CAN KHƯƠNG (Kỳ 1) pot

CAN KHƯƠNG Kỳ 1 Tên Việt Nam: Vị thuốc can khương còn gọi Khinh Tày-Nùng, Roya, ya Giarai, Gừng khô... Tính vị: Vị cay, mùi thơm hắc, tính ấm nóng Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển.. Qu

CAN KHƯƠNG

(Kỳ 1)

Tên Việt Nam:

Vị thuốc can khương còn gọi Khinh (Tày-Nùng), Roya, ya (Giarai), Gừng khô

Tác dụng:

Ôn trung khử hàn, hồi dương thông mạch, đồng thời có tác dụng cầm máu, chỉ ho

Tính vị:

Vị cay, mùi thơm hắc, tính ấm nóng (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển)

Quy kinh:

Vào kinh Tâm, Tỳ, Phế, Vị (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển)

Chủ trị

(1) Tỳ vị hư hàn

(2) Ho do phế hàn

Liều dùng: Dùng từ 2-4g Hồi dương dùng 9-12g Cầm máu nên sao đen thành than (gọi là Khương thán hoặc Hắc hương), mỗi lần dùng 2-4g

Kiêng kỵ:

Can khương vị đại cay, người âm hư có nhiệt, có thai không nên dùng

Vì cay nên tán khi tẩu huyết, uống lâu tổn hại tới phần âm, thương tổn mắt Ngoài ra những chứng âm hư nội nhiệt, ho do âm hư, mửa ra máu kèm biểu hư

có nhiệt, tự ra mồ hôi, mồ hôi trộm, ỉa ra máu, mửa do nhiệt, đau bụng do hỏa

nhiệt, đều cấm dùng + Vị này ghét Hoàng cầm, Hoàng liên, Dạ minh sa, Tần tiêu làm sứ cho nó (Bản Thảo Kinh Sơ)

TÌM HIỂU THÊM VỀ CAN KHƯƠNG

Tên Hán Việt khác:

Bạch khương, Quân khương (Bản Thảo Cương Mục), Bào khương, Hắc khương, Thánh khương, Đạm can khương (Trung Quốc Dược Học Đại Từ Điển)

Tên khoa học:

Zingiber offcinale Roscoe

Họ khoa học:

Zingiberaceae

Mô tả: Cây thảo sống lâu năm, cao khoảng 1m Thân rễ mọc phình lên thành củ, khi gìa thì có xơ Lá không cuống, mọc cách nhau, hình mũi mác, dài tới 20cm, rộng 2cm, bẹ nhẵn, lưỡi bẹ nhỏ dạng màng Cán hoa dài khoảng 20cm, mọc từ gốc, nó nhiều vẩy lợp lên Cụm hoa dạng trứng, dài 5cm, rộng 2-3cm, lá bắc hình trái xoan, màu lục nhạt, có mép vàng Đài có 3 răng ngắn

Tràng có ống dài gấp đôi đài, có 3 thùy hẹp nhọn, 1 nhị Nhị lép không có hoặc tạo thành thùy bên của cánh môi Cánh môi màu vàng, viền thêm màu tía, dài 2cm, rộng 1,5cm, chia thành 3 thùy tròn, các thùy bên ngắn hơn Bầu nhẵn, nhụy lép dạng sợi Có hoa vào mùa hè và mùa thu

Phân biệt: Cần phân biệt với cây Gừng gió, Gừng dại (Zingiber zerumbet (Linn) Sm) là cây thảo cao 1m hay hơn, có thân rễ dạng củ, phân nhiều nhánh, lúc non màu vàng và thơm, lúc gìa màu trắng và đắng Lá không

có cuống mọc sít nhau, nhẵn ở mặt trên, có vài lông rải rác ở mặt dưới, dài tới 20cm, rộng 5cm, bẹ có nhẵn, lá kèm nguyên, tròn dễ gẫy

Cán hoa khá mập, dài 20-30cm, các vẩy không lợp lên nhau Cụm hoa hình trứng, có khi hình trụ rộng 4cm, lá bắc lợp lên nhau, áp sát nhau, hình mắt chim, thường có màu lục, khi gìa màu hồng Đài màu trắng, chẻ thành mo, cao 1,2cm Tràng có ống dài 2cm, các thùy hẹp, màu trắng, 1 nhị Nhị lép làm thành các thùy bên của cánh môi Cánh môi màu vàng nhạt, có 3 thùy Quả nang hình bầu dục, chia 3 ô, mỗi ô chứa một hạt đen có áo hạt mềm màu trắng

Cây ra hoa vào mùa thu, mọc hoang dại trong rừng ở nhiều nơi khắp nước ta, được trồng dùng làm thuốc kích thích, thuốc bổ và lọc máu cho phụ

nữ sau khi sinh đẻ

Địa lý:

Gừng có khắp nơi trong nước ta, thường được trồng làm thuốc, mứt, xuất khẩu

Thu hái, sơ chế: Mùa đông đào lấy củ rễ những thân cây gìa, khi cây bắt đầu lụi, cắt bỏ lá và rễ con, rửa sạch phơi khô gọi là Can khương (Gừng khô)

Phần dùng làm thuốc:

Thân rễ (thường gọi là củ) đã phơi khô