Quan sát con người theo thói quen tự nhiên của mình, họ ghi nhận 1200 trường hợp cười, và nhận thấy chỉ 10 đến 20% trong số họ là phản ứng với một cái gì đó có liên hệ xa xôi với sự khôi
Trang 1Các bí mật của nụ cười
Kate Douglas & David Robson
Mọi người chúng ta ai cũng thích cười Nhưng thử hỏi có mấy người trong chúng ta biết rõ nguyên do vì sao? Sự hài hước, sung sướng, đau đớn, hay kích động thần kinh đều có thể làm bật ra một tràng hô hô hô hay ha ha ha Cái gì cho chúng ta biết về nụ cười? Có phải cười là một trạng thái chỉ có ở con người không,
và tại sao, nếu chúng ta nghe thấy ai đó đang cười chúng ta cũng muốn cười theo?
(Ảnh: Britt Erlanson / Getty)
Không có chuyện cười vô cớ
Trang 2“Anh đang cười gì đó?” Bỏ qua mọi ý nghĩ khiêu khích, câu trả lời là hiển nhiên: Tôi cười vì cái anh nói khiến tôi thấy thích thú
Phải vậy không? Sai rồi Theo một nghiên cứu kinh điển về nụ cười của
Robert Provine thuộc trường Đại học Maryland, Baltimore County, cùng các đồng nghiệp của ông, thì cười là một hoạt động hết sức nghiêm túc Quan sát con người theo thói quen tự nhiên của mình, họ ghi nhận 1200 trường hợp cười, và nhận thấy chỉ 10 đến 20% trong số họ là phản ứng với một cái gì đó có liên hệ xa xôi với
sự khôi hài Đa số nụ cười thật ra được bật ra bởi một câu bình luận sáo rỗng hoặc dùng để “chấm câu” trong ngôn ngữ hội thoại hàng ngày Ngoài ra, trong quyển
sách của ông Nụ cười: một nghiên cứu khoa học, Provine cho biết hơn 50% chúng
ta có khả năng cười khi nói hơn là khi nghe, và rúc ra rúc rích trong cuộc sống xã hội nhiều hơn 30 lần khi ở một mình mà không có vật thay thế xã hội nào như máy truyền hình chẳng hạn
(Ảnh: David Trood / Getty) Kết luận của Provine là thành phần cơ bản cho một nụ cười không phải là một trò khôi hài mà là một người khác Cười không đơn giản là một phản ứng trước sự khôi hài: nó là một chất keo xã hội mà chúng ta sử dụng ở mọi dạng thức
để kết nối mọi người lại với nhau
Như vậy, nụ cười có nhiều lốt vỏ Những nụ cười đầu tiên của chúng ta xuất hiện lúc khoảng giữa 2 đến 6 tháng tuổi – kể cả ở những đứa trẻ bị điếc Chúng bật
ra trước sự bất ngờ trong một tình huống an toàn (chơi ú òa chẳng hạn), và không chỉ làm cho bố mẹ thêm yêu con trẻ Vì nụ cười đi cùng với sự hoạt động trong
Trang 3vòng nhận thức thưởng phạt của não, nên nó khuyến khích trẻ nhỏ khám phá thế giới bởi sự làm cho chúng cảm thấy hạnh phúc và an toàn Khi trẻ nhỏ bắt đầu biết phá phách, thì nụ cười là dấu hiệu của sự khuyến khích, cho phép trẻ kiểm tra các ranh giới vật chất và xã hội mà không gặp nguy hiểm
Nụ cười đàm thoại mà Provine quan sát thấy về cơ bản tác dụng như một chất bôi trơn xã hội Nó thu hút người nghe và giải tỏa căng thẳng, chinh phạt và xâm lấn bằng cách đưa mọi người vào trạng thái thanh thản Nụ cười thần kinh có thể tạo ra chút ánh sáng cho tình huống căng thẳng hoặc khó khăn về mặt tâm lí
Và, qua bản chất truyền nhiễm của nó, nụ cười có thể hòa giải tâm trạng và hành vi của một nhóm người, xúc tiến hoạt động hợp tác mang lại kết quả tốt hơn
Nụ cười còn có một mặt tối “Bạn có thể làm ảnh hưởng đến hành vi của những người khác thông qua nụ cười”, Michael Owren, một nhà tâm lí học tại
trường Đại học bang Georgia ở Atlanta, nói Ông tin rằng khi chúng ta làm chủ được các ngụ ý tinh vi của nụ cười, thì chúng ta có thể bắt đầu sử dụng nó để sai khiến những người xung quanh mình Nụ cười có thể bộc lộ ở đây ai là chủ, ai là tớ,
và một nụ cười hiểm là một thứ vũ khí đe dọa cực kì hiệu nghiệm
Bí ẩn của nụ cười: Âm thanh của
hạnh phúc
Trang 4Kate Douglas & David Robson
“Con người khác với các loài sinh vật khác bởi tiếng cười”, nhà văn người Anh Joseph Addison đã viết như vậy vào năm 1712 Khoa học hiện đại có một cách tiếp cận khác với vấn đề đó
Chúng ta có thể chắc chắn rằng không có loài động vật nào khác cười giống như chúng ta Đó là vì vị thế độc nhất vô nhị của chúng ta là một loài linh trưởng đã học cách đứng trên đôi chân của mình “Đi trên hai chân là một bước đột phá”, theo lời Robert Provine, nhà khoa học lão thành nghiên cứu tiếng cười Các loài thú bốn chân phải đồng bộ hóa hơi thở của chúng với sải chân của chúng Với việc tống áp suất ra khỏi ngực, việc đi trên hai chân đã cho chúng ta sự điều khiển hơi thở cần thiết để nói và khả năng giải phóng hơi thở của chúng ta, mang lại âm thâm
ha-ha-ha đặc trưng của tiếng cười con người
(Ảnh: Marina Davila Ross / Đại học Portsmouth) Nếu nụ cười thật sự đúng là một chất bôi trơn xã hội, thì bạn có thể trông đợi những người anh em linh trưởng lớn có tổ chức xã hội ngang với chúng ta cũng làm điều tương tự “Tiếng cười đúng là âm thanh của trò nô đùa”, Provine nói – và những loài linh trưởng lớn nô đùa thật sự tạo ra cái giống với tiếng cười Nhưng
âm thanh nô đùa của chúng không mang tính nhạc như của chúng ta và thay vào đó bao gồm những hơi thở kéo dài, chúng tạo ra bằng cách hít vào và thở ra Hệ quả là tiếng cười của linh trưởng không nghe giống với tiếng cười của chúng ta Khi
Provine mở đĩa ghi tiếng cười của loài tinh tinh cho sinh viên của ông nghe, đa
Trang 5phần trong số họ nghĩ đó là tiếng một con chó đang thở, chỉ vài ba người nhầm tưởng đó là tiếng rên rĩ lúc làm tình, và một số thậm chí còn nghe ra là tiếng máy cưa hoặc tiếng cát thổi
Hồi năm ngoái, Marina Davila-Ross ở trường Đại học Portsmouth, Anh quốc, cùng các đồng nghiệp của ông đã cù ba đứa trẻ và 21 con đười ươi, gorilla và tinh tinh, đo lại các đặc trưng âm học đa dạng của âm thanh mà chúng tạo ra và sử dụng những âm thanh này tạo ra một cây phả hệ của tiếng cười Nó giống với cây tiến hóa một cách rõ rệt “Những khác biệt âm học rõ nhất là giữa con người và các loài linh trưởng lớn”, Davila-Ross nói Nhưng tiếng cười của những loài linh trưởng lớn châu Phi – tinh tinh và gorilla là những họ hàng gần gũi về mặt gen với chúng ta nhất – có đặc trưng âm học giống với âm của chúng ta hơn những âm vực cao tạo
ra bởi loài đười ươi
Vậy thì chúng ta nên dừng lại ở đâu? Chúng ta có nên định nghĩa tiếng cười đơn giản là bất kì phát âm nào được tạo ra trong lúc nô đùa hay không? Ở đây có nhiều ý kiến khác nhau
Một nhà nghiên cứu ủng hộ một định nghĩa tự do là Jaak Panksepp thuộc trường Đại học Bang Washington ở Pullman Dùng máy dò chuột ghi lại các âm thanh của một loài chuột lớn, ông phát hiện thấy chúng tạo ra các tiếng chiêm chiếp siêu âm đặc trưng ở tần số 50 kHz khi bị cù Không những ông xem đây là tiếng cười, mà ông còn cho rằng các nghiên cứu trên loài chuột lớn có thể giúp chúng ta tìm hiểu cơ sở sinh học thần kinh của tiếng cười con người