Cảm ứng ở động vật

- Phản xạ là phản ứng của cơ thể thông qua hệ thần kinh để trả lời lại kích thích bên ngoài hoặc bên trong cơ thể.- Khái niệm cảm ứng rộng hơn khái niệm phản xạ.. Cảm ứng có cả ở động v

Giáo viên : Nguyễn Phương Uyên

Trường THPT Hoàng Văn Thụ

ở TV và ở ĐV?

- Phản xạ là phản ứng của cơ thể thông qua hệ thần kinh để trả lời lại kích thích bên ngoài hoặc bên trong cơ thể.

- Khái niệm cảm ứng rộng hơn khái niệm phản xạ Cảm ứng có

cả ở động vật không có tổ chức thần kinh, còn phản xạ là cảm ứng của cơ thể có sự tham gia của tổ chức thần kinh

Một cung phản xạ gồm những bộ phận nào?

Một cung phản xạ gồm các bộ phận:

+ Bộ phận tiếp nhận kích thích (thụ thể hoặc cơ quan thụ cảm) + Bộ phận phân tích và tổng hợp thông tin để quyết định hình thức và mức độ phản ứng (hệ thần kinh).

+ Bộ phận thực hiện phản ứng (cơ, tuyến…)

Sơ đồ một cung phản xạ

Một bạn lỡ chạm tay vào gai nhọn và có phản ứng rụt tay lại Hãy chỉ ra tác nhân kích thích, bộ phận tiếp nhận kích thích, bộ phận phân tích và tổng hợp thông tin, bộ phận thực hiện phản ứng của hiện tượng trên?

Không, Vì không có sự tham gia của tổ chức thần kinh

Từ hiện tượng trên ta có thể kết luận như thế nào về khả năng

cảm ứng của tế bào và các cơ quan trong cơ thể?

Các tế bào và các cơ quan trong cơ thể đều có khả năng cảm ứng, nghĩa là phản ứng lại kích thích, nhưng không phải tất cả các phản ứng của chúng đều là phản xạ.

Hình thức, mức độ và tính chính xác của cảm ứng ở các loài động vật khác nhau là khác nhau, chúng phụ thuộc vào mức độ

tổ chức thần kinh của chúng

Động vật đơn bào phản ứng với các kích thích như thế nào?

Động vật đơn bào chưa có tổ chức thần kinh Chúng phản ứng bằng cách chuyển động cả cơ thể hoặc co rút chất nguyên sinh nhờ không bào co rút

Ví dụ: Trùng roi bơi tới nơi giàu ánh sáng,

Trùng đế giày bơi tới nơi giàu Ôxi, Amip tránh ánh sáng.

SAO BIỂN THUỶ TỨC

Nêu đặc điểm hệ thần kinh lưới

và phản xạ ở nhóm có hệ thần

kinh lưới?

- Cấu tạo: Các tế bào thần kinh nằm rải rác trong cơ thể, liên hệ với nhau qua các sợi thần kinh tạo thành mạng lưới thần kinh Các sợi thần kinh liên hệ với tế bào cảm giác và tế bào biểu mô cơ.

- Có ở động vật có cơ thể đối xứng toả tròn thuộc ngành ruột khoang (Sao biển, thuỷ tức )

III CẢM ỨNG Ở ĐỘNG VẬT CÓ TỔ CHỨC THẦN KINH

1 Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng lưới:

SAO BIỂN THUỶ TỨC

Nêu đặc điểm hệ thần kinh lưới

2 Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng chuỗi hạch:

Sự khác nhau đó có dẫn tới điểm gì khác trong hiệu quả phản xạ không ?

2 Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng chuỗi hạch:

a Cảm ứng ở động vật có hệ thần kinh dạng chuỗi:

A - Giun dẹp B - Đỉa

- Có ở động vật có đối xứng 2 bên, cơ thể phân thành đốt (giun dẹp, giun tròn, giun đốt )

- Cấu tạo: Các tế bào thần kinh

đã tập trung thành các hạch Hạch lớn nhất gọi là não Từ não phát đi 2 chuỗi hạch bụng chạy dọc cơ thể Mỗi đốt cơ thể có 1 đôi hạch Các hạch được nối với nhau bởi các dây thần kinh

Sự khác đó có dẫn tới điểm gì khác trong hiệu quả phản xạ không ?

- Hiệu quả phản xạ: chính xác hơn hệ thần kinh chuỗi, ít tiêu tốn năng lượng.

* Có ở toàn bộ nhóm động vật có xương sống.

* Cấu tạo: tập trung chủ yếu ở phía lưng, có nguồn gốc từ lá phôi ngoài Gồm 2 phần: thần kinh trung ương (não, tuỷ sống) và thần kinh ngoại biên (dây thần kinh não, dây thần kinh tuỷ, các hạch thần kinh).

Hệ thần kinh dạng ống ở động vật có những thành phần cấu tạo nào?

a Cấu trúc của hệ thần kinh dạng ống

Bộ phận giao cảm và đối giao cảm có hoạt động đối lập, giúp điều hòa hoạt động của các nội quan, là những hoạt động tự động, không theo ý muốn

Hệ thần kinh vận động:

Hệ thần kinh sinh dưỡng

Điều khiển hoạt động của cơ vân trong hệ vận động, là những hoạt động có ý thức.

Hệ thần kinh

Sinh dưỡng Vận động

- Dây thần kinh não

- Dây thần kinh tuỷ

- Dây thần kinh

- Hạch thần kinh

Hoàn thiện sơ đồ sau:

Hãy lấy các ví dụ về phản xạ?

nhờ cơ chế phản xạ Phản xạ là thuộc tính cơ bản của mọi cơ thể

có hệ thần kinh.

Chim, thú thời tiết lạnh Xù lông

Gõ xoong và cho gà ăn nhiều lần

Trong các ví dụ trên, có mấy thành phần tham gia vào việc thực

hiện phản xạ?

Các thành phần tham gia thực hiện phản xạ:

thực hiện phản xạ ở động vật?

Động vật có hệ thần kinh càng phức tạp thì số lượng phản xạ càng nhiều, phản ứng càng chính xác, tiêu phí càng ít năng lượng, hình thức phản ứng càng phong phú, đa dạng và số lượng nơron tham gia vào cung phản xạ càng nhiều.

Có mấy loại phản xạ, đó là những phản xạ nào?

Có 2 loại phản xạ: phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện + Phản xạ không điều kiện: số lượng hạn chế, mang tính bẩm

sinh, di truyền.

+ Phản xạ có điều kiện (phản xạ học được): số lượng không hạn chế, được hình thành trong quá trình sống, mang tính mềm dẻo, đảm bảo cho cơ thể thích nghi được với điều kiện sống mới

- Không di truyền, mang tính cá thể.

- Số lượng không hạn chế.

- Trả lời các kích thích bất kì được kết hợp với kích thích không điều kiện.

- Trung ương: có sự tham gia của vỏ não.

Ý nghĩa của phản xạ có điều kiện?

Phản xạ có điều kiện (phản xạ học được) có tính mềm dẻo, thích nghi với điều kiện sống giúp cơ thể tồn tại và phát triển được.

Ruột khoang

(thủy tức)

Các tế bào thần kinh nằm rải rác trong cơ thể, liên hệ với nhau qua các sợi thần kinh

Phản ứng toàn thân

Phản ứng nhanh hơn, tiêu tốn năng lượng, thiếu chính

xác.

Chân Khớp

Hệ thống hạch TK nằm dọc theo chiều dài cơ theo mỗi hạch điều khiển hoạt động của một vùng xác

định

Phản ứng theo vùng

Phản ứng nhanh hơn, đỡ tiêu tốn năng lượng, chính

xác hơn.

Câu 1: Ở động vật, cảm ứng là:

a) Các phản xạ có điều kiện, giúp cơ thể thích nghi với môi trường.

b) Các phản xạ không điều kiện, giúp bảo vệ cơ thể.

c) Là khả năng tiếp nhận và đáp ứng các kích thích của môi trường, giúp cơ thể tồn tại và phát triển.

d) Là sự thích nghi của cơ thể, do các hoocmon điều khiển.

Câu 2: Cơ thể động vật đã xuất hiện tổ chức thần kinh, nhưng đáp ứng không hoàn toàn chính xác bằng cách co rút toàn thân, xảy ra ở:

Hệ thần kinh dạng chuỗi hạch động vật có hệ thần kinh dạng chuỗi hạch?

Đáp án nào không phải là ưu điểm của hệ thần kinh chuỗi hạch?

Nhờ các hạch thần kinh liên hệ với nhau nên khi kích thích nhẹ tại một điểm thì gây ra phản ứng toàn thân và tiêu tốn nhiều năng lượng.

Do mỗi hạch thần kinh điều khiển một vùng xác định trên cơ thể nên động vật phản ứng chính xác hơn so với hệ thàn kinh dạng lưới.

TIẾN HOÁ TRONG HỆ THẦN KINH

HỆ TK HẠCH

Phản ứng chính xác, mau lẹ, phức tạp.

Cảm ứng bằng sự co rút của chất nguyên sinh

Phản ứng toàn thân, thiếu chính xác.

Phản ứng định khu, thiếu chính xác.

- Trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa.

- Trình bày hướng tiến hoá trong hệ thần kinh

và cảm ứng của động vật?

- Đọc trước bài 28 “Điện thế nghỉ”.

lời 3 câu hỏi SGK trang 110.

- Chuẩn bị bài 27 – Cảm ứng ở động vật (tt).

1 Học bài, chú ý khung ghi nhớ cuối bài và

trả lời 3 câu hỏi SGK trang 110.

2 Chuẩn bị bài 27 – Cảm ứng ở động vật (tt).