Điều Trị Nội Khoa - Bài 1 Cảm mạo ppt

Lần này tôi biên soạn cuốn "Đông y - Điều trị nội khoa" nhằm đáp ứng yêu cầu của đa số lương y chưa có điều kiện học tập Tây y, bằng cách chọn các tài liệu điều trị bằng Đông y, châm cứu

ĐÔNG Y CHÂM CỨU

Điều Trị Nội Khoa

LỜI NÓI ĐẦU

Cuốn sách Đông y - Châm cứu của tập thể chúng tôi soạn, Học viện Quân Y xuất bản năm 1991, trong đó đã cung cấp hệ thống lý luận cơ bản của Đông y - Châm cứu và một

số kết hợp bước đầu với lý luận Tây y trong những bài cụ thể Qua góp ý của độc giả, chúng tôi sẽ bổ sung, sửa chữa và xin tái bản để phục vụ quý vị rộng rãi hơn

Lần này tôi biên soạn cuốn "Đông y - Điều trị nội khoa" nhằm đáp ứng yêu cầu của đa số lương y chưa có điều kiện học tập Tây y, bằng cách chọn các tài liệu điều trị bằng Đông

y, châm cứu trên cơ sở có kết hợp lý luận chẩn đoán của Tây y trong các bộ sách đáng tin cậy, đồng thời trích riêng phần tóm tắt bệnh học Tây y ở cuốn sách "Điều trị học" của Giáo sư Đặng Văng Chung và một số đoạn ở sách "Bệnh lý học" của Cát Lâm y khoa đại học biên soạn để các vị tiện đối chiếu giữa tên bệnh, tên chứng biến diễn bệnh.v.v Đặc biệt là trong phần nhắc lại bệnh học ở sách "Điều trị học" của Giáo sư Đặng Văn Chung

đã cung cấp tình hình bệnh ở con người Việt Nam thời kỳ gần đây cũng như dự đoán thời gian sắp tới

Về những bài thuốc chế sẵn, sử dụng cho từng bệnh, trong sách chỉ ghi tên bài, tôi đã sưu tầm công thức để ghi ở phần cuối từng bài, có một số ít chỉ ghi được tên vị, chưa có trọng lượng, xin các vị xem ở các sách về dược tính, dược vị để bổ sung khi dùng Phần sử dụng thuốc cây cỏ phương Đông trong điều trị, tuy chúng tôi đã cố gắng, nhưng chắc chắn người đọc sẽ phải cùng chúng tôi làm rõ bằng những tên thường dùng ở địa phương mình, trường hợp nào khó xác định, xin liên hệ với cơ quan nghiên cứu thực vật nhờ giúp

đỡ, hy vọng chúng ta có thể khai thác kinh nghiệm nhân dân rộng rãi, tìm ra thêm nhiều cây thuốc quý trên đất Việt Nam đã chữa bệnh và nâng cao sức khoẻ cho người Việt Nam

Kính mong sự giúp đỡ của quý vị độc giả để chúng tôi kịp thời chỉnh lý và bổ sung trong công việc biên soạn

Hà Nội tháng 2 , năm 2000

Tác giả Lê Văn Sửu

DẪN NHẬP

"Bắt đầu nhận thức là thực tiễn, trong quá trình thực tiễn, nhận thức được nâng lên

thành lý luận, lý luận lại được đưa trở lại thực tiễn" Nội khoa Đông y là vận dụng lý

luận Đông y chỉ đạo thực tiễn lâm sàng

Tinh thần cơ bản của biện chứng thí trị ở chỗ đem lý, pháp, phương, dược, mỗi cái trọng tâm đó kết hợp lại với cơ địa, thể hiện quan hệ gắn bó cơ sở với lâm sàng

Nội khoa Đông y vốn phân ra hai loại lớn, ngoại cảm thời khí (thương hàn, ôn bệnh) và tạp bệnh nội khoa Hiện nay biện chứng đối với bệnh thời khí, nói chung đều lấy vệ khí doanh huyết làm chỗ dựa, biện chứng đối với tạp bệnh thì chủ yếu là lấy tạng phủ làm hạt nhân Phần này tuy lấy tên bệnh y học hiện đại làm tên nhưng vẫn soi thêm tinh thần bệnh thời khí, tạp bệnh và phân loại tạng phủ, tiến hành xếp hạng để giúp cho quan hệ đối chiếu y học Đông Tây ở phương diện phân loại bệnh nội khoa

MỤC LỤC

Bài 1: Cảm mạo Bài 30: Bệnh động kinh

Bài 3: Thương hàn, phó thương Bài 32: Viêm cầu thận cấp tính

hàn

Bài 4: Viêm gan lây lan Bài 33: Viêm cầu thận mạn tính

Bài 5: Bệnh sốt rét Bài 34: Chúng độc nước tiểu

Bài 6: Bệnh huyết hấp trùng Bài 35: Viêm đường tiết niệu

Bài 7: Bệnh giun chỉ Bài 36: Sỏi đường tiết niệu

Bài 8: Nước tiểu như cháo sữa Bài 37: Bệnh phong thấp và viêm

đa khớp do phong thấp

Bài 9: Bệnh xoắn trùng vàng da Bài 38: Bệnh đái đường

Bài 10: Bệnh sốt xuất huyết dịch Bài 39: Sưng tuyến giáp đơn

thuần và Bazơđô(Basedow)

Bài 11: Say nóng Bài 40: Thiếu máu

Bài 12: Viêm phổi Bài 41: Bệnh máu trắng

Bài 13: Phổi sưng mủ Bài 42: Bệnh u bướu và ung thư

Phần I

Bài 14: Viêm phế quản Bài 42: Bệnh u bướu và ung thư

Phần II

Bài 15: Hen phế quản Bài 43: Ung thư thực quản, ung

thư dạ dày

Bài 16: Lao phổi Bài 44: Di căn của ung thư dạ dày

Bài 17: Viêm mạc lồng ngực do

lao

Bài 45: Ung thư gan

Bài 18: Loét dạ dày tá tràng Bài 46: Ung thư phổi

Bài 19: Viêm dạ dày mạn tính Bài 47: Ung thư cổ dạ con

Bài 20: Viêm đường ruột cấp tính Bài 48: Ung thư trực tràng

Bài 21: Tiêu chảy mạn tính Bài 49: Ung thư mũi họng

Bài 22: Gan xơ hoá Bài 50: Ung thư tuyến vú

Bài 23: Hôn mê gan Bài 51: U xơ tuyến vú

Bài 24: Viêm túi mật mạn tính Bài 52: Lá nhỏ tuyến sữa tăng

sinh

Bài 25: Suy tim do sung huyết Bài 53: U dạng núm vú ống dẫn

sữa

Bài 26: Tim thắt đau Bài 54: U não

Bài 27: Bệnh cao huyết áp Bài 55: U limphô

Bài 28: Tai biến mạch máu não Bài 56: U tuyến giáp trạng & Tài

liệu tham khảo

Bài 29: Chứng thần kinh chức

năng

Bài 1 - Cảm mạo

Cảm mạo có phân ra nặng nhẹ, chứng nhẹ nói chung gọi là "thương phong", chứng nặng gọi là "trọng thương phong" hoặc "cảm mạo theo mùa (cảm cúm)", nguyên nhân thường

là do thay đổi của khí hậu, ấm lạnh mất bình thường, khi sức đề kháng của con người giảm, khi lây nhiễm độc khí của bệnh mà thành

Trong ngoại tà lấy phong làm chủ, thường kiêm rét, kiêm nóng làm hại con người, theo mũi miệng mà phạm tới phế, ngoài thì lấn vào da lông, xuất hiện chứng hậu phế vệ biểu thực

Bệnh này bao quát ở trong nó là viêm nhiễm đường hô hấp trên và cảm cúm của y học hiện đại

ĐIỂM CẦN KIỂM TRA ĐỂ CHẨN ĐOÁN

1 Có trải qua tiếp xúc với người mắc bệnh, bệnh dấy lên thường gấp

2 Chứng trạng chủ yếu là đầu đau, tứ chi đau buốt, mũi tắc, tiếng nặng, thường hắt hơi

và chảy nước mũi, ho hắng, ngứa họng hoặc đau họng, chứng nặng thì có sợ lạnh, phát sốt, có mồ hôi hoặc không có mồ hôi

3 Nếu thấy sốt cao, đầu đau và tứ chi đau buốt rất nhiều, hoặc kèm có quặn bụng nôn mửa, ỉa lỏng chảy nước mũi, họng đau, ho hắng rất dữ dội, lại có xu thế lây lan, phải nghĩ đến cảm cúm lây lan; Lại chú ý tình hình vùng phổi, đề phòng kiêm phát viêm phổi

4 Tổng số bạch cầu trong máu giảm, phần trăm hạt tế bào trung tính xuống thấp, tế bào lim phô tăng nhiều tương đối Viêm nhiễm đường hô hấp trên do tế khuẩn gây ra thì tổng

số bạch cầu có thể tăng cao

PHƯƠNG PHÁP CHỮA

Hiện nay trên lâm sàng phần lớn nhằm vào nhân tố đưa đến bệnh này là độc tố của bệnh, chọn lấy loại thảo dược thanh nhiệt, giải độc, hiệu quả chữa nói chung đều rất tốt Nhưng

có một số tình hình vẫn cần kết hợp biện chứng thí trị, lấy giải biểu làm chủ mới có thể thu được hiệu quả

1 Biện chứng thí trị:

Phải lấy giải biểu làm nguyên tắc, nhưng vì chứng hậu lâm sàng có vùng riêng phong hàn

và phong nhiệt, bởi thế, giải biểu cũng có tân ôn và tân lương khác nhau

a Chứng của phong hàn:

Sợ lạnh nặng, phát sốt nhẹ, không có mồ hôi, đầu đau, tứ chi buốt đau, mũi tắc, chảy nước mũi, ho hắng, nôn ra nước trong dạng như đờm, rêu lưỡi mỏng trắng, mạch phù

* Cách chữa: Tân ôn giải biểu

* Bài thuốc ví dụ (bài thuốc làm mẫu):

Kinh giới 3 đồng cân, phòng phong 2 đồng cân,

Tử tô 3 đồng cân, Tiền hồ 3 đồng cân,

Cát cánh 2 đồng cân, cam thảo 1 đồng cân,

Sinh khương 3 lát hoặc Hành trắng 3 nhánh

* Gia giảm:

+ Nếu có hiệp với thấp, đầu đau mình đau rất nặng thì thêm Bạch chỉ 1,5 đồng cân,

Khương hoạt 2 đồng cân

b Chứng của phong nhiệt:

Phát sốt nặng, sợ lạnh nhẹ, ít mồ hôi, đầu căng đau, họng đau hoặc sưng đỏ, ho hắng văng ra đờm vàng, miệng khô, rêu lưỡi vàng mỏng, mạch phù sác

* Cách chữa: Tân lương giải biểu

* Bài thuốc ví dụ:

Đạm Đậu xị 4 đồng cân, Bạc hà (bỏ vào sau) 1,5 đồng cân,

Ngân hoa 5 đồng cân, Liên kiều 5 đồng cân,

Cát cánh 2 đồng cân, Ngưu bàng tử 3 đồng cân,

Hạnh nhân 3 đồng cân, Cam thảo 1 đồng cân

* Gia giảm:

+ Sốt cao, gia Sơn chi 3 đồng cân, Hoàng cầm 3 đồng cân

+ Họng đau rất dữ, họng viêm hoặc viêm amiđan rõ rệt, gia rễ Thổ Ngưu tất 1 lạng hoặc

Sơn đậu căn 3 đồng cân, Xạ can 3 đồng cân hoặc Bản lam căn 1 lạng, Tảo hưu 5 đồng

cân

+ Mùa hạ làm cho hiệp với thử và thấp, ngực buồn bằn, dạ bĩ, quặn bụng trên, phân có

thể lỏng, rêu lưỡi trơn, thì bỏ Đậu xị, Hạnh nhận, Cam thảo: thêm Hoắc hương 3 đồng cân, Bội lan 3 đồng cân, Đậu quyển 4 đồng cân

2 Phương lẻ:

a Khương hoạt 5 đồng cân, Đại thanh diệp hoặc Bản lam căn 1 lạng, Mã tiên thảo hoặc

áp chích thảo 1 lạng sắc nước uống

Cảm mạo phong hàn hoặc phong nhiệt và cảm cúm dùng đều thích hợp

b Đông thanh diệp tươi 2 lạng, Trà hiệp 3 đồng cân, sắc nước uống Cảm mạo phong hàn

hoặc phong nhiệt dùng đều hợp

c Nhất chi hoàng hoa, Bạch anh mỗi thứ 1 lạng, sắc uống Dùng hợp ở cảm mạo phong

nhiệt

d Gừng sống 5 lát, Hành trắng 3 nhánh hoặc Tỏi cắt lát 1 đồng cân, thêm Đường đỏ vừa

đủ sắc uống Dùng hợp ở cảm mạo phong hàn

3 Châm cứu

a Thể châm: Phong trì, Hợp cốc, phục lưu

* Gia giảm :

+ Sốt cao, gia Đại chùy, khúc trì

+ Đầu đau dữ dội, gia Thái dương, ấn đường

+ Ho hắng, gia Phế du, Xích trạch

+ Họng đau, gia, Phù đột, Thiếu thương (chích ra máu)

Các huyệt ở phương chủ, dùng phép kích thích mạnh, làm đi làm lại thủ pháp kích thích,

làm cho thấy hơi ra một chút mồ hôi

b Nhĩ châm:

Nội tị, Ngạch, Chẩm, Thận Thượng tuyến, Bì chất hạ

1 Chú ý rèn luyện tăng thêm thể chất và sức chống bệnh

2 Làm tốt vệ sinh hoàn cảnh và vệ sinh cá nhân khi khí hậu có biến hoá, chú ý kịp thời tăng hoặc giảm quần áo

3 Thời gian có bệnh lây lan, phải chú ý cách ly đúng mức

4 Thuốc dự phòng:

a Dã cúc hoa ương tử (cây hoa dại mới mọc) một nắm, rau Dấp cá 1 lạng, Ngân hoa

đằng (dây Kim ngân) 1 lạng

Cách dùng: Thêm 500 cm3 nước, sắc còn 200cm3 mỗi lần uống 20-40 cm3 một ngày uống 3 lần

b Thiên tương xác, Tử tô ngạnh hoặc Già tử ngạch, Tỳ bà diệp, mỗi thứ 1 lạng; Bồ công

anh, Tang diệp mỗi thứ 5 đồng cân, sắc uống Phương này dùng cả hai mặt phòng và trị

c Tử tô 2 đồng cân, Dã cúc hoa 0,5 - 1 lạng, Lộ biên kinh 0,5 - 1 lạng, Tứ biên cúc 5 đồng cân, Ngân hoa 3 đồng cân

Mùa đông, xuân, gia Tang diệp; mùa hạ, thu gia Thủy đăng tâm

Sắc nước uống như chè, hoặc sắc đặc uống làm 2 lần, trẻ em giảm 1/2 Bảy ngày làm một liệu trình, uống liền 1-2 liệu trình

Bài thuốc tham khảo (loại thuốc chế sẵn bán trên thị trường gồm cả cổ phương và tân

phương)

1 Ngọ thời trà:

Trà diệp, Bạch thược, Thương truật, Chỉ xác, Mạch nha, Hoàng cầm, Sơn tra, Phòng phong, Hoắc hương, Tô diệp, Biển đậu, Thanh cao, Hoạt thạch, Trần bì, Hậu phác, Mộc qua, Sa nhân, Bạch chỉ, Cát cánh,Phục linh, Khương hoạt, Cam thảo, Cát căn, Hoàng liên, Hương nhự, Nhân trần, Bạc hà, Đại phúc bì

Thuốc trên phơi sống, nghiền nhỏ mịn, trộn hồ làm thành miếng mỏng hoặc để bột đóng gói nặng 3 đồng cân Mỗi lần uống 1 gói, một ngày từ 1-2 lần uống Sắc uống hoặc hãm nước sôi uống Dùng hợp ở cảm mạo phong hàn chứng nhẹ, có kèm đường ruột tiêu hoá không tốt

2 Ngân kiều giải độc phiến (hoàn), lức là Ngân kiều tán chế thành :

Ngân hoa, Liên kiều, Cát cánh, Bạc hà, Cam thảo, Kinh giới, Đậu xị, Ngưu bàng tử, Lô căn

Mỗi lần uống 4-6 miếng hoặc viên, một ngày 2 lần, dùng hợp ở cảm mạo phong nhiệt

3 Tang cúc cảm mạo phiến, thuốc chủ yếu có Tang diệp, Cúc hoa, Hạnh nhân

Mỗi lần uống 4-6 miếng 1 ngày 3 lần Chứng phù họp là cảm mạo phong nhiệt

4 Cảm mạo thoái nhiệt xung tễ, thuốc chủ yếu có Liên kiều, Bản lam căn, Đại thanh

diệp, Tảo hưu

Mỗi lần uống 1 gói, mỗi ngày uống 3 lần Dùng hợp ở Phong nhiệt cảm mạo, bao quát

cảm cúm và viêm nhiễm đường hô hấp trên

5 Thanh nhiệt tiêu viêm xung tễ, thuốc chủ yếu là Bồ công anh Cách dùng và chứng

phù hợp như trên

THAM KHẢO BỆNH HỌC TÂY Y

1 Bệnh cúm (Grippe)

Là một bệnh do siêu vi trùng gây ra (có 3 nhóm A B, A': nhóm A hay gây thành dịch to), xuất hiện lẻ tẻ hoặc thành dịch to (vụ dịch ở Hà Nội năm 1957) ảnh hưởng nhiều đến sản xuất

Bình thường bệnh cúm không phải là một bệnh nặng nhưng dịch càng lâu, thể nặng càng xuất hiện nhiều

a Triệu chứng

Bệnh nhân đang khoẻ mạnh, đột ngột bị sốt cao, đồng thời đau mình mẩy, nhức đầu, cay mắt, cay mũi mài mắt đỏ nhừ

Tình trạng đó kéo dài trong 3 - 4 ngày rồi nhiệt độ xuống dần

Phần nhiều sau khi trở lại bình thường, nhiệt độ lại có thể lên cao lại rất có giá trị chẩn đoán nhưng chỉ một vài ngày rồi khỏi hẳn

Các thể nặng thường xảy ra ở trẻ em người già hoặc đàn bà có mang, nặng vì bội nhiễm hoặc vì siêu vi trùng đã vào phủ tạng: Phổi, ruột, não, màng não gây ra chảy máu, phù phổi cấp, trụy mạch, hôn mê đột ngột

b Chẩn đoán

Thường rất dễ trong các vụ dịch

Ngoài vụ dịch, việc chẩn đoán rất khó vì chỉ dựa vào phản ứng Hiếc (Hirst) mà không phải phòng xét nghiệm nào cũng có thể làm được

Việc cấy siêu vi trùng này cũng rất khó vì nó chỉ mọc ở trứng lộn cho nên việc làm ra thuốc phòng bệnh cũng rất khó khăn, đòi hỏi rất nhiều trứng lộn (phải có hai trứng lộn mới đủ làm một liều thuốc phòng bệnh)

2 Bệnh cảm (Coriza spasmodique saisonnier)

Có ba nguyên nhân chính: Siêu vi trùng, tạp trùng, dị ứng

Cũng do siêu vi trùng nhưng không cùng loại với siêu vi trùng cúm, siêu vi trùng này không mọc trong trứng lộn Ngoài siêu vi trùng ra, còn có thể do tạp trùng hoặc dị ứng Chỉ là một bệnh lẻ tẻ hoặc có tính chất dịch nhỏ, ít khi gây thành dịch to

a Triệu chứng

Cũng bắt đầu đột ngột bằng sốt, chỉ sốt ít hoặc không sốt Đồng thời bệnh nhân thấy khô

cổ, đau họng, hắt hơi, chảy nước mũi và mệt mỏi khó chịu

b Tiến triển

Sau vài ba ngày, bệnh nhân có thể ho, ho khan hoặc khạc ra ít đờm trắng

Thường bệnh nhân khỏi hẳn, không bị biến chứng