Đông y trị sỏi mật Dịch mật là dịch tham gia vào quá trình tiêu hóa thức ăn, được gan sản xuất từ gan và chứa trong các đường mật và túi mật.. Thành phần của mật gồm có: các muối, sắc tố
Trang 1Đông y trị sỏi mật
Dịch mật là dịch tham gia vào quá trình tiêu hóa thức ăn, được gan sản xuất từ gan và chứa trong các đường mật và túi mật Thành phần của mật gồm có: các muối, sắc tố mật, canxi Các thành phần trên có thể bị cô đặc lại và trở thành sỏi Trong mật có thể có các loại sỏi như sau:
Sỏi cholesterol: Hay gặp, màu ngà ngà thường chỉ có một hòn, không cản quang
Sỏi sắc tố mật: Ít gặp hơn, màu nâu sẫm, rất cứng và nặng, thường phối hợp với canxi
(canxi taurocholat hoặc canxi glycôcholat)
Sỏi hỗn hợp: Của tất cả các thành phần của mật: Hay gặp nhất Khi cắt các viên sỏi này
thấy có nhiều lớp đồng tâm gồm cholesterol và canxi bilirubinat (cho nên có tính chất cản quang)
Sỏi mật có thể thấy ở mọi chỗ trên hệ thống dẫn mật, trong gan, túi mật, ống túi mật, ống gan và ống mật chủ
Người bệnh bị sỏi ống mật là chủ yếu, sau mới đến sỏi túi mật, còn sỏi trong gan đơn thuần tỷ lệ rất thấp
Nguyên nhân dẫn đến sỏi mật:
- Nhiễm khuẩn đường mật
- Ứ trệ dịch mật
- Ký sinh trùng (giun đũa chui lên đường mật)
- Rối loạn chuyển hóa lipit và tăng cao cholesterol
Các yếu tố trên đều dẫn đến phá vỡ sự cân bằng của các chất chủ yếu trong thành phần của mật, làm lắng đọng cholesterol tạo thành nhân sỏi đầu tiên Sỏi hình thành làm lưu thông dịch mật không tốt, ứ đọng tăng, tạo điều kiện cho nhiễm khuẩn đường mật cứ thế tái đi tái lại
Các biểu mô, niêm mạc trong quá trình viêm cùng với xác giun và vi khuẩn sẽ là sơ sở vật chất hình thành nhân sỏi Hạt sỏi đầu tiên tuy nhỏ, nhưng do lưu thông đường mật
Trang 2kém, không đẩy những hạt sỏi đó ra ngoài được, tạo điều kiện cho cholesterol, sắc tố mật lắng đọng thành sỏi ngày càng to
Sỏi mật gây ra các triệu chứng:
- Đau bụng vùng hạ sườn phải từng cơn lan lên vai phải
- Sốt cao liên tục có rét run
- Vàng da, có thể có ngứa ngoài da
Sỏi mật có thể gây ra các biến chứng như: viêm túi mật cấp, viêm màng bụng do thấm mật, viêm đường mật, túi mật tích nước, rò mật, xơ gan ứ mật Sỏi mật có thể điều trị bằng y học hiện đại hoặc y học cổ truyền
Y học hiện đại điều trị sỏi mật bằng cách cho uống thuốc co thắt (dẫn xuất của papaverin, phylyn), thuốc giảm đau (morphin, noro midopyxin) và thuốc làm tan sỏi mật (axit
chenodesoxytolic) Nếu đau dữ dội hoặc tái phát nhiều lần thì cần can thiệp ngoại khoa (cắt bỏ túi mật hoặc mổ ống mật để lấy sỏi)
Theo y học cổ truyền, sỏi mật là do: trùng tích (giun), đàm thấp khốn tỳ, trung tiêu thấp nhiệt, can uất khí trệ Và có nhiều thể bệnh khác nhau với các triệu chứng và bài thuốc khác nhau để chữa trị
Sỏi mật do can đởm khí trệ
Triệu chứng: Sườn đau quặn từng cơn, lan sau lưng lên vai, có sốt rét ở mức độ nhẹ,
miệng đắng không muốn ăn, buồn nôn hoặc nôn, rêu lưỡi vàng nhớt (gặp trong viêm đường mật, hoặc sỏi mật không gây tắc)
Bài thuốc: Sài hồ 6g, chỉ xác 9g, bạch thược 9g, xuyên khung 6g, hương phụ 9g, cam
thảo 3g, xuyên luyện tử 9g, diên hồ sách 9g, kim tiền thảo 30g Sắc uống ngày 1 thang
Sỏi mật do can đởm thấp nhiệt:
Triệu chứng: Sườn phải trướng đau kéo dài hoặc có cơn lan lên vai, sốt cao sợ rét, miệng
đắng họng khô, buồn nôn, nôn, rêu lưỡi vàng nhớt (gặp trong viêm đường mật hoặc sỏi mật bán tắc và viêm)
Bài thuốc: Kim tiền thảo 60g, nhân trần 15g, uất kim 9g, chỉ xác 9g, mộc hương 9g, hổ
trượng căn 9g, bồ công anh 30g, liên kiều 12g, diên hồ sách 9g, kê nội kim 6g Sắc uống ngày 1 thang
Trang 3Sỏi mật do huyết ứ nhiệt kết
Triệu chứng: Sườn phải nhói đau kéo dài nhiều ngày, sốt, rét, đêm nặng hơn, vùng đau có
thể sờ thấy u cục, bụng trướng, đại tiện táo, hoàng đản kéo dài, môi có ban ứ, chất lưỡi tím, rêu mỏng
Bài thuốc: Đào nhân 9g, sinh hoàng 9g (cho sau), cam thảo 6g, mang tiêu 9g (chiêu),
diên hồ sách 9g, nhân trần 12g, kim tiền thảo 30g Sắc uống ngày 1 thang
Sỏi mật do nhiệt độc nội thịnh
Triệu chứng: Bụng sườn quặn trướng đầy không cho sờ, sốt cao rét run, hoàng đản, đại
tiện táo, tiểu tiện đỏ, ra nhiều mồ hôi, hôn mê nói sảng, chất lưỡi đỏ sẫm, rêu lưỡi vàng
đỏ, mạch tế sác (gặp trong viêm đường mật hóa mủ)
Bài thuốc: Nhân trần 15g, sơn chi 9g, đại hoàng 6g, kim ngân hoa 9g, liên kiều 12g, đan
bì 9g, xích thược 9g Sắc uống mỗi ngày 1 thang