp đến thấp áp và sự lệch hướng địa chuyển của Bơ-lan-đơ-xơ (thế kỷ 19)

- Từ năm 1850, phép phân tích si nốp được hình thành và được áp dụng nhanh chóng để dự báo thời tiết và bộ môn Khí tượng si nốp được đặt nền móng

- Những công trình nghiên cứu khí quyển trên tầng cao của Men-đê-lê-ép đã đạt được các kết quả

- Môn-sa-nôp phát minh ra máy vô tuyến thám không Với phát minh này khoa học khí tượng chuyển sang giai đoạn mới

3) Giai đoạn có máy quan trắc cao không

Đây là thời kỳ đặt nền móng cho khoa học khí tượng hiện đại:

- Nhiều nhà bác học chuyển sang nghiên cứu khí tượng

- Mạng lưới quan trắc khí tượng bề mặt trên thế giới dày đặc, trang bị ngày càng đầy đủ Mạng lưới khí tượng cao không được xây dựng

- Xây dựng các loại bản đồ cao không, kết hợp với bản đồ mặt đất để dự báo thời tiết

- Nhiều học thuyết và phương pháp nghiên cứu ra đời như: thuyết phờ rông của Bi-ec-ni-xơ, phương pháp dự báo thời tiết dài hạn của Mun-ta-nôp-ski, nguyên tắc dự báo thời tiết trung hạn của Pagava

- Sử dụng các thành quả của khoa học toán, lý để nghiên cứu khí quyển - Khí tượng động lực học ra đời

- Xuất hiện hàng loạt các máy móc như máy khí tượng đo xa, trạm khí tượng tự động, vệ tinh khí tượng đã nối tầm tay cho các nhà nghiên cứu khí tượng tới mọi miền trên trái đất và vươn xa hơn vào không gian vũ trụ

- Do máy móc quan trắc ngày càng được cải tiến, chất lượng số liệu thu thập được càng nâng cao mà các bộ môn khác của Khí tượng học ngày càng phát triển, kể

cả những lĩnh vực nhỏ như tiểu khí hậu

Đến nay, chúng ta đã có một Tổ chức khí tượng thế giới (WMO) điều hành các công cuộc nghiên cứu đối tượng khí quyển phức tạp bao quanh trái đất chúng ta và ngày càng vươn xa tìm hiểu những gì chưa biết về nó và vũ trụ quanh nó

1.2 Các yếu tố khí tượng cơ bản

Trạng thái khí quyển và các quá trình diễn biến trong đó cũng như các hiện tượng thời tiết đều có thể biểu thị bằng một tập hợp nhiều đặc điểm định tính và định lượng Những đặc điểm đó được gọi là các yếu tố khí tượng Có các yếu tố khí tượng

cơ bản sau đây:

1.2.1 Nhiệt độ không khí

Nhiệt độ không khí là yếu tố khí tượng quan trọng nhất, nó biểu thị mức độ nóng lạnh của không khí Trị số nhiệt độ không khí ở một thời điểm nào đó đặc trưng cho trạng thái nhiệt của không khí ở thời điểm đó

Nhiệt độ không khí trong một khối không khí nhất định, trong một thời tiết nhất định đặc trưng cho động năng trung bình của các phần tử khí trong đó Nhiệt độ không khí càng cao thì động năng của các phần tử khí càng lớn và chuyển động của các phần

tử khí càng nhanh; ngược lại nhiệt độ không khí càng thấp thì động năng của các phần

tử khí càng nhỏ và chuyển động của các phần tử khí càng chậm

Đơn vị đo nhiệt độ không khí là độ (o) Trong quan trắc đo đạc nhiệt độ không khí người ta thường sử dụng các dụng cụ theo thang độ bách phân (oC), trong tính toán lý thuyết người ta thường dùng nhiệt độ theo thang độ tuyệt đối (oK)

Quan hệ giữa độ bách phân (oC) và độ tuyệt đối (oK) như sau:

ToK = 273 + toC = 273(1+αtoC)

Trong đó: α =

273

1

là hệ số dãn nở thể tích của không khí

1.2.2 Áp suất khí quyển

Áp suất khí quyển (hay còn gọi là khí áp) là trọng lượng của một cột không khí thẳng đứng có tiết diện 1 cm2, có độ cao lan tới tận giới hạn trên cùng của khí quyển tại địa điểm quan trắc

Người ta có thể dùng milimét thủy ngân (mmHg) để biểu thị áp suất khí quyển Đơn vị này có liên quan tới cấu trúc của một dụng cụ đo là khí áp biểu thủy ngân, có nghĩa là áp suất khí quyển bằng trọng lượng của một cột thủy ngân có tiết diện 1 cm2 trong khí áp biểu và khi đó áp suất khí quyển được biểu thị bằng độ cao của cột thủy ngân đó (mmHg) Cũng có thể dùng miliba (mb) để biểu thị áp suất khí quyển Quan

hệ giữa mmHg và mb như sau:

4

3 mmHg hay 1 mmHg =

3

4

mb Bội số của miliba là bari: 1 bari = 10 mb

Trong điều kiện tiêu chuẩn, áp suất khí quyển xấp xỉ bằng 760 mmHg hay 1013

mb và được gọi là 1 atmôtphe (amt)

1.2.3 Độ ẩm không khí

Những đại lượng cho biểu thị mức độ ẩm ướt của khí quyển được gọi là độ ẩm không khí Nói một cách khác, độ ẩm không khí cho ta biết trong không khí có chứa nhiều hay ít hơi nước, độ ẩm không khí lớn hay nhỏ biểu thị mức độ không khí ẩm hay khô Mức độ ẩm ướt của không khí được biểu thị bằng các đặc trưng của độ ẩm không khí

Người ta không tiến hành đo đạc trực tiếp độ ẩm không khí mà tính toán gián tiếp qua các số liệu quan trắc về nhiệt độ Các đặc trưng của độ ẩm không khí được tính toán là:

1) Độ ẩm tuyệt đối

Độ ẩm tuyệt đối là lượng hơi nước tính bằng gam trong 1cm hay 1m không khí

ẩm Đơn vị đo là g/cm3 hay g/m3 Ký hiệu là a

2) Sức trương hơi nước

Sức trương hơi nước là áp suất riêng của hơi nước Sức trương hơi nước là một phần của áp suất khí quyển Đơn vị đo là mmHg hay mb Ký hiệu là e

Trong điều kiện nhiệt độ nhất định, sức trương hơi nước có thể đạt tới một giá trị tới hạn ứng với trạng thái bão hoà và hơi nước bắt đầu ngưng kết Giá trị tới hạn này được gọi là sức trương hơi nước bão hoà hay áp suất hơi nước bão hoà Hay nói một cách khác là: áp suất hơi nước bão hòa là trị số áp suất tới hạn của hơi nước để cho quá trình bốc hơi đạt tới trạng thái cân bằng Ký hiệu là E

Như vậy, với mỗi giá trị của nhiệt độ không khí có một giá trị của áp suất hơi nước bão hòa nhất định Quan hệ này được biểu diễn như hình 1-1

E (mb)

40

30

20

10

- 20 - 10o 0 10 20

30o T

Hình 1-1

3) Độ ẩm tương đối

Độ ẩm tương đối là tỷ số (%) giữa áp suất hơi nước chứa trong không khí với áp suất hơi nước bão hòa ở cùng một nhiệt độ Ký hiệu là r

E

e 100 (%) Như vậy, độ ẩm tương đối của không khí phụ thuộc vào nhiệt độ không khí: nhiệt

độ không khí tăng thì độ ẩm tương đối của không khí giảm, nhiệt độ không khí giảm thì độ ẩm tương đối của không khí tăng

Khi r = 100%, ta nói rằng không khí ở trạng thái bão hòa hơi nước

Khi r > 100%, ta nói rằng không khí ở trạng thái quá bão hòa hơi nước

4) Độ hụt bão hòa

Độ hụt bão hòa là độ chênh lệch giữa sức trương hơi nước bão hoà E và sức trương hơi nước hiện có e ở điều kiện nhiệt độ nhất định Đơn vị đo độ hụt bão hòa là mmHg hay mb Ký hiệu là d