Viêm tuyến giáp bán cấp hay gặp 2 thể trong lâm sàng là viêm tuyến giáp tế bào khổng lồ và viêm tuyến giáp thầm lặng.. ở bệnh nhân viêm tuyến giáp bán cấp có thể thấy kháng thể đối với v
Trang 1Bệnh viêm tuyến giáp
(Thyroiditis)
(Kỳ 2)
TS Hoàng Trung Vinh (Bệnh học nội khoa HVQY)
2 Viêm tuyến giáp bán cấp (subacute thyroiditis)
Viêm tuyến giáp bán cấp hay gặp 2 thể trong lâm sàng là viêm tuyến giáp tế bào khổng lồ và viêm tuyến giáp thầm lặng
2.1 Viêm tuyến giáp tế bào khổng lồ (giant cell thyroiditis):
Danh pháp tương tự: viêm tuyến giáp hạt, viêm tuyến giáp bán cấp điển hình, viêm tuyến giáp giả lao, viêm tuyến giáp de Quervaine, viêm tuyến giáp đau
Bệnh gặp với tỷ lệ 1/5 so với bệnh Basedow và 1/15-20 so với viêm tuyến giáp tự miễn dịch Phụ nữ bị bệnh nhiều hơn so với nam giới từ 3- 6 lần Bệnh thường gặp ở độ tuổi từ
Trang 220-50, rất hiếm gặp ở trẻ em và người cao tuổi Bệnh hay gặp ở Bắc
Mỹ, châu Âu, Scandinavia, Nhật Bản, các vùng khác trên Thế giới rất ít gặp đặc biệt vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới
2.1.1 Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh:
Nguyên nhân bệnh chưa được xác định rõ Nhiều ý kiến cho là do virut, xảy ra sau cúm, viêm họng, viêm tuyến mang tai Bệnh xảy ra ở mùa hè thường liên quan tới enterovirut ở bệnh nhân viêm tuyến giáp bán cấp có thể thấy kháng thể đối với virut quai bị lưu hành trong máu, song không thể hiện bệnh quai bị trên lâm sàng và virut quai bị phát triển từ các nhu mô tuyến giáp phát hiện được nhờ chọc hút tuyến giáp Người ta cũng thấy
có mối liên quan của viêm tuyến giáp bán cấp tính với sởi, cúm, nhiễm lạnh, adenovirut, bệnh Epstein-Barr
Rối loạn miễm dịch đóng vai trò thứ phát Bằng chứng là đã xác định được các kháng thể lưu hành trong máu ở một số bệnh nhân bị bệnh này ở 44%
số bệnh nhân viêm tuyến giáp xác định được kháng thể với virut Số còn lại, viêm tuyến giáp có thể gây nên do các nguyên nhân khác
Tự miễn dịch cũng có thể đóng vai trò trong cơ chế gây bệnh, bằng chứng là ở một số bệnh nhân có thể xác định được các kháng thể ức chế TSH ở
Trang 3pha nhiễm độc giáp của bệnh viêm tuyến giáp bán cấp Tuy vậy hiện tượng trên vẫn còn đang tranh cãi
2.1.2 Mô bệnh học:
Cấu trúc thông thường của các nang tuyến giáp bị phá hủy Có sự hiện diện của những tế bào khổng lồ và những hạt giống như tổ chức của củ lao thâm nhiễm các lympho bào và đa nhân trung tính, giai đoạn muộn thâm nhiễm mô sợi Trong giai đoạn toàn phát dù tế bào bị hủy nhiều nhưng sau đó cấu trúc
mô học lại trở về bình thường
2.1.3 Lâm sàng:
Biểu hiện có thể từ từ hoặc đột ngột bằng triệu chứng đau vùng cổ, tăng nhạy cảm đối với đau vùng tuyến giáp và các triệu chứng tổn thương viêm toàn thận với biểu hiện có hoặc không có nhiễm độc giáp Có tới 8- 10% các trường hợp không có biểu hiện trên lâm sàng mà chỉ được phát hiện ra nhờ chọc hút tuyến giáp Kể cả những trường hợp có đau thì đau có thể khu trú ở một hoặc
cả 2 thùy tuyến giáp Điển hình của đau tuyến giáp do viêm là lan ra góc hàm
và tai
Có thể đau phần trên của ngực hoặc khi nuốt Đau thường tăng lên khi
ho, nuốt hoặc quay đầu Ngoài những triệu chứng tại chỗ, ở nhiều bệnh nhân còn có các triệu chứng toàn thận như: mệt mỏi, đau mỏi cơ, sốt nhẹ, chán ăn
Trang 4Nếu có biểu hiện nhiễm độc giáp thì có thể có các triệu chứng về tổn thương thần kinh, run tay, không chịu được nóng, nhịp tim nhanh
Khi khám thường thấy tuyến giáp to, đa số to thể lan toả, đôi khi to không cân xứng Mật độ của tuyến giáp chắc, sốt dưới 40oC Khoảng 8-16% bệnh nhân trước khi bị viêm đã có tuyến giáp to từ trước
Bảng 4.11 Triệu chứng lâm sàng thường gặp ở bệnh nhân viêm tuyến giáp bán cấp ( T- Nicolai- 1992)
Triệu chứng
Tỷ lệ %
+ Tại chỗ:
Trang 5
- Đau ở cổ
- Đau ở vùng tuyến giáp
Đau phần trên cổ
Đau một bên
Đau lan từ một bên sang bên đối diện
- Đau lan ra tai
- Khó nuốt
- Đau khi nuốt
- Đau khi cử động đầu
- Đau đột ngột ở cổ
- Cảm giác cứng cổ
- Nói giọng khàn
- Có thể tự thấy sưng đau ở cổ
91
89
25
27
38
64
36
52
38
18
21
7
14
Trang 6+ Các triệu chứng hệ thống:
- Toàn thận:
Mệt mỏi
Sốt
Sút cân
Chán ăn
Có nhiễm khuẩn đường hô hấp trước đó
ớn lạnh
Mỏi và đau cơ
84
46
38
18
18
7
12
- Nếu có nhiễm độc giáp:
Các triệu chứng thần kinh
Vã mồ hôi
Không chịu được nóng
46
46
30
Trang 7Nhịp tim nhanh
Ăn ngon miệng song sút cân
Run tay
18
11
9
Bảng 4.12 Các dấu hiệu hay gặp ở bệnh nhân viêm tuyến giáp bán cấp
Dấu hiệu
Tỷ lệ %
Trang 8+ Tại chỗ:
- Tuyến giáp to 2 bên
45
- Tuyến giáp một thùy to hơn so với bên kia 38
- Tuyến giáp to một thùy 18
- Mật độ tuyến giáp cứng 100
- Tăng cảm ở vùng tuyến giáp 93
- Không có tăng cảm 7
+ Triệu chứng hệ thống:
Diễn biến cấp tính 50
Diễn biến mạn tính 9
Trang 9Thể trạng bên ngoài tốt 41
- Nếu có nhiễm độc giáp:
Tính tình thay đổi 46
áp lực mạch không ổn định 18
Sụp mi, ánh mắt sáng 11
