Trong bệnh lý thiếu máu có thể thấy : - Hồng cầu nhạt màu, hình nhẫn, HC bóng ma trong thiếu máu nhược sắc nặng.. - Có những thể bất thường trong hồng cầu : như thể Jolly, vòng Cabott là
Trang 1Hội chứng thiếu máu
(Kỳ 2)
3 Triệu chứng xét nghiệm
3.1 Xét nghiệm máu:
+ Số lượng HC: người Việt Nam bình thường có số lượng hồng cầu trong khoảng 3,8 - 4,5 T/l ở Nữ thấp hơn ở nam
Nếu HC dưới 3,8 T/l là thiếu máu
Nếu HC trên 5,5 T/l là đa hoặc
+ Hình thái hồng cầu: thường người ta quan sát hình thái HC trên phiến kính nhuộm giemsa, tại những vị trí HC trải đều không chồng chất lên nhau Bình thường HC hình tròn màu hồng, ở giữa hơi nhạt hơn
Trong bệnh lý thiếu máu có thể thấy :
- Hồng cầu nhạt màu, hình nhẫn, HC bóng ma trong thiếu máu nhược sắc nặng
- Hồng cầu đa hình thể: hình quả lê, hình bầu dục, quả chùy, răng cưa trong thiếu máu nặng
Trang 2- Hồng cầu hình bia bắn, hình lưỡi liềm, hình bi trong thiếu máu huyết tán bẩm sinh di truyền
- Có những thể bất thường trong hồng cầu : như thể Jolly, vòng Cabott là những di sót của nhân do quá trình chuyển hoá quá vội vàng của HC non trong tủy xương, gặp trong thiếu máu huyết tán hoặc thể Heinz, hạt kiềm gặp trong thiếu máu do nhiễm độc một số hoá chất (nhiễm độc TNT, chì vô cơ )
- Có thể thấy nguyên hồng cầu trong máu ngoại vi, gặp trong thiếu máu huyết tán, thiếu máu sau chảy máu cấp, bệnh lách sinh tủy
+ Kích thước HC: hồng cầu bình thường có đường kính khoảng 7micromet
Trong thiếu máu có thể thấy :
Hồng cầu bé (microcyte) d = 5 - 6 micromet, gặp trong thiếu máu thiếu
sắt
Hồng cầu to (macrocyte) d = 9 - 12 micromet, gặp trong thiếu máu do
thiếu acid folic, vitamin B12
- Hồng cầu khổng lồ (megalocyte): d > 12 micromet , gặp trong bệnh
Biermer
Nếu đường kính HC < 5 micromet thì thường là các mảnh HC vỡ
- Định lượng huyết sắc tố: người Việt Nam trưởng thành có lượng huyết sắc
tố bình thường từ 140g/l - 160g/l, ở trẻ sơ sinh có nhiều hơn (195g/l), ở trẻ em ít
Trang 3có hơn (1 tuổi: 112g/l ; 10 tuổi: 120g/l) Nếu tính theo nồng độ phân tử thì bình thường HST = 8,1 - 9,3mcmol/l
Thiếu máu là khi HST ở nam < 130g/l; ở nữ < 120g/l; ở phụ nữ có mang < 110g/l
Đây là chỉ số quan trọng nhất để đánh giá thiếu máu
+ Hematocrit: là thể tích khối HC chiếm chỗ so với lượng máu đã biết, biểu thị bằng l/l hoặc bằng tỷ lệ % giữa khối HC và máu toàn phần
Bình thường ở nam : 0,45 - 0,50 l/l hoặc 45 - 50%
Ở nữ : 0,40 - 0,45 l/l hoặc 40 - 45%
Trong thiếu máu hematocrit thường giảm
+ HC lưới: là hồng cầu trẻ vừa trưởng thành từ nguyên hồng cầu ái toan trong quá trình sinh HC, là dạng chuyển tiếp giữa HC non trong tủy xương và HC trưởng thành ở ngoại vi; thời gian tồn tại ở dạng chuyển tiếp (đời sồng HC lưới) khoảng 24 - 48 giờ
Hồng cầu lưới được nhận ra bằng phương pháp nhuộm tươi new methylen blu hoặc xanh sáng crezyl: hồng cầu lưới là những HC có chứa các hạt màu xanh sẫm nằm thành hình dây lưới Đếm số lượng HC lưới cho phép đánh giá trạng thái
và khả năng sinh HC của tủy xương
Bình thường hồng cầu lưới = 0,5 - 1% hoặc 0,025 - 0,050 T/l
Trang 4HC lưới giảm trong suy tủy , tăng trong huyết tán, trong giai đoạn phục hồi của thiếu máu
+ Tính toán các chỉ số HC:
Tính toán các chỉ số hồng cầu rất quan trọng, vì từ đó người ta có thể xác định được tính chất thiếu máu (nhược sắc, đẳng sắc, ưu sắc), qua đó sẽ giúp tìm hiểu nguyên nhân thiếu máu một cách dễ dàng hơn
- Thể tích trung bình HC (MCV: mean corpuscular volume):
Đơn vị tính là femtolit hoặc micromet khối (1 femtolit = 10-15 lít)
Hematocrit(l/l)
Công thức tính : MCV = ´ 103
HC(Tera /l)
Bình thường MCV= 90 ± 5 femtolit
Thể tích trung bình HC trên 100 femtolit là thiếu máu hồng cầu to, gặp trong thiếu máu do thiếu B12, acid folic, thiếu máu trong ung thư
Thể tích trung bình HC dưới 80 femtolit là thiếu máu HC nhỏ gặp trong thiếu máu do huyết tán HC hình bi, thiếu máu do thiếu sắt
- Lượng HST trung bình HC (MCH: mean corpuscular hemoglobin): là lượng HST trung bình chứa trong một HC tính bằng picrogam (1pg = 10-12 g)
HST (g/l)
Trang 5Công thức tính: MCH =
HC(Tera/l)
Bình thường MCH = 30 ± 3pg Tăng trong thiếu máu ưu sắc(thiếu B12, acid folic), giảm trong thiếu máu nhược sắc
- Nồng độ HST trung bình HC (MCHC: mean corpuscular hemoglobin concentration): là lượng HST bão hoà trong một thể tích HC
HST(g/l)
Công thức tính : MCHC =
Hematocritl l/l)
Bình thường MCHC = 290 - 360g/l Thực tế không bao giờ có tăng trên 360g/l vì đó là lượng HST đã bão hoà, do vậy người ta nói: không có ưu sắc tuyệt đối
Nếu giảm dưới 290g/l là thiếu máu nhược sắc
- Xác định mức độ thiếu máu: người ta dựa vào lượng HST để xác định mức độ thiếu máu: có 3 mức độ thiếu máu:
Thiếu máu mức độ nặng : HST £ 60g/l
Thiếu máu mức độ trung bình : HST: 70- 90g/l
Thiếu máu mức độ nhẹ : 90 g/l < HST< bình thường
+ Sức bền HC (trong môi trường nước muối nhược trương):
Trang 6Bình thường : HC bắt đầu vỡ ở nồng độ : 0,46%
HC vỡ hoàn toàn ở nồng độ: 0,34%
Nếu vỡ sớm hơn (ở nồng độ nước muối cao hơn) là sức bền HC giảm , thường gặp trong bệnh HC hình bi
Nếu vỡ muộn hơn (ở nồng độ nước muối thấp hơn) là tăng sức bền HC thường gặp trong bệnh thalassemie