BỆNH HỌC THỰC HÀNH PHẾ QUẢN VIÊM MẠN Chronic Bronchitis – Bronchite Chronique Là một bệnh thường gặp, thuộc phạm vi chứng Khái, Thấu, Đờm Ẩm của Đông y.. Thuỷ Ẩm – Hàn Ẩm Thường gặp
Trang 1BỆNH HỌC THỰC HÀNH
PHẾ QUẢN VIÊM MẠN
(Chronic Bronchitis – Bronchite Chronique)
Là một bệnh thường gặp, thuộc phạm vi chứng Khái, Thấu, Đờm Ẩm
của Đông y
Thường do Phế quản viêm cấp điều trị không hết hoặc dây dưa lâu
ngày chuyển sang thành Phế quản viêm mạn
Xem thêm mục Ho Do Nội Thương ở bài HO
1- Đờm Thấp: Ho hay tái phát, trời lạnh ho tăng lên, đờm dễ khạc, sắc
trắng loãng hoặc thành cục dính, buổi sáng ho nhiều, ngực đầy tức, ăn kém,
rêu lưỡi trắng dính, mạch Nhu Hoạt
Điều trị: Táo thấp, hoá đờm, chỉ khái
+ Bình Vị Tán gia vị: Hậu phác 20g, Thương truật 12g, Trần bì 8g,
Cam thảo 6g, Sinh khương 3 lát Thêm Hạnh nhân, Ngưu bàng tử đều 8g, Ý
dĩ 10g
Trang 2(Hậu phác, Trần bì, Thương truật để táo thấp, hoá đờm; Hạnh nhân,
Ngưu bàng tử, Ý dĩ tuyên Phế, hoá đờm (Nội Khoa Học Thượng Hải)
+ Nhị Trần Thang gia vị: Hạnh nhân, Bạch truật đều 12g, Trần bì,
Phục linh, Cam thảo đều 10g, Thương truật, Bán hạ (chế) đều 8g
Đờm nhiều thêm Bạch giới tử 8g Ngực đầy, đau thêm Chỉ xác 12g
(Tân Biên Trung Y Học Khái Yếu)
Nếu Tỳ hư không ức chế được thấp, không vận hoá được thuỷ cốc sẽ
sinh ra đờm ẩm Dùng bài Nhị Trần Thang, thêm Đảng sâm 16g, Bạch truật
12g, Tử uyển 8g, Bạch tiền 8g
Nếu Tỳ Thận dương đều hư gây nên ho, đờm nhiều, ngực sườn đầy
trướng, khát mà không muốn uống, uống nước vào bị nôn ra, lưng và tay
chân lạnh, hoa mắt, chóng mặt, thở ngắn, hồi hộp, lưỡi bệu, rêu lưỡi trắng
trơn, mạch Huyền Hoạt Điều trị: Ôn dương, lợi thấp, trừ đờm Dùng bài
Linh Quế Truật Cam Thang gia vị (Bạch truật 8g, Phục linh 16g, Quế chi
12g, Cam thảo 4g)
Châm Cứu
Trang 3+ Kiện Tỳ hoá thấp: châm bổ hoặc cứu: Phế du, Tỳ du, Thái uyên,
Thái bạch, Phong long, Hợp cốc
(Tỳ là gốc sinh nên đờm, Phế là nơi giữ đờm Nguyên huyệt là nơi
sinh ra chân khí vì vậy dùng huyệt Thái uyên hợp với Phế du, Tỳ du để kiện
Tỳ, hoá thấp, bổ ích Phế khí, tiêu bản cùng trị một lúc Dùng Phong long là
lạc huyệt của kinh Vị hợp với Hợp cốc là huyệt nguyên để hoà Vị khí (Tân
Biên Châm Cứu Trị Liệu Học)
+ Châm bổ hoặc cứu Tỳ du, Phế du, Thận du, Túc tam lý, Hợp cốc,
Tam âm giao 7 lần là một liệu trình, nghỉ 2-3 ngày rồi lại tiếp tục (Tân Biên
Trung Y Học Khái Yếu)
Thuỷ Ẩm – Hàn Ẩm
Thường gặp trong những bệnh phế quản viêm mạn kèm theo dãn phế
nang nơi người lớn tuổi, người hô hấp suy yếu, tâm phế mạn
Chứng: Ho thường bị tái phát, khó thở, đờm khò khè trong họng, trời
lạnh ho càng tăng, khạc đờm nhiều, loãng, trắng Sau khi vận động nhiều,
các triệu chứng trên càng rõ, có thể không nằm được, sợ lạnh, rêu lưỡi trắng
trơn, mạch Tế Nhược
Trang 4Điều Trị: Ôn Phế, hoá đờm Dùng bài Tiểu Thanh Long Thang gia
giảm: Ma hoàng, Quế chi, Ngũ vị tử đều 6g, Bán hạ (chế) 8g, Can khương,
Tế tân, Bạch tiền đều 4g
ho nhiều thêm Tử uyển 12g, Khoản đông hoa 8g Đờm nhiều thêm
Đình lịch tử
Châm Cứu
Cứu Tỳ du, Vị du, Phế du, Cao hoang, Túc tam lý, Phong long, Thái
bạch (Tân Biên Trung Y Học Khái Yếu)
Tham Khảo
+ Dùng thuốc dán vào huyệt trị 1280 trường hợp Phế quản viêm mạn:
1- Bạch giới tử, Địa long, Tế tân đều 30g, Diên hồ, Cam toại đều 20g,
Băng phiến, Chương não đều 10g, Xạ hương 1g, Phụ tử 60g
2- Bạch giới tử, Địa long, Tế tân đều 30g, Diên hồ, Cam toại đều 20g,
Băng phiến, Chương não đều 10g, Xạ hương 1g, Thiên trúc hoàng 60g Tán
nhuyễn, trộn với nước cốt Gừng tươi cho dính, đắp vào huyệt Châm các
huyệt Phế du, Tâm du, Cách du, Tuyền cơ, Chiên trung Người lớn tuổi và
Trang 5người suy yếu thêm huyệt Thận du Sau khi đắc khí, rút kim ra, dán thuốc
vào, để 24 giờ sau thì gỡ thuốc ra Chỗ dán thuốc có thể đau, ngứa
Hàn chứng, dùng phương thuốc 1 Nhiệt chứng dùng phương thuốc 2
Kết quả: khỏi hoàn toàn 429, kết quả ít 549, có chuyển biến tốt 98,
không hiệu quả 204 Đạt tỉ lệ 84,1% (Phạm Tế Bình ‘Huyệt Vị Châm Thích
Niêm Dược Trị Liệu Mạn Tính Chi Khí Quản Viêm 1280 Liệt Lâm Sàng
Khảo Sát’ – Trung Quốc Châm cứu 1990, 10 (4): 1)
+ Dùng Nhĩ Châm trị 100 ca Phế quản viêm mạn: Dùng huyệt Chi khí
quản, Thượng thận tuyến, Tiền liệt tuyến Đờm nhiều thêm huyệt Tỳ Dùng
Bạch giới tử hoặc Vương bất lưu hành dán lên huyệt Mỗi lần chọn khoảng 5
huyệt ở cả hai tai 5 ngày là một liệu trình Kết quả: Khỏi 47, hiệu quả ít 43,
chuyển biến tốt 6, không hiệu quả 4 Đạt tỉ lệ 96% (Tạ Trì Tĩnh, ‘Nhĩ Châm
Trị Liệu Mạn Tính Chi Khí Quản Viêm 100 Liệt’ – Thượng Hải Châm Cứu
Tạp Chí 1987, 6 (2): 12)
Y Án Phế Quản Viêm Mạn
(Trích trong ‘Châm Cứu Lâm Chứng Thực Nghiệm’ của Tôn Học
Quyền)
Trang 6“Bệnh nhân Lý, nữ, 45 tuổi, nội trợ, nhập điều trị ngoại trú ngày
21/11/ 1968
Bệnh nhân than phiền đã ho đêm khoảng 5 năm Tại bệnh viện bà ta
đã được chẩn đoán là viêm phế quản mạn tính Khoảng 6 ngày trước lần
khám đầu tiên, bà ta ho có đờm nhầy và khó thở, ngực đầy, sáng sớm và
chiều tối bệnh nặng hơn
Khám nghiệm: thân nhiệt 36oC: áp huyết 110/75mmhg Nghe tim và
phổi nghe thấy bình thường X quang ngực thấy gia tăng các điểm đặc trưng
của phổi, rêu lưỡi trắng và dày, mạch Phục Tế
Chẩn đoán là viêm phế quản mạn tính
Điều trị: Cứu hai huyệt Phế du khoảng 60 phút theo phương pháp
trước tác (nâng lên, hạ xuống) Châm huyệt Nội quan ngày một lần hoặc hai
ngày một lần Sau những lần đó bệnh nhân cảm thấy khỏe hơn Các triệu
chứng ho, đầy tức ngực và khó thở giảm bớt nhiều sau 5 lần điều trị, biến
mất hoàn toàn sau 7 lần điều trị 9 năm sau không thấy tái phát”
Tham Khảo
Trang 7Kinh Nghiệm Điều Trị Phế Quản Viêm Mạn của Nhật Bản theo sách
‘Chinese Herbal Medicne and The Problem Of Aging’:
+ Thanh Phế Thang trị phế quản viêm mạn, nhiều đờm, sát đờm, ho
dài ngày
+ Linh Cam Khương Vị Tân Hạ Nhân Thang: dùng trong trường hợp
bệnh nhân sau khi dùng bài Tiểu Thanh Long Thang mà có cảm giác kém ăn
do vị Ma hoàng gây nên
+ Tư Âm Chỉ Thực Thang: dành cho bệnh nhân phế quản viêm mạn
mà sức yếu, hơi thở ngắn, chán ăn, tự ra mồhôi, mồ hôi trộm
+ Chích Cam Thảo Thang: Dùng trong trường hợp phế quản viêm
mạn, hơi thở ngắn, họng khô, sát đờm, cơ thể yếu và hồi hộp
+ Mạch Môn Đông Thang: dùng trong trường hợp phế quản viêm mạn
kèm những cơn ho kéo dài, mặt đỏ, đờm ít, khan tiếng Bài thuốc làm nhuận
Phế, long đờm, dịu ho Nhưng không nên dùng cho trường hợp nhiều đờm
+ Đại Sài Hồ Thang: Dùng cho bệnh nhân có tạng người khỏe, viêm
phế quản mạn kèm ngực đau, vai đau, khó thở và táo bón