Vua Louis 14 của Nước Pháp pdf

Vua Louis 14 của Nước Pháp Vào ban đêm trước ngày lễ Thánh Bartholomew trong tháng 8 năm 1572, hoàng hậu Catherine de Medici theo đạo Cơ Đốc Catholic đã ra lệnh phục kích các nhà lãnh đ

Vua Louis 14 của Nước Pháp

1 Vua Louis 14 của Nước Pháp

Vào ban đêm trước ngày lễ Thánh Bartholomew trong tháng 8 năm 1572, hoàng hậu Catherine de Medici theo đạo Cơ Đốc (Catholic) đã ra lệnh phục kích các nhà lãnh đạo Tin Lành (Protestant) người Pháp nhân dịp những người này tới thành phố Paris dự một lễ cưới Trong nhiều giờ đêm hôm đó, các người bị theo dõi kể trên đã bị đánh thức dậy, bị đâm chết, xác của họ bị ném qua cửa sổ Chẳng bao lâu, tất cả các người Tin Lành đều bị tàn sát, nhưng cảnh chém giết này chưa chấm dứt bởi vì còn có nhiều toán người theo đạo Cơ Đốc đi lang thang trong thành phố Paris, đã lợi dụng sự tàn sát được cho phép này để đâm chém các kẻ thù mà họ gặp đang đi lại trên đường phố, dù là người theo đạo Tin Lành hay không Sáng ngày hôm sau, dòng sông Seine ngập đầy xác người và tại nhiều nơi có các giá treo cổ các nạn nhân Sự kiện lịch sử này được gọi là Cuộc Tàn Sát vào ngày Thánh Bartholomew (the Massacre of St Bartholomew’s Day)

Sự việc tàn nhẫn và đáng tiếc kể trên không phải là một biến cố đơn lẻ mà đã khởi đầu một thế kỷ gồm các tàn sát tôn giáo, trong khoảng các năm từ 1560 tới 1660,

trong đó các người khác tôn giáo đã giết hại lẫn nhau trên nhiều phần đất của châu

Âu Đồng thời với các bạo loạn tôn giáo còn xẩy ra các cuộc chiến tranh kéo dài, các khó khăn kinh tế, tất cả đã ảnh hưởng tới nền văn minh của châu Âu

1/ Các hoàn cảnh kinh tế, tôn giáo và chính trị

Gần một thế kỷ trước năm 1560, phần lớn châu Âu đã an hưởng một hoàn cảnh phát triển kinh tế đều đặn và sự tìm ra Tân Thế Giới có vẻ như hứa hẹn một nền thịnh vượng sắp đến Thế nhưng, miền tây của châu Âu bắt đầu chịu cảnh lạm phát, chẳng hạn như giá lúa mạch tại miền Flanders lên cao gấp ba từ năm 1550 tới 1600, giá thực phẩm tại Paris lên gấp bốn trong khi vật giá tại nước Anh cũng tăng 100 phần trăm Vài nhà sử học đã gọi sự tăng giá này là “cuộc cách mạng giá cả”

Có hai lý do có thể cắt nghĩa sự lạm phát này Thứ nhất là vấn đề dân số Vào khoảng năm 1450 châu Âu có 50 triệu dân, đã tăng lên thành 90 triệu vào khoảng năm 1600, trong khi đó nguồn cung cấp thực phẩm của châu Âu không đổi thay bởi vì đã không có các cải tiến kỹ thuật nông nghiệp, giá tiền thực phẩm leo thang theo mức cầu Lý do thứ hai là sự đổ về châu Âu số lượng bạc từ miền châu Mỹ thuộc Tây Ban Nha Vào khoảng năm 1560, một kỹ thuật khai mỏ bạc mới đã được sử dụng tại xứ Mexico và xứ Bolivia, khiến cho số lượng bạc chuyên chở về Tây Ban Nha quá nhiều Trong 5 năm từ 1556 tới 1560, gần 10 triệu ducats bạc đã

về xứ Tây Ban Nha qua cửa ngõ Seville, rồi số lượng này tăng gấp hai từ năm

1576 tới năm 1580 và gấp bốn từ 1591 tới năm 1595 Lượng bạc này đã được các nhà vua Tây Ban Nha trả nợ các nước ngoài và chi phí cho quân đội đồn trú tại hải ngoại trong khi đó các nhà buôn dùng bạc để nhập cảng các hàng hóa Các thỏi bạc của Tây Ban Nha đã lưu hành trong khắp châu Âu, có nơi bạc được đúc thành các đồng tiền kim loại Số lượng bạc quá lớn lưu hành đã làm cho giá hàng hóa leo thang khiến cho một du khách người Pháp đã phải ghi rằng tại xứ Tây Ban Nha vào năm 1603 “mọi thứ đều đắt lên ngoại trừ bạc”

Trong hoàn cảnh kinh tế bất ổn này, các nhà buôn và các chủ đất được hưởng lợi nhất Các nhà buôn đã tăng giá hàng tùy ý còn các chủ đất được lợi nhờ sản phẩm, hoặc do tăng giá tiền thuê đất trong khi giới lao động có lương bổng không theo kịp giá hàng, giá thực phẩm Ngoài thảm họa như chiến tranh, nạn mất mùa còn khiến cho đám dân nghèo thêm khốn khổ Nạn lạm phát đã làm giảm giá trị của đồng tiền, các chính quyền vì vậy đã phải tăng thuế đồng thời các cuộc chiến tranh càng trở nên tốn kém hơn Việc tăng thuế đã làm dân chúng phẫn nộ, đặc biệt là giới dân nghèo Dân chúng vào thời kỳ này phải chịu đựng nạn lạm phát, nạn vật giá gia tăng, nạn nạp thuế và nạn cướp bóc hôi của do nhiều loại binh lính tràn tới Trong hoàn cảnh khó khăn này, các xung đột tôn giáo đã làm cho chiến tranh khó tránh khỏi bởi vì các người Cơ Đốc và Tin Lành đã coi lẫn nhau là thuộc hạ của quỷ Satan, không đáng sống trên thế gian, đáng bị tiêu diệt, đồng thời các chính quyền lại mong muốn sự thống nhất tôn giáo Tại châu Âu vào thời kỳ này, các người quân phiệt theo đạo Calvin và theo dòng tu Dòng Tên (militant Calvinists

and Jesuits) đều muốn lật đổ chính quyền khiến cho đã có các cuộc nội chiến địa phương rồi các thế lực nước ngoài muốn giúp đỡ các xứ đồng minh tôn giáo, làm cho thời kỳ từ năm 1560 tới năm 1660 là một trong các giai đoạn nhiều biến động nhất trong lịch sử của châu Âu

2/ Nửa thế kỷ chiến tranh tôn giáo

Vào đầu thập niên 1540, Hoàng Đế Charles V của Đế Quốc Thần Thánh La Mã (the Catholic Holy Roman Emperor) muốn thống nhất tôn giáo Cơ Đốc (Catholic unity) trên miền đất Đức, nên đã phát động cuộc tấn công các ông hoàng Đức nào

đã duy trì đạo Lutheran trong lãnh thổ của mình Do gây chiến cả với nước Pháp, Hoàng Đế Charles V đã không chiến thắng trong nước, các cuộc chiến tranh tôn giáo vẫn diễn ra tới khi cuộc dàn xếp được kết thúc bằng Thỏa Hiệp Hòa Bình Tôn Giáo tại Augsburg vào năm 1555 (the Religious Peace of Augsburg), với nguyên tắc “tôn giáo theo nhà cai trị” (cuius regio, eius religio = as the ruler, so the religion) Như vậy trong vương quốc của ông hoàng nào theo đạo Lutheran thì đạo giáo này (Lutheranism) là tôn giáo chính thức, đồng thời cùng nguyên tắc được áp dụng cho các vương quốc theo đạo Cơ Đốc Thỏa Hiệp Hòa Bình Tôn Giáo Augsburg đã là một cột mốc theo đó các nhà cai trị Cơ Đốc lần đầu tiên công nhận tính hợp pháp của những người Tin Lành nhưng đồng thời sự bao dung tôn giáo chưa được tôn trọng Các cuộc chiến tranh vì tôn giáo diễn ra tại châu Âu sau năm

1560 đã tàn ác hơn, một phần cũng vì các kẻ ngoan cố thuộc cả hai phe Calvinists

và Jesuits đều trở nên cuồng tín hơn, một phần bởi vì các căm phẫn chính trị và kinh tế

Do thành phố Geneva nằm tại biên giới của nước Pháp, do ông Calvin là một người gốc Pháp nên cũng muốn cải đạo miền đất tổ tiên, do các người Calvinists không muốn chiếm đất của người theo đạo Lutheran gốc Đức, nên các thảm cảnh chiến tranh đã diễn ra trên đất Pháp Từ khi ông Calvin nắm được quyền lực tại Geneva vào năm 1541 tới khi bùng nổ cuộc chiến tranh tôn giáo vào năm 1562, các nhà truyền giáo Calvinists đã hoạt động tích cực trên đất Pháp, đã cải đạo được nhiều phụ nữ quý tộc Pháp rồi các bà mệnh phụ này đã ảnh hưởng tới các ông chồng, là các ông hoàng đang duy trì các đạo quân tư lập Một nhân vật điển hình nhất theo đạo mới là bà Jeanne d’Albret, hoàng hậu của vương quốc Navarre thuộc dãy núi Pyrenée và bà này đã điều khiển ông chồng là nhà quý tộc người Pháp Antoine de Bourbon và người em rể của bà là hoàng tử De Condé Khi cuộc nội chiến xẩy ra vào năm 1562, hoàng tử De Condé chỉ huy đảng Huguenot của nước Pháp, rồi kế tiếp là Henry de Navarre, người con trai của bà Jeanne kể trên Ngoài các nhà quý tộc cải theo đạo Tin Lành Calvin, còn có nhiều thành phần dân chúng, họ được gọi chung là sắc dân Huguenots, với lực lượng mạnh nhất tại miền nam của nước Pháp là nơi bất phục tùng nền cai trị của những người miền bắc thuộc thành phố Paris Vào năm 1562, các người theo đạo Calvin chiếm từ 10 tới

20 phần trăm dân số, tức là vào khoảng 16 triệu dân, với số tín đồ đang gia tăng

Vào thời kỳ này, cả người Cơ Đốc lẫn người Tin Lành đều cho rằng nước Pháp chỉ nên có một nhà vua, một niềm tin và một luật pháp, nên cuộc nội chiến khó lòng tránh khỏi Năm 1562, hoàng tử De Condé thuộc phe Tin Lành Huguenot và hầu tước De Guise cực thiên Cơ Đốc (ultra-Catholic) đã tranh giành quyền kiểm soát chính quyền, đưa tới công việc võ trang chống đối Thành phần tu sĩ thuộc cả hai phe đã xúi giục các đám dân phá phách các cộng đồng đối nghịch, cướp bóc các nhà thờ rồi sau một thời gian, phe Huguenot nhận thấy rằng họ không đủ đông, không đủ mạnh để chiến thắng đồng thời cũng không thể bị đánh bại, vì vậy sau các lần hoãn chiến từng đợt, cuộc nội chiến vì tôn giáo còn tiếp tục tới năm 1572, gây ra nhiều tổn thất nhân mạng và tài sản cho cả hai phe Chính trong giai đoạn tạm hòa hoãn này, hoàng hậu Catherine de Medici đã âm mưu với phe hầu tước

De Guise để giết sạch các nhà lãnh tụ Huguenots khi họ trở về thành phố Paris để tham dự đám cưới của hoàng tử Henry de Navarre

Vào sáng sớm ngày 24 tháng 8 năm 1572, tức là ngày lễ Thánh Bartholomew, đa

số các nhân vật Huguenots đã bị giết chết trên giường và từ 2,000 tới 3,000 người Tin Lành khác đã bị tàn sát trên đường phố Paris, bị ném xác xuống dòng sông Seine bởi các nhóm cuồng tín theo đạo Cơ Đốc Khi tin tức của cuộc tàn sát tại Paris lan tới các tỉnh, đã có hàng chục ngàn người Huguenots khác bị đâm chém trong các cuộc khát máu trên toàn nước Pháp

Sau cuộc tàn sát nhân ngày lễ Thánh Bartholomew, cuộc nội chiến vì tôn giáo tại nước Pháp vẫn tiếp tục do vua Henry III (trị vì 1574-1589) là người bất thường, đã

xúi giục đám người Huguenots chống đa số người Cơ Đốc thuộc gia đình De Guise, do các người dân nổi lên chống các bất công về tiền thuế Cuộc nội chiến này cuối cùng đã chấm dứt khi ông hoàng tinh khôn Henry de Navarre lên ngai vàng của nước Pháp và trở thành vua Henry IV (trị vì 1589-1610), khởi đầu triều đại Bourbon và dòng họ Bourbon này đã cai trị nước Pháp cho tới năm 1792

Năm 1593, vua Henry IV từ bỏ đạo Tin Lành để làm hòa dịu với đa số người Cơ Đốc (Catholic) rồi tới năm 1598, nhà vua ban ra Sắc Lệnh Nantes (the Edict of Nantes) giới hạn nền tự do tôn giáo của các người Huguenots Từ nay, đạo Cơ Đốc (Catholicism) được coi là tôn giáo chính thức của quốc gia trong khi các nhà quý tộc Huguenots được phép thực hành các nghi lễ Tin Lành một cách riêng tư trong các lâu đài của họ, các người Huguenots bình dân được thờ phượng tại các nơi đặc biệt bên ngoài thành phố Paris và bên ngoài địa phận của các giám mục và tổng giám mục cai quản, còn các đảng phái Huguenots có quyền võ trang khi có nhu cầu tự vệ Như vậy Sắc Lệnh Nantes tuy không chủ trương tự do tuyệt đối về tôn giáo nhưng đã có chiều hướng bao dung (toleration) Sau khi nền hòa bình về tôn giáo được thiết lập, nước Pháp đã sớm phục hồi sau nhiều thập niên bị tàn phá và sau đó, vua Henry IV đã bị một người cuồng tín Cơ Đốc đâm chết vào năm 1610

Vào đầu thế kỷ 17, cả hai nước Tây Ban Nha và Pháp cùng phát triển lãnh thổ theo cùng một cách thức Hoàng gia Castilian chiếm được miền đất Aragon ở phương bắc, miền đất Granada ở phía nam trong khi vương quốc Pháp sát nhập các lãnh thổ như Languedoc, Dauphiné, Provence, Burgundy và Brittany Những miền đất

này muốn duy trì truyền thống độc lập địa phương nhưng chính quyền trung ương

đã cai trị chặt chẽ hơn và đã thành công nhờ vào uy tín lớn lao của nhà vua và nhờ

xứ sở Pháp có nhiều tài nguyên

Vào các thời kỳ thanh bình, phần lớn dân chúng Pháp kính trọng nhà vua Sau khi ban hành Sắc Lệnh Nantes, vua Henry IV là người vui tính, đã cố gắng mang lại nền thịnh vượng cho dân chúng sau hơn 4 thập niên nội chiến Nhờ các tài nguyên phong phú, nước Pháp đã sớm thích nghi với các hoàn cảnh mới và đã xuất cảng được nông phẩm Bộ trưởng tài chính của vua Henry IV là hầu tước De Sully đã cung cấp tài chính để làm các đường lộ, xây cầu, đào kênh, đồng thời đã cho phân phát nhiều tài liệu giảng dạy các kỹ thuật nông nghiệp Ngoài ra vua Henry IV còn

ra lệnh xây dựng các nhà máy thuộc hoàng gia để sản xuất các mặt hàng xa xỉ như thủy tinh, thảm dệt, đồng thời tại nhiều nơi trên đất nước Pháp, các kỹ nghệ dệt lụa, vải, len đã được khuyến khích Dưới sự bảo trợ của nhà vua này, nhà thám hiểm Champlain đã qua Tân Thế Giới và nhận một phần đất Canada thuộc về chủ quyền của nước Pháp Như vậy triều đại của vua Henry IV được kể như rất có công trong lịch sử của nước Pháp

Nhân vật kế tiếp vua Henry IV cai trị nước Pháp là Hồng Y Richelieu (1585-1642)

và nhờ vị hồng y này mà nước Pháp vẫn tiến bộ về phía trước Hồng y Richelieu không phải là vua, mà là thủ tướng trong thời kỳ làm vua của người con trai bất tài của vua Henry IV là vua Louis 13 Từ năm 1624 tới khi qua đời vào năm 1642, hồng y Richelieu đã cai trị nước Pháp theo ý muốn của mình và muốn củng cố

vương quyền trung ương và bành trướng các ảnh hưởng của nước Pháp qua khắp châu Âu

Hồng y Richelieu tên thực là Armand Jean du Plessis, sinh tại Paris, đã dùng tên Richelieu là tên của miền đất của gia đình Vào năm 1607, ông là giám mục Cơ Đốc tại Lucon, gần La Rochelle thuộc phía tây của nước Pháp Tới năm 1614, ông được bầu làm đại biểu của khối tu sĩ trong Hội Đồng Lập Hiến Estates-General của nước Pháp rồi hai năm sau trở nên nhân viên của ủy ban cố vấn hoàng gia Ông Richelieu được Giáo Hoàng Gregory XV phong hồng y vào năm 1622 rồi hai năm sau, ông trở thành thủ tướng, tức là người đứng đầu ủy ban cố vấn cho nhà vua Hồng y Richelieu là người hiểu rõ chính trị, có tài thực hiện các chính sách của nhà vua Khi các người Huguenots theo đạo Tin Lành nổi loạn chống lại các giới hạn do Sắc Lệnh Nantes, hồng y Richelieu đã đánh dẹp họ bằng bàn tay sắt Vào năm 1627, hồng y Richelieu chỉ huy cuộc vây hãm thành La Rochelle là nơi các người theo đạo Tin Lành sinh sống tự trị rồi sau 14 tháng chiến đấu, thành La Rochelle phải đầu hàng vào tháng 10 năm 1628 Hồng y Richelieu đã bổ túc Sắc Lệnh kể trên vào năm 1629 bằng cách tước đoạt tất cả các quyền lợi chính trị và quân sự dành cho sắc dân Tin Lành

Do các chiến dịch chống người Huguenots gây ra nhiều tốn kém, hồng y Richelieu

đã làm tăng thêm lợi tức cho nhà vua bằng cách hủy bỏ quyền bán tự trị của các miền Burgundy, Dauphiné và Provence để cho chính quyền trung ương có thể đánh thuế trực tiếp các miền đất này Về sau, để cho việc thu thuế được thêm hữu

hiệu, hồng y Richelieu đã thiết lập ra một hệ thống chính quyền địa phương mới, cai trị do các nhân viên của hoàng gia, được gọi là các quản đốc (intendants) Nhờ các phương pháp tương tự, hồng y Richelieu đã khiến cho chính quyền tập trung nhiều hơn vào trung ương, giúp cho nước Pháp trở thành một lực lượng đứng đầu của châu Âu đồng thời lợi tức của hoàng gia cũng tăng gấp hai Hồng y Richelieu

là người sáng lập Hàn Lâm Viện Pháp, Trường Đại Học Sorbonne chuyên về thần học, đã góp công vào việc thiết lập Hải Quân Pháp và bành trướng các hải cảng, xây dựng các miền đất thuộc địa tại châu Phi, xứ Canada và miền Tây Ấn Mặt khác, các chính sách tham vọng chống đối triều đình Habsburg, vào thời đại đó bao gồm các nước Áo, Tiệp Khắc, Đức, Thụy Sĩ và một phần nước Ý, và các xung đột với nước Tây Ban Nha, tất cả vấn đề này đã làm cho nước Pháp phải chi phí rất nhiều trong cuộc Chiến Tranh 30 Năm (1618-1648)

Cách tập trung quyền lực vào trung ương đã gây nên nhiều cuộc nổi loạn Fronde trong các năm từ 1648 tới 1653 Vào thời gian này, vua Louis 14 đã thay thế vua Louis 13 Vì vua Louis 14 mới lên 4 tuổi, cai trị nước Pháp là do hoàng hậu Anne,

bà mẹ của nhà vua và người tình lén lút (paramour) của hoàng hậu là Hồng Y Mazarin Vì cả hai nhân vật này đều là người ngoại quốc, hoàng hậu Anne thuộc triều đình Habsburg của nước Áo còn hồng y Mazarin gốc là người Ý, nên rất nhiều nhân vật trong triều đình Pháp, nhất là các nhà quý tộc có uy quyền, đã không ưa họ

Hồng y Mazarin có tên thực là Giulio Mazarini, sinh ra tại miền Abruzzi thuộc nước Ý, đã làm đại úy trong đạo quân của giáo hoàng vào đầu cuộc Chiến Tranh

30 Năm rồi phục vụ trong công tác ngoại giao của giáo hoàng tại nước Pháp vào năm 1630 Năm 1639, ông Mazarin được cấp quốc tịch Pháp rồi trở nên hồng y vào năm 1641 dù cho ông chưa từng được thụ phong linh mục Hồng y Mazarin đã

kế tiếp hồng y Richelieu làm thủ tướng cho vua Louis 13 vào năm 1642, cai trị nước Pháp từ năm 1643 khi vua Louis 13 qua đời Ông là cố vấn chính cho hoàng hậu Anne, đã duy trì các chính sách của hồng y Richelieu

Ngoài ra, các phí tổn cao vì chiến tranh, các vụ mất mùa liên tiếp đã làm cho nền kinh tế của nước Pháp thêm suy kém, với các cuộc nổi loạn Fronde trong nhiều năm (1648-1653) chống lại sự nhiếp chính của hồng y và hoàng hậu Tuy nhiên, nhờ các thành quả trước kia của vua Henry IV và của hồng y Richelieu, nước Pháp không bị suy sụp đồng thời các nhà quý tộc cũng như dân chúng đều tuyên bố rằng

họ không chống lại nhà vua trẻ là Louis 14 mà chỉ chống đối sự tham nhũng và điều hành kém của hồng y Mazarin Vì thế khi vua Louis 14 chính thức nắm quyền hành vào năm 1651 thì các chống đối đã dịu đi Kể từ nay, vua Louis 14 kiểm soát chặt chẽ các nhân vật quý tộc và các tỉnh, bằng chế độ quân chủ tuyệt đối, hữu hiệu nhất trong lịch sử của nước Pháp

3/ Thời đại quân chủ tuyệt đối

Thời kỳ từ khi vua Louis 14 lên ngai vàng vào năm 1651 tới cuộc Cách Mạng Pháp năm 1789 được gọi là thời đại quân chủ tuyệt đối (the age of absolutism) Kể

từ năm 1500 trở về sau, tại nước Anh và trên lục địa của châu Âu, đã có khuynh hướng muốn cho quốc gia trở nên hùng mạnh hơn Các quân vương của thế kỷ 16

đã nhận ra rằng đạo Tin Lành đòi hỏi chủ quyền tách ra khỏi tầm kiểm soát của giáo hoàng và của giới quý tộc Sau các biến động vì cuộc Chiến Tranh 30 Năm, các nhà cai trị nhận thức rằng chỉ có sự hòa hợp xã hội và chính trị khi có một chính quyền trung ương tập trung và hùng mạnh, khi dân chúng chấp nhận bổn phận của họ là phải vâng lời các nhà cai trị theo thiên mệnh Vì vậy, vua Louis 14

đã tìm cách nắm quyền lực và muốn điều khiển nước Pháp trở nên một cường quốc thịnh vượng của châu Âu Vua Louis 14 đã nhớ lại một đêm thuộc năm 1651 khi một số kẻ cướp tràn vào trong lâu đài nhân cuộc nổi loạn Fronde, sự việc này không chỉ là một đe dọa đối với bản thân của nhà vua mà còn đối với sự an lạc của đất nước mà nhà vua đã nhận được thiên mệnh phải cai trị

Để nắm quyền hành tuyệt đối, các quân vương của châu Âu đã kiểm soát quân đội, điều hành hệ thống luật pháp, thu vào và phân phối lợi tức thuế vụ Những công tác này đòi hỏi một hệ thống hành chánh hữu hiệu và như vậy phải cải tổ các định chế của chế độ quân chủ Nhà thờ, giới quý tộc, các miền đất bán tự trị, các cơ chế đại diện dân chúng, chẳng hạn như Quốc Hội Anh và Quốc Hội Lập Hiến Estates-General của nước Pháp, tất cả đều là các trở ngại cho chính quyền quân chủ tập trung và hùng mạnh Trong thế kỷ 18 đạo Cơ Đốc La Mã (Roman Catholicism) là