Giá trị nội dung: Đoạn thơ là sự cảm nhận mới mẻ về đất nước một cách toàn vẹn , tổng hợp từ nhiều bình diện , làm nổi bật tư tưởng... Bắt đầu một cách bình dị , tạo không khí gần gũi n
Trang 1Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
Giáo viên soạn giảng : Nguyễn Thị Bình Giáo viên soạn giảng : Nguyễn Thị Bình.
Trang 2Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
Trang 3-Tác phẩm tiêu biểu: “ Đất ngoại
ô” “mặt đường khát vọng”…
Trang 42 Đoạn trích “Đất Nước”
a Xuất xứ và hoàn cảnh ra đời :
Trích phần đầu chương năm thuộc trường ca “ Mặt
đường khát vọng” Viết từ 1971 đến 1974 về sự thức
tỉnh của thanh niên Miền Nam , nhận rõ bộ mặt kẻ thù , đứng về phía nhân dân chống Mỹ
b Bố cục :
Đầu đến “ làm nên đất nước muôn đời” :
Còn lại :
Tư tưởng “Đất Nước là của nhân dân”
Hai phần
Trang 5II Phân tích:
Đọc một đoạn thơ mà em cho là thể hiện rõ nhất đặc sắc nghệ thuật của đoạn trích Nêu những đặc sắc
nghệ thuật mà em cảm nhận được
1 Đặc sắc nghệ thuật :
+ Cảm xúc , suy tưởng được trình bày dưới dạng một cuộc trò chuyện tâm tình của đôi trai gái yêu nhau, có vẻ phóng khoáng , tự do
+ Nhưng có hệ thống lập luận chặt chẽ
Chất liệu văn hóa dân gian được sử dụng sáng tạo
Không gian nghệ thuật hấp dẫn bởi giai điệu của huyền thoại , truyền thuyết , ca dao …nhưng mới mẻ và hiện đại
Trang 6Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
2 Giá trị nội dung:
Đoạn thơ là sự cảm nhận mới mẻ về đất nước một cách toàn vẹn , tổng hợp từ nhiều bình diện , làm
nổi bật tư tưởng
Trang 72 Giá trị nội dung :
a Những cảm nhận về Đất Nước
Đọc đoạn thơ đầu Nhận xét về cách mở đầu và cách thể hiện của nhà thơ ! Theo em , trong cách cảm nhận của nhà thơ , Đất Nướccó từ bao giờ , bắt nguồn từ đâu ?
Bắt đầu một cách bình dị , tạo không khí
gần gũi nhà thơ thể hiện cảm nhận về Đất
nước một cách mới mẻ
Đất Nước có từ lâu đời , trong huyền thoại , cổ tích
bình thường nhất , gần gũi nhất mà cũng thân thương
nhất , thiêng liêng nhất trong đời sống vật chất và tinh thần của của mỗi người
Trang 8Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
Nghe lại đoạn thơ , đồng thời xem những hình ảnh minh họa sau , Em hãy nhận xét về hình ảnh , nhạc điệu , lời thơ của Nguyễn Khoa Điềm ?
Trang 9Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi
Đất Nước có tự ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể
Trang 10Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn
Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc.
Trang 11Tóc mẹ thì bới sau đầu
Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn …
Trang 12Cái kèo , cái cột thành tên
Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã , dần, sàng Đất Nước có từ ngày đó…
Trang 13Đất là nơi Anh đến trường.
Nước là nơi Em tắm
Đất Nước là nơi ta hò hẹn
Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm
Trang 14Nhận xét của em về hình ảnh được sử dụng trong đoạn thơ ?
Những hình ảnh trong đời sống hàng ngày được liệt kê gợi không gian thân thuộc mà thiêng liêng.
Đất nước là môi trường sống , là không gian tồn tại
của cộng đồng , là đời sống vật chất và tinh thần , là cội nguồn , là hiện tại , là kỉ niệm , tình yêu …
Nghe đọc đoạn thơ tiếp theo Theo Em , nhà thơ đã cảm nhận về đất nước từ những phương diện nào ? Có gì đặc sắc?
Trang 15Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
“Đất là nơi con chim bay về hòn núi bạc
Nước là nơi con cá ngư ông móng nước biển khơi Thời gian đằng đẵng
Không gian mênh mông
Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ.
Đất là nơi chim về
Nước là nơi rồng ở
Lạc Long Quân và Âu Cơ
Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng.
Những ai đã khuất
Những ai bây giờ
Yêu nhau và sinh con đẻ cái
Gánh vác phần người đi trước để lại
Dặn dò con cháu chuyện mai sau.
Hằng năm ăn đâu , làm đâu
Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ tổ”
Trang 17Đoạn thơ cho thấy nhà thơ cảm nhận về Đất Nước từ phương
diện nào?
địa lí , văn hóa , phong tục , lối sống , quá khứ , hiện tại , tương lai, cá nhân và cộng đồng …
Nơi chim về
Nơi rồng ở
Lạc Long quân và Aâu cơ đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng
Nơi dân mình đoàn tụ….
…… ……
Lời thơ gợi nhắc những huyền thoại , truyền thuyết có
ý nghĩa biểu tượng cho phong tục tập quán văn hóa, lối sống… dân tộc.
Trang 18 Đất nước là “không gian mênh mông” với núi,
sông , rừng , biển , là không gian sinh tồn của cộng
đồng, là môi trường sống của nhân dân , của mỗi người
.Đất nước là lịch sử dài lâu trong “ thời gian đằng
đẵng” gian nan vất vả hy vọng đợi chờ …
Thời gian , không gian thấm đẫm tính cội
nguồn Hướng lòng người về nguồn gốc , tổ tiên Về lối sống có trách nhiệm với quá khứ , với
hiện tại và tương lai
“ Cúi đầu” thể hiện sự thành kính Thể hiện sâu
sắc tinh thần “ Uống nước , nhớ nguồn”
Người dân Việt Nam luôn coi trọng nơi “chôn nhau cắt rốn”
Trang 19
Nghệ thuật dùng từ ở đoạn thơ này có gì đặc biệt ?
Từ “ Đất nước” đã được khéo léo tách nhập tạo nên những liên tưởng bất ngờ , gợi nên chìều sâu suy tưởng , vừa khái quát , vừa cụ thể , vừa trí tuệ , vừa cảm xúc
vừa thực , vừa là cội nguồn , vừa là tương lai.
Hãy lắng nghe đoạn thơ sau đây !
Trang 20Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
“Trong Anh và em hôm nay
Đều có một phần Đất Nước
Khi hai đứa cầm tay
Đất Nước trong chúng ta hài hòa nồng thắm Khi chúng ta cầm tay mọi người
Đất Nước vẹn tròn , to lớn
Mai này con ta lớn lên
Con sẽ mang Đất Nước đi xa
Đến những tháng ngày mơ mộng
Em ơi Em !
Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn đời…”
Trang 21Như vậy Đất nước không chỉ là lãnh thổ , là lịch sử … mà còn là…?
Đất Nước là mỗi người Mỗi người là một phần của Đất Nước
“ Em ơi Em Đất Nước là máu xương của mình”
Lời thơ như tiếng gọi tha thiết.
Mỗi người khi sinh ra và lớn lên đều được thừa hưởng những giá trị vật chất tinh thần của cha ông
“Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên đất nước muôn đời”
Cụm từ “ phải biết” điệp lại như mệnh lệnh , như thôi thúc :
Phải có trách nhiệm đối với đất nước
Đó là tiếng gọi của tổ quốc và cũng là tiếng gọi của trái tim
,
Trang 22Đọc đoạn thơ “ những người vợ nhớ chồng” …đến… “những cuộc
đời đã hóa núi sông ta” Theo em nhà thơ muốn nói lên điều gì ?
b “ Đất nước là của nhân dân”
.Vẻ đẹp của non sông đất nước do nhân dân làm nên
Nhận xét về cách cấu tạo của đoạn thơ
Đoạn thơ được viết theo lối qui nạp , cùng nghệ thuật liệt kê vừa cụ thể , gợi cảm , vừa có tính khái quát cao.
Những hình ảnhđất nước được lựa chọn và sắp xếp như thế nào ?
Danh thắng được liệt kê trải dọc theo chiều dài đất nước Đoạn thơ thể hiện niềm tự hào sâu sắc.
Mỗi tấc đất đều là sự hóa thân , là tâm hồn , khát vọng , ước nguyện , lối sống của cha ông
Trang 23Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
Núi Bà Đen –Tây Ninh Vịnh Hạ Long – Quảng Ninh
Trang 24Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
Nghe đoạn thơ tiếp theo
Ơû phương diện lịch sử , tư tưởng “ đất
nước là của nhân dân” được nhà thơ thể
hiện như thế nào?
Trang 25Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
“………
Nhưng Em biết không
Có biết bao người con gái , con trai
Trong bốn nghìn lớp người giống ta
lứa tuổi
Họ đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Không ai nhớ mặt đặt tên
Nhưng họ đã làm ra Đất Nước
………”
Trang 26 Nhân dân là người làm nên lịch sử
Cách gợi nhắc lịch sử của nhà thơ có gì đặc biệt?
danh
” … Đã sống và chết
Giản dị và bình tâm
Không ai nhớ mặt đặt tên”
Điệp từ “họ”ï có giá trị nhấn mạnh : Họ đã “giữ” và
“truyền” cho ta mọi giá trị vật chất và tinh thần
Nhân dân đã sáng tạo nên tất cả , làm nên cốt cách dân tộc
Ơû phương diện lịch sử , tư tưởng “ đất nước là của nhân
dân” được nhà thơ thể hiện như thế nào ?
Trang 27 “Đất nước của nhân dân Đất nước của ca dao thần
thoại”
Câu thơ gồm hai vế đồng đẳng như một định nghĩa
Nhà thơ đã vận dụng sáng tạo những câu ca dao tiêu biểu , làm nổi bật bản sắc tâm hồn dân tộc :
Lãng mạn say đắm trong tình yêu
Aân nghĩa thủy chung trong tình người
Kiên trì quyết liệt trong đánh giặc
Lạc quan trong mọi hoàn cảnh
III Chủ đề :
Trong đoạn thơ cuối có câu thơ đặc biệt Theo em, đó câu
nào ? Thử bình luận vẻ đẹp của tứ thơ
Trang 28III Chủ đề :
IV Kết luận :
Trang 29Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
Củng cố - dặn dò
1 Nắm vững kiến thức cơ bản Học thuộc thơ.
2 Vẽ sơ đồ tóm tắt bài học Dựa vào sơ đồtìm các dẫn chứng cần thiết cho các ý
3 Chọn một vài ý , đoạn cơ bản tập viết thành văn
4 Soạn :
Trang 30Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn
Tóm tắt bài học
I Xuất xứ + Hoàn cảnh ra đời + Chủ đề
II Đặc sắc Nghệ thuật
III Giá trị Nội dung:
Trữ tình – Chính luậnSử dụng chất liệu văn hoá
dân gian Những Cảm nhận mới mẻ
Đất nước là của nhân
dân
+ Đất nước có từ lâu đời + Bắt nguồn từ những gì gần gũi + Là địa lí , lịch sử , văn hóa , phong tục, quá khứ , hiện tại , tương lai … + Là mỗi người …
Vẻ đẹp non sông , lịch sử dân tộc do nhân dân làm nên
Trang 31Cám ơn quí Thầy cô và các em
Trang 32Nguyễn Thị Bình – THPT Long Khánh biên soạn