RỪNG XÀ NU Nguyễn Trung Thành A.MỤC ĐÍCH YÊU CẦU: Giúp HS : - Nắm vững đề tài, cốt truyện, các chi tiết, sự việc tiêu biểu và hình tượng nhân vật chính ; trên cơ sở đó nhận rõ chủ đề c
Trang 1RỪNG XÀ NU Nguyễn Trung Thành
A.MỤC ĐÍCH YÊU CẦU: Giúp HS :
- Nắm vững đề tài, cốt truyện, các chi tiết, sự việc tiêu biểu và hình tượng nhân vật chính ; trên cơ sở đó nhận rõ chủ đề cùng ý nghĩa đẹp đẽ, lớn lao của truyện ngắn đối với thời đại bấy giờ và đối với thời đại ngày nay
- Thấy được tài năng của Nguyễn Trung Thành trong việc tạo dựng cho tác phẩm một không khí đậm đà hương sắc Tây Nguyên, một chất sử thi bi tráng và một ngôn ngữ nghệ thuật được chau chuốt kĩ càng
- Thành thục hơn trong công việc vận dụng các kĩ năng phân tích tác phẩm văn chương tự sự
B TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1.ổn định tổ chức
2.Kiểm tra bài cũ: Tóm tắt ngắn gọn cốt truyện’’Vợ nhặt” của Kim Lân
và khái quát giá trị nhân đạo của tác phẩm?
Trang 23 Giới thiệu bài mới( )
Tiết 1
GV gọi HS đọc phần Tiểu dẫn
(SGK)
Trình bày những hiểu biết
của em về nhà văn Nguyễn
Trung Thành?
Em hãy cho biết hoàn cảnh ra
đời của truyện ngắn Rừng xà
nu?
I Tiểu dẫn:
1.Tác giả
+ Tên thật:Nguyễn Ngọc Báu (1932), bút danh khác:Nguyên Ngọc
+Sinh trưởng trong một gđ công chức bưu điện ở Quảng Nam
+ Sống gắn bó với vùng đất Tây Nguyên => thành công về đề tài cuộc sống đồng bào các dân tộc thiểu số
ở TN(…) + Năm 2000, ông được tặng giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật
2 Hoàn cảnh ra đời tác phẩm
+Viết vào mùa hè năm 1965, khi ĐQ Mĩ đổ quân ồ ạt vào miền Nam và tiến hành đánh phá ác liệt ra miền Bắc Tác phẩm được hoàn thành ở khu căn cứ của chiến trường miền Trung Trung Bộ
+ TP miêu tả quá trình nổi dậy và đấu tranh giải phóng
Trang 3
Qua việc đọc và tóm tắt,em có
nhận xét về cốt truyện và kết
cấu tác phẩm? ý nghĩa?
Mở đầu và kết thúc TP là
hình ảnh cây xà nu Dụng ý
của t/g khi xây dựng hình ảnh
này là gì?
GV gợi ý:
- Câu văn mở đầu TP gợi cho
em suy nghĩ gì?
buôn làng của đồng bào Tây Nguyên
II Đọc- hiểu
1 Đọc- tóm tắt
+ Đọc với giọng hào sảng thể hiện âm hưởng sử thi và cảm hứng lãng mạn của tác phẩm
+ Tóm tắt tác phẩm cần đảm bảo những chi tiết chính:
- Rừng xà nu- hình tượng mở đầu và kết thúc TP
- Tnú nghỉ phép về thăm làng
- Cụ Mết kể cho dân làng nghe về cuộc đời Tnú và lịch sử làng Xô Man từ những năm đau thương đến đồng khởi nổi dậy
+ Cốt truyện: truyện lồng truyện + Kết cấu: đan xen quá khứ và hiện tại => xung đột: ND, CM(đồng bào TN) và Mĩ - Nguỵ
2 Hình tượng rừng xà nu
+ Rừng xà nu: "nằm trong tầm đại bác của đồn giặc", nằm trong sự hủy diệt bạo tàn: "Hầu hết đạn đại bác đều rơi vào đồi xà nu cạnh con nớc lớn"
=> Cuộc đụng độ lịch sử quyết liệt giữa làng Xô Man
Trang 4- Tìm các chi tiết miêu tả cánh
rừng xà nu đau thương và phát
biểu cảm nhận về các chi tiết
ấy
- Sức sống man dại, mãnh liệt
của rừng xà nu mang ý nghĩa
biểu tượng như thế nào?
với bọn Mĩ- Diệm => Tả thực, rất tự nhiên
Xà nu hiện ra với tư thế của sự sống đang đối diện với cái chết, sự sinh tồn đối diện với sự hủy diệt
+ "Cả rừng xà nu hàng vạn cây không cây nào là không bị thương", "có những cây bị chặt đứt ngang nửa thân mình đổ ào ào như một trận bão…”
Các từ ngữ: vết thương, cục máu lớn, loét mãi ra, chết,… diễn tả nỗi đau, mất mát của con người - người
dân Xô Man
+"Trong rừng ít có loại cây sinh sôi nảy nở khỏe như vậy Cạnh một cây xà nu mới ngã gục đã có bốn năm cây con mọc lên…”
=> Sức sông mãnh liệt - yếu tố cơ bản để xà nu vượt qua giới hạn của sự sống và cái chết
TG sử dụng cách nói đối lập: ngã gục- mọc lên; một- bốn năm => Khẳng định một khát vọng sống
mãnh liệt, một vẻ đẹp hùng tráng, man dại đẫm tố chất núi rừng
+ “Cũng có ít loại cây ham ánh sáng mặt trời đến thế…”=> Khát vọng tự do của người dân Xô Man
Trang 5- Hình ảnh cánh rừng xà nu
trải ra hút tầm mắt chạy tít
đến tận chân trời xuất hiện ở
đầu và cuối tác phẩm gợi cho
anh (chị) ấn tượng gì?
Từ những chi tiết vừa phân
tích em có nhận xét gì về nghệ
thuật miêu tả cây xà nu của tg?
Tiết 2
Cách giới thiệu nhân vật Tnú
có gì đặc biệt? Gợi cho em ấn
tượng gì?
+ “Nhưng cũng có những cây vượt lên được cao hơn đầu người…” => Sức mạnh quật khởi, tinh thần bất
khuất trước kẻ thù + Xà nu không những tự biết bảo vệ mình mà còn bảo
vệ sự sống, bảo vệ làng Xô Man: "Cứ thế hai ba năm nay, rừng xà nu ưỡn tấm ngực lớn ra che chở cho làng"=> Tinh thần quả cảm, một sự kiêu hãnh của vị trí
đứng đầu trong bão táp chiến tranh
+ “Đứng trên đồi xà nu ấy trông ra xa đến hết tầm mắt cũng không thấy gì khác ngoài những đồi xà nu nối tiếp tới chân trời” => Gợi ra cảnh rừng xà nu hùng
tráng, kiêu dũng – sự bất diệt, kiêu dũng và hùng tráng của con người Tây Nguyên nói riêng và con người Việt Nam nói chung trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước vĩ đại Ấn tượng đọng lại trong kí ức người đọc mãi mãi chính là cái bát ngát của cánh rừng xà nu kiêu dũng đó
* Nghệ thuật:
- Vừa bao quát vừa cụ thể, chi tiết
- Nhân hoá, chiếu ứng:
Trang 6Qua lời kể của cụ Mết, Tnú
có những nét tính cách nào đặc
biệt? Tìm dẫn chứng?
Vì sao cụ Mết nhắc đi nhắc lại
tới 4 lần câu “Mày không cứu
được vợ con” để rồi ghi tạc
vào tâm trí người nghe câu
nói: "Chúng nó đã cầm súng,
mình phải cầm giáo"
(HS thảo luận nhóm)
Qua đây em cảm nhận được gì
Cây - Con người Rừng – Cộng đồng nối tiếp nhau
3.Cuộc đời Tnú và cuộc nổi dậy của dân làng Xô Man
- Cuộc đời: Giới thiêu qua lời kể của cụ Mết – già làng Cuộc đời gắn liền với trang sử của dân làng
- Bối cảnh câu chuyện: bên bếp lửa, tại nhà ưng
=> Gợi âm hưởng, tính chất sử thi
Tnú có cuộc đời tư nhưng không được quan sát từ cái nhìn đời tư.Tác giả xuất phát từ vấn đề cộng đồng để phản ánh đời tư của Tnú
- Phẩm chất, tính cách của người anh hùng:
- Gan góc, táo bạo, dũng cảm, trung thực (khi còn nhỏ cùng Mai vào rừng tiếp tế cho anh Quyết)
- Lòng trung thành với cách mạng được bộc lộ qua thử thách (bị giặc bắt, tra tấn, lưng Tnú ngang dọc vết dao chém của kẻ thù nhưng anh vẫn gan góc, trung thành)
- Số phận đau thương: không cứu được vợ con, bản
Trang 7về con người Tnú?
Chi tiết nào chứng tỏ số phận
của Tnú gắn liền với số phận
của cộng đồng?
Các nhân vật: cụ Mết, Mai,
thân bị bắt, bị tra tấn (bị đốt 10 đầu ngón tay)
- Quật khởi đứng dậy cầm vũ khí tiêu diệt bọn ác ôn
+ "Tnú không cứu được vợ con"( cụ Mết nhắc tới 4 lần)
=> Khắc sâu một chân lí: chỉ có cầm vũ khí đứng lên mới là con đường sống duy nhất, mới bảo vệ được những gì thân yêu, thiêng liêng nhất Chân lí cách mạng đi ra từ chính thực tế máu xương, tính mạng của dân tộc, của những người thương yêu nên chân lí ấy phải ghi tạc vào xương cốt, tâm khảm và truyền lại cho các thế hệ tiếp nối
Cuộc đời chịu nhiều nỗi đau, nỗi bất hạnh, con người có ý chí, có sức mạnh, có khí phách và khát vọng
tự do – kết tinh phẩm chất ,sức mạnh cộng đồng, dân tộc
và thời đại + Số phận của người anh hùng gắn liền với số phận cộng đồng Cuộc đời Tnú đi từ đau thương đến cầm vũ khí thì cuộc đời của làng Xô Man cũng vậy
- Khi chưa cầm vũ khí, làng Xô Man cũng đầy đau thư-ơng: Bọn giặc đi lùng như hùm beo, tiếng cười "sằng sặc" của những thằng ác ôn, tiếng gậy sắt nện "hù hự"
Trang 8Dít, Heng có đóng góp gì cho
việc khắc họa nhân vật chính
và làm nổi bật tư tưởng cơ bản
của tác phẩm?
Qua những phân tích trên,
theo em chủ đề của truyện
được t/g phát biểu trực tiếp
qua câu văn nào?
xuống thân người Anh Xút bị treo cổ Bà Nhan bị chặt đầu Mẹ con Mai bị chết rất thảm Tnú bị đốt 10 đầu ngón tay
- Cuộc sống ngột ngạt dồn nén đau thương, căm thù Đến Tnú bị đốt 10 đầu ngón tay, làng Xô Man đã nổi dậy "ào ào rung động", "xác mười tên giặc ngổn ngang", tiếng cụ Mết như mệnh lệnh chiến đấu: "Thế là bắt đầu rồi, đốt lửa lên!"
Đó là sự nổi dậy đồng khởi làm rung chuyển núi rừng Câu chuyện về cuộc đời một con người trở thành câu chuyện một thời, một nước Như vậy, câu chuyện
về cuộc đời Tnú đã mang ý nghĩa cuộc đời một dân tộc Nhân vật sử thi của Nguyễn Trung Thành gánh trên vai
sứ mệnh lịch sử to lớn
4 Vai trò của các nhân vật: cụ Mết, Mai, Dít, Heng
+ Cụ Mết, Mai, Dít, bé Heng là sự tiếp nối các thế hệ làm nổi bật tinh thần bất khuất của làng Xô Man nói riêng, của Tây Nguyên nói chung
+ Cụ Mết "quắc thước như một cây xà nu lớn" là hiện thân cho truyền thống thiêng liêng, biểu tượng cho sức
Trang 9Khái quát những nét đặc sắc
vềnghệ thuật của tác phẩm?
Qua truyện ngắn Rừng xà nu,
em có nhận xét về phong cách
Nguyễn Trung Thành?
Em hiểu ntn về ý nghĩa lịch sử
của tác phẩm ?
mạnh tập hợp để nổi dậy đồng khởi
+ Mai, Dít là thế hệ hiện tại Trong Dít có Mai của thời trước và có Dít của hôm nay Vẻ đẹp của Dít là vẻ đẹp của sự kiên định, vững vàng trong bão táp chiến tranh + Bé Heng là thế hệ tiếp nối, kế tục cha anh để đưa cuộc chiến tới thắng lợi cuối cùng
+ A nh Quyết: đại diện cho CM, cho Đảng người đem a/s CM đến cho đồng bào Tây Nguyên, giác ngộ cho thế hệ trẻ
Dường như cuộc chiến khốc liệt này đòi hỏi mỗi người Việt Nam phải có sức trỗi dậy của một Phù Đổng Thiên Vương
<=> Chủ đề tác phẩm được phát biểu trực tiếp qua lời
cụ Mết: “Chúng nó đã cầm súng, mình phải cầm giáo!", tức là phải dùng bạo lực cách mạng chống lại
bạo lực phản cách mạng Đó là con đường giải phóng
dân tộc của thời đại cách mạng
5 Đặc sắc nghệ thuật của tác phẩm
+ Khuynh hướng sử thi thể hiện đậm nét ở tất cả các pưhơng diện: đề tài, chủ đề, hình tượng, hệ thống nhân
Trang 10vật, giọng điệu,…
+ Cách thức trần thuật: kể theo hồi tưởng qua lời kể của cụ Mết (già làng), kể bên bếp lửa gợi nhớ lối kể " khan" sử thi của các dân tộc Tây Nguyên, những bài
"khan" được kể như những bài hát dài hát suốt đêm + Cảm hứng lãng mạn: tính lãng mạn thể hiện ở cảm xúc của tác giả bộc lộ trong lời trần thuật, thể hiện ở việc đề cao vẻ đẹp của thiên nhiên và con người trong
sự đối lập với sự tàn bạo của kẻ thù
IV TỔNG KẾT + Hướng vào những vấn đề trọng đại của đời sống dân tộc với cái nhìn lịch sử và quan điểm cộng động
+ Rừng xà nu là thiên sử thi của thời đại mới Tác
phẩm đã đặt ra vấn đề có ý nghĩa lớn lao của dân tộc và thời đại: phải cầm vũ khí đứng lên tiêu diệt kẻ thù bạo tàn để bảo vệ sự sống của đất nước, nhân dân
IV CỦNG CỐ DẶN DÒ
