CHƯƠNG 10 QUẢN TRỊ RỦI RO DỰ ÁN pot

Rủi ro là tổng hợp những sự kiện ngẫu nhiên tác động lên sự vật, hiện tượng làm thay đổi kết quả của sự vật, hiện tượng thường theo chiều hướng bất lợi và những tác động ngẫu nhiên đó có

CHƯƠNG 10 QUẢN TRỊ RỦI RO DỰ ÁN

Một nhà khoa học đã cho rằng: “ Chỉ có một điều chắc chắn là không chắc chắn”,nghĩa là trong mọi hoạt động của con người đều tồn tại yếu tố ngẫu nhiên, bất định Rủi ro là những gì chúng ta đối mặt hằng ngày Thuật ngữ rủi ro gắn với dự án thườnggợi cảm giác tiêu cực, song thực ra rủi ro không phải luôn mang ý nghĩa như vậy Mộtrủi ro dự án đơn giản chỉ là một yếu tố bất định có thể mang lại những hậu quả tíchcực hoặc tiêu cực Cách tốt nhất để xử lý các rủi ro là nhận biết chúng và đương đầuvới chúng Do môi trường hoạt động đầu tư chưa đựng các yếu tố bất định cao, thờigian đầu tư thường kéo dài Quy mô tiền vốn, vật tư và lao động cần thiết cho một dự

án thường rất lớn Thời gian vận hành các kết quả đầu tư diễn ra nhiều năm và cónhiều công trình tồn tại vĩnh viễn Ngoài ra, các công ty thành công là nhờ theo đuổinhững cơ hội để đạt được lợi thế cạnh tranh và dự án được thành lập để tạn dụng các

cơ hội này, nên rủi ro là một nội hàm của quản trị dự án Với cạnh tranh ngày càngcao, công nghệ phát triển và biến động không ngừng của nền kinh tế thị trường quảntrị rủi ro ngày càng có ý nghĩa quan trọng Do đó rất cần thiết phải xây dựng chươngtrình quản lý rủi ro phù hợp Xác định những nhân tố rủi ro, đánh giá mức độ rủi ro vàđặc biệt tìm ra những phương thức quản lý và phòng tránh rủi ro phù hợp và nhữngcông việc rất quan trọng của tổ chức quản lý dự án Do vậy, những vấn đề này sẽ lànội dung nghiên cứu chủ yếu của chương này

I TỔNG QUAN VỀ RỦI RO

1 Khái niệm rủi ro

- Rủi ro là những bất trắc xảy ra ngoài mong muốn của đối tượng sử dụng và gây

ra những thiệt hại về thời gian, vật chất, tiền của, sức khỏe, tính mạng con người

- Nói đến rủi rủi ro, bất định không thể không nhắc tới Frank Knight (1895-1973)– nhà khoa học, nhà kinh tế học người Mỹ Ông có đóng góp quan trọng vào phươngpháp luận của kinh tế học cũng như đối với việc định nghĩa và giải thích chi phí xã

hội Đóng góp lớn nhất của ông đối với kinh tế là tác phẩm rủi ro, sự không chắc chắn

và lợi nhuận (1921) Có thể coi ông là trong những nhà khoa học hiện đại đầu tiên

nghiên cứu sâu về rủi ro và bất định

- Có rất nhiều khái niệm khác nhau của các nhà khoa về rủi ro nhưng chủ yếuđược phân thành hai nhóm Theo một số nhà khoa học, rủi ro là tình trạng xảy ra một

số biến cố bất lợi nhưng có thể đo lường được bằng xác suất Cụ thể:

1

-+ Theo Frank Knight, rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được

+ Theo Irving Pfeffer, rủi ro là những sự ngẫu nhiên có thể đo lường được bằngxác suất

+ Theo Marilu Hurt McCarty, rủi ro là tình trạng trong đó các biến cố xảy ratrong tương lai có thể xác định được

+ Theo các học giả Trung Quốc, rủi ro là tình hình sự việc phát sinh theo một xácsuất nhất định hoặc sự việc lớn thay hay nhỏ được bố trí theo một xác suất Nhân tốchủ yếu của rủi ro trong sản xuất là không xác định của tương lai Người đầu tư đốimặt với rủi ro là tính có thể lãi hoặc lỗ Ngoài ra, đầu cơ đơn thuần cũng sẽ dẫn đến rủi

ro Lợi nhuận rủi ro là một loại lợi nhuận vượt mức

+ Một số nhà kinh tế học người Mỹ cho rằng rủi ro là hoàn cảnh trong đó một sựkiện xảy ra với một xác suất nhất định hoặc trong trường hợp quy mô của sự kiện đo

có một phân phối xác suất Một dự án đầu tư có thể rủi ro ở chỗ có một phần mười khảnăng (xác suất 0,1) là bị thua lỗ, có năm phần mười khả năng đạt một mức lợi nhuậnnào đó và có bốn phần mười khả năng đạt một mức lợi nhuận cao hơn Tuy nhiên,không nên nhầm lẫn rủi ro và xác suất vì rủi ro là sự kết hợp giữa xác suất và quy môcủa sự kiện Nếu một dự án đầu tư có khả năng 1/10 là thua lỗ và có thể dẫn đến một

sự thua lỗ nặng nề thì đây là một rủi ro Tuy nhiên cũng có 1/10 khả năng sinh lợinhưng mức độ thua lỗ lại nhỏ hơn thì đó không là rủi ro mà chỉ là một xác suất sinhlời Bên cạnh những khái niệm kể trên, một số nhà khoa học khác lại định nghĩa rủi rovới sự chú trọng đến kết quả được mà không chú ý đến xác suất xảy ra Cụ thể:

+ Theo Allan Willet, rủi ro là sự bất trắc cụ thể liên quan đến việc xuất hiện mộtbiến cố không mong đợi

+ Theo A.HrThur Williams, rủi ro là sự biến động tiền ẩn ở kết quả

+ Theo Georges Hirsch, khái niệm rủi ro gắn liền với khả năng xảy ra của một sốbiến cố không lường trước hay đúng hơn là một biến cố mà ta hoàn toàn không chắcchắn (xác suất xảy ra <1) Nói cách khác, rủi ro ứng với khả năng có sai lệch giữa mộtbên là những gì xảy ra trong thực tế và một bên là những gì được dự kiến từ trướchoặc được dùng làm hệ quy chiếu, mà sai lệch nàu lớn đến mức khó chấp nhận đượchoặc không chấp nhận được Trên cơ sở các khái niệm kể trên, có thể đưa ra một kháiniệm về rủi ro như sau:

Rủi ro là tổng hợp những sự kiện ngẫu nhiên tác động lên sự vật, hiện tượng làm thay đổi kết quả của sự vật, hiện tượng (thường theo chiều hướng bất lợi) và những tác động ngẫu nhiên đó có thể đo lường được bằng xác suất.

Như vậy rủi ro trong quản trị dự án là một đại lượng có thể đo lường được và một

sự kiện nào đó thường gồm 2 thành phần: Xác suất xảy ra sự kiện đó và mức độ tácđộng nếu sự kiện đó xảy ra Về mặt toán học, rủi ro chính là hàm số: Rủi ro = f (xácsuất, tác động)

Mặt khác một yếu tố khác của rủi ro là nguyên nhân của rủi ro Một số yếu tố(hay việc thiếu đi một số yếu tố) cũng có thể dẫn đến tình huống rủi ro Chúng ta gọinguồn gốc của rủi ro như vậy là nguy cơ Một số nguy cơ có thể vượt qua ở mức độđáng kể nếu chúng ta biết rõ và thực hiện hành động để vượt qua Do đó, chúng ta cóthể có cách biểu diến khác về rủi ro: Rủi ro =f (mối nguy, phòng tránh)

2 Phân loại rủi ro

Để có thể nhận biết và quản lý các rủi ro một cách có hiệu quả, người ta thườngphân biệt các rủi ro tuỳ theo mục đích sử dụng trong phân tích các hoạt động kinh tế

a Theo tính chất khách quan của rủi ro, người ta thường chia ra: rủi ro thuần

tuý và rủi ro suy tính (rủi ro suy đoán) (Pure Risks and Speculative Risks)

- Rủi ro thuần túy là loại rủi ro mà nếu có xảy ra sẽ dẫn đến kết quả tổn thất vềkinh tế Loại rủi ro này có đặc điểm sau: Thứ nhất, rủi ro thuần túy nếu xảy ra thườngđưa đến kết quả mất mát hoặc tổn thất Thứ hai, rủi ro thuần túy, hầu hết các rủi rochúng ra gặp phải trong cuộc sống và thường để lại những thiệt hại lớn về của cải vậtchất và có khi cả tính mạng con người đều là rủi ro thuần tuý Thuộc loại rủi ro này córủi ro do hoả hoạn, lũ lụt, hạn hán, động đất….Thứ ba, biện pháp đối phó với rủi ronày là bảo hiểm

- Rủi ro suy tính là loại rủi ro do ảnh hưởng của những nguyên nhân khó dự đoán,phạm vi ảnh hưởng rất rộng lớn Rủi ro suy tính là loại rủi ro thường xảy ra trong thực

tế Đó là loại rủi ro liên quan đến quyết định lựa chọn của con người Thuộc loại này làcác rủi ro khi đầu tư vào sản xuất kinh doanh (SXKD) trên thị trường

Ví dụ, rủi ro thay đổi giá cả, mức thuế không ổn định, tình hình chính trị không ổnđịnh Tăng giá có thể mang lại nhiều lời cho người có tồn kho nhiều và giảm giá làm

họ bị thua thiệt lớn Đặc điểm cơ bản của loại rủi ro này là thường không được bảohiểm nhưng có thế đối phó bằng biện pháp rào chắn (Hedging) Người ta có thề dễ

3

-dàng chấp nhận rủi ro suy tính nhưng hầu như không có ai sẵn sàng chấp nhận rủi rothuần tuý.

Nhận xét: Việc phân chia rủi ro thành rủi ro thuần tuý và rủi ro suy tính có ý

nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn kỹ thuật để đối phó, phòng tránh rủi ro Đối vớirủi ro suy tính, người ta có thể đối phó bằng kỹ thuật Hedging (rào cản) còn rủi rothuần tuý được đối phó bằng kỹ thuật bảo hiểm

Tuy nhiên, hầu hết trong các rủi ro đều chứa cả hai yêu tố: thuần tuý và suy tính

và trong nhiều trường hợp ranh giới giũa hai loại rủi ro này còn mơ hồ

b Theo hậu quả để lại cho các hoạt động của con người, người ta chia thành rủi ro số

đông (rủi ro toàn cục, rủi ro cơ bản) và rủi ro bộ phận (rủi ro riêng biệt)

- Rủi ro số đông là các rủi ro gây ra các tổn thất khách quan theo nguồn gốc rủi ro

và theo kết quả gây ra Những tổn thất này không phải do cá nhân gây ra và hậu quảcủa nó ảnh hưởng đến số đông con người trong xã hội Thuộc loại này bao gồm các rủi

ro do chiến tranh, lạm phát, thất nghiệp, động đất, lũ lụt

- Rủi ro bộ phận là các rủi ro xuất phát từ các biến cố chủ quan của từng cá nhânxét theo cả về nguyên nhân và hậu quả Tác động của loại rủi ro này ảnh hưởng tớimột số ít người nhất định mà không ảnh hưởng lớn đến tòan xã hội Thuộc loại nàybao gồm các rủi ro do tai nạn (tai nạn giao thông, tai nạn lao động, hoả hoạn…) dothiếu thận trọng trong khi làm việc cũng như trong cuộc sống (rủi ro do mất trộm )

Nhận xét: Việc phân biệt hai loại rủi ro này có ý nghĩa quan trọng trong việc tổ

chức xã hội, nó liên quan đến việc có thể hay không thể chia sẻ bớt những rủi ro trongcộng đồng xã hội Nếu một rủi ro bộ phận xảy ra, các tổ chức hay cá nhân khác có thểgiúp đỡ bằng những khoản đóng góp vào các qũy trợ giúp nhằm chia sẻ bớt những rủi

ro nhưng khi rủi ro số đông xảy ra thì việc chia sẻ rủi ro bằng cách trên là không có tácdụng

Tuy nhiên, việc phân loại rủi ro theo cách này cũng chưa được rõ ràng lắm vì rủi

ro có thể chuyển từ dạng này sang dạng khác tuỳ theo sự thay đổi của khoa học kỹthuật và khung cảnh xã hội Ví dụ lũ lụt gây thiệt hại nghiêm trọng ở một quốc gia nào

đó là rủi ro số đông đối với quốc gia đó nhưng lại là rủi ro bộ phận đối với phạm vitoàn thế giới

c Theo nguồn gốc phát sinh các rủi ro, có các loại rủi ro sau

- Rủi ro do các hiện tượng tự nhiên: đây là nguồn rủi ro cơ bản dẫn đến các rủi rothuần tuý và để lại những hậu quả rất nghiêm trọng đối với con người Nước lũ, nắngnóng, hoạt động của núi lửa, Việc nhận biết các nguồn rủi ro này tương đối đơn giảnnhưng việc đánh giá khả năng xảy ra cũng như mức độ xảy ra của các rủi ro xuất phát

từ nguồn này lại hết sức phức tạp bởi vì chúng phụ thuộc tương đối ít vào con người,mặt khác khả năng biểu biết và kiểm soát các hiện tượng tự nhiên của con người cònhạn chế

- Rủi ro do môi trường vật chất: Các rủi ro xuất phát từ nguồn này là tương đồinhiều, chẳng hạn như hoả hoạn do bất cẩn, cháy nổ

- Rủi ro do các môi trường phi vật chất khác: Nguồn rủi ro rất quan trọng và làmphát sinh rất nhiều rủi ro trong cuộc sống chính là môi trường phi vật chất hay nói cụthể đó là các môi trường kinh tê, xã hội, chính trị, pháp luật hoặc môi trường hoạtđộng của các tổ chức Đường lối chính sách của mỗi người lãnh đạo của quốc gia cótốc ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động kinh doanh của các tổ chức kinh tế (banhành các chính sách kinh tế, áp dụng các quy định và thuế, cắt giảm hoặc xóa bỏ một

số ngành nghề…) Quá trình hoạt động của các tổ chức có thể làm phát sinh nhiều rủi

ro và bất định Việc thay đổi tỷ giá hối đoái, tỷ lệ lãi suất tín dụng, quan hệ cung - cầutrên thị trường, giá cả thị trường diễn biến bất ổn, đều có thể đem lại rủi ro cho các tổchức SXKD Có rất nhiều rủi ro xuất phát từ môi trường phi vật chất này và các rủi ro

cứ nối tiếp nhau diễn ra, rủi ro này được bắt nguồn từ rủi ro khác, rủi ro bắt nguồn từmôi trường chính trị dẫn đến các rủi ro về mặt kinh tế hay xã hội (chẳng hạn rủi ro domôi trường chính trị không ổn định dẫn đến rủi ro về mặt tinh tế (sản xuất đình đốn,hàng hoá đắt đỏ) và sau đó dẫn đến rủi ro về mặt xã hội (thất nghiệp) Để nhận biết cácnguồn rủi ro này cần có sự nghiên cứu, phân tích tỷ mỷ, chi tiết và thận trọng Mặtkhác, việc đánh giá khả năng và mức độ xảy ra của các rủi ro xuất phát từ nguồn rủi rophi vật chất cũng hết sức khó khăn với độ chính xác khác nhau, nó phụ thuộc rất nhiềuvào trình độ của người đánh giá

Nhận xét: Các tổn thất phát sinh từ các nguồn rủi ro là rất nhiều và rất đa dạng.

Một số tổn thất có thể phát sinh từ cả hai nguồn rủi ro khác nhau, chẳng hạn rủi rocháy một ngôi nhà có thể do bất cẩn khi đun bếp (môi trường vật chất) nhưng cũng cóthể do bạo động, đốt phá (môi trường chính trị)

5

-Việc phân loại rủi ro theo các nguồn phát sinh giúp cho các nhà quán lý rủi rotránh bỏ sót các thông rin khi phân tích đồng thời giúp cho việc lựa chọn các biện phápphòng chống rủi ro sau này.

d Theo khả năng khống chế của con người

Có thể chia ra rủi ro có thể khống chế và rủi ro không thể khống chế Một số loạirủi ro khi xảy ra, con người không thể chống đỡ nổi Thuộc loại này có các rủi ro dothiên tai, địch hoạ, Tuy nhiên, đa số các rủi ro con người có thể chống đỡ hoặc cónhững biện pháp nhằm hạn chế được thiệt hại nếu có những nghiên cứu, dự đoán đượckhả năng và mức độ xây ra

e Theo phạm vi xuất hiện rủi ro có thể chia ra rủi ro chung và rủi ro cụ thể

-Rủi ro chung là các rủi ro gắn chặt với môi trường chính trị, kinh tế và pháp luật.Các rủi ro chính trị gồm có rủi ro về hệ thống chính trị, rủi ro chính sách thuế; rủi

ro do cơ chế quản lý cấp vĩ mô; rủi ro về chế độ độc quyền; rủi ro do chính trị sách hạnchế nhập khẩu; rủi ro do không đạt được hoặc không gia hạn hợp đồng;…

Các rủi ro thương mại quốc gia gồm có rủi ro do lạm phát; rủi ro do tỷ lệ lãi suấtthay đổi; rủi ro do sản phẩm hàng hoá mất giá; rủi ro do chính sách ngoại hối và đặcbiệt ở Việt Nam còn có thể có rủi ro do không chuyển đổi được ngoại tệ;…

Các rủi ro gắn với môi trường pháp luật quốc gia gồm có rủi ro do thay đổi chínhsách pháp luật và qui định; rủi ro về việc thi hành pháp luật; rủi ro do trì hoãn trongviệc bồi thường;…

-Rủi ro cụ thể là các rủi ro gắn liền với các lĩnh vực sản xuất kinh doanh (SXKD)

cụ thể hoặc lĩnh vực hoạt động khác Đối với lĩnh vực SXKD xây dựng (XD) có thể cócác rủi ro theo các giai đoạn của quá trình đầu tư XD, các rủi ro đối với việc thực hiện

và hoàn thành kế hoạch, các rủi ro trong quá trình vận hành

Theo các giai đoạn của quá trình đầu tư và XD, một tổ chức SXKD XD có thểgặp rủi ro vì đấu thầu; rủi ro về cấp phát vốn đầu tư (VĐT); rủi ro do sự phối hợp giữa

tổ chức thiết kế, giám sát, cung cấp trang thiết bị với đơn vị thi công, không theo đúng

kế hoạch tiến độ đã định; rủi ro trong thi công XD; rủi ro trong quá trình thanh quyếttoán;

Đối với việc thực hiện và hoàn thành kế hoạch, tổ chức XD có thể gặp rủi ro do

sự chậm trễ trong thi công và cung ứng các yếu tố sản xuất; rủi ro do phải phá đi làmlại; rủi ro do các nguyên nhân bất khả kháng …

Trong quá trình vận hành khai thác có thể có các rủi ro về trang bị cơ sở hạ tầng;rủi ro về kỹ thuật và công nghệ thi công; rủi ro về quản lý; rủi ro do tăng chi phí lưuthông; rủi ro do trình độ cán bộ công nhân vận hành khai thác; rủi ro do các nguyênnhân bất khả kháng; rủi ro trách nhiệm;…

Chúng ta có thể gặp rủi ro ở bất kỳ hoạt động nào liên quan đến con người, do đóhàng ngày chúng ta phải đưa ra những quyết định để làm thế nào có thế giải quyếtđược những rủi ro đó.Đối với các dự án quyết định quản trị rui ro của các nhà quản trị

dự án phụ thuộc rất lớn vào mức độ chấp nhận rủi ro của họ Các mức độ chấp nhậnrủi ro thường được chia thành 3 nhóm sau:

- Tránh hoàn toàn mọi rủi ro

- Hạn chế rủi ro bằng cách tiến hành nhưng biện pháp phòng ngừa

- Chuyển giao hoặc san sẻ rủi ro sang các cá nhân hay tổ chức khác

7

-RỦI RO THUẦN TÚY LÀ LOẠI -RỦI RO TỒN TẠI KHI CÓ NGUY

CƠ TỔN THẤT NHƯNG KHÔNG CÓ CƠ HỘI KIẾM LỜI

RỦI RO SUY TÌNH LÀ LOẠI RỦI RO TỒN TẠI KHI CÓ NGUY

CƠ TỔN THẤT SONG SONG VỚI MỘT CƠ HỘI KIẾM LỜI

RỦI RO SỐ ĐÔNG LÀ LOẠI RỦI RO KHÔNG PHẢI DO CÁ

NHÂN GÂY RA VÀ HẬU QUẢ CỦA NÓ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỐ

ĐÔNG CON NGƯỜI TRONG XÃ HỘI

RỦI RO BỘ PHẬN XUẤT PHÁT TỪ CÁC BIẾN CỐ CHỦ QUAN

CỦA TỪNG CÁ NHÂN VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN MỘT SỐ ÍT NGƯỜI

TRONG XÃ HỘI

RỦI RO DO HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN RỦI RO DO MÔI TRƯỜNG VẬT CHẤT RỦI RO DO MÔI TRƯỜNG PHI VẬT CHẤT RỦI RO CÓ THỂ KHỐNG CHẾ RỦI RO KHÔNG THỂ KHỐNG CHẾ

RỦI RO CHUNG LÀ CÁC RỦI RO GẮN CHẶT VỚI MÔI

TRƯỜNG KINH TẾ, CHÍNH TRỊ, PHÁP LUẬT

RỦI RO CỤ THỂ LÀ CÁC RỦI RO GẮN LIỀN VỚI CÁC LĨNH

VỰC KINH DOANH CỤ THỂ

THEO TÌNH CHẤT KHÁCH QUAN

THEO HẬU QUẢ ĐỂ LẠI

THEO NGUỒN GỐC PHÁT SINH

THEO KHẢ NĂNG KHỐNG CHẾ

THEO PHẠM VI XUẤT HIỆN

PHÂN

LOẠI

RỦI RO

Đối với nhóm thứ nhất (tránh rủi ro) khi giá trị đánh đổi càng lớn thì sự hài lòng của

họ sẽ càng giảm Đối với nhóm chấp nhận rủi ro (hạn chế rủi ro) thì dự hài lòng thỏamãn hay lợi ích sẽ càng tăng khi mức độ đánh đổi gia tăng Người tránh rủi ro sẽ thíchmột kết quả chắc chắn hơn và luôn yêu cầu mức thưởng tương ứng thì mới chấp nhậnrủi ro

3 Chắc chắn, bất định và rủi ro

Các tình huống ra quyết định có thể xếp thành 3 nhóm: Chắc chắn, rủi ro và bấtđịnh trong đó ra quyết định trong điều kiện chắc chắn là tình huống dễ dàng nhất

a Ra quyết định trong điều kiện chăc chắn

Ra quyết định trong điều kiện chắc chắn hàm ý rằng người ra quyết định biết về tìnhhuống sẽ xảy ra và kết quả sẽ đạt được trong tương lai Về mặt toán học, các thông tin cóthể được xây dựng ma trận bù trừ

Để xây dựng ma trận bù trừ, chúng ta phải xác định được tất cả các trạng thái (tìnhhuống) mà người ra quyết định không thể kiểm soát Sau đó, người ra quyết định sẽ phảichọn lựa các chiến lược đối phó trong từng tình huống Ma trận bù trừ có hai đặc điểm sauđây:

- Dù cho tình huống nào xảy ra, sẽ luôn có một chiến lược thống trị (tối ưu) mang lạikết quả lớn nhất hoặc thiệt hại nhỏ nhất

- Không có xác suất gắn với từng tình huống (hoặc các tình huống có xác suất xảy ra

là như nhau)

b Ra quyết định trong điều kiện rủi ro

Trong hầu hết các trường hợp, không phải luôn luôn có chiến lược tốt nhất trongtất cả mọi tình huống Các phương án có lợi nhuận cao thường đi kèm với rủi ro cao và

do đó xác suất chịu lỗ cũng cao Nếu không có một chiến lược tốt nhất, thì có thể gắnmột giá trị xác suất với từng tình huống Trong việc xem xét các chiến lược cần chú ýtính toán khả năng xảy ra (xác suất) của các tình huống Nếu tính xác suất sai, các giátrị kỳ vọng cũng sẽ bị nhầm lẫn và do đó lựa chọn sẽ sai lệch

c Ra quyết định trong điều kiện bất định

Tình huống bất định: không chắc chắn về kết quả sẽ đạt được trong lương laiđồng thời không thể ước tính được xác suất xảy ra của các biến cố trong tương lai.Như vậy sự khác biệt giữa rủi ro và bất định là điều kiện rủi ro thường gắn với giá trịxác suất còn điều kiện bất định thì không thể phân bổ một giá trị xác suất như vậy

Như vậy trong điều kiện bất định, không phải lúc nào cũng có một chiến lược thống trị

mà người ra quyết định phải dựa trên 4 tiêu chuẩn để đưa ra quyết định của mình Tiêuchuẩn nào được sử dụng sẽ phụ thuộc vào loại dự án và mức độ chấp nhận rủi ro của

dự án như sau:

- Tiêu chuẩn Maximac: Người ra quyết định thường lạc quan và luôn muốn tối đa

hóa lợi nhuận bằng cách chọn chiến lược có khả năng mang lợi nhuận tối đa lớn nhất

Do đó sử dụng tiêu chuẩn này ra quyết định này sẽ phải căn cứ trên mức độ rủi ro cóthể chấp nhận được và mức độ tối đa có thể chịu đựng được Một doanh nghiệp lớnvới nguồn lực dồi dào có thể tuân theo tiêu chuẩn này trong khi các doanh nghiệp tưnhân nhỏ có thể quan tâm hơn đến cách thức ra quyết định sao cho tối thiểu hóa thualỗ

- Tiêu chuẩn Maximin: Theo tiêu chuẩn này, người ra quyết định theo quan điểm

bi quan, chỉ quan tâm đến mức lỗ tối đa mà họ có thể chịu được Tùy theo vị thế tàichính của doanh nghiệp sẽ có trường hợp dự án không được thực hiện nếu giá trị lợinhuận tối thiểu này đều âm

- Tiêu chuẩn Minimax: Theo tiêu chuẩn này, người ra quyết định sẽ tối thiểu hóa

các khoản lợi nhuận bị bỏ lỡ (còn gọi là giá trị hối tiếc) Các giá trị bỏ lỡ sẽ được tínhbằng cách trừ các giá trị trong mỗi cột cho giá trị lớn nhất của cột đó Sau đó giá trị bỏ

lỡ lớn nhất sẽ được xác định cho từng chiến lược

- Tiêu chuẩn Laplace: Tiêu chuẩn ra quyết định này cố gắng chuyển đổi tình

huống ra quyết định bất định thành ra quyết định trong tình huốn rủi ro Tiêu chuẩnnày dựa trên giả định thống kê Bayesian trong đó cho rằng nếu không biết được xácsuất xảy ra của một tình huống nào đó thì có thể giả định rằng các tình huống đó cóxác suất xảy ra như nhau Khi đã xác định được xác suất, trình tự ra quyết định sẽtương tự như trong điều kiện rủi ro

II QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG DỰ ÁN

Các rủi ro có ảnh hưởng rất lớn đến các tổ chức, các doanh nghiệp, các hoạtđộng SXKD ở chỗ nó gây ra những tổn thất đòi hỏi phải tốn kém những khoản chi phíkhông nhỏ để khắc phục những tổn thất đó, các chi phí này được gọi là chi phí rủi roChi phí rủi ro là khoản tổn thất đối với tổ chức khi có rủi ro Thông thường chiphí rủi ro có hai dạng: chi phí rủi ro xác định và chi phí rủi ro khó xác định

9

-Chi phí rủi ro xác định là khoản tiền mà tổ chức hoặc doanh nghiệp bị tổn thất

khi có rủi ro xảy ra như tài sản bị phá huỷ, con người bị tai nạn,…Khoản chi phí này

có thể xác định được thông qua giá trị các tài sản bị tổn thất hoặc số tiền đền bù thiệthại cho người bị tai nạn

Chi phí rủi ro khó xác định là khoản chi phí do sự lo sợ rủi ro gây ra Đối với

một cá nhân, chi phí rủi ro khó xác định thể hiện bằng sự lo sợ, mệt mỏi, mất ngủ, dẫnđến những hành động không sáng suốt có thể gây thiệt hại đến tài sản và tính mạnghoặc khoản chi phí bảo hiểm đã đóng những không có rủi ro xảy ra Đối với một tổchức, chi phí rủi ro khó xác định xuất hiện khi có sự lo sợ rủi ro xảy ra dẫn đến việc bốtrí các nguồn tài nguyên bất hợp lý, đưa ra các quyết định yếu kém về mặt tổ chứchoặc bỏ qua các cơ hội đầu tư vào các dự án có lợi (thường thể hiện bằng hành độngtiến hành dự trữ lớn, mua bảo hiểm cao…) Nhìn chung, khoản chi phí rủi ro này rấtkhó đo lường một cách chính xác do các tổn thất thường mang tính dây chuyền vàtrong nhiều trường hợp là các yếu tố định tính rất khó lượng hoá

Để đối phó với các rủi ro nhằm hạn chế tối mức tối đa các tổn thất có thể xảy ra,các tổ chức nhất là các tổ chức SXKD phải thực hiện các biện pháp quản lý rủi ro

Để đề phòng rủi ro, biện pháp thông dụng thường được các cá nhân và tổ chứcthực hiện là mua bảo hiểm nhằm chuyển các rủi ro (nếu có) sang các hãng bảo hiểm.Với biện pháp này, việc đối phó với các rủi ro mang tính chất bị động vì việc bảo hiềmchỉ có hiệu quả khi rủi ro đã xảy ra Trái lại, QLRR là cách tiếp cận với các rủi romang tính tích cực, đó là chủ động dự kiến trước những mất mát có thể xảy ra và tìmcách giảm nhẹ hậu quả của chúng Khi đó, bảo hiểm không còn là phương pháp duynhất để hạn chế rủi ro mà chỉ là một trong những phương pháp quan trọng và có hiệuquả để bù lại phần kinh phí do bị mất mát trong trường hợp có rủi ro xảy ra

Theo một số tài liệu, QLRR đã được thực hiện một cách không chính thức ngay

từ thuở ban dầu của loài người nhưng hoạt động này được phát triển rầm rộ vào thậpniên 60, 70 của thế kỷ XX Theo giáo sư H.Wayne Snider thuộc đại học Temple củaHoa Kỳ thì QLRR bắt đầu đi vào một giai đoạn mang tính quốc tế từ giữa những năm

70 - ông gọi đó là “giai đoạn toàn cầu hoá" Cũng theo Snider, hiệp hội quản trị rủi ro

và bảo hiểm (viết tắt là RIMS) - hiệp hội gồm những chuyên gia hàng đầu trong lĩnhvực này - là hiệp hội đi đầu trong việc thiết lập những quan hệ với các nhà QLRR châu

Âu và châu Á vào những năm 70 của thế kỷ XX Trong những năm 90, các hoạt động

QLRR tiếp tục phát triển, hàng loạt các hiệp hội QLRR ra đời ở Mỹ như hiệp hộiQLRR công cộng (viết lắt là PRIMA), hội QLRR về chăm sóc sức khoẻ Mỹ (viết tắt làASHRM), hiệp hội QLRR và bảo hiểm của trường đại học (viết tắt là URMIA), trungtâm quốc gia về QLRR và bảo hiểm cộng đồng, đã làm cho hoạt động này trở thànhmột hoạt động không thể thiếu đối với các tổ chức và doanh nghiệp nhất là các tổ chức

có qui mô lớn

Mặc dù có nhiều chức năng quản trị cơ bản giống như các hình thức quản trị kháctrong các tổ chức hoặc các doanh nghiệp như quản trị chiến lược, quản trị hoạtđộng, nhưng mục đích cuối cùng của các nhà QLRR là giúp cho các tổ chức, cácdoanh nghiệp giảm tối đa các chi phí về rủi ro dưới mọi hình thức và làm tăng tối đanhững lợi ích của rủi ro nhờ mạo hiểm

Tóm lại

Quản lý rủi ro là việc chủ động kiểm soát các sự kiện trong tương lai dựa trên cơ

sở kết quả dự báo trước các sự kiện xảy ra mà không phải là sự phản ứng thụ động.Như vậy, một chương trình quản lý rủi ro hiệu quả không những làm giảm bớt sai sót

mà còn làm giảm mức độ ảnh hưởng của những sai sót đó đến việc thực hiện các mụctiêu dự án

Quản lý rủi ro là quá trình liên tục, được thực hiện trong tất cả các giai đoạn củachu kỳ dự án, kể từ khi mới hình thành cho đến khi kết thúc dự án Khi dự án tiếntriển, một số rủi ro mất đi, một số rủi ro khác lại xuất hiện Trong suốt vòng đời dự án,nhiều khâu công việc cũng có mức độ rủi ro rất cao nên cần thiết phải phân chia thànhnhiều giai đoạn để xem xét, phân tích rủi ro, trên cơ sở đó lựa chọn các giải pháp phùhợp nhằm giảm bớt và loại trừ rủi ro Khi xác xuất xảy ra rủi ro càng lớn, rủi ro càngcần phải đánh giá lại để đảm bảo rằng đánh giá rủi ro đã thực hiện trước đó vẫn còn có

hiệu lực Vậy Quản trị rủi ro dự án là quá trình nhận dạng, phân tích nhân tố rủi ro,

đo lường mức độ rủi ro, trên cơ sở đó lựa chọn, triển khai các biện pháp quản lý, giám sát và kiểm soát các hoạt động nhằm hạn chế và loại trừ rủi ro, trong suốt vòng đời dự án.

11

-Giám sát và kiểm soát

Kế hoạch Phản ứng

1 Kế hoạch quản trị rủi ro

a Đầu vào của hoạt động quản trị rủi ro

- Mức độ chấp nhận rủi ro của các nhóm hữu quan

Tùy theo dự án, theo điều kiện và xác suất thua lỗ hay lợi nhuận mà các biên liênquan đến dự án có mức độ chấp nhận khác nhau Mức độ chấp nhận này có thể đượcnhận thấy ngay từ khi khởi xướng dự án, thông qua các báo cáo chính thức về chínsách hoặc thông qua các hoạt động của họ trong suốt dự án

Ví dụ: Một dự án xây dựng chung cư cao tầng, xây cầu có mức độ chấp nhận rủi ro rấtthấp do đây là vấn đề liên quan đến cái sống và cái chết của nhiều người, không cho