ch ng - phứ ương pháp bi n ch ng Các phệ ứ ương pháp bi n ch ng đệ ứ ược xây d ng t n i dungự ừ ộ tri th c ch a trong các nguyên lý, quy lu t, ph m trù c a phép bi n ch ng duy v t, và chúngứ ứ ậ ạ ủ ệ ứ ậ tác đ ng trong s h tr l n nhau.ộ ự ỗ ợ ẫ
• D a trên ự lĩnh v c áp d ng ự ụ , phương pháp được chia thành: Ph ươ ng pháp ho t đ ng ạ ộ
th c ti n ự ễ - phương pháp áp d ng trong lĩnh v c ho t đ ng th c ti n c i t o th gi i c a conụ ự ạ ộ ự ễ ả ạ ế ớ ủ
người (bao g m các lo i phồ ạ ương pháp c b n nh ơ ả ư phương pháp ho t đ ng lao đ ng s nạ ộ ộ ả
xu t và phấ ương pháp ho t đ ng chính tr – xã h i);ạ ộ ị ộ Ph ươ ng pháp nh n th c khoa h c ậ ứ ọ -
phương pháp áp d ng trong quá trình nghiên c u khoa h c Có nhi u ụ ứ ọ ề phương pháp nh n th cậ ứ khoa h cọ khác nhau có quan h bi n ch ng v i nhau Trong h th ng các phệ ệ ứ ớ ệ ố ương pháp nh nậ
th c khoa h c, m i phứ ọ ỗ ương pháp đ u có v trí nh t đ nh, áp d ng hi u qu cho m i lo i đ iề ị ấ ị ụ ệ ả ỗ ạ ố
tượng nghiên c u nh t đ nh; vì v y không đứ ấ ị ậ ược coi các phương pháp có vai trò nh nhau hayư
cường đi u phệ ương pháp này h th p phạ ấ ương pháp kia, mà ph i bi t s d ng t ng h p cácả ế ử ụ ổ ợ
phương pháp
2 Các ph ươ ng pháp nh n th c khoa h c ậ ứ ọ
Page 300 of 487
Trang 2Phương pháp nh n th c khoa h c ậ ứ ọ bao g m ồ các phương pháp nh n th c khoa h c ậ ứ ọ ở trình
đ kinh nghi m ộ ệ và các phương pháp nh n th c khoa h c ậ ứ ọ ở trình đ lý thuy t ộ ế
a) Các ph ươ ng pháp nh n th c khoa h c trình đ kinh nghi m ậ ứ ọ ở ộ ệ
Đ xây d ng, kh ng đ nh hay bác b m t gi thuy t khoa h c; đ c ng c , hoàn ch nhể ự ẳ ị ỏ ộ ả ế ọ ể ủ ố ỉ các lý thuy t khoa h c c n ph i ti n hành phế ọ ầ ả ế ương pháp quan sát khoa h c, ọ phương pháp thí nghi m khoa h cệ ọ
+ Quan sát khoa h c: ọ Quan sát khoa h c ọ là ph ươ ng pháp nghiên c u kinh nghi m thông ứ ệ qua tri giác có ch đích ủ (theo chương trình l p s n) ậ ẵ c a ch th ủ ủ ể (nhà khoa h c) ọ đ xác đ nh ể ị các s ki n ự ệ (thu c tính, quan h ) ộ ệ c a khách th ủ ể (s v t, hi n tự ậ ệ ượng) riêng l trong đi u ẻ ề
ki n t nhiên v n có c a nó ệ ự ố ủ Đ h tr cho các giác quan, đ nâng cao đ chính xác và tínhể ỗ ợ ể ộ khách quan c a k t qu quan sát, các nhà khoa h c thủ ế ả ọ ường s d ng các phử ụ ương ti n, côngệ
c ngày càng tinh vi, nhanh nh y.ụ ạ
+ Thí nghi m khoa h c: ệ ọ Thí nghi m khoa h c ệ ọ là ph ươ ng pháp nghiên c u kinh nghi m ứ ệ thông qua tri giác có ch đích ủ (theo chương trình l p s n) ậ ẵ c a ch th ủ ủ ể (nhà khoa h c) ọ đ xác ể
đ nh các s ki n ị ự ệ (thu c tính, quan h ) ộ ệ c a khách th ủ ể (s v t, hi n tự ậ ệ ượng) riêng l trong ẻ
Page 301 of 487
Trang 3đi u ki n nhân t o, ề ệ ạ nghĩa là có s d ng các ph ử ụ ươ ng ti n v t ch t đ can thi p vào tr ng ệ ậ ấ ể ệ ạ thái t nhiên c a khách th , đ bu c nó b c l ra nh ng thu c tính, quan h c n kh o sát ự ủ ể ể ộ ộ ộ ữ ộ ệ ầ ả
d ướ ạ i d ng “thu n khi t” ầ ế
Nh vào ờ thí nghi m khoa h c,ệ ọ người ta khám phá ra nh ng thu c tính, quan h c a kháchữ ộ ệ ủ
th mà trong đi u ki n t nhiên không th phát hi n ra để ề ệ ự ể ệ ượ Thí nghi m khoa h cc ệ ọ bao giờ cũng d a trên m t ý tự ộ ưởng, m t gi thuy t hay m t lý thuy t khoa h c nh t đ nh, và độ ả ế ộ ế ọ ấ ị ượ c
t ch c r t ch t ch , tinh vi t khâu l a ch n thí nghi m, l p k ho ch, ti n hành, thu nh nổ ứ ấ ặ ẽ ừ ự ọ ệ ậ ế ạ ế ậ
và lý gi i k t qu thí nghi m ả ế ả ệ Thí nghi m khoa h c ệ ọ là ki u ho t đ ng c b n c a th c ti nể ạ ộ ơ ả ủ ự ễ khoa h c Nó có vai trò r t quan tr ng trong vi c ch nh lý làm chính xác hóa, kh ng đ nh hayọ ấ ọ ệ ỉ ẳ ị bác b m t gi thuy t hay m t lý thuy t khoa h c nào đó Nó là c s , đ ng l c c a nh nỏ ộ ả ế ộ ế ọ ơ ở ộ ự ủ ậ
th c khoa h c và là tiêu chu n đ ki m tra tính chân lý c a tri th c khoa h c.ứ ọ ẩ ể ể ủ ứ ọ
b) Các ph ươ ng pháp nh n th c khoa h c trình đ lý thuy t ậ ứ ọ ở ộ ế
+ Ph ươ ng pháp th ng nh t gi a phân tích ố ấ ữ và t ng h p ổ ợ
Page 302 of 487
Trang 4Phân tích là ph ươ ng pháp phân chia cái toàn b ra thành t ng b ph n đ đi sâu nh n ộ ừ ộ ậ ể ậ
th c các b ph n đó ứ ộ ậ Còn t ng h p ổ ợ là ph ươ ng pháp th ng nh t các b ph n đã đ ố ấ ộ ậ ượ c phân tích nh m nh n th c cái toàn b ằ ậ ứ ộ
Phân tích và t ng h pổ ợ là hai phương pháp nh n th c đ i l p nh ng th ng nh t v i nhauậ ứ ố ậ ư ố ấ ớ giúp tìm hi u đ i tể ố ượng nh m t ch nh th toàn v n S ư ộ ỉ ể ẹ ự th ng nh t ố ấ c a ủ phân tích và t ngổ
h pợ không ch là đi u ki n t t y u c a s tr u tỉ ề ệ ấ ế ủ ự ừ ượng hóa và khái quát hóa mà còn là m tộ
y u t quan tr ng c a phế ố ọ ủ ương pháp bi n ch ng Không có ệ ứ phân tích thì không hi u để ượ c
nh ng cái b ph n c u thành cái toàn b , và ngữ ộ ậ ấ ộ ượ ạc l i, không có t ng h pổ ợ thì không hi u cáiể toàn b nh m t ch nh th độ ư ộ ỉ ể ượ ạc t o thành nh th nào t nh ng cái b ph n nào Vì v y,ư ế ừ ữ ộ ậ ậ
mu n hi u th c ch t c a đ i tố ể ự ấ ủ ố ượng mà ch có ỉ phân tích ho c ch có t ng h pặ ỉ ổ ợ không thôi thì
ch a đ mà ph i k t h p chúng v i nhau Tuy nhiên, trong m t s trư ủ ả ế ợ ớ ộ ố ường h p nghiên c uợ ứ
nh t đ nh, b n thân m i phấ ị ả ỗ ương pháp v n có u th riêng c a mình ẫ ư ế ủ
+ Ph ươ ng pháp th ng nh t gi a quy n p và di n d ch ố ấ ữ ạ ễ ị
Quy n p ạ là ph ươ ng pháp suy lu n đi t ti n đ ch a đ ng tri th c riêng đ n k t lu n ậ ừ ề ề ứ ự ứ ế ế ậ
ch a đ ng tri th c chung ứ ự ứ Còn di n d ch ễ ị là ph ươ ng pháp suy lu n đi t ti n đ ch a đ ng ậ ừ ề ề ứ ự
Page 303 of 487
Trang 5tri th c chung đ n k t lu n ch a đ ng tri th c riêng ứ ế ế ậ ứ ự ứ Quy n p và di n d ch là hai phạ ễ ị ươ ng pháp nh n th c đ i l p nh ng th ng nh t v i nhau giúp phát hi n ra nh ng tri th c m i vậ ứ ố ậ ư ố ấ ớ ệ ữ ứ ớ ề
đ i tố ượ ng
S đ i l p ự ố ậ c a quy n p và di n d ch th hi n ch : Quy n p đủ ạ ễ ị ể ệ ở ỗ ạ ược dùng đ khái quátể các tài li u quan sát, thí nghi m nh m xây d ng các gi thuy t, nguyên lý, đ nh lu t t ngệ ệ ằ ự ả ế ị ậ ổ quát c a khoa h c, vì v y quy n p, đ c bi t là quy n p khoa h c, có giá tr l n trong khoaủ ọ ậ ạ ặ ệ ạ ọ ị ớ
h c th c nghi m Di n d ch đọ ự ệ ễ ị ược dùng đ c th hóa các gi thuy t, nguyên lý, đ nh lu tể ụ ể ả ế ị ậ
t ng quát c a khoa h c trong các đi u ki n tình hình c th , vì v y di n d ch, đ c bi t làổ ủ ọ ề ệ ụ ể ậ ễ ị ặ ệ
phương pháp gi thuy t – di n d ch, phả ế ễ ị ương pháp tiên đ , có giá tr l n trong khoa h c lýề ị ớ ọ thuy t ế
S th ng nh t ự ố ấ c a ủ quy n p và di n d chạ ễ ị th hi n ch : ể ệ ở ỗ Quy n p xây d ng ti n đ choạ ự ề ề
di n d ch, còn di n d ch b sung thêm ti n đ cho quy n p đ thêm ch c ch n S th ngễ ị ễ ị ổ ề ề ạ ể ắ ắ ự ố
nh t c a quy n p và di n d ch là m t y u t quan tr ng c a phấ ủ ạ ễ ị ộ ế ố ọ ủ ương pháp bi n ch ng.ệ ứ Không có quy n p thì không hi u đạ ể ược cái chung t n t i trong cái riêng nh th nào, vàồ ạ ư ế
ngượ ạc l i, không có di n d chễ ị thì không hi u cái riêng có liên h v i cái chung ra sau Vìể ệ ớ
Page 304 of 487
Trang 6v y, mu n hi u th c ch t c a đ i tậ ố ể ự ấ ủ ố ượng mà ch có ỉ quy n p ho c ch có di n d chạ ặ ỉ ễ ị không thôi thì ch a đ mà ph i k t h p chúng v i nhau Tuy nhiên, trong m t s trư ủ ả ế ợ ớ ộ ố ường h p nghiên c uợ ứ
nh t đ nh, b n thân m i phấ ị ả ỗ ương pháp v n có u th c a riêng mình ẫ ư ế ủ
+ Ph ươ ng pháp th ng nh t l ch s và lôgích ố ấ ị ử
L ch s ị ử là ph m trù dùng đ ch ạ ể ỉ quá trình phát sinh, phát tri n và tiêu vong c a s v t ể ủ ự ậ trong tính đa d ng, sinh đ ng c a nó ạ ộ ủ Còn lôgích là ph m trù dùng đ chạ ể ỉ tính t t y u - quy ấ ế
lu t c a s v t ậ ủ ự ậ (lôgích khách quan) hay m i liên h t t y u gi a các t t ố ệ ấ ế ữ ư ưở ng (lôgích chủ quan)57 Ph ươ ng pháp l ch s ị ử là ph ươ ng pháp đòi h i ph i tái hi n l i trong t duy quá ỏ ả ệ ạ ư trình l ch s – c th v i nh ng chi ti t c a nó ị ử ụ ể ớ ữ ế ủ , nghĩa là ph i n m l y s v n đ ng, phát ả ắ ấ ự ậ ộ tri n l ch s c a s v t trong toàn b tính phong phú c a nó ể ị ử ủ ự ậ ộ ủ Ph ươ ng pháp lôgích là
ph ươ ng pháp đòi h i ph i v ch ra b n ch t, tính t t nhiên – quy lu t c a quá trình v n ỏ ả ạ ả ấ ấ ậ ủ ậ
đ ng, phát tri n c a s v t d ộ ể ủ ự ậ ướ i hình th c tr u t ứ ừ ượ ng và khái quát c a nó ủ , nghĩa là ph i ả
57 Lôgích là s ph n ánh ự ả l ch s ị ử, do đó nó ph i ph thu c vào ả ụ ộ l ch s ị ử Tuy nhiên, lôgích c a t duy (lý lu n) không ph i là s sao chépủ ư ậ ả ự máy móc, gi n đ n ả ơ l ch s ị ử mà là ph n ánh ả l ch s ị ử dướ ạ i d ng rút g n, sáng t o Vì v y, ọ ạ ậ lôgích ch ng qua là ẳ l ch s ị ử nh ng đã thoát ra kh iư ỏ hình thái ng u nhiên, v n v t c a nó ẫ ụ ặ ủ
Page 305 of 487
Trang 7lo i b cái ng u nhiên, v n v t ra kh i ti n trình nh n th c s v n đ ng, phát tri n c a s ạ ỏ ẫ ụ ặ ỏ ế ậ ứ ự ậ ộ ể ủ ự
v t ậ 58
Phương pháp l ch s và phị ử ương pháp lôgích là hai phương pháp nghiên c u đ i l p nhauứ ố ậ
nh ng th ng nh t bi n ch ng v i nhau giúp xây d ng hình nh c th và sâu s c v s v t.ư ố ấ ệ ứ ớ ự ả ụ ể ắ ề ự ậ
B i vì, mu n hi u b n ch t và quy lu t c a s v t thì ph i hi u l ch s phát sinh, phát tri nở ố ể ả ấ ậ ủ ự ậ ả ể ị ử ể
c a nó, đ ng th i có n m đủ ồ ờ ắ ược b n ch t và quy lu t c a s v t thì m i nh n th c đả ấ ậ ủ ự ậ ớ ậ ứ ượ ị c l ch
s c a nó m t cách đúng đ n và sâu s c Khi nghiên c u cái l ch s , phử ủ ộ ắ ắ ứ ị ử ương pháp l ch sị ử cũng ph i n m l y “s i dây” lôgích c a nó đ thông qua đó mà phân tích các s ki n, bi nả ắ ấ ợ ủ ể ự ệ ế
c l ch s Còn khi tìm hi u b n ch t, quy lu t, phố ị ử ể ả ấ ậ ương pháp lôgích cũng không th khôngể
d a vào các tài li u l ch s đ u n n n, ch nh lý chúng Tuy nhiên, tuỳ theo đ i tự ệ ị ử ể ố ắ ỉ ố ượng và nhi m v nghiên c u mà nhà khoa h c có th s d ng phệ ụ ứ ọ ể ử ụ ương pháp nào là ch y u Song,ủ ế
58 Ph ươ ng pháp l ch s ị ử có giá tr to l n và quan tr ng trong các khoa h c l ch s ; b i vì, n u không có phị ớ ọ ọ ị ử ở ế ươ ng pháp l ch s s không có ị ử ẽ khoa h c l ch s Tuy nhiên, không ph i v i m i đ i t ọ ị ử ả ớ ọ ố ượ ng vi c áp d ng ph ệ ụ ươ ng pháp l ch s đ u mang l i hi u qu ị ử ề ạ ệ ả Ph ươ ng pháp lôgích
đòi h i ph i tái hi n l i cái lôgích khách quan trong s phát tri n c a s v t, đòi h i quá trình t duy ph i b t đ u t kh i đi m c a l ch s ỏ ả ệ ạ ự ể ủ ự ậ ỏ ư ả ắ ầ ừ ở ể ủ ị ử
nh ng t p trung nghiên c u s v t d ư ậ ứ ự ậ ướ i hình th c phát tri n t ứ ể ươ ng đ i hoàn thi n c a nó Nó ố ệ ủ có giá tr to l n và quan tr ng trong cácị ớ ọ khoa h c lý thuy t; b i vì ọ ế ở u th c a nó là ch , nó không nh ng ph n ánh đư ế ủ ở ỗ ữ ả ượ c b n ch t, quy lu t c a s v t mà còn tái hi n đ ả ấ ậ ủ ự ậ ệ ượ ị c l ch
s c a s v t m t cách khái quát, trên nh ng giai đo n ch y u, nó k t h p vi c nghiên c u k t c u c a s v t v i vi c tìm hi u l ch s ử ủ ự ậ ộ ữ ạ ủ ế ế ợ ệ ứ ế ấ ủ ự ậ ớ ệ ể ị ử
c a b n thân s v t ủ ả ự ậ
Page 306 of 487
Trang 8dù trường h p nào cũng ph i quán tri t ợ ả ệ nguyên t c th ng nh t lôgích và l ch s ắ ố ấ ị ử và kh c ph cắ ụ
ch nghĩa ch quan t bi n ủ ủ ư ệ , cũng nh ư ch nghĩa kinh nghi m mù quáng ủ ệ
+ Ph ươ ng pháp th ng nh t gi a tr u t ố ấ ữ ừ ượ ng và c th (ph ụ ể ươ ng pháp đi t cái tr u ừ ừ
t ượ ng đ n cái c th trong t duy ế ụ ể ư )
Cái c th ụ ể là ph m trù dùng đ ch ạ ể ỉ s t n t i trong tính đa d ng ự ồ ạ ạ 59 Cái tr u t ừ ượ là ng
ph m trù dùng đ ch ạ ể ỉ k t qu c a s tr u t ế ả ủ ự ừ ượ ng hóa tách m t m t, m t m i liên h nào đó ộ ặ ộ ố ệ
ra kh i cái t ng th phong phú đa d ng c a s v t ỏ ổ ể ạ ủ ự ậ Vì v y, ậ cái tr u từ ượ là m t b ph n,ng ộ ộ ậ
m t m t c a ộ ặ ủ cái c th ,ụ ể là m t b c thang trong quá trình xem xét ộ ậ cái c th (khách quan).ụ ể Từ
nh ng ữ cái tr u từ ượng t duy t ng h p l i thành cái c th (trong t duy) ư ổ ợ ạ ụ ể ư
Nh n th c khoa h c là ậ ứ ọ s th ng nh t ự ố ấ c a hai quá trình nh n th c đ i l p: ủ ậ ứ ố ậ T c th ừ ụ ể (c m tính) đ n tr u t ả ế ừ ượ ng và T tr u t ừ ừ ượ ng đ n c th (trong t duy) ế ụ ể ư T c th ừ ụ ể (c m ả
tính) đ n tr u t ế ừ ượ là ph ng ươ ng pháp đòi h i ph i xu t phát t nh ng tài li u c m tính ỏ ả ấ ừ ữ ệ ả
59 Nó đ ượ c phân chia thành cái c th khách quan và cái c th ch quan ụ ể ụ ể ủ Cái c th khách quan ụ ể ch s t n t i c a s v t trong nh ng ỉ ự ồ ạ ủ ự ậ ữ
m i quan h , liên h v i nh ng s v t khác ố ệ ệ ớ ữ ự ậ Cái c th ch quan ụ ể ủ là s ph n ánh cái c th khách quan vào trong quá trình nh n th c, nó ự ả ụ ể ậ ứ bao g mồ cái c th c m tính và cái c th trong t duy ụ ể ả ụ ể ư Cái c th c m tính ụ ể ả là cái kh i đ u c a nh n th c d ở ầ ủ ậ ứ ướ ạ i d ng m t bi u t ộ ể ượ ng h n ỗ
đ n v s v t, t c v cái c th khách quan ộ ề ự ậ ứ ề ụ ể Cái c th trong t duy ụ ể ư là k t qu c a quá trình t duy nh n th c s v t d ế ả ủ ư ậ ứ ự ậ ướ ạ i d ng m t h ộ ệ
th ng các khái ni m, ph m trù, quy lu t ph n ánh cái c th khách quan, nghĩa là m t t ng th phong phú v i r t nhi u tính quy đ nh và ố ệ ạ ậ ả ụ ể ộ ổ ể ớ ấ ề ị quan h , là cái phong phú và sâu s c ệ ắ
Page 307 of 487
Trang 9thông qua phân tích xây d ng các khái ni m đ n gi n, nh ng đ nh nghĩa tr u t ự ệ ơ ả ữ ị ừ ượ ng ph n ả ánh t ng m t, t ng thu c tính c a s v t ừ ặ ừ ộ ủ ự ậ T tr u t ừ ừ ượ ng đ n c th ế ụ ể (trong t duy) ư là
ph ươ ng pháp đòi h i ph i xu t phát t nh ng khái ni m đ n gi n, nh ng đ nh nghĩa tr u ỏ ả ấ ừ ữ ệ ơ ả ữ ị ừ
t ượ ng thông qua t ng h p bi n ch ng đi đ n cái c th (trong t duy) ổ ợ ệ ứ ế ụ ể ư 60
Câu 37: S n xu t v t ch t và vai trò c a nó đ i v i s t n t i và phát tri n c aả ấ ậ ấ ủ ố ớ ự ồ ạ ể ủ
xã h i loài ng ộ ườ i?
1 S n xu t v t ch t ả ấ ậ ấ
S khác bi t c b n gi a loài ngự ệ ơ ả ữ ười và loài v t chính là ch : loài v t ch có th thoậ ở ỗ ậ ỉ ể ả mãn nhu c u c a nó b ng nh ng cái có s n trong t nhiên, còn con ngầ ủ ằ ữ ẵ ự ười mu n tho mãnố ả nhu c u t n t i và phát tri n c a mình thì ph i s n xu t ra nh ng v t ph m Ph.Ăngghen đãầ ồ ạ ể ủ ả ả ấ ữ ậ ẩ
kh ng đ nh: “đi m khác bi t căn b n gi a xã h i loài ngẳ ị ể ệ ả ữ ộ ườ ới v i loài v t là ch ; loài v tậ ở ỗ ậ
60 Tuy nhiên, trong nh n th c, không ph i chúng ta mu n l y b t kỳ cái tr u t ậ ứ ả ố ấ ấ ừ ượ ng nào làm cái xu t phát ấ cũng đ ượ c, mà là ph i b t đ u ả ắ ầ
t cái tr u t ừ ừ ượ ng nào ph n ánh m i liên h ph bi n và đ n gi n nh t, nh ng có vai trò quy t đ nh đ i v i đ i t ả ố ệ ổ ế ơ ả ấ ư ế ị ố ớ ố ượ ng c n nghiên c u T ầ ứ ừ cái tr u t ừ ượ ng xu t phát đó, t duy theo dõi nh ng vòng khâu, nh ng tr ng thái quá đ trong s phát tri n c a đ i t ấ ư ữ ữ ạ ộ ự ể ủ ố ượ ng đ ượ c th hi n ể ệ
b ng nh ng khái ni m ngày càng c th h n B ng cách đó, t duy tái hi n quá trình phát sinh và phát tri n c a đ i t ằ ữ ệ ụ ể ơ ằ ư ệ ể ủ ố ượ ng nghiên c u v i ứ ớ toàn b các m t, các quan h t t y u, b n ch t, nh ng quy lu t chi ph i s v n đ ng và phát tri n c a chính nó T tr u t ộ ặ ệ ấ ế ả ấ ữ ậ ố ự ậ ộ ể ủ ừ ừ ượ ng đ n c ế ụ
th là ph ể ươ ng pháp nh n th c khoa h c quan tr ng Trong b ậ ứ ọ ọ ộ T b n, ư ả C.Mác đã đ a ra m t ki u m u v vi c áp d ng phư ộ ể ẫ ề ệ ụ ươ ng pháp này.
Page 308 of 487
Trang 10may l m ch hái lắ ỉ ượm, trong khi con ngườ ạ ải l i s n xu t”ấ (1) S n xu t là ho t đ ng riêng cóả ấ ạ ộ
c a con ngủ ười và xã h i loài ngộ ười, nó bao g m ba quá trình: s n xu t v t ch t, s n xu tồ ả ấ ậ ấ ả ấ tinh th n và s n xu t ra chính b n thân con ngầ ả ấ ả ười Ba quá trình đó có m i quan h bi nố ệ ệ
ch ng v i nhau, trong đó s n xu t v t ch t gi vai trò quy t đ nh V y, s n xu t v t ch t làứ ớ ả ấ ậ ấ ữ ế ị ậ ả ấ ậ ấ
gì? S n xu t v t ch t là quá trình con ng ả ấ ậ ấ ườ i sáng t o và s d ng công c lao đ ng tác đ ng ạ ử ụ ụ ộ ộ vào gi i t nhiên, c i bi n các d ng v t ch t c a gi i t nhiên nh m t o ra nh ng v t ớ ự ả ế ạ ậ ấ ủ ớ ự ằ ạ ữ ậ
ph m tho mãn nhu c u nào đó cho s t n t i và phát tri n c a con ng ẩ ả ầ ự ồ ạ ể ủ ườ i và xã h i loài ộ
ng ườ i.
2 Vai trò c a s n xu t v t ch t đ i v i s t n t i và phát tri n c a c a xã h i loài ủ ả ấ ậ ấ ố ớ ự ồ ạ ể ủ ủ ộ
ng ườ i
Trong quá trình t n t i và phát tri n c a mình, con ngồ ạ ể ủ ười chinh ph c, c i bi n t nhiênụ ả ế ự không ph i ch v i t cách là nh ng cá nhân riêng l , mà còn v i t cách là nh ng thành viênả ỉ ớ ư ữ ẻ ớ ư ữ trong m t c ng đ ng xã h i S ng trong m t c ng đ ng xã h i, con ngộ ộ ồ ộ ố ộ ộ ồ ộ ườ ấ ếi t t y u có quan
h v i nhau, trao đ i ho t đ ng v i nhau, nh t là trong ho t đ ng lao đ ng s n xu t Conệ ớ ổ ạ ộ ớ ấ ạ ộ ộ ả ấ
( 1) C.Mác và Ph.Angghen, Toàn t p ậ , T.34, Nxb Chính tr Qu c gia, Hà n i, 1998, tr 241.ị ố ộ
Page 309 of 487