RAU SAM, CÂY RAU VỊ THUỐC Lương Y Võ Hà Rau Sam là một loại rau mọc hoang, ăn được, không có độc tính, có nhiều chất bổ dưởng như sinh tố A, B1, B2, C, PP, một số khoáng chất và nhiều a
Trang 1RAU SAM, CÂY RAU VỊ THUỐC
Lương Y Võ Hà
Rau Sam là một loại rau mọc hoang, ăn được, không có độc tính, có nhiều chất bổ dưởng như sinh tố A, B1, B2, C, PP, một số khoáng chất và nhiều acid béo omega-3 Ngoài tác dụng thanh nhiệt, lương huyết, có thể cải thiện nồng độ cholesterol cao trong máu, rau Sam còn là một nguồn kháng sinh tự nhiên rất quý trong việc điều trị các chứng viêm nhiểm đường ruột và đường sinh dục tiết niệu
Mô tả Rau Sam còn có tên là Mã Xỉ Hiện vì có lá giống hình răng
ngựa Tên khoa học là Portulaca Oleracea L thuộc họ Rau Sam Portulacea Rau Sam là một loại cỏ dại sống quanh năm ở những vùng ẩm mát như bờ ruộng, bờ mương, venđường hoặc mọc xen kẻ trong những luống hoa màu Thân gồm nhiều cành mẩm, nhẳn, màu đỏ nhạt, mọc bò lan trên mặt đất Lá hình bầu dục, phần đáy lá hơi nhọn, không cuống, phiến lá dày, mặt láng Hoa màu vàng Hạt màu đen Ở nước ta rau Sam thường chỉ mọc hoang Hiếm khi thấy rau Sam được gieo trồng hoặc bày bán làm thức ăn Tuy nhiên nhiều gia đình ở nông thôn vẫn dùng rau Samđể luộc hoặc nấu canh ăn như những loại rau trồng khác Rau Sam phơi khô làm thuốc thường được thu hái từ nguồn hoang dã vào mùa hè và mùa thu Rau tươi có thể tìm thấy quanh năm ở những nơi ẩm mát
Trang 2Thành phần Rau Sam bao gồm nhiều hoạt chất sinh học như chấtđạm, chất
béo, carbohydrate, một số khoáng chất và sinh tố Theo Viện Vệ Sinh Hà Nội (1972), rau Sam thu hái tại Việt nam có 1,4% protid, 3% glucid, 1,3% tro, 85mg% calci, 5,6mg% phosphor, 1,5mg% sắt, 26mg% vitaC, 0,32mg% carotene, 0,03%mg vita.B1, 0,11mg% vita.B2, 0.07%mg vita.PP Những nghiên cứu ở Đài Loan và Úc còn cho thấy trong rau Sam có nhiều potasium nitrate và calcium oxalate
Tác dụng dược lý Từ lâu y học dân gian nước ta thường dùng rau Sam làm
thuốc sát trùng trong những chứng lở loét ngoài da, làm tiêu nhọt độc và làm lợi tiểu trong chứng tiểu buốt, tiểu rát Nhân dân Trung Quốc và Ấn Độ dùng rau Sam để trị bệnh ho, lao phổi, giải độc rắn hoặc côn trùng cắn Người
Ấn Độ còn dùng rau Sam làm thuốc co mạch Dân Haiti và Thổ Nhỉ Kỳ dùng sau Sam để làm thuốc an thần, chữa bệnh mất ngủ Nhiều vùng ở Trung Quốc, Thổ Nhỉ Kỳ, Brazil, Cộng Hoà Dominique dùng rau Sam để lọc máu, tiêu viêm, giảm đau Nghiên cứu khoa học cho thấy rau Sam có tác dụng ngăn chặn sự phát triễn của vi trùng lỵ và thương hàn Dịch chiết rau Sam bằng cồn etylic có hiệu quả rõ rệt đối với trực khuẩn Coli, kiết lỵ và thương hàn Những nhà khoa học Mỹ và Úc còn cho biết trong rau Sam có nhiều acid béo Omega-3 có tác dụng rất tốt trong việc ngăn ngừa bệnh tim mạch và tăng cường sức miển dịch của cơ thể
Theo Đông y rau Sam có vị chua tính lạnh, không có độc tính, vào ba kinh Tâm, Can và Đại trường, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, hoạt huyết tiêu viêm, nhuận trường lợi tiểu, thường được dùng trong các chứng viêm nhiểm,
lở ngứa, kiết lỵ
Trang 3Theo kinh nghiệm riêng của tác giả, rau Sam là một nguồn kháng sinh tự nhiên rất quý trong các chứng viêm nhiểm đường ruột và đường sinh dục, tiết niệu Có một số trường hợp viêm cầu thận, viêm bàng quang hoặc viêmđường niệu đạo dây dưa nhiều ngày do vi trùng đã lờn thuốc kháng sinh Tây y nhưng lại đáp ứng rất tốt với rau Sam Với liều khoảng 600gram rau tươi một ngày, sắc cô lại cho bệnh nhân uống mỗi 2 hoặc 3 giờ thường không quá một ngày các chứng buốt, rát, đau quặn đã biến mất
Sau đây là một số cách sử dụng rau Sam đơn giản có thể thực hiện ở gia đình
Chữa viêm cầu thận, viêm bàng quang, niệu đạo
Rau Sam tươi 600gr
Gừng sống 7 đến 9 lát
Nấu sôi khoảng 400cc nước Khi nước sôi lần lượt cho cả rau và gừng sống vào Đảo qua lại vài lần Chỉ sau khoảng 7 đến 10 phút là có thể chắt nước ra uống được Thời gian nấu nhanh có thể bảo đảm được tối đa hoạt chất và chất bổ dưỡng Khi uống cho thêm vào một chút muối Chia ra uống làm nhiều lần trong ngày Mỗi lần cách nhau khoảng 2 hoặc 3 giờ Có thể ăn cả xác Gừng sống trong bài có tác dụng hạn chế bớt tính hàn của rau Sam, không làm trệ tỳ lại có thể tăng cường chức năng khí hoá ở Thận và Bàng quang
Chữa xơ vữa động mạch, làm hạ độ cholesterol trong máu
Rau Sam tươi 100gr
Trang 4Gừng sống 3 lát
Luộc hoặc nấu canh ăn hàng ngày Ăn cả nước lẫn xác Có thể thêm vào gia
vị tuỳ thích Thỉnh thoảng ăn mỗi đợt từ 5 đến 7 ngày
Chữa khí hư, bạch đới ở phụ nữ
Rau Sam tươi 100gr
Giả nát vắt lấy nước, hoà với 2 lòng trắng trứng gà, khuấy đều, hấp chín Chia ra ăn làm 2 lần trong ngày Ăn từ 3 đến 5 ngày
Chữa kiết lỵ cấp tính
Rau Sam tươi 100gr
Giả nát vắt lấy nước, đun nóng, cho thêm một chút mật ong hoặc đường đen vào để uống
Chữa sán sơ mít
Rau Sam tươi 100gr
Giả nước lọc lấy nước, cho thêm một chút muối và một muổng giấm, uống vào lúc sáng sớm khi bụng đói
Chữa bệnh giun kim
Rau Sam tươi 80gr
Giả nát lọc lấy nước, thêm một chút muối Uống từ 3 đến 5 ngày
Chữa mụn nhọt sang độc
Trang 5Rau Sam tươi một nắm
Giả nát đấp lên mụn nhọt băng lại
Lưu ý: Vì rau Sam hoạt huyết và tính hàn nên không sử dụng cho người có
thai Với những bệnh nhân có thể tạng hư hàn, hay đi tiêu lõng, khi sử dụng rau Sam cần được phối hợp tốt với những vị thuốc cay, ấm để không làm trệ
tỳ Ngoài ra do hàm lượng nitrate và oxalate có trong rau Sam nên cần thận trọng khi dùng với người có tiền sử về sạn thận