Lập trình đơn giản

Lập trình đơn giản

GIỚI THIỆU SGK

PHẦN I LẬP TRÌNH ĐƠN GIẢN

Rèn luyện phong cách tư duy công nghệ

Yêu cầu về kiến thức

Biết khái niệm về bài toán, thuật toán, các cách

mô tả thuật toán bằng cách liệt kê các bước

Biết chương trình là mô tả của một thuật toán

Yêu cầu về kiến thức

Biết khái niệm về các cấu trúc điều khiển:

Yêu cầu về kỹ năng

Mô tả được thuật toán đơn giản bằng cách liệt kê các

Thực hiện được khai báo mảng, truy cập phần tử mảng,

sử dụng các phần tử của mảng trong biểu thức tính toán

Yêu cầu về thái độ

Nghiêm túc trong học tập, ham thích lập trình trên máy tính để giải các bài tập

Nội dung

Gồm 16 bài: 09 bài lí thuyết + 07 bài thực hànhDạy trong 34 tiết, 02 tiết/bài, riêng Bài 5 (Từ bài toán đến chương trình) dạy trong 4 tiết

7

Cấu trúc

Bài 1 Máy tính và chương trình máy tính

Bài 2 Làm quen với chương trình và ngôn ngữ lập trình

Bài thực hành 1 Làm quen với Turbo Pascal

Bài 3 Chương trình máy tính và dữ liệu

Bài thực hành 2 Viết chương trình để tính toán

Bài 4 Sử dụng biến trong chương trình

Bài thực hành 3 Khai báo và sử dụng biến

Bài 5 Từ bài toán đến chương trình

Cấu trúc

Bài 6 Câu lệnh điều kiện

Bài thực hành 4 Sử dụng lệnh điều kiện if then

Bài 7 Câu lệnh lặp

Bài thực hành 5 Sử dụng lệnh lặp for do

Bài 8 Lặp với số lần chưa biết trước

Bài thực hành 6 Sử dụng lệnh lặp while do

Bài 9 Làm việc với dãy số

Bài thực hành 7 Xử lí dãy số trong chương trình

Những điểm cần lưu ý

SGK trình bày kiến thức, kĩ năng chung về lập

trình: dạy lập trình nói chung, từ khái quát đến

cụ thể, không phải là dạy ngôn ngữ lập trình cụ thể Pascal

Chỉ sử dụng ngôn ngữ Pascal để minh hoạ,

không nhằm mục đích giới thiệu các thành phần, kiểu dữ liệu, cú pháp, ngữ nghĩa của các câu lệnh

và các đặc trưng khác của Pascal một cách đầy

đủ như là cẩm nang về lập trình

Những điểm cần lưu ý

Nhấn mạnh việc xác định bài toán và xây dựng thuật toán là bước quan trọng nhất trong việc

Nội dung chọn lọc phù hợp yêu cầu làm quen với các kĩ thuật lập trình cơ bản, ngắn gọn, dễ hiểu

Định hướng kiến thức từ dễ tới khó, tạo khả năng tiếp cận các ngôn ngữ lập trình khác nhau

11

Các ví dụ và chương trình Pascal có thể chưa phải là những chương trình đã được viết một

cách gọn nhất hoặc tối ưu nhất, nhưng phù hợp với sự phát triển tư duy của học sinh

 Gây hứng thú cho học sinh

 Các ví dụ và bài tập trong những bài trước chưa cần đến kiến thức về thuật toán

13

Cấu trúc của các bài lý thuyết

Cấu trúc nhất quán:

 Bắt đầu bằng những ví dụ trong cuộc sống hàng ngày, dẫn dắt đến cách thức giải quyết các vấn đề đời thường bằng cách viết chương trình

 Tiếp theo trình bày các thành phần cơ bản hoặc

cấu trúc tương ứng của ngôn ngữ lập trình nói

chung ở mức tổng quát nhất có thể, nhưng vẫn

đảm bảo học sinh có thể hiểu được

 Khi sử dụng Pascal để minh họa, không cố gắng trình bày cú pháp và ngữ nghĩa của các câu lệnh Pascal một cách đầy đủ và chi tiết (dành lại cho bài thực hành)

Cuối cùng là các ví dụ minh họa

Cấu trúc của các bài lý thuyết

Cấu trúc nhất quán:

 Cuối mỗi bài có phần ghi nhớ

 Phần câu hỏi và bài tập

15

Cấu trúc của các bài thực hành

Cấu trúc nhất quán:

 Mục tiêu

 Các bước thực hiện (thường khá chi tiết)

Không chỉ ôn luyện, củng cố, thực hành các kiến thức đã học mà còn giới thiệu kiến thức mới, cụ thể là những kiến thức lí thuyết, nhưng gắn liền với ngôn ngữ lập trình Pascal

Mục Tổng kết cuối mỗi bài thực hành tóm tắt các

kiến thức, kĩ năng cơ bản

Câu hỏi và bài tập

Nhằm để học sinh ôn luyện kiến thức đã học

Định hướng tổ chức dạy học

Tìm hiểu bài toán, xây dựng thuật toán và viết

chương trình: không nhất thiết phải có máy tính

Bài 1 Máy tính và chương trình máy tính

Con người ra lệnh cho máy tính như thế nào?

Bài 1 - Mục tiêu

Biết con người chỉ dẫn cho máy tính thực hiện

công việc thông qua lệnh

Biết chương trình là cách để con người chỉ dẫn cho máy tính thực hiện nhiều thao tác liên tiếp

Lưu ý Bài 1

Lấy thêm những ví dụ gần gũi

Khái niệm về lệnh: có thể mô tả lệnh với nhiều mức độ chi tiết khác nhau

Nhấn mạnh việc điều khiển máy tính thực hiện

tự động công việc phức hợp bằng chương trìnhKhái niệm ngôn ngữ máy và ngôn ngữ lập trình

(tránh diễn đạt cụ thể ngôn ngữ lập trình bậc

cao)

21

Lưu ý Bài 1 (tiếp)

Hai bước để tạo chương trình (không phải là quy trình phần mềm!)

Ưu điểm của ngôn ngữ lập trình so với ngôn ngữ máy

Lưu ý không định nghĩa chính xác, chỉ nên mô tả

Bài 2 Làm quen với chương trình và

Biết cấu trúc chương trình bao gồm phần khai

báo và phần thân chương trình

Lưu ý Bài 2

Mục tiêu: giới thiệu cho học sinh về một số

thành phần cơ bản của ngôn ngữ lập trình nói

chung, làm quen với một chương trình đơn giản, làm quen với TP để chuẩn bị cho bài thực hành 1Tiếp cận từ cụ thể đến khái quát, chưa cần chính xác đến từng chi tiết

Môi trường lập trình Turbo Pascal

Cần trình bày các ví dụ cụ thể về chương trình

25

Lưu ý Bài thực hành 1

Cho học sinh làm quen với môi trường TP

Cho học sinh làm quen với cách thức soạn thảo chương trình trong môi trường TP

Các vấn đề về cài đặt TP, lỗi Divission by zero

và cách sửa

27

Bài 3 Chương trình máy tính và dữ liệu

Dữ liệu và kiểu dữ liệu

Các phép toán với dữ liệu kiểu số

Các phép so sánh

Giao tiếp người - máy tính

Bài 3 – Mục tiêu

Biết khái niệm kiểu dữ liệu

Biết một số phép toán cơ bản với dữ liệu số

Biểu thức số học và biểu thức so sánh

Biết khái niệm điều khiển tương tác giữa người với máy tính

29

Lưu ý Bài 3 (tiếp)

Nên dành thời gian để hướng dẫn học sinh

chuyển một vài công thức toán học sang cách biểu diễn trong Pascal và ngược lại

31

Hiểu phép toán div, mod

Hiểu thêm về các lệnh in dữ liệu ra màn hình và tạm ngừng chương trình

Bài 4 Sử dụng biến trong chương trình

Biến là công cụ trong lập trình

Khai báo biến

Sử dụng biến trong chương trình

Hằng

33

Bài 4 – Mục tiêu

Biết khái niệm biến, hằng

Hiểu cách khai báo, sử dụng biến, hằng

Biết vai trò của biến trong lập trình

Hiểu lệnh gán

Lưu ý Bài 4

Đây là bài khó đối với học sinh

Lưu ý học sinh về sự giống nhau và khác của

biến và hằng trong toán học và trong tin học

Nên nêu ví dụ về bài toán không giải quyết được nếu không sự dụng biến

Giải thích lệnh gán X = X + 1

Có thể gán giá trị cho biến bằng lệnh nhập dữ

liệu (read hay readln)

Nhấn mạnh: biến dùng để lưu trữ các giá trị

Kết hợp được giữa lệnh write(), writeln() với

read(), readln() để nhập dữ liệu cho biến

Sử dụng được lệnh gán giá trị cho biến

Hiểu cách khai báo và sử dụng hằng

Hiểu và thực hiện việc tráo đổi giá trị của hai

Bài 5 Từ bài toán đến chương trình

Bài toán và xác định bài toán

Quá trình giải bài toán trên máy tính

Thuật toán và mô tả thuật toán

Một số ví dụ về thuật toán

37

Bài 5 – Mục tiêu

Biết khái niệm bài toán, thuật toán

Biết các bước giải bài toán trên máy tính

Xác định được Input, Output của một bài toán đơn giản

Biết chương trình là thể hiện của thuật toán trên một ngôn ngữ cụ thể

Biết mô tả thuật toán bằng phương pháp liệt kê các bước

Hiểu thuật toán tính tổng của N số tự nhiên đầu

Cần cho học sinh hiểu được xây dựng thuật toán

là bước quan trọng nhất để giải quyết bài toán

trên máy tính

Thuật toán là sáng tạo tư duy của con người,

không phải của máy tính

39

Lưu ý Bài 5

Máy tính thực hiện một cách máy móc, vì thế

thuật toán cần phải mô tả ở mức đủ chi tiết để có lời giải đúng

Thứ tự các bước trong thuật toán là quan trọng

Nên đưa ra những ví dụ mô phỏng trực quan (sử dụng PowerPoint)

Lưu ý bước kiểm tra thuật toán

Mọi thuật toán trong bài này sẽ được sử dụng để viết chương trình trong các bài sau

Lưu ý Bài 5

Thống nhất lại cách mô tả bằng p/p liệt kê:

 Kí hiệu ← thường được sử dụng để chỉ phép gán

 Các cụm từ “Nếu ”, “Nếu ; ngược lại ” được

sử dụng để chỉ hoạt động được thực hiện phụ

thuộc vào một điều kiện có được thỏa mãn hay

không Trong trường hợp sử dụng cụm từ “Nếu ”

và điều kiện không được thỏa mãn, bước hiện tại

bị bỏ qua và bước tiếp theo được thực hiện

 Các cụm từ “quay lại bước ”, “chuyển tới bước ” được sử dụng để chỉ rõ bước cần thực hiện tiếp

theo sau khi hoàn thành bước hiện tại.

41

Bài 6 Câu lệnh điều kiện

Hoạt động phụ thuộc vào điều kiện

Tính đúng sai của các điều kiện

Điều kiện và phép so sánh

Cấu trúc rẽ nhánh

Câu lệnh điều kiện

Bài 6 – Mục tiêu

Biết sự cần thiết của cấu trúc rẽ nhánh, và cấu trúc rẽ nhánh được sử dụng để chỉ dẫn cho máy tính thực hiện các thao tác phụ thuộc vào điều kiện

Lưu ý Bài 6

Thứ tự tuần tự là thứ tự thực hiện thực hiện ngầm định của mọi chương trình

Nên xuất phát từ những hoạt động trong đời sống

để dẫn dắt HS đến sự cần thiết của cấu trúc rẽ

nhánh

Cấu trúc rẽ nhánh cho phép “phá vỡ” tính tuần tự trong quá trình thực hiện các lệnh của một

chương trình

Nên dịch câu lệnh if then và if then esle

ra tiếng Việt để HS dễ nhớ ý nghĩa của câu lệnhViệc giới thiệu sơ đồ khối có thể giúp học sinh

dễ hình dung hơn

45

Bài 7 Câu lệnh lặp

Các công việc được thực hiện nhiều lần

Câu lệnh lặp – Một lệnh thay cho nhiều lệnh

Ví dụ về câu lệnh lặp

Tính tổng và tích bằng câu lệnh lặp

47

trước for do trong Pascal

Viết đúng được lệnh for do trong một số tình huống đơn giản

Hiểu lệnh ghép trong Pascal

Lưu ý Bài 7

Có thể dẫn dắt tới cấu trúc lặp tương tự như cấu trúc rẽ nhánh, xuất phát từ những hoạt động

trong đời thường

Đối với câu lệnh lặp với số lần đã biết trước,

SGK chỉ hạn chế giới thiệu một dạng: for to, có thể giới thiệu for down nếu thích hợp

Lưu ý rằng biến đếm được tự động tăng lên một đơn vị và không nên sử dụng câu lệnh khác làm thay đổi giá trị của biến đếm

49

Lưu ý Bài 7 (tiếp)

Khái niệm về câu lệnh ghép và khả năng xuất

hiện của câu lệnh ghép trong thân câu lệnh lặp

Có thể hướng dẫn học sinh lập bảng kết quả thực hiện chương trình qua từng vòng lặp

Bài 8 Lặp với số lần chưa biết trước

Biết nhu cầu cần có cấu trúc lặp với số lần chưa biết trước trong ngôn ngữ lập trình

Biết ngôn ngữ lập trình dùng cấu trúc lặp với số lần chưa biết trước để chỉ dẫn máy tính thực hiện lặp đi lặp lại công việc đến khi một điều kiện nào

đó được thoả mãn

Hiểu hoạt động của câu lệnh lặp với số lần chưa

biết trước while do trong Pascal

Sử dụng được câu lệnh lặp trước while do

51

Bài 8 - Mục tiêu

Các hoạt động lặp với số lần chưa biết trước

Ví dụ về lệnh lặp với số lần chưa biết trước

Lặp vô hạn lần - Lỗi lập trình cần tránh

Lưu ý Bài 8

Nên bắt đầu bằng một ví dụ về hoạt động lặp

không thực hiện được với cấu trúc lặp với số lần

đã biết trước

Nhấn mạnh việc kiểm tra điều kiện trước khi

thực hiện lệnh

Câu lệnh while do rất thường xuyên được sử

dụng trong các hoạt động tương tác với máy tính

Câu lệnh trong thân vòng lặp while do thường

là câu lệnh ghép với một câu lệnh làm thay đổi

Bài 9 Làm việc với dãy số

Dãy số và biến mảng

Ví dụ về biến mảng

Tìm giá trị lớn nhất và nhỏ nhất của dãy số

Bài 9 – Mục tiêu

Biết được khái niệm mảng một chiều

Biết cách khai báo mảng, nhập, in, truy cập các phần tử của mảng

Hiểu thuật toán tìm số lớn nhất, số nhỏ nhất của một dãy số

55

Lưu ý Bài 9

SGK chỉ giới thiệu kiểu mảng đơn giản nhất:

kiểu số và có chỉ số nguyên

Có thể mở rộng giới thiệu mảng kiểu xâu

Nêu ví dụ về bài toán không giải được được nếu không sử dụng biến mảng (các ví dụ trong SGK)

Trân trọng cảm ơn!

57