đề tài tập đọc lớp 4

Bài tập đọc ở sách học sinh lớp 4 - 5 gồm các phần: Văn bản Bài văn hoặc bài thơ , chú giải, hướng dẫn đọc: Chỉ dẫn cách đọc một số câu khó, đoạn khó về cách ngắt nhịp, nhấn giọng hoặc

MỞ ĐẦU

1-lý do chọn đề tài

Dạy đọc có một ý nghĩa rất to lớn ở tiểu học.Đọc trở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên đối với những người đi học.Đầu tiên các em phải học đọc,sau đó phái đọc để học.Đọc giúp các em chiếm lĩnh được ngôn ngữ để dùng trong giao tiếp và học tập Nó là công cụ để học tập các môn học khác Nó tạo ra hứng thú vàđộng cơ học tập Nó tạo điều kiện để học sinh có khả năng

Tự học và tinh thần học tập suốt cuộc đời Nó là một khả năng không thể thiếu được của con

người thời đại văn minh

Đọc một cách có ý thức cũng sẽ tác động tích cực tới trình độ ngôn ngữ cũng như tư duy của người đọc Việc dạy đọc sẽ giúp học sinh hiểu biết hơn,bồi dưỡng cho các em lòng yêu cái thiện

và cái đẹp , dạy cho các em biết suy nghĩ một cách lô gic cũng như biết tư duy có hình ảnh.Như vậy , đọc có một ý nghĩa to lớn ,nó bao gồm nhiệm vụ giáo dưỡng , giáo dục và phát triển

Những điều ở trên đã khẳng định sự cần thiết của việc hình thành và phát triển một cách có hệ thống và có kế hoạch năng lực đọc cho học sinh Tập đọc với tư cách là một phân môn Tiếng Việt

ở tiểu học, có nhiệm vụ đáp ứng yêu cầu này - Hình thành và phát triển năng lực đọc cho học sinh

Mặc dù đã có nhiều lần cải cách , chỉnh lý chương trình sách giáo khoa cũng như đổi mới , cải tiến phương pháp dạy tập đọc nói chung, việc dạy tập đọc ở các trường tiểu học hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế Giáo viên nặng về truyền đạt , quen sử dụng phương pháp truyền thống, không kích thích được hứng thú học tập của học sinh tham gia tìm hiểu , xây dựng cách đọc bài

Nhiều giáo viên ở các lớp 4-5 còn coi nhẹ giờ tập đọc , bởi họ còn phải dành nhiều thời gian cho việc luyện toán , luyện văn

Với ý nghĩa quan trọng của phân môn tập đọc và thực trạng về phương pháp Dạy-Học tập đọc

ở các trường tiểu học hiện nay ,chúng tôi mạnh dạn chọn phân môn tập đọc để nghiên cứu và thể hiện trong việc đổi mới phương pháp Dạy-Học tập đọc ở tiểu học Đó cũng là lý do tôi chọn đề tài “Rèn đọc cho học sinh trong giờ tập đọc”

2-phạm vi đề tài

Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối lớp lớp 4 và đặc biệt là học sinh lớp 4 trường tiểu học

Nguyễn Thị Minh Khai

Môn nghiên cứu: Phân môn tập đọc, tập trung vào việc rèn đọc cho học sinh

Mục đích nghiên cứu: Tìm ra phương pháp dạy đọc tốt nhất để giúp học sinh học tốt phân

môn Tập đọc

3.Mục tiêu, đặc trưng bộ môn:

Rèn luyện cho học sinh kỹ năng đọc ngày càng thành thạo Rèn tốt cả hai hình thức đọc:

Đọc thành tiếng và đọc thầm Trau dồi vốn Tiếng Việt, vốn văn học, phát triển tư duy, mở rộng

sự hiểu biết của học sinh về cuộc sống Giáo dục, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, tâm hồn cho học sinh Đáp ứng với mục tiêu đào tạo của bậc tiểu học:

“Giáo dục con người phát triển toàn diện”.

NỘI DUNG Chương 1Đánh giá hiện trạng trong năm học

Để có biện pháp, phương pháp dạy đọc tốt, chúng ta hãy nhìn lại và đánh giá hiện trạng trong năm học

1.1.Thuận lợi:

Các bài tập đọc được đưa vào phân môn tập đọc và được trình bày ở đầu sách Tiếng Việt mỗi tập Mỗi tuần có hai bài tập đọc cũng là 2 tiết

Về nội dung, các bài tập đọc lớp 4- 5 xoay quanh ba chủ đề: “ Măng non” ( 10 bài ở lớp 4,

14 bài ở lớp 5), “ Đất nước” ( 28 bài ở lớp 4, 52 bài ở lớp 5 ), “ Nhân dân” ( 28 bài ở lớp 4 ) Bài tập đọc ở sách học sinh lớp 4 - 5 gồm các phần:

Văn bản ( Bài văn hoặc bài thơ ), chú giải, hướng dẫn đọc: Chỉ dẫn cách đọc một số câu khó, đoạn khó về cách ngắt nhịp, nhấn giọng hoặc gợi ra những đặc điểm nội dung, những sắc thái tình cảm được biểu hiện qua giọng đọc

Phần tìm hiểu bài gồm những câu hỏi, bài tập giúp học sinh hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật của bài văn, bài thơ ở nhiều bài còn có yêu cầu học thuộc lòng, rất thuận lợi cho người dạy, người học

Trong năm học 1994 - 1995, các trường đều được học về vấn đề “ Đổi mới sách giáo

khoaTiếng Việt” và từ đó đến nay, chúng ta đã thực hiện nhiều chuyên đề dạy Tiếng Việt

theo phương pháp mới “ Lấy học sinh làm trung tâm”; các chuyên đề “ Đổi mới phương

pháp dạy tập đọc lớp 2,3”; chuyên đề “ Đổi mới phương pháp dạy tập đọc lớp 4,5”

Nhà trường còn được học văn bản của Sở về “ Thực hiện đổi mới phương pháp Dạy - Học

Đồ dùng dạy học: Phương tiện trực quan chủ yếu trong tiết tập đọc là ngôn ngữ của giáo viên

và bài tập đọc trong sách giáo khoa, tranh màu phóng to minh họa và một số vật thật hoặc mô hình để giảng từ và ý chưa được sử dụng thường xuyên

Chương 2

Trong một giờ tập đọc chúng tôi luôn chú ý : Rèn cho học sinh kỹ năng đọc ngày càng thành thạo Đây là yêu cầu có tính đặc trưng của phân môn tập đọc Dạy tập đọc cho học sinh chính là quá trình làm việc của thầy và trò để thực hiện hai hình thức: Đọc thành tiếng và đọc thầm Đây chính là: “ Hai biện pháp dạy đọc” Hai hình thức đọc này gắn bó chặt chẽ với nhau, cộng tác cùng thực hiện để đạt một mục đích cuối cùng của đọc: Thông hiểu nội dung văn bản

Chất lượng đọc thành tiếng bao gồm 4 phẩm chất: Đọc đúng, đọc nhanh ( lưu loát ), đọc có ý thức ( thông hiểu nội dung văn bản ) và đọc diễn cảm

Chất lượng của đọc thầm chỉ gồm 3 phẩm chất đầu, đọc diễn cảm không được bàn đến khi nói về đọc thầm

2.1 Chuẩn bị cho việc đọc

Chúng tôi luôn chú ý đến tư thế đọc của học sinh Khi ngồi đọc cần ngay ngắn, khoảng cách

từ mắt đến sách khoảng 30 - 35 cm, cổ và đầu thẳng Khi cô giáo gọi đọc phải bình tĩnh, tự tin, không hấp tấp đọc ngay Tư thế đứng đọc phải đàng hoàng, thoải mái, sách phải được mở rộng và cầm bằng hai tay

Chúng tôi luôn cho học sinh hiểu khi đọc thành tiếng: Các em đọc không phải chỉ cho mình

cô giáo mà để cho tất cả các bạn trong lớp cùng nghe, nên cần đọc đủ cho tất cả nghe rõ Nhưng không có nghĩa là đọc quá to hoặc gào lên Đối với học sinh đọc quá nhỏ “ lý nhí”, chúng tôi kiên nhẫn luyện và động viên các em đọc to dần

2.2 Luyện đọc đúng

2.2.1 Khái niệm:

Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không có lỗi Đọc đúng là không đọc thừa, không sót từng âm, vần và tiếng Đọc đúng bao gồm đọc đúng các âm thanh ( đúng các âm vị ), nghỉ ngắt hơi đúng chỗ ( đọc đúng ngữ điệu )

2.2.2 Biện pháp:

Đầu năm chúng tôi đã phân loại để nắm được trình độ đọc của học sinh, từ đó có kế hoạch luyện đọc cho từng em Trước khi lên lớp, tôi dự tính các lỗi học sinh lớp tôi dễ mắc, những từ, những câu khó lần trước chưa đọc tốt để luyện

Luyện đọc đúng các âm đầu: Làm việc, nó nói, phụ nữ, phụ lão, cá rô, khoẻ khoắn

Đọc đúng các âm khó: Chai rượu, con hươu, đêm khuya, lưu luyến, cái rìu Phần luyện này tôi kết hợp luôn trong lúc đọc cá nhân

Ví dụ: Khi dạy bài: “ Phong cảnh Pác Bó”

Học sinh A đọc đoạn 1 Học sinh B nhận xét: bạn đọc sai “ thấm thoát”, sửa lại là: “ thấm thoắt”, “ Pắc Bó” sửa lại là: “ Pác Bó” Tôi cho học sinh A đọc lại cho đúng Sau đó gọi 2 đến

3 học sinh khác nhắc lại

Đọc đúng bao gồm đúng cả tiết tấu, ngắt hơi, nghỉ hơi, ngữ điệu câu Việc ngắt nghỉ hơi phải phù hợp với các dấu câu: Nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâu hơn ở dấu chấm Tôi dựa vào nghĩa và quan hệ ngữ pháp để xác định cách ngắt nhịp đúng các câu:

- “ Chị rướn đôi tay bị còng / chụp một con bướm bay qua”

- “Mấy sợi mây còn vắt ngang qua / mỗi lúc một mảnh dần / rồi đứt hẳn ”

Đối với những bài thơ ngắt nghỉ cần đúng với nhịp thơ

Ví dụ: Bài “ Trên hồ Ba Bể”, mỗi khổ thơ 4 câu, mỗi câu 7 tiếng, nhịp thơ phổ biến là 4/3: “ Thuyền ta chầm chậm / vào Ba Bể

Núi dựng cheo leo / hồ lặng im

Lá rừng với gió / ngân se sẽ

Hoạ tiếng lòng ta / với tiếng chim”

Với bài thơ lục bát “ Hành quân giữa rừng xuân”, nhịp thơ phổ biến 2 / 4 và 4 / 4:

“ Rừng xa / vọng tiếng chim gù

Ngân nga tiếng suối / vi vu gió ngàn

Mưa xuân / đẫm lá nguỵ trang

Đường ra tiền tuyến / nở vàng hoa mai”

Với thể thơ 5 chữ, nhịp 3/ 2, 2 /3 trong bài “ Rừng mơ”:

“ Rừng mơ / ôm lấy núi

Mây trắng / đọng thành hoa

Gió chiều đông / gờn gợn

Hương bay gần / bay xa”

Đối với một bài thơ, đoạn văn, câu văn học sinh đọc cá nhân thành tiếng chưa ngắt nghỉ hơi đúng, tôi cho một học sinh khác đứng tại chỗ hoặc lên bảng đấnh dấu lại chỗ ngắt, nghỉ hơi và cho cả lớp đọc đồng thanh

Ví dụ dạy bài: “ Những chú gà xóm tôi”

Chúng tôi cho học sinh lên bảng: Đánh dấu chỗ ngắt và gạch dưới những từ ngữ cần nhấn giọng ( Vì học sinh đọc cá nhân chưa biết cách ngắt nghỉ)

“ Đột ngột,/ nó quay lại/ nện cho chó Vện một đá vào đầu / rồi nhảy phốc lên cổng chuồng trâu / đứng nhìn xuống tỏ vẻ phớt lờ./”

Sau đó cho cả lớp đọc đồng thanh Việc đọc đồng thanh trong giờ tập đọc làm cho không khí

lớp học vui tươi, phù hợp với lứa tuổi tiểu học Tạo điều kiện cho tất cả học sinh đều tham gia vào đọc thành tiếng Tuỳ theo từng bài, tuỳ vào mức độ đọc của học sinh mà giáo viên cho học sinh đọc đồng thanh cả bài hay đọc 1 đến 2 câu văn, đoạn văn khó

Với bài thơ” Hành quân giữa rừng xuân”, tôi cho học sinh đọc đồng thanh cả bài Bài “ Phong cảnh Pác Bó”, tôi cho học sinh đọc đồng thanh 2 lần: Lần 1 đọc đoạn văn khó “ Vùng này đầu núi” Lần 2 đọc câu văn dài “ Sau bao năm người Nùng”

.2.3 Luyện đọc lưu loát:

.3.1 Khái niệm:

Đọc lưu loát là nói đến phẩm chất đọc về mặt tốc độ, đọc không ê a, ngắc ngứ Tốc độ đọc nhanh chỉ thực hiện được khi đã đọc đúng Khi đọc phải chú ý xác định tốc độ để cho người nghe hiểu kịp được

Nhưng đọc nhanh không phải là đọc liến thoắng Tốc độ chấp nhận được của đọc nhanh khi đọc thành tiếng trùng với tốc độ của lời nói ( Tốc độ đọc thành tiếng lớp 4: 120 tiếng/ phút; lớp 5: 150 tiếng/ phút ) Khi đọc thầm thì tốc độ đọc sẽ nhanh hơn nhiều

3.2 Biện pháp:

Chúng tôi hướng dẫn cho học sinh làm chủ tốc độ bằng cách đọc mẫu để học sinh đọc thầm theo Ngoài ra, tôi còn dùng biện pháp đọc tiếp nối trên lớp , đọc nhẩm có sự kiểm tra của giáo viên, của bạn để điều chỉnh tốc độ

Ví dụ: Khi học sinh đọc cá nhân toàn bài hoặc đọc một khổ thơ, một đoạn văn tôi đều nhắc

cả lớp đọc thầm theo Tôi còn gây hứng thú cho học sinh bằng những trò chơi cuối giờ như: Thi đọc tiếp sức, đọc thơ truyền điện Kết thúc trò chơi bao giờ tôi cũng cho học sinh chọn và tuyên dương nhóm đọc nhanh nhất, giỏi nhất và gợi ý rút kinh nghiệm cho lần chơi sau

Muốn học sinh đọc nhanh, đúng tốc độ cần có sự chuẩn bị bài ở nhà tốt, học sinh phải được đọc trước nhiều Em nào đọc chậm tôi phải giúp các em luyện thêm sau giờ học

3.4 Luyện đọc có ý thức ( Đọc hiểu)

3.4.1 Khái niệm:

Để giúp học sinh đọc cảm nhận văn bản, hiểu văn bản thì trong việc dạy môn tập đọc phải chú ý rèn luyện khả năng đọc hiểu cho học sinh Đó là vấn đề cần thiết, quan trọng đối với học sinh lớp 4,5 Có hiểu nội dung bài văn, bài thơ thì mới có cách đọc đúng, đọc hay và diễn cảm được.Việc luyện đọc hiểu thường được thực hiện trong bước đọc thầm

Sự thực thì đọc thầm có ưu thế hơn hẳn đọc thành tiếng ở chỗ nhanh hơn đọc thành tiếng từ 1,5 đến 2 lần Nó có ưu thế hơn hẳn để tiếp nhận , thông hiểu nội dung văn bản vì người ta không phải chú ý đến việc phát âm mà chỉ tập trung để hiểu nội dung điều mình đọc Hiệu quả của đọc thầm được đo bằng khả năng thông hiểu nội dung văn bản đọc

Do đó, dạy đọc thầm chính là dạy đọc có ý thức, đọc hiểu Kết quả đọc thầm phải giúp học sinh hiểu nghĩa của từ, cụm từ, câu, đoạn, bài tức là toàn bộ những gì đọc được

3.4.2 Biện pháp:

Kết hợp chặt chẽ giữa việc tìm hiểu bài với việc luyện đọc Chúng tôi hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài đến đâu rèn đọc ngay đến đó Không tách rời hai khâu tìm hiểu bài và rèn đọc

Ví dụ: Dạy bài thơ “ Hành quân giữa rừng xuân”

Sau khi tìm hiểu nội dung 4 câu thơ đầu: Miêu tả cảnh rừng vào mùa xuân Chúng tôi hỏi cách đọc đoạn 1 Học sinh sẽ trả lời được ngay: giọng đọc êm nhẹ, tha thiết, nhấn giọng ở từ ngữ

gợi âm thanh sinh động Hơi kéo dài ở tiếng vần với nhau: gù- vu; ngàn - trang- vàng Đọc đúng

nhịp câu thơ

Tiếp đó, chúng tôi cho học sinh hiểu 8 câu cuối: Tâm trạng của anh chiến sĩ trên đường hành

quân Hỏi cách đọc đoạn 2, học sinh trả lời: Nhấn giọng ở các từ ngữ gợi cảm, gợi tả: Biết mấy dặm dài nhớ thương, dõi, thánh thót,

xanh biếc, bề bộn Lưu ý cách ngắt nhịp các câu thơ Đọc rõ ràng, dứt khoát câu:

“ Đêm mưa ngày nắng sá gì

Quân thù còn đó, ta đi chưa về”

Thể hiện ý chí quyết tâm đánh giặc của người chiến sĩ Chúng tôi thấy cách này rất hay, học sinh dễ nói được cách đọc từ việc hiểu nội dung, nghệ thuật và có cách đọc đúng, diễn cảm Cách dạy này được chúng tôi thực hiện trong tất cả các tiết dạy tập đọc

Một giờ tập đọc chúng tôi cho học sinh đọc thầm nhiều lần Đồng thời chúng tôi giao nhiệm

vụ cho học sinh trong khi đọc thầm để kiểm tra kỹ năng đọc hiểu

Ví dụ dạy bài : “ Phong cảnh Pác Bó”

Đọc thầm lần 1: Sau khi giới thiệu bài xong, 1 học sinh khá đọc toàn bài, đồng thời cả lớp đọc thầm theo bạn để nắm được nội dung của bài

Đọc thầm lần 2: Trước khi tìm hiểu nội dung đoạn 1, cho 1 học sinh đọc đoạn 1 Cả lớp đọc thầm theo Giáo viên giao nhiệm vụ: Tìm từ ngữ chỉ cảm xúc của tác giả khi trở về Tổ quốc

Đọc thầm lần 3: Trước khi tìm hiểu nội dung đoạn 2,1 học sinh đọc đoạn 2 Đồng thời cả lớp đọc thầm Giáo viên giao nhiệm vụ: Tìm nét đẹp của phong cảnh Pác Bó

Đọc thầm lần 4: Trước khi tìm hiểu nội dung đoạn 3, gọi 1 học sinh đọc đoạn 3 Đồng thời cả lớp đọc thầm Giáo viên giao nhiệm vụ: Tìm xem cuộc sống của Bác Hồ ở đây như thế nào?

Như vậy là tôi đã cho học sinh đọc thầm trước khi phân tích nội dung bài, đồng thời với đọc

cá nhân thành tiếng để học sinh nắm được nội dung văn bản và từ đó có cách đọc đúng Như vậy

đã kết hợp nhuần nhuyễn giữa đọc thành tiếng và đọc thầm

Để giúp học sinh đọc hiểu tốt, chúng tôi đã chuẩn bị hệ thống câu hỏi để học sinh nêu nội dung, nghệ thuật, cách đọc bài Chúng tôi chú ý các câu hỏi để học sinh tìm hiểu nghĩa của từ, đặt câu để làm rõ nghĩa từ; tìm các từ gần nghĩa, cùng nghĩa, trái nghĩa

Ví dụ: Tìm hiểu đoạn 1 bài “ Phong cảnh Pác Bó”, chúng tôi đặt các câu hỏi sau:

+ Tìm những từ ngữ bộc lộ cảm xúc của tác giả khi đặt chân lên dải đất quê hương? ( Bồi hồi,

ấm áp, như đã ở gần nhà)

+ Con hiểu nghĩa của từ “ bồi hồi” như thế nào? ( cảm xúc vừa hồi hộp vừa vui sướng )

+ Đặt câu với từ “ bồi hồi”? ( Em bồi hồi nhớ người bạn cũ )

Sau đó chúng tôi đặt câu hỏi cách đọc đoạn này, học sinh tìm ra được cách đọc sau khi hiểu nội dung bài chúng tôi còn giúp học sinh thấy được vẻ đẹp của ngôn từ, vẻ đẹp của cách nói văn chương, hướng dẫn các em phát hiện những tín hiệu nghệ thuật và đánh giá được giá trị của chúng trong việc biểu đạt nội dung

Ví dụ bài “ Mẹ” ( Lớp 5 ), từ “ Mẹ” được dùng theo nghĩa mới, không dùng để chỉ người đàn

bà sinh ra mình mà dùng để chỉ người phụ nữ tác giả tôn là mẹ - Người mẹ chiến sĩ Đó là giá trị

biểu hiện, chất trữ tình của bài thơ

Nếu không chỉ ra giá trị của từ “ ngây ngất” trong “ Nắng bốc mùi hương tràm thơm ngây ngất” ( Rừng Phương Nam - Lớp 4 ) mà chỉ khai thác rừng yên tĩnh như thế nào, có mùi hương ra sao, con kỳ nhông đổi màu như thế nào? thì chưa làm nổi bật sắc vẻ riêng của rừng Phương Nam một cách đầy đủ Yêu cầu học sinh nắm ý chính của đoạn, của bài, lập được dàn ý , hiểu được giá trị nghệ thuật của bài văn, bài thơ Tất cả việc phân tích trên nhằm cho học sinh hiểu nội dung, nghệ thuật bài để có cách đọc đúng, đọc diễn cảm

3.5 Luyện đọc diễn cảm

3.5.1 Khái niệm:

Đọc diễn cảm là một yêu cầu đặt ra khi đọc những câu văn bản văn chương hoặc có các yếu

tố của ngôn ngữ nghệ thuật Đó là việc đọc thể hiện ở kỹ năng làm chủ ngữ điệu, chỗ ngừng giọng, cường độ giọng để biểu đạt đúng ý nghĩ và tình cảm mà tác giả đã gửi gắm trong bài đọc, đồng thời biểu hiện được sự thông hiểu, cảm thu của người đọc đối với tác phẩm Đọc diễn cảm thể hiện năng lực đọc ở trình độ cao và chỉ thực hiện được trên cơ sở đọc đúng và đọc lưu loát

3.5.2 Biện pháp:

Nội dung của bài đọc đã qui định ngữ điệu của nó nên chúng tôi không bao giờ áp đặt sẵn giọng đọc bài mà để học sinh tự nêu cách đọc và đọc trên cơ sở hiểu từ, hiểu nghĩa Tôi chỉ là người lắng nghe, sửa cách đọc của từng học sinh Tôi cũng luôn kích thích, động viên học sinh cố gắng đọc diễn cảm

Ví dụ: Cứ cuối mỗi giờ tập đọc chúng tôi lại hỏi học sinh:

+ Con hãy đọc đoạn văn ( hoặc khổ thơ ) mà con thích nhất cho cô và cả lớp cùng nghe

+ Con hãy đọc diễn cảm cả bài văn ( hoặc bài thơ )

+ Hoặc chúng tôi tổ chức các hình thức thi đọc diễn cảm, đọc phân vai, đóng kịch ( đối với các tác phẩm có nhiều lời hội thoại )

Vì vậy, trong giờ tập đọc lớp chúng tôi các em rất thích tham gia đọc diễn cảm

Đọc diễn cảm chỉ có được trên cơ sở hiểu thấu đáo bài đọc Đọc diễn cảm yêu cầu đọc đúng giọng vui, buồn, giận dữ, trang nghiêm phù hợp với từng ý cơ bản của bài đọc, phù hợp với kiểu câu, thể loại, đọc có cảm xúc cao, biết nhấn giọng ở từ ngữ biểu cảm, gợi tả, phân biệt lời nhân vật, lời tác giả