ĐỊNH BỆNH VÀ ĐIỀU TRỊ BỆNH LAO Những người có nguy cơ cao tiến triển từ lao tiềm ẩn sang lao hoạt động gồm người nhiễm HIV, người nhiễm M.tuberculosis trong vòng 2 năm qua, trẻ em dưới
Trang 1ĐỊNH BỆNH VÀ ĐIỀU TRỊ
BỆNH LAO
Những người có nguy cơ cao tiến triển từ lao tiềm ẩn sang lao hoạt động gồm người nhiễm HIV, người nhiễm M.tuberculosis trong vòng 2 năm qua, trẻ em dưới 4 tuổi, bệnh nhân suy yếu hệ miển nhiễm như bệnh tiểu đường, suy thận mãn hay ở giai đoạn cuối, nhiễm bụi silic phổi, ung thư, suy dinh dưỡng, dùng steroid dài ngày hay ghép cơ quan; và những người dùng thuốc ức chế TNF-α (Tumor Necrosis Factor alpha)
Tỷ lệ truyền bệnh cao có thể do chẩn đoán và điều trị chậm trễ Mới đây, thử nghiệm nhả interferon-gamma và thử nghiệm phóng đại nucleic acid cho phép tìm ra nhanh và chuyên biệt hơn nhiễm M tuberculosis và dạng bệnh hoạt động so với thử nghiệm truyền thống thử trên da (TST: Tuberculin Skin Test) và nhuộm khuẩn AFB (Acid-fast bacilli) Tuy nhiên TST, cũng còn gọi là thử nghiệm Mantoux hay PPD (Purified Protein
Trang 2Derivative) rẻ tiền, là thử nghiệm căn bản để chẩn đoán M tuberculosis và được dùng rộng rải trong nhiều năm trên thực hành lâm sàng
Giống như TST, thử nghiệm nhả interferon-gamma được thiết kế chỉ
để tìm M tuberculosis Khi dùng một mình, thử nghiệm này không phân biệt được nhiễm lao tiềm ẩn hay lao hoạt động, và có thể cho kết quả âm tính giả hay không xác định được khi nhiễm đồng thời HIV và bệnh suy yếu hệ miển nhiễm
Do đó, khi kết quả âm tính của thử nghiệm nhả interferon-gamma hay TST một mình không thể loại bỏ chẩn đoán nhiễm lao Lao hoạt động được chẩn đoán kết hợp lịch sử bệnh và khám thân thể, chụp hình ngực, cấy đàm hay các mô khác, và đôi khi làm sinh thiết mô Nếu nghi ngờ lao hoạt động, cần thực hiện thêm chẩn đoán đánh giá trước khi có được kết quả thử nghiệm nhả interferon-gamma hay TST
Với người nhiễm lao tiềm ẩn, có nguy cơ tiến đến lao hoạt động, nên dùng dược điều trị Với nhóm bệnh nhân này, thuốc được chọn là điều trị bằng isoniazid trong 9 tháng
Điều trị kết hợp isoniazid + rifampin + pyrazinamide và ethambutol phải bắt đầu ngay khi chẩn đoán lao hoạt động Điều trị kết hợp phải cho
Trang 3bệnh nhân dùng trong 2 tháng ở “pha cao độ’, và trong phần lớn trường hợp, phải điều trị tiếp bằng isoniazid + rifampin từ 4 đến 7 tháng ở “pha tiếp tục” Nên quan sát khi cho bệnh nhân uống thuốc
Ở nhiều quốc gia, chủng lao đề kháng nhiều thuốc (MDR) hay lao kháng thuốc diện rộng (EDR) đang tăng cao, đòi hỏi phải chẩn đoán ngay nhiễm lao và chế độ điều trị thuốc đầy đủ
Khám phá và điều trị trễ nhiễm lao hoạt động hay người có nguy cơ cao biến lao tiềm ẩn sang dạng hoạt động làm cho bệnh lây truyền cao hơn Điều trị thích hợp cho tất cả bệnh nhân nhiễm lao tiềm ẩn và lao hoạt động
là cần thiết để kiểm soát bệnh Chăm sóc người nhiễm lao đồng thời với HIV tạo thêm thách thức, gồm tương tác thuốc và hội chứng viêm tái tạo hệ miển nhiễm
Tóm lại, lời khuyên thực hành gồm:
* Phải nhắm mục tiêu sàng lọc M tuberculosis chỉ nhắm đến những người có nguy cơ cao nhiễm bệnh hay tiến triển thành dạng hoạt động
* Sàng lọc nhiễm lao , thử nghiệm antigen-specific interferon-gamma release assay tạm dịch là thử nghiệm nhả interferon-gamma chuyên biệt với antigen có ích Đặc biệt với người trước kia có chủng ngừa BCG
Trang 4* Điều trị chọn lựa cho phần lớn bệnh nhân nhiễm lao tiềm ẩn là isoniazid một mình, trừ những người nghi ngờ đề kháng thuốc chính
* Nhiễm lao kháng thuốc diện rộng và nhiễm lao kháng nhiều thuốc cần điều trị kết hợp và quan sát trực tiếp khi điều trị Những bệnh nhân này nên chuyển cho những bác sĩ chuyên môn hay những bệnh viện chuyên về lao
Dược sĩ Lê-văn-Nhân