Cấu tạo giải phẫu: Xoang là những những hốc nằm trong xương sọ và được mang tên cùng với tên của xương đó ví dụ như: xoang trán nằm trong xương trán, xoang hàm nằm trong xương hàm trên
Trang 1Viêm xoang
(Kỳ 1)
1 Giải phẫu và sinh lý mũi, xoang
1.1 Giải phẫu
Cấu tạo giải phẫu:
Xoang là những những hốc nằm trong xương sọ và được mang tên cùng với tên của xương đó ví dụ như: xoang trán nằm trong xương trán, xoang hàm nằm trong xương hàm trên Trong lòng xoang được lót bởi niêm mạc hô hấp, các chất xuất tiết của xoang đều đổ vào hốc mũi qua các lỗ nhỏ (các lỗ thông mũi-xoang) Các xoang đều có lỗ thông nối với nhau nên khi bị viêm 1 xoang kéo dài
dễ đưa đến các xoang khác gọi là viêm đa xoang
Các xoang mặt được chia thành 2 nhóm:
- Nhóm xoang trước: xoang hàm, xoang sàng trước, xoang trán vây
quanh hốc mắt Nhóm xoang này đều đổ ra ngách mũi giữa, nên các xuất tiết đều
đổ ra mũi trước, là vùng hô hấp của hốc mũi Vùng này mở thông ra ngoài, dễ bị
Trang 2nhiễm khuẩn và dễ gây ra biến chứng mắt Khi mới đẻ xoang sàng đã thông bào, xoang hàm còn nhỏ, xoang trán thì khoảng 4-7 tuổi mới bắt đầu phát triển Xoang trước có lỗ thông với hốc mũi rộng, lại liên quan nhiều đến các răng hàm trên nên các xoang trước thường bị viêm cấp tính thể nhiễm khuẩn, mủ và các triệu chứng biểu hiện ở phía trước (như đau ở mặt, chảy mủ ra ở cửa mũi trước, xì mũi ra mủ )
- Nhóm xoang sau: xoang sàng sau và xoang bướm ở sâu dưới nền sọ, liên quan tới phần sau ổ mắt, dây thần kinh thị giác, xoang tĩnh mạch hang, tuyến yên Xoang sàng sau đổ ra ngách mũi trên, xoang bướm đổ ra vùng khứu giác của
hố mũi Vùng này kín hơn, ít bị xâm nhập bởi nhưng nguyên nhân bệnh lý bên ngoài Do xoang sau có lỗ thông với mũi ở phía sau khe mũi trên nên xuất tiết thường chảy xuống họng và ít bị viêm cấp tính mà thường bị viêm mạn tính
Các xoang sau hay bị cương tụ và phù nề niêm mạc hơn là viêm mủ, các triệu chứng viêm xoang sau phần nhiều biểu hiện ra phía sau (như đau đầu vùng chẩm, nước mũi hoặc chất nhầy chảy ra cửa mũi sau, bệnh nhân khịt mũi chứ không xì mũi v )
Các xoang nói chung thường hay viêm là do nguyên nhân viêm mũi, viêm họng
Mạch máu: những động mạch của hốc mũi xuất phát từ 2 nguồn mạch
máu chính sau đây:
Trang 3- Động mạch cảnh ngoài: động mạch bướm khẩu cái là nhánh của động mạch hàm trong Động mạch khẩu cái lên là nhánh của động mạch mặt
- Động mạch cảnh trong: động mạch sàng trước và động mạch sàng sau là nhánh của động mạch mắt
Các nhánh của các mạch này tập trung ở vùng trước của vách ngăn mũi tạo thành điểm mạch (gọi là điểm mạch Kisselbach), nơi thường xảy ra chảy máu mũi
Thần kinh:
- Thần kinh khứu giác
- Thần kinh cảm giác do dây V chi phối
- Thần kinh thực vật do hạch bướm khẩu cái chi phối
1.2 Sinh lý: Sinh lý của xoang dựa vào 2 điểm chính:
- Lưu thông không khí
- Dẫn lưu dịch
Vai trò của lông chuyển niêm mạc xoang và các lỗ tự nhiên của các xoang
đổ vào các ngách giữa, ngách trên bảo đảm 2 chức năng này Nếu các lỗ bị tắc, lông chuyển bị huỷ hoại, tình trạng bệnh lý sẽ phát sinh ở các xoang
Trang 42 Viêm nhóm xoang trước cấp tính
Viêm xoang cấp tính là viêm niêm mạc xoang cấp tính Thông thường một xoang bị viêm, có khi cả hai bên, hoặc lan ra ra cả xoang sàng, xoang trán, xoang bướm tạo thành viêm đa xoang
2.1 Nguyên nhân
- Nhiễm khuẩn do viêm mũi hay viêm họng cấp tính, hoặc sau các bệnh nhiễm khuẩn lây qua đường hô hấp, nhiễm khuẩn do răng
- Các kích thích lý, hoá các hơi khí hoá chất độc, độ ẩm cao cũng là nguyên nhân gây viêm xoang cấp tính
- Chấn thương do hoả khí, cơ học hay áp lực gây xuất huyết, phù nề, thương tổn niêm mạc và thành xoang
- Các yếu tố tại chỗ như: dị hình vách ngăn hay nhét mèche mũi lâu ngày làm ứ tắc dịch tiết trong xoang
- Các yếu tố toàn thân như suy nhược, đái đường
2.2 Triệu chứng
Toàn thân: thường chỉ thấy mệt mỏi, sốt nhẹ nhưng cũng có trường hợp thường ở trẻ em có sốt cao, thể trạng nhiễm khuẩn rõ