400 năm khám phá vũ trụ ppsx

400 năm khám phá vũ trụRFI mời quý thính giả tìm hiểu thêm qua phần trình bày lý thú sau đây của một nhà khoa học, một nhà thiên văn, giáo sư Nguyễn Quang Riệu, Giám đốc Nghiên cứu Trung

Trang 1

400 năm khám phá vũ trụ

RFI mời quý thính giả tìm hiểu thêm qua phần trình bày lý thú sau đây của một nhà khoa học, một nhà thiên văn, giáo sư Nguyễn Quang Riệu, Giám đốc Nghiên cứu Trung tâm CNRS và Đài Thiên văn Paris.

Nguồn:Đài Thiên Văn Paris Meudon

Hai khám phá cực kỳ quan trọng trong bước đường chinh phục không

gian đánh dấu năm 2009 : trên sao Hỏa và mặt trăng có nước Cơ quan không

gian châu Âu hy vọng sẽ thực hiện được chuyến phi hành khứ hồi địa cầu-sao Hỏa vào thập niên 2030 RFI phỏng vấn giáo sư Nguyễn Quang Riệu, Giám đốc Nghiên cứu Trung tâm CNRS và Đài Thiên văn Paris.

Trang 2

Năm 2009 kết thúc với hai khám phá được xem là cực kỳ quan trọng trong bước đường chinh phục không gian : trên sao Hỏa và mặt trăng có nước Cơ quan không gian châu Âu hy vọng sẽ thực hiện được chuyến phi hành khứ hồi địa cầu-sao Hỏa vào thập niên 2030.

Trong chiều hướng này, Nga chuẩn bị khóa huấn luyện một phi hành đoàn Nga Pháp Đức, sinh hoạt biệt lập, kể từ đầu năm nay và kéo dài suốt 520 ngày, tương đương với thời gian đi và về Trong khi đó, Cơ quan NASA của Mỹ, do ngân sách hạn hẹp chỉ gởi phi thuyền tự động lên mặt trăng, sao Kim và một thiên thạch.

Về phần các nhà thiên văn, từ các đài quan sát trên mặt đất, họ kiên trì tìm kiếm sự sống trong không gian và những siêu địa cầu Đầu tháng giêng, viễn vọng kính không gian Kepler khám phá 5 hành tinh quay chung quanh một định tinh gần giống như thái dương hệ nhưng nhiệt độ khá cao, trên 1200 độ C.

Tính từ thời loài người chế ra chiếc viễn vọng kính đầu tiên đến những phi thuyền vũ trụ, thời gian đã qua đúng 4 thế kỷ Nhưng nếu xem vũ trụ là cánh rừng già thì con người giống như con kiến mới ra khỏi tổ, chập chững thám hiểm chiếc lá gần nhất, chưa ra khỏi cành cây.

Con đường chinh phục không gian vô tận của sinh vật thượng đẳng trên trái đất còn mênh mông không khác chi đàn kiến thông thái với cánh rừng già.

Nguồn : planete-astronomie.com

RFI phỏng vấn Nguyễn Quang Riệu

(Nguyên Giám đoc Emeritus tại Trung tâm Qu c gia Nghiên cứu Khoa học

Pháp và Đài Thiên văn Paris)

Trang 3

(Tuấn Anh thực hiện ngày 14 tháng 1 năm 2010)

Th a GS Nguyen Quang Riêu, câu hoi đau tiên xin GS cho biet ngành thiên văn hoc có t ̀ bao gi ̀ ?

Galilei là người đau tiên dùng kı́nh thiên văn đe quan sát b u trời Galilei r t ngạc nhiên khi nhı̀n th y nhi u hiện tượng thú vị qua chi c kı́nh, tuy hãy còn đơn

sơ Mặt trăng không có vẻ mịn màng chút nào, nhưng lại hiện ra l ch nhi u thung lũng Dải Ngân hà huy n ảo thı̀ có vô s ngôi sao, còn các hành tinh thı̀ dường như quay xung quanh mặt trời, chứ không phải xung quanh trái đat Những phát hiện đau tiên cuả Galilei chứng tỏ trái đat không phải là trung tâm của vũ trụ và đã làm đảo lộn quan niệm v vũ trụ đang được thịnh hành ở th kỷ 17

tru ?

Hội thiên văn Qu c t và UNESCO đã công b năm 2009 là Năm Thiên văn

Qu c t , đúng 400 năm sau khi Galilei sử dụng kı́nh thiên văn l n đau tiên Ngày nay các nhà thiên văn làm những kı́nh thiên văn ngày càng lớn đặt trên mặt đat và phóng lên không gian đe quan sát thật sâu trong vũ trụ, nh m tı̀m hi u sự hı̀nh thành các thiên hà, cùng ngu n g c và sự ti n hoá cuả toàn th vũ trụ Họ còn

nghiên cứu những hiện tượng thiên nhiên trong vũ trụ đe thực hiện những thı́ nghiệm trên trái đat Sở dı̃ mặt trời và những ngôi sao chi u sáng được trong hàng tỷ năm, chı́nh là nhờ các thiên th này kh ng ch được năng lượng t ng hợp các hạt nhân nguyên tử Các nhà khoa học nghiên cứu cơ ch sản xu t năng lượng trong các ngôi sao đe sau này xây được nhà máy điện t ng hợp hạt nhân

Trang 4

Nhân loai đã có trong tay nh ̃ng trang thiet bi toi tân nh the nào trong viêc khám phá không gian ?

Tı̀m hi u quá trı̀nh ti n hóa cuả vũ trụ và ngu n g c của vạn vật là một trong những v n đe đang được các nhà khoa học quan tâm Trong năm 2009 vừa qua, Cơ quan Vũ trụ châu u (ESA) đã phóng lên không gian chi c kı́nh thiên văn đặt tên là

Planck Vệ tinh Planck dùng những thi t bị hiện đại nh t đe quan sát b ́c xa phông vũ tru B ́c xa này là tàn d cua vu no Big Bang tạo ra vũ trụ cách đây ngót 14 tỷ

năm Bức xạ phông vũ trụ là bộ mặt cuả vũ trụ nguyên thủy khi vừa mới ló ra H i đó, vũ trụ chı̉ nhỏ b ng một ph n tỷ vũ trụ hiện nay và cứ dãn nở không ngừng Vũ trụ nguyên thủy cũng đã từng rung như một cái tr ng trong 400 nghı̀n năm đau

Do đó, mật độ và nhiệt độ cuả bức xạ phông vũ trụ không đong đeu và thăng giáng từ vùng này sang vùng khác Những đám vật ch t tập trung đây đó trong vũ trụ thu hút vật ch t cuả môi trường xung quanh đe phát tri n thành những chùm thiên hà mà các nhà thiên văn quan sát th y hiện nay Những k t quả quan sát bức xạ phông vũ trụ cung c p cho các nhà thiên văn những thông tin quý báu v tu i, v s phận cuả vũ trụ trong tương lai, v cơ ch hı̀nh thành của những ngôi sao và của những thiên hà th hệ đau tiên, cùng bản ch t cuả năng lượng và vật ch t trong vũ trụ

Kı́nh thiên văn đặt trên mặt đat và kı́nh vũ trụ Hubble đã chụp được những bức ảnh tuyệt đẹp của nhi u thiên th Nhưng trong vũ trụ còn vô s thiên th

không phát ra ánh sáng mà chı̉ phát bức xạ h ng ngoại không nhı̀n th y b ng m t thường Bởi vı̀ bức xạ h ng ngoại bị khı́ quy n trái đat h p thụ nên các nhà thiên văn phải phóng kı́nh lên không gian đe quan sát Những ngôi sao còn non đang n mı̀nh trong những đám bụi t i tăm, hoặc những phôi thiên hà là những thiên th chưa đủ nóng đe chi u sáng mà chı̉ phát ra được bức xạ h ng ngoại Một chi c kı́nh thiên văn h ng ngoại đặt tên là Herschel đã được phóng cùng chuy n với kı́nh Planck đe khám phá những bı́ n trong th giới lạnh lẽo của những thiên th vô hı̀nh này

Trang 5

Hệ kı́nh thiên văn vô tuy n qu c t ALMA, đặt trên một cao nguyên ở vùng sa

mạc Atacama ở độ cao 5000 m trên rặng núi Andes cuả Chilê, g m có 50 angten 12

m đang được xây dựng Hệ kı́nh vô tuy n ALMA và hệ kı́nh quang học VLT (Very Large Telescope), g m 4 cái gương kh ng l có đường kı́nh 8 m cuả Cộng đong

Châu u, sẽ giúp các nhà thiên văn quan sát những vùng thật sâu trong vũ trụ đe đi ngược dòng thời gian đen tận g n thời đi m Big Bang, khi vũ trụ vừa mới ra đời

Máy gia t c LHC (Large Hadron Collisioner) t i tân nh t hiện nay được xây tại

Thụy Sı̃ đe nghiên cứu sự hı̀nh thành cuả vật ch t và cũng đe tı̀m hi u ngu n g c cuả vũ trụ Trong máy gia t c, những hạt proton có t c độ x p xı̉ t c độ ánh sáng được tạo ra đe đâm trực diện vào nhau, nh m sản xu t ra những hạt vi mô mới lạ và tái tạo những đi u kiện lý-hóa mà các nhà khoa học phỏng đoán là r t ph bi n trong vũ trụ nguyên thủy

hy vong ?

Các nhà thiên văn đã phát hiện trong vũ trụ đủ loại hóa ch t tương tự như những ch t thông thường ch ra được trong phòng thı́ nghiệm, k cả những ch t đường có khả năng d n đen sự hı̀nh thành những phân tử sinh học phức tạp nhưaxit amintrong protein t bào sinh vật

Sự hı̀nh thành ra sự s ng là một quá trı̀nh vô cùng phức tạp và lâu dài Sự

s ng dưới dạng vi sinh vật nảy sinh trên trái đat đã được 3 tỷ năm, nhưng loài người hiện đại mới xu t hiện cách đây khoảng 200 nghı̀n năm Trı̀nh độ khoa học tiên ti n như ngày nay mới chı̉ đạt được cách đây chưa đay một th kỷ Các nhà thiên văn đang c g ng tı̀m ki m v t tı́ch cuả sự s ng trong Ngân hà, dù chı̉ là những sinh vật đơn bào Tuy nhiên, sự s ng tương tự như trên trái đat chı̉ có th

t n tại trên những hành tinh, nơi mà đi u kiện lý-hóa trong khı́ quy n không kh t

Trang 6

khe như trên những ngôi sao Những trạm tự động đã được phóng lên một s hành tinh trong hệ mặt trời, nhưng v n chưa phát hiện được d u v t cuả sự s ng

Nước là một y u t c n thi t cho sự s ng vı̀ là dung môi đe hòa tan vật ch t và tạo ra những phản ứng hóa học có khả năng làm này sinh ra vi sinh vật Tháng

10 năm 2009, Cơ quan NASA cuả Mỹ đã dùng tên lửa được đi u khi n đe đâm

th ng vào một cái h rộng lớn trên mặt trăng, nh m bới vật ch t n m ở dưới b mặt mặt trăng Trong những đám vật ch t b n tung ra ngoài có d u v t cuả nước Những k t quả quan sát cho th y nước cũng có th đã từng chảy trên cả hành tinh Hoả

Sự s ng có khả năng nảy sinh trên những hành tinh, nên sự phát hiện những hành tinh ở bên ngoài hệ mặt trời là đi u kiện tiên quy t cho sự tı̀m ki m sự s ng trong Dải Ngân hà Trong hệ mặt trời chı̉ có vỏn vẹn 8 hành tinh nên các nhà thiên văn phải phát hiện thêm hành tinh trong những hệ sao khác thı̀ mới có

hy vọng tı̀m th y sự s ng Tuy nhiên, công việc phát hiện những hành tinh ở bên ngoài hệ mặt trời không h đơn giản Lý do là vı̀ hành tinh trong những hệ sao không tự phát ra ánh sáng mà chı̉ phản chi u bức xạ của ngôi sao Anh sáng y u ớt cuả hành tinh bị ngôi sao sáng chói át đi Các nhà thiên văn phải dùng một phương pháp gián ti p đe phát hiện hành tinh trong những hệ sao Khi hành tinh quay xung quanh ngôi sao thı̀ trường h p d n cuả hành tinh lôi kéo ngôi sao làm t c độ cuả ngôi sao thay đoi ı́t nhi u Các nhà thiên văn đã tı̀m th y khoảng 400 hành tinh

ở ngoài hệ mặt trời b ng phương pháp này Đa s hành tinh phát hiện được là

những kh i khı́ kh ng l G n đây, họ phát hiện được một s hành tinh có vỏ r n,

chı̉ nặng hơn trái đat từ 2 tới 7 l n và được gọi là “siêu đia cau”.

Ước vọng của các nhà thiên văn là tı̀m th y những hành tinh cỡ trái đat và

cũng có vỏ r n như trái đat và n m trong vùng đ c xung quanh ngôi sao Có

Trang 7

nghı̃a là vùng này phải có nhiệt độ vừa phải đe nước có th t n tại ở th lỏng và làm nảy sinh ra sự s ng N ng độ cuả khı́ nuôi dưỡng sự s ng trong khı́ quy n của hành tinh phải thı́ch hợp với sự s ng tương tự như trên trái đat Tuy nhiên, vùng ở được phải được hi u theo nghı̃a rộng, bởi vı̀ sự s ng trên những hành tinh có th

t n tại trong những đi u kiện khác h n so với trên trái đat

Sự tı̀m ki m những siêu địa c u trên đó có khả năng có sự s ng giúp nhân loại giải đáp câu hỏi thường hay đặt ra: vũ trụ bao la chả nhẽ chı̉ chứa một mı̀nh chúng ta trên mảnh đat nhỏ bé này ư ?

v

Tiêu đề	400 năm khám phá vũ trụ
Tác giả	Nguyễn Quang Riệu
Người hướng dẫn	Giáo Sư Nguyễn Quang Riệu
Trường học	Đài Thiên Văn Paris
Chuyên ngành	Thiên văn học
Thể loại	bài viết
Năm xuất bản	2010
Thành phố	Meudon

Định dạng
Số trang	7
Dung lượng	181,57 KB