SÁCH TỐ VẤN Thiên năm mươi bảy: KINH LẠC LUẬN Hoàng Đế hỏi rằng: [1] Lạc mạch hiện ra năm sắc khác nhau.. Nếu năm sắc cùng hiện ra một lúc, sẽ thành bệnh vừa hàn vừa nhiệt [7].. Thiên
Trang 1SÁCH TỐ VẤN
Thiên năm mươi bảy: KINH LẠC LUẬN
Hoàng Đế hỏi rằng: [1]
Lạc mạch hiện ra năm sắc khác nhau Sở dĩ có sự không giống nhau
đó, là vì sao? [2]
Kỳ Bá thưa rằng:
Kinh có thường sắc, còn lạc thời biến dịch rất không thường
Thế nào là thường? [3]
Tâm đỏ, Phế trắng, Can xanh, Tỳ vàng, Thận đen Đó là mạch sắc
thường của các Kinh [4]
Aâm Dương của Lạc, có ứng với Kinh không? [5]
Sắc của Aâm lạc, ứng với Kinh, sắc của Dương lạc, biến đổi thông
thường, theo bốn mùa mà dẫn đi (1) [6]
Trang 2Hàn nhiều thời “đọng rít” Đọng rít thời hiện ra sắc xanh và đen; nhiệt
nhiều thời “loãng chảy” Loãng chảy thời hiện ra sắc vàng và đỏ Nếu năm
sắc cùng hiện ra một lúc, sẽ thành bệnh vừa hàn vừa nhiệt [7]
Thiên năm mươi tám: KHI HUYẾT LUẬN
Hoàng Đế hỏi rằng:
Tôi nghe Khí huyết, có ba trăm sáu mươi nhăm huyệt, để ứng với một
năm, xin cho biết rõ là làm sao? [1]
Kỳ Bá thưa rằng:
Bối với Tâm cùng rút nhau vào mà đau, nên trị ở Thiên đột, Thập trùy
với Thượng kỷ Thượng kỷ tức là Vị quản: Hạ kỷ tức là Quan nguyên (1) [2]
Hoàng Đế chắp tay, nhường qua một bên, không dám nhận mà nói [3]
Tà khí ở bối và Hung, nó liên lạc với âm, dương, tả, hữu như vậy,
phát sinh ra bệnh tiền hậu đau và rít, hung hiếp đau không thể thở, không thể
nằm, khi nhược lên, ngắn hơi và thiên thống [4]
Trang 3Mạch của nó “phình to ra”, lệch sang, Khao môn mạch, chằng qua
Hung, Hiếp, rẽ vào Tâm suốt lên cách, vòng lên vai, qua Thiên đột, lệch
xuống dưới vai, giao ở dưới thập chùy (đốt xương sống thứ mười) [5]
Về Tàng du có năm mươi huyệt (Mỗi Tàng có năm huyệt Năm lần
năm là hai mươi lăm huyệt, mỗi huyệt lại chia làm tả hữu hai huyệt Nên
mới thành năm mươi huyệt) [6]
Phủ du bảy mươi hai huyệt (1) [7]
Sáu Phủ, mỗi Phũ 6 huyết, 6 x 6 = 36 Mỗi huyệt lại chia làm tả
hữu hai huyệt, nên mới thành 72 huyệt
Nhiệt du năm mươi chín huyệt (1) [8]
1) Ở trên đầu có 5 hàng, mỗi hàng 5 huyệt, thành 25 huyệt; Đại chữ
Ưng du, Khuyết bồn, Cốt du, mỗi huyệt có 2, thành 8 huyệt, Khi nhai, Tam
lý, Cự hư, Thượng hạ liêm, mỗi huyệt có 2, thành 8 huyệt; Vân môn, Ngu
cốt, Uûy trung, Tủy không, mỗi huyệt có 2, thành 8 huyệt, bên cạnh du của 5
Tàng, đều có 2 huyệt, thành 10 huyệt Hợp cả lại thành 59 huyệt
Thủy du năm mươi bảy huyệt (1) [9]
Trang 41) Trên xương “khu” 5 hàng, mỗi hàng năm huyệt thành 25 huyệt
Trên Phục thổ đều có hai hàng, mỗi hàng có 5 huyệt, thành 20 huyệt, trên
Khỏa đều có 1 hàng, mỗi hàng có 6 huyệt, thành 12 huyệt Tổng cộng thành
57 huyệt Trở lên cộng 116 huyệt
Trên đầu năm hàng, mỗi hàng năm huyệt Thành hai mươi lăm huyệt
(1)
1) Trên đây lại nói về huyệt của Nhiệt du một lần nữa, vì Nhiệt du tức
cũng là Khí huyệt Do ở nó “có thể lấy khí có thể tả nhiệt” lại có thể khiến
nhiệt tà theo khí mà tiết ra, cho nên dưới đây lại nói: “Nhiệt du tại khí huyết”
Hai bên trung lữ đều có 5, thành 10 huyệt [10] Trên hai bên Đại trùy,
đều có 1, thành 2 huyệt [11] Phù bạch bên đồng tử mắt có 2 huyệt [12]
Lưỡng bễ áp hai huyệt [13] Độc Tỵ 2 huyệt [14] Huyệt Đa sở văn ở giữa
tai, 2 huyệt [15] My bản 2 huyệt [16] Uyển cốt 2 huyệt [17] Hàng trung
ương một huyệt [18] Chẩm cốt 2 huyệt [19] ) Thượng quan hai huyệt
[20] Đại nghinh 2 huyệt [21] Hạ quan hai huyệt 23 Thiên trụ 2 huyệt
[ 23] Cự hư, thương, hạ liêm 4 huyệt [24] Khúc nha 2 huyệt [25] Thiên
đột 1 huyệt [26] Thiên phủ 2 huyệt [27] Thiên dũ 2 huyệt [28] Phù đột 2
huyệt [29] Thiên song 2 huyệt [30] Kiên giải 2 huyệt [31] Quan nguyên 1
huyệt [32] Uûy dương 2 huyệt [33] Kiên trinh 2 huyệt [34] Aâm môn 1
Trang 5huyệt [35] Tề 1 huyệt[36] Hung du 12 huyệt [37] Bối du 2 huyệt [38] Ưng
du 12 huyệt [39] hận phục 2 huyệt [41] Khỏa thượng hoành 2 huyệt
[42] Aâm, Dương kiêu 4 huyệt Chiến hải + Thân mạch, Dương phụ [42]
Thủy du ở các phân nhục, nhiệt du tại khi huyết [43] Hàn nhiệt du tại
“lưỡng hài” (1) áp trung (Điều gốc) 2 huyệt [44]
Một huyệt Đại cấm (cấm rất ngặt) 25 thích, ở dưới huyệt Thiên phủ 5
tấc (1) [45]
Hoàng Đế nói:
Tôi đã được biết rõ Khí huyệt ở những nơi đâu, nhờ có cách dùng
châm rất được dễ dàng Nhưng còn Tôn lạc và Khê, Cốc, tương ứng như thế
nào, xin cho biết [47]
Kỳ Bá thưa rằng:
Tôn lạc có 365 huyệt hội, cũng để ứng với một năm, vừa để thông
Vinh, Vệ, có khi lại sinh những bệnh lạ lùng [48]
Nếu Vinh, Vệ bị ngừng đọng Vệ tán, vinh tràn, khí kiệt, huyết nghẽn,
thì bên ngoài sẽ phát hàn nhiệt, bên trong thời thành thiểu khí Phải “tả”
ngay đừng chậm, để thông Vinh, Vệ
Trang 6Vậy thấy sắc Lạc hiện lên thời tả ngay, không cần phải xét đến “sở
hội” (1) [49]
Hoàng Đế hỏi:
Xin cho biết huyệt hội của Khê, Cốc thế nào? [50]
Kỳ Bá thưa:
Nơi đại hội của nhục gọi là Cốc, nơi tiểu hội của Nhục gọi là Khê, ở
trong khoảng phận nhục và nơi hội của Khê Cốc, là để hành Vinh, Vệ, để tụ
hội đại khí (1) [51]
Tà nhiều, khí nghẽn, mạch nhiệt, nhục bại, vinh vệ không lưu hành
được, sẽ phải hóa thành mủ, trong làm tiêu hao cốt tủy, ngoài làm nứt vỡ
bọng chân Rồi lưu hành mãi ở các khớp xương, sẽ cùng gây nên tất bệnh
[42]
Hàn tích ở bên trong vinh vệ không thuận, thịt nhăn, gân co, khuỷu
tay không duỗi ra được Bên trong thành chứng cốt tý, bên ngoài thành
chứng bất nhất Gọi là “bất túc” đó là bởi khi đại hàn ngừng trệ ở Khê, Cốc
mà gây nên [43]
Trang 7Khê và Cốc, 365 huyệt hội, cũng để ứng với một năm Nếu khí vít tầm
thường, chí tràn lan đi lại ở trong mạch, châm nhẹ có thể tới, thời phép châm
cũng như các nơi khác [44]