Họa sĩ Bùi Xuân Phái ppsx

Từ năm 1956 ñến năm 1957, Bùi Xuân Phái giảng dạy tại Trường Mỹ thuật Hà Nội, khi xảy ra phong trào Nhân văn Giai phẩm, họa sĩ phải ñi lao ñộng, học tập trong một xưởng mộc tại Nam Định

Đạ i L ễ 1000 n ă m Th ă ng Long – Hà N ộ i

Chịu trách nhiệm: Đinh Tiến Hoàng | Biên tập: Bùi Quang Tú | Hiệu ñính: Nguyễn Thị Khuyên

Hà Nội luôn là mộ ñịa danh văn hóa, kinh tế, chính trị của cả nước Tìm hiểu các thông tin về kinh tế, văn hóa, giải trí….của Hà Nội luôn là một nhu cầu thiết yếu của nhiều tầng

lớp nhân dân Bên cạnh ñó, năm 2010 là năm quan trọng, với rất nhiều những dịp lễ kỉ

niệm lớn, ñặc biệt là ñại lễ 1000 năm Thăng Long Đây là một cột mốc văn hóa, lịch sử ñược quan tâm của cả trong và ngoài nước Đó chính là lí do chúng tôi lựa chọn chủñề

về Hà Nội ñểñịnh hướng nội dung cho dự án chuỗi website Hà Nội

Dự án chuỗi website về Hà Nội mang tên Hà N ộ i Tôi Yêu ñược công ty CP ĐT Hoàng

Đạt triển khai thực hiện từ tháng 2 năm 2010 Với những nỗ ực, tâm huyết và tình yêu dành cho Hà Nội, các thành viên ban dự án ñã cho ra những sản phẩm văn hóa gây ñược ấn tượng với ñộc giả yêu Hà Nội

Đại Lễ 1000 năm Thăng Long ñang ñến rất gần, dự án cũng ñang ñi vào giai ñ ạn gấp rút hoàn thành ñể hòa chung không khí của ngày Đại Lễ

Dự án là một bức tranh tổng thể ñi từ những sự kiện gắn với Đại Lễ, cũng như những góc sâu trong tâm hồn Hà Nội, những nếp sống, những cảm xúc của người Hà Nội

Bên cạnh việc xây dựng và hoàn thiện chuỗi website về Hà Nội, Ban dự án còn cho ra

mắt những ấn phẩm về Hà Nội Chúng tôi ñã dành nhiều tâm huyế ñể xây dựng Tủ sách

Hà Nội với những ấn phẩm ñiện tửñược tặng miễn phí cho quý bạn ñọc Chúng tôi hi

vọng những tâm huyết này sẽ mang lại cho quý bạn ñọc yêu Hà Nội những ñiều thú vị

Tư liệu chúng tôi sử dụng ñể thực hiện những ấn phẩm này hoàn toàn ñược sưu tầm và biên tập từ các nguồn trên Internet nên không tránh ñược những thiếu sót Một số ư liệu

do lấy ở các nguồn thứ cấp, nên chúng tôi không thể trích dẫn nguồn ñầy ñủ Chúng tôi mong nhận ñược sự thông cảm từ các tác giả

Xin chân thành c ả m ơ n và mong nh ậ n ñượ c nh ữ ng góp ý t ừ phía b ạ n ñọ c!

Ban d
án

Ti ể u s ử : Bùi Xuân Phái (1920 – 1988)

Bùi Xuân Phái sinh năm 1920, mất năm 1988 tại Hà Nội Ông tốt nghiệp khoa Hội họa

trường Cao ñẳng Mỹ thuậ Đông Dương khoá 1941 – 1946, tham gia kháng chiến, ñồng

thời tham dự nhiều triển lãm chung với các họa sĩ khác Năm 1952 ông về Hà nội, sống

và sáng tác tại nhà (số 87 Phố Thuốc Bắc) cho ñến khi mất Từ năm 1956 ñến năm

1957, Bùi Xuân Phái giảng dạy tại Trường Mỹ thuật Hà Nội, khi xảy ra phong trào Nhân

văn Giai phẩm, họa sĩ phải ñi lao ñộng, học tập trong một xưởng mộc tại Nam Định và ban giám hiệu nhà trường ñã ñề nghị ông viế ñơn xin ngưng giảng dậy tại trường Mỹ thuật

Bùi Xuân Phái là một trong những họa sĩ thuộc thế hệ cuối cùng của sinh viên trường Cao ñẳng Mỹ thuậ Đông Dương, cùng thời với các danh họa Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên - những tên tuổi ảnh hưởng lớn tới sự phát triển của mỹ thuậ

Việt Nam hiện ñại Ông chuyên về chất liệu sơn dầu, ñam mê mảng ñề tài phố cổ Hà

Nội Ngay từ lúc sinh thời, sáng tạo của ông ñã ñược quần chúng mến mộ gọi dòng tranh này là Phố Phái

Tranh phố của Bùi Xuân Phái vừa cổ kính lại rất hiện thực, thể hiện rõ hồn cốt của phố

cổ Hà Nội những thập niên 50, 60, 70 Các mảng mầu trong tranh Phái thường có ñường

viền ñậm nét, phố không những trở thành chính nó mà còn gần hơn với con người, từ bề

mặ ñến cảnh quan ñều có chiều sâu bên trong Ngắm tranh phố cổ của Phái, người xem

nhận thấy họa sĩñă gửi gắm những kỉ niệm, những hoài cảm cùng nỗi buồn man mác,

Quê gốc của ông là ở làng Kim Hoàng, xã Vân Canh, huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Đông (nay là thành phố Hà Nội, Việt Nam) Ông tốt nghiệp khoa Hội họa trường Cao ñẳng Mỹ thuậ

Đông Dương khoá 1941–1946 Tham gia kháng chiến, tham

dự triển lăm nhiều nơi Năm 1952 về Hà nội, sống tại nhà số

87 Phố Thuốc Bắc cho ñến khi mất Năm 1956-1957 giảng

d y tại Trường Mỹ thuật Hà Nội Tham gia phong trào Nhân

văn Giai phẩm, phải ñi học tập lao ñộng trong một xưởng

mộc tại Nam Định và ban giám hiệu nhà trường ñăñề nghị

ông phải viế ñơn xin thôi không giảng dậy tại trường Mỹ

thuật

tiếc nuối bâng khuân trên từng nét vẽ, nhưñiềm báo về sựñổi thay và biến mất của từng mái nhà, từng con người mang hồn phách xưa cũ

Ngoài phố cổ, ông còn vẽ các mảng ñề tài khác, như: chèo, chân dung, nông thôn, khỏa thân, tĩnh vật rất thành công Nhiều tranh của Bùi Xuân Phái ñã ñược giải thưởng trong các cuộc triển lãm toàn quốc và thủñô Ông vẽ trên vải, giấy, bảng gỗ, thậm chí cả trên

giấy báo khi không có ñủ nguyên liệu Ông dùng nhiều phương tiện hội họa khác nhau

như sơn dầu, màu nước, phấn mầu, chì than, bút chì Các tác phẩm của ông biểu hiện sâu xa linh hồn người Việt, tính cách nhân bản và lòng yêu chuộng tự do, óc hài hước,

ñậm nét bi ai và khốn khổ Ông ñă góp phần rất lớn vào lĩnh vực minh họa báo chí và trình bày bìa sách, ñược trao tặng giải thưởng quốc tế (Lép-dích) về trình bày cuốn sách

“Hề chèo” (1982)

Do tham gia phong trào Nhân Văn Giai Phẩm, từ năm 1957 trở ñi, hoạ ñộng của ông

d n bị hạn chế Để kiếm sống, ông phải vẽ tranh minh họa và tranh vui cho các báo, lấy bút hiệu là: PiHa, ViVu, Ly Mãi ñến năm 1984 ông mới có ñược cuộc triển lãm cá nhân (ñầu tiên và cũng là duy nhất), nhận ñược sựñánh giá cao từ phía công chúng, ñồng nghiệp Với 24 bức tranh ñược khách hàng ñặt mua ngay trong ngày khai mạc, có thể coi ñây là triển lãm thành công nhất so với trước ñó tại Việt Nam Đó cũng là lần ñầu tiên, Đài truyền hình Trung ương dành thời lượng lớn phát sóng ñể giới thiệu về cuộc

ñời và tác phẩm của Bùi Xuân Phái trong chương trình Văn học Nghệ thuật

Mặc dù cuộc sống khó khăn nhưng với tình yêu nghệ thuật, khát khao tìm tòi và thể hiện cái ñẹp dung dị ñời thường bằng những nét vẽ cọ, Bùi Xuân Phái ñã không ngừng vẽ sáng tạo nghệ thuật ngay cả khi không mua ñược vật liệu và ông ñã phải tận dụng mọi

chất liệu như vỏ bao thuốc lá, giấy báo… Ông cũng là họa sĩñã gạt bỏ mọi toan tính ñời

thường ñể cho ra ñời các tác phẩm dung dị, ñơn giản nhưng ñầy tâm tư sâu lắng Năm

1996, ông ñược truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh

Tác phẩm chính:

• Phố cổ Hà Nội - Sơn dầu 1972

• Hà Nội khán chiến - Sơn dầu 1966

• Xe bò trong phố cổ - Sơn dầu 1972

• Phố vắng - Sơn dầu 1981

• Hóa trang sân khấu chèo - Sơn dầu 1968

• Sân khấu chèo - Sơn dầu 1968

• Vợ chồng chèo - Sơn dầu 1967

• Trước giờ biểu diễn - 1984

Giải thưởng mỹ thuật:

• Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học - Nghệ thuật năm 1996

• Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1946

• Giải thưởng triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1980

• Giải thưởng ñồ họa Leipzig (Đức)

• Giải thưởng Mỹ thuật Thủñô các năm 1969, 1981, 1983, 1984

Tặng thưởng: Huy chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam 1997 BTP

Nh ớ bác Phái

Đ ây là bài báo ñầ u tiên c ủ a tôi, ñượ c ñă ng t ạ i “Ng ườ i Hà N ộ i” 15/9/1988, nh ư ng ñ ã b ị c ắ

xén vài ñ ạ n D ướ i ñ ây là nguyên v ă n c ủ a bài báo nà ỵ

Nguyn Đình Đăng

Chân dung ho ạ s ĩ Bùi Xuân Phái 1986, bút chì

Cho ñến những ngày cuối cùng của ñòi mình ông vẫn không có ñược một chỗ làm việc

ñể có thể gọi là “xưởng vẽ” - “un atelier”, như những người sính tiếng Tây thường nói Ông vẽ ñọc sách, tiếp khách, ngẫm nghĩ, hút thuốc, uống li rượu hay chén trà ñều tại

một chỗ cạnh cửa sổ trong căn phòng chật hẹp và tối ngay cả khi ngoài trời ñang nắng chang chang Nửa trong của căn phòng, ñược che bằng rèm, là chỗ ngủ của gia ñình ông Muốn vào căn phòng ñó phải ñi qua một khoảng sân trơn ướt mà ánh sáng chỉ rọi

từ trên cao xuống Căn phòng ñó ñã trở nên quen thuộc ñối với những người có vinh dự ñược tiếp xúc với ông Tôi là một trong số những con người có may mắn ấy

Tôi nghe tiếng ông từ khi tôi còn ñi học phổ thông, qua những mái nhà méo mó xiêu vẹp

bịñè nặng dưới bầu trời xám của Hà Nội mùa ñông trong một số bức tranh của ông treo tên tường ở những nơi tôi tình cờ ñạt chân tới Khi lớn hơn một chút, qua một thày dạy

ñàn, tôi ñược nghe nhiều về ông, kể cả những chuyện như ông ñã từng ñau khổñến thế nào khi bị kẻ cắp cuỗm mắt hộp màu buộc sau xe ñạp Lúc ñó tôi vẫn chưa ñược thấy ông

Mãi ñến gần ñây, vào ñầu năm 1986, sau khi học ở Liên Xô về nước, nhờ một người cô

ruột là bạn của vợ ông giới thiệu, tôi mới ñược gặp ông Cuộc gặp gỡ ñầu tiên ấy tôi không khi nào quên Nó xảy ra vào mô,t buổi chiều giáp Tết Ông hẹn tôi tới nhà lúc ba

giờ chiều Đúng giờ tôi tới Ông vừa ngủ dậy:

- À, anh Đă ng! Đ úng gi ờ g ớ m nh ỉ !

Tôi vội xin lỗi vì ñã ñánh thức ông Ông phà trà và hỏi tôi có uống rượu không Tôi nói tôi không uống rượu Từñó ông không khi nào ép tôi uống rượu nữa Còn tôi sau này vẫn ñược ngồi “hầu” rượu các ông Câu chuyện xoay quanh ñời sống hội họa ở Liên Xô mà qua tôi - một người vừa từ “bên ấy” về - ông muốn biết những tin nóng hổi nhất Tôi xin phép vẽ ông bằng bút chì trên cặp giấy vẽ tôi ñem theo Bức chân dung ñó tôi vẫn giữ cùng với bức chn dung sơn dầu mà tôi vẽ ông sau này [1] Ông xem bức ký họa tôi vừa

vẽ xong và nói: “À! Được lắm, ñược lắm!” Qua vẻ mặt ông, tôi hiểu rằng ông ñã tin tôi Sau này tôi nhận thấy ông không khi nào nói “ñẹp” hay “xấu” ñối với một bức tranh, mà

chỉ nói “Được” hoặc “Chưa ñược”

Ông không triết lý trong nói chuyện Chuyện của ông thường rấ ñơn giản, tưởng như vu

vơ, nhưng ñến cuối người tiếp chuyện bỗng thấy lóe lên những chân lý thật giản dị mà

vô cùng sâu xa Ông thường nói con ñường ñi trong sáng tạo là phải ñạt ñược su ñon

giản qua bao gọt rũa từ những sự phức tạp Hôi họa là ñể tạo ra cại ñẹp Như ông, cái

ñẹp vậy là phải ñơn giản, giản dị Trong khoa học thì cại ñẹp thường là sự biểu hiện của chân lý Như vậy, vô hình chung ông ñã nối cái cầu giữa “sự giản dị - cái ñẹp - chân lý” Tranh của ông là một bằng chứng vềñiều ñó Chúng giản dị như chân lý Chúng giản dị

ñến nỗi, sau khi ñã ñược ông sáng tạo ra, chúng có thể dễ dàng ñược bắt chước bởi

những tay “cóp tranh” theo lối “ông Phái” ñầy rẫy ở Hà Nội Tệ hơn, người ta còn cố ý ký tên mình na ná như chữ ký của ông Một lần, vì thế, ông ñùa: “Tôi phải liên tục thay ñổi

kiểu ñể khỏi lẫn với họ”

Tranh của ông ñược khách ngoại quốc mua nhiều Điều ñó khiến lối vẽ của ông trở nên ngày càng phổ biến, ít nhất là ở các phòng bán tranh Tôi ñã cố tìm những bức tranh trong ñó có những cách ñiệu mái nhà Hà Nội khác lối của ông nhưng tôi ñã không tìm

thấy Người ta có thểñua ra hàng loạt dẫn chứng rằng ông không phải là người ñầu tiên

vẽ phố trên trái ñất này, nhưng không ai có thể phủ nhận ñược rằng ông ñã tạo nên mộ cách nhìn ñộc ñáo lên những ngôi nhà Hà Nội Tranh của ông không thể trộn lẫn với

những tranh phong cảnh khác vẽ phố Hà Nội Và ngay cả nếu chúng ñược bày lẫn với lô tranh của những người làm giả tranh ông, những cặp mắt sành sỏi vẫn phân biệ ñược

“của thật” với “của rởm”

Ông vẽ bằng tưởng tượng, theo trí nhớ, tự bố cục Ông không bao giờ vẽ thẳng từ thiên nhiên, trừ vài nét ký họa trong sổ tay mà ông gọi là “lấy tư liệu” Ông vẽ hàng loạt “Phố Hàng Giầy” khác nhau, hàng loạt “Phố Hàng Bè” với những nhịp ñiệu, ñường kỷ hà kỳ ạ Màu ca ông ñơn giản ñến mức tối ña Vệt sơn phức tạp, trăn trở, mà cả bức tranh thậ bình dị… Có một người quen ñem chụp một chi tiết một bức tường nhà trong tranh của ông lên phim màu Kodak rồi ñưa cho ông xem tấm ảnh, hỏi: “Đố ông tranh của ai ñây?” Tên tấm ảnh là một phiên bản một bức tranh trừu tượng với nhữNg chuyển ñộ rờn rợn,

những dòng sơn chảy quánh như nham thạch núi lửa ñang phun, những hắt trắng lấp lánh như xà cừ Ông nhìn rồi lắc ñầu: “Chịu!” – “Của ông chứ của ai nữa!” – Khách cười

thắng cuộc Rồi khách cho ông xem phiên bản cả bức tranh và chỉ ra phần chi tiế ñược phóng to Ông lại lắc ñầu cười và “Chịu!” lần nữa

Tuy tôi không ñược gần ông trong những ngày cuối của ñời ông, nhưng tôi biết hoạ sĩ Bùi Xuân Phái ñã làm việc ñến khi bệnh tật không cho phép ông cầm bút nữa Tôi chợt

nhớ, khi vẽ chân dung ông bằng sơn dầu, có lúc tôi thấy khuônn mặt ông trong chiếc mũ len cũ có gì ñó giống vẻ mặt Renoir [2] Và Renoir cho ñến những phút cuối cùng của

ñời mình còn nhờ buộc bút vẽ vào tay ñể vẽ, khi thấp khớp làm các ngón tay của ông tê

cứng Có lẽ thiên bẩm ñã như một vị quan tòa khắc nghiệt khiến các họa sĩ tài năng say

mê ñến vượt qua ca” ñau ñớn và mết mỏi của tuổi tác Và chỉ có cái chết mới có thể bắ

h dừng cây bút vẽ mà họ vẫn còn nắm trong tay

Tôi không tin ở mắt mình khi ở nơi ñây, xa tổ quốc hàng ngàn dặm, ñọc báo và biết tin ông ñã ra ñi Ngay cả sau khi biế ñó là sự thật, tôi vẫn không khỏi hình dung tới mộ ngày kia, sau khi trở về, tôi sẽ ại ñến thăm ông ñể sau khi chào ông, nghe ông nói vui

vẻ: “À, anh Đăng ấy à, vào chơi!” Thật là ñau ñớn khi hiểu rằng không bao giờ tôi ñược nghe thấy tiếng ông nữa

Những bức tranh của ông còn ñó Chúng sống mãI với thời gian Chúng ñang và sẽ còn

là một trong những niềm tự hào của hội họa Việt Nam Hà Nội trong tranh của ông ñã ăn sâu vào cách nhìn của người Hà Nội, tới mức mà nhiều người quá khích không hình dung Hà Nội nào khác ngoài “phố của ông Phái” Phố Hà Nội ñã là nguồn cảm hứng cho nghệ thuật của ông Nghệ thuật của ông ñã tạo nên một hình bóng mới cho phố Hà Nội

Nếu nói như Paul Valéry [3]: “Họa sĩ không vẽ cái ông ta nhìn thấy, mà vẽ cái sẽñược nhìn thấy” thì quả thật họa sĩ Bùi Xuân Phái là một nhà tiên tri trong hội họa như vậy

Vi ế t xong ngày 26 tháng 7 n ă m 1988 t ạ i Dubna (ngo ạ i ô Moscow)

Tranh Hà N ộ i c ủ a Bùi Xuân Phái

Yêu Hà N ộ i qua tranh c ủ a Bùi Xuân Phái

Họa sĩ vẽ về phố cổ Hà Nội thì nhiều nhưng nhắc ñến tranh phố cổ người ta không thể không nhắc tới họa sĩ tài ba Bùi Xuân Phái Có thể nói rằng phố cổ ñã trở thành người

bạn tri âm của Bùi Xuân Phái và ngược lại không biết tự khi nào Bùi Xuân Phái ñã trở thành một phần của phố cổ

Quê hương là một "mảnh tình riêng" ñối với mỗi nghệ sĩ Sinh ra và lớn lên ở Hà Nội, Bùi Xuân Phái ñã vẽ về phố cổ với tấ cả tình yêu quê hương của mình

Ông tạo nên hàng trăm bức vẽ khác nhau về phố cổ Người ta vẫn ñùa nhau rằng những

bức tranh phố cổ của ông ñủ ñể dựng mộ thành phố thật Người ta gọi phố cổ là "Phố Phái" cũng là vì thế

Ngắm "PhốPhái" ñôi khi ta có cảm giác phố mà không phải phố Phố cổ trong tranh Bùi Xuân Phái không ồn ào, sầm uấ mà lặng lẽ và lâu bền

Phố cổ của Bùi Xuân Phái giản dị nhưng thân thiết lắm Chỉ là những ngôi nhà cũ kĩ với

mái ngói rêu phong, mộ vài gánh hàng rong, mộ gánh nước quạnh hiu nhưng tất cả

lại gợi lên cho người xem rất nhiều xúc cảm thân quen

Không chỉ thế, "Phố Phái" còn bình yên và êm ñềm lạ kì! Tranh Phố cổ Bùi Xuân Phái dù

có xuất hiện con người hay không ñều có một không gian ñặc biệt Không gian ấy có khi

như chết lặng cùng thời gian, có khi lại như ñang chuyển ñộng Từng góc phố, từng

hàng cây quen thuộc ñấy mà xa lạñấy

Cảnh vậ có thể hiện hữu ngay ñấy nhưng cũng có thể là thuộc về một thế giới khác - thế

giới tâm hồn Bùi Xuân Phái "Phố Phái" hiện lên thực mà hư, hưmà thực, mỗi người xem và mỗi lần xem lại có cảm giác khác nhau Dường nhưBùi Xuân Phái muốn níu giữ

thời gian, níu giữ giá trị ñẹp ñẽ mà với tâm hồn nhạy cảm của người nghệ sĩ ông biế

chắc rằng một ngày nào ñó sẽ phôi pha

Bùi Xuân Phái vẽ về phố cổ tự nhiên như sống và thở Tâm hồn ông gắn với phố cổ và

sự nghiệp ông cũng vậy Phố cổ Hà Nội là nguồn cảm hứng ñặc biệ của Bùi Xuân Phái Ông vẽ về Phố Cổ mà chẳng có khó khăn gì, ñơn giản như ông ñang kể chuyện về cuộc

ñời mình Bùi Xuân Phái ñã trở thành một phần của phố cổ cũng như phố cổ là một phần

của Hà Nội