Tôi quan niệm văn chương là một phương tiện tranh đấu của những người cầm bút muốn loại khỏi xã hội con người những bất công, nhen lên trong lòng người nỗi xót thương đối với kẻ bị chà đ
Trang 1Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ Giáo dục IDJ
www.hoc360.vn
VŨ TRỌNG PHỤNG VÀ TÁC PHẨM SỐ ĐỎ
Quan niệm văn chương của Vũ Trọng Phụng:
1 Văn chương là sự thực ở đời
“Các ông muốn tiểu thuyết cứ là tiểu thuyết Tôi và các nhà văn cùng chí hướng như tôi,
muốn tiểu thuyết là sự thực ở đời (…) Các ông muốn theo tiểu thuyết tuỳ thời, chỉ nói cái gì
thiên hạ thích nghe, nhất là sự giả dối Chúng tôi chỉ muốn nói cái gì đúng sự thực, thành ra
nguy hiểm, vì sự thực mất lòng” (Để đáp lời báo Ngày nay)
2 Văn chương mổ xẻ nỗi đau, cải tạo xã hội
“Văn chương chỉ là một món tiêu khiển nếu nó than mây khóc gió Tôi quan niệm văn
chương là một phương tiện tranh đấu của những người cầm bút muốn loại khỏi xã hội con
người những bất công, nhen lên trong lòng người nỗi xót thương đối với kẻ bị chà đạp lên
nhân phẩm, kẻ yếu, kẻ bị đày đoạ vào cảnh ngu tối, kẻ bị bóc lột, mỗi ngày kiếm ra đủ ăn
bữa tối để nhịn sáng hôm sau Tôi sẽ cố gắng nhìn vào những nỗi đau của xã hội, may ra
tìm được những thuốc khiến những cái ung đó có thể hàn miệng, lên da” (Quan niệm của
tôi về phóng sự và tiểu thuyết)
“Hắc ám, có! Vì tôi vốn là người bi quan, căm hờn cũng có, vì tôi cho rằng cái xã hội nước
nhà mà không đáng căm hờn, mà lại cứ “vui vẻ trẻ trung, trưởng giả, ăn mặc tân thời, khiêu
vũ…” như các ông chủ trương thì một là không muốn cải cách gì xã hội, hai là ích kỷ một
cách đáng sỉ nhục” (Để đáp lời báo Ngày nay)
Về “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng:
S ố đỏ là tiểu thuyết trào phúng được viết theo cảm hứng hiện thực phê phán Đây
là hiện thực phê phán quyết liệt theo kiểu Vũ Trọng Phụng Đây là sự kết hợp có cơ sở Đặc
điểm của trào phúng là thường cười nhạo những thói xấu, tật xấu của đối tượng Đặc điểm
của hiện thực phê phán là phát hiện bản chất xấu xa của xã hội và con người để phê phán
Có nhiều lối trào phúng được sử dụng trong truyền thống Vũ Trọng Phụng hầu như đã vận
dụng tất cả (truyền thống có ba lối trào phúng: tạo mâu thuẫn, nói quá, xây dựng cái ngờ
nghệch – ngu dốt) Đặc biệt là ở tiểu thuyết này, Vũ Trọng Phụng đã xây dựng thành công
những tình huống trào phúng, nhân vật trào phúng và ngôn ngữ trào phúng Vũ Trọng
Phụng đã phát triển ở một tầm vóc chưa từng thấy nghệ thuật trào phúng trong văn xuôi
Trước đây, trào phúng chỉ được thể hiện trong một dung lượng nhỏ: truyện cười, ngụ ngôn,
ca dao, truyện ngắn Số đỏ là quyển tiểu thuyết trào phúng thành công duy nhất Trào
phúng trước đây ở cấp độ nhân vật, tình tiết, trào phúng của Vũ Trọng Phụng ở cấp độ tình
huống, cốt truyện, hệ thống nhân vật
Cái khó của xây dựng một tiểu thuyết trào phúng, nói như Nguyễn Đăng Mạnh, là
mâu thuẫn giữa bản chất phóng đại của trào phúng và tinh thần của khuynh hướng hiện
thực Để phê phán, thủ pháp của trào phúng là tô đậm nó lên, nhưng cũng để phê phán, nó
phải có cơ sở từ hiện thực Vì nếu không, người đọc sẽ không biết nó phê phán cái gì Chính
Trang 2Công ty Cổ phần Đầu tư Công nghệ Giáo dục IDJ
www.hoc360.vn
vì thế, trong Số đỏ, có sự đan xen giữa yếu tố thực và yếu tố phóng đại Bề nổi là yếu tố
phóng đại, bề sâu là những yếu tố thực, là bản chất của sự thực Tài nghệ của tác giả là gia
giảm liều lượng cho những yếu tố này
S ố đỏ là chuỗi cười dài về một thế giới “vô nghĩa lí” Vô nghĩa lí, theo Vũ Trọng
Phụng là không có ý nghĩa gì, là không có cơ sở thực tế gì, là đi ngược lại với luân lí và đạo
đức, là không thể hiểu được và không thể chấp nhận được Đây là một quan niệm mang
tính triết lí Ứng vào xã hội, thì đó là một xã hội mà cái bịp bợp, sự giả dối, trọng hình thức,
trọng vật chất lên ngôi Đó là xã hội mà mọi giá trị đều đảo lộn, một xã hội “Tây Tàu nhố
nhăng”, Âu hoá nửa vời Ứng vào con người thì đó là những con người bỉ ổi, vị kỉ, giả dối,
bịp bợp, vô nghĩa… đến cùng cực Những con người là bất cứ cái gì, quyết không phải là
con người theo nghĩa viết hoa của nó Vô nghĩa lí còn là ngẫu nhiên, không thể hiểu được,
không thể chấp nhận được Nó phản ánh cái quan niệm về cuộc đời ngẫu nhiên, bất tất, có
tính chất định mệnh của Vũ Trọng Phụng
S ố đỏ là một chuỗi cười không đơn giản chỉ là cười Vì càng đào sâu vào bản chất
xấu xa của con người bằng cái cười trào phúng, tác phẩm càng chỉ ra một sự thực đáng
buồn, con người đã đánh mất đi bản chất người của mình Số đỏ, như vậy là một cuộc hành
trình đi tìm bản chất của con người, theo cái cách của Vũ Trọng Phụng, là từ mặt trái, và
theo cái kiểu của riêng ông, kiểu cười Đúng như ông đã viết, “Tôi sẽ cố gắng nhìn vào
những nỗi đau của xã hội, may ra tìm được những thuốc khiến cho những cái ung đó có thể
hàn miệng, lên da”
S ưu tầm và biên so ạn