Ông là người gieo mầm cộng sản ở đồng bằng Tuy Hòa, đã tuyên truyền, giác ngộ và kết nạp các đồng chí Nguyễn Chấn, Lê Tấn Thăng, Nguyễn Tự Đoan, Trương Huề Bốn Nhà Thương vào Đảng và chí
Trang 1Câu hỏi 1 Sự ra đời của các tổ chức Đảng và việc thống nhất các tổ chức để thành lập Đảng Cộng sản Việt
Tình hình thế giới
Đến năm 1914, các nước đế quốc Anh, Nga, Pháp, Đức, Mỹ, Nhật chiếm một khu vực thuộc địa rộng 65 triệu km vuông với số dân 523,4 triệu người (so với diện tích các nước đó là 16,5 triệu km vuông và dân số 437,2 triệu).Năm 1917, Cách mạng tháng Mười Nga thành công Sự ra đời của Liên bang Cộng hòa Xã hộichủ nghĩa Xô Viết vào năm 1922 Tháng 3 năm 1919, Quốc tế cộng sản được thành lập
Tình hình Việt Nam
Kinh tế: Quan hệ sản xuất phong kiến vẫn được duy trì bên cạnh phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa mới được du nhập vào Việt Nam Kinh tế Việt Nam bị kìm hãm trong vòng lạc hậu, về cơ bản vẫn là nền kinh tế nông nghiệp và phụ thuộc chặt chẽ vào kinh tế Pháp
Xã hội: Từ xã hội phong kiến đọc lập trở thành xã hội thuộc địa nửa phong kiến
Xã hội có sự phân hóa thành 5 giai cấp: Giai cấp địa chủ phong kiến, giai cấp nôngdân, giai cấp tư sản, giai cấp tiểu tư sản, giai cấp công nhân
Chính trị: tồn tại 2 chế độ Triều đình phong kiến Chế độ thực dân Pháp
Hình thành và các hoạt động đầu tiên:Đảng Cộng sản Việt Nam do Nguyễn Ái Quốc triệu tập các đại biểu cộng sản Việt Nam họp từ ngày 6 tháng 1 năm 1930 đến ngày 7 tháng 2 năm 1930 tại Hương Cảng, trên cơ sở thống nhất ba tổ chức cộng sản tại Đông Dương (Đông Dương Cộng sản Đảng và An Nam Cộng sản Đảng; thành viên từ một nhóm thứ ba tên là Đông Dương Cộng sản Liên đoàn không kịp có mặt) Hội nghị hợp nhất này diễn ra tại căn nhà của một công nhân ở bán đảo Cửu Long (Kowloon) từ ngày 6 tháng 1 đến ngày 7 tháng 2 năm 1930, đúng vào dịp Tết năm Canh Ngọ Tham dự Hội nghị có 2 đại biểu Đông Dương Cộng sản Đảng (Trịnh Đình Cửu và Nguyễn Đức Cảnh), 2 đại biểu An Nam Cộng sản Đảng (Nguyễn Thiệu và Châu Văn Liêm) và 3 đại biểu ở nước ngoài (có Nguyễn Ái Quốc, Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Sơn, đại biểu của Quốc tế Cộng sản) Hội nghị quyết định thành lập một tổ chức cộng sản duy nhất, lấy tên là Đảng Cộng sản Việt Nam, thông qua một số văn kiện quan trọng như: Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Chương trình tóm tắt, Điều lệ vắn tắt của Đảng, Lời kêu gọi.Ngày 24 tháng 2 năm 1930, Đông Dương Cộng sản Liên đoàn chính thức gia nhậpĐảng Cộng sản Việt Nam
Tại Hội nghị Ban chấp hành Trung ương, họp Hội nghị lần thứ nhất tại Hồng Kông từ ngày 14 đến 31 tháng 10 năm 1930, tên của đảng được đổi thành Đảng Cộng sản Đông Dương theo yêu cầu của Quốc tế thứ ba (Quốc tế Cộng sản) và Trần Phú được bầu làm Tổng Bí thư đầu tiên
Ý nghĩa lịch sử của việc thành lập Đảng
- Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời đầu năm 1930 là tất yếu của lịch sử
+ Kết quả tất yếu của cuộc đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai cấp ở Việt Nam trong thời đại mới
+ Sản phẩm của sự kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin với phong trào công nhân và
Trang 2phong trào yêu nước Việt Nam.
+ Đó là kết quả của quá trình chuẩn bị công phu, khoa học của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trên cả ba mặt tư tưởng, chính trị và tổ chức
+ Năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, cũng là lúc Việt Nam Quốc dân Đảng tan rã, cùng với sự thất bại của cuộc khởi nghĩa Yên Bái, sứ mệnh lịch sử của giai cấp tư sản kết thúc Ngọn cờ phản đế, phản phong được chuyển sang tay giai cấp công nhân Đảng Cộng sản Việt Nam được lịch sử giao cho sứ mệnh nắm quyền lãnh đạo duy nhất đối với cách mạng Việt Nam
- Đảng ra đời đánh dấu bước ngoặt trọng đại của Cách mạng Việt Nam
+ Sự ra đời của Đảng đã chấm dứt tình trạng khủng hoảng về lãnh đạo cách mạng kéo dài mấy chục năm đầu thế kỷ XX
+ Nó chứng tỏ rằng giai cấp vô sản ta đã trưởng thành và đủ sức lãnh đạo cách mạng"
+ Đảng ra đời làm cho cách mạng Việt Nam trở thành một bộ phận khăng khít của cách mạng thế giới
+ Sự ra đời của Đảng là sự chuẩn bị tất yếu đầu tiên có tính chất quyết định cho những bước phát triển nhảy vọt trong tiến trình lịch sử của dân tộc Việt Nam
Câu hỏi 2 Tổ chức tiền thân của Đảng CSVN ở Phú Yên trước năm 1930
Sự ra đời của Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên và sự phát triển của
tổ chức Đảng trong những năm 1930-1931 ở Phú Yên ?
Giữa năm 1929, đồng chí Phan Lưu Thanh, thành viên của Hưng nghiệp hội xã
La Hai – vào Sài Gòn học lái xe ô tô ở trường cơ khí Chu Văn Hai Tại đây đồng chí được hai đảng viên cộng sản Tư Rèn, Nguyễn Chương (công nhân xưởng đóngtàu Ba Son) giác ngộ cách mạng, được kết nạp Đảng ở chi bộ Thị Nghè, được Đảng phân công trở về quê nhà hoạt động Người cộng sản đầu tiên của tỉnh Phú Yên Phan Lưu Thanh đã dày công tập hợp tuyên truyền, giác ngộ cách mạng, lý tưởng cộng sản cho thanh niên quê nhà
Đồng chí Phan Lưu Thanh xâm nhập giới thợ thuyền, gia nhập nhóm thợ may của Phan Ngọc Bích, từng bước dìu dắt những thanh niên yêu nước trở thành chiến sĩ cách mạng
Giữa năm 1929, xảy ra một sự kiện “động trời” làm phấn chấn những người yêu nước: Cờ đỏ búa liềm và truyền đơn cách mạng xuất hiện ở nhà dây thép SôngCầu và nhà riêng tên phó Công sứ Pháp ở Phú Yên Chính quyền thực dân và phong kiến Nam Triều ở Phú Yên lồng lộn truy tìm gắt gao Tác giả của sự kiện chấn động ấy là đồng chí Phan Lưu Thanh Nhóm thanh niên được ông giác ngộ, trong đó có Phan Ngọc Bích, vô cùng ngưỡng mộ và khâm phục hành động quả cảm ấy, mọi người náo nức mong chờ đồng chí Phan Lưu Thanh giao nhiệm vụ
Trang 3Nhân dịp kỷ niệm lần thứ 12 Cách mạng tháng Mười Nga (7/11/1929), đồng chí Phan Lưu Thanh phân công Phan Ngọc Bích và ba người khác in ấn truyền đơn; cử Phan Ngọc Bích trực tiếp rải truyền đơn ở phủ lỵ Tuy Hòa Trong vai người hớt tóc dạo, đồng chí Phan Ngọc Bích đã vào phủ lỵ Tuy Hòa (khu vực phường 1, phường 3 TP Tuy Hòa hiện nay), rải truyền đơn ở chợ Tuy Hòa và rải dọc theo các trụ đèn, sau đó mua vé xem hát cải lương và rải truyền đơn trong nhà hát Thực dân Pháp náo động, huy động toàn bộ các đồn cảnh sát truy lùng và kiểm soát gắt gao
Ngày 3/2/1930, Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời trên cơ sở thống nhất ba tổ chức cộng sản (Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng, Đông Dương Cộng sản liên đoàn) Sự ra đời Đảng Cộng sản là một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử cách mạng nước ta, thổi một luồng sinh khí cách mạng mới trong cả nước Tại Phú Yên, ngày 1/5/1930, đồng chí Phan Ngọc Bích tham gia rải truyền đơn tại tỉnh lỵ Sông Cầu, kêu gọi thợ thuyền, dân cày và binh lính đứng lên chống bất công, chống áp bức bóc lột Cờ đỏ búa liềm có ghi dòng chữ “An Nam Cộng sản kỳ” bay phất phới trên cây me nhà Công sứ Pháp, sở Lục Lệ, đồn Khố Xanh Sông Cầu Truyền đơn được rải từ cầu Tam Giang đến cầu Thị Thạc và nhiều nơi khác trong tỉnh như phủ lỵ Tuy Hòa, La Hai
Ngày 1/8/1930, cờ đỏ búa liềm tiếp tục xuất hiện ở sân quần vợt Quang Ích hội (Bưu điện Sông Cầu ngày nay), trường tiểu học Pháp Việt, đồn Khố Xanh Truyềnđơn cách mạng được rải khắp trung tâm tỉnh lỵ
Qua tuyên truyền, giác ngộ, thử thách, đồng chí Phan Lưu Thanh đã kết nạp
Phan Ngọc Bích và 7 đồng chí vào Đảng Cộng sản, chính thức thành lập chi bộ Đảng cộng sản đầu tiên của Phú Yên ngày 5/10/1930.Tại thôn Long Bình, thị trấn La Hai, huyện Đồng Xuân do đồng chí Phan Lưu Thanh đảm nhiệm chức
Tỉnh ủy phát động phong trào ủng hộ Xô Viết Nghệ Tĩnh Thực dân Pháp khủng
bố trắng Tại Phú Yên, địch bắt trên 500 người, cả đảng viên và quần chúng cách mạng Ngày 17/7/1931, thực dân Pháp mở phiên tòa tại Sông Cầu xử án tù 28 người, đồng chí Trần Toại bị tù chung thân, đồng chí Phan Lưu Thanh bị tù 15 năm Báo Đông Pháp ngày 30/10/1931 đăng tin “Cái án Hội kín ở Phú Yên xử
Trang 4ngày 17/7/1931 kết tội 28 người dự định tổ chức một cuộc biểu tình ngày
1/8/1931” để miêu tả chi tiết sự kiện này
Đồng chí Phan Ngọc Bích và Nguyễn Thị Hảo may mắn trốn thoát 4 cuộc ruồng
bố khốc liệt của địch, thường xuyên liên lạc với các đồng chí lãnh đạo Tỉnh ủy trong tù
Được Tỉnh ủy phân công trực tiếp, đồng chí Phan Ngọc Bích tiếp tục hoạt động, vào Tuy Hòa làm nghề kéo xe để tuyên truyền giác ngộ lý tưởng cộng sản
Ông là người gieo mầm cộng sản ở đồng bằng Tuy Hòa, đã tuyên truyền, giác ngộ và kết nạp các đồng chí Nguyễn Chấn, Lê Tấn Thăng, Nguyễn Tự Đoan, Trương Huề (Bốn Nhà Thương) vào Đảng và chính thức thành lập Chi bộ Đảng phía Nam tỉnh ngày 24/11/1931 (ngày rằm tháng mười năm Tân Mùi) tại chùa Ông dưới chân núi Nhạn
Câu hỏi 3 Tại sao nói chiến thắng Đường 5 Xuân 1975 ở Phú Yên là “trận Bạch Đằng giang trên cạn”, là “đòn quyết định cuối cùng” tiêu diệt toàn bộ quân địch từTây Nguyên rút chạy về đồng bằng ven biển miền Trung?
Đầu tháng 10 năm 1974 và tiếp đó từ ngày 18 tháng 12 đến ngày 8 tháng 1 năm
1975, Bộ Chính trị Trung ương Đảng họp để phân tích thời cơ chiến lược và hạ quyết tâm lịch sử hoàn thành giải phóng miền Nam Bộ Chính trị đã đánh giá sâu sắc toàn diện tình hình trong nước, trên thế giới và khẳng định: "So sánh lực lượngđịch - ta, trên phạm vi cả nước cũng như trên chiến trường miền Nam, đã có những chuyển biến cơ bản rõ rệt có lợi cho cách mạng, ta đã mạnh hơn địch (1) BộChính trị kết luận: "Chúng ta đang đứng trước thời cơ chiến lược lớn" (2) Bộ Chính trị hạ quyết tâm : "Động viên nỗ lực lớn nhất của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ở cả hai miền, trong thời gian 1975 - 1976, đẩy mạnh đấu tranh quân sự
và đấu tranh chính trị kết hợp với đấu tranh ngoại giao, làm thay đổi nhanh chóng
và toàn diện so sánh lực lượng trên chiến trường miền Nam theo hướng có lợi cho
ta, tiến hành rất khẩn trương và hoàn thành công tác chuẩn bị mọi mặt tạo điều kiện chín mùi, tiến hành tổng công kích, tổng khởi nghĩa tiêu diệt và làm tan rã quân ngụy, đánh đổ ngụy quyền từ Trung ương đến địa phương, giành chính quyền về tay nhân dân, giải phóng miền Nam Việt Nam (3)
Ngoài kế hoạch chiến lược cơ bản hai năm, Bộ chính trị còn chuẩn bị một phương
án khác, một phương án hành động cực kỳ quan trọng là: "Nếu thời cơ đến vào đầu hoặc cuối năm 1975 thì lập tức giải phóng miền Nam trong năm 1975" (4).Thực hiện quyết tâm chiến lược của Bộ Chính trị, với thế chiến lược đã được tạo
ra trong 2 năm 1973 - 1974, Quân khu 5 đã hình thành một kế hoạch tác chiến trong năm 1975 Trong kế hoạch tác chiến đó, bộ đội chủ lực quân khu tập trung chủ yếu vào chiến trường tây nam Quảng Nam và tây bắc Quảng Ngãi Chiến trường Tây Nguyên là chiến trường trọng điểm toàn Miền do tiền phương Bộ tổng
tư lệnh trực tiếp chỉ đạo
Trang 5Theo sự chỉ đạo của Khu ủy và Bộ tư lệnh Quân khu, Thường vụ Tỉnh ủy Phú Yên quyết định: Sử dụng toàn bộ lực lượng tập trung tỉnh vào hướng trọng điểm Tuy Hòa 1, Tuy Hòa 2, mở ra từng mảng liên hoàn từ 3 đến 5 xã.Về địch: Cuối năm 1974, tại chiến trường phú Yên địch có 13.000 quân Nếu kể cả cảnh sát, phòng vệ, dân sự, ngụy quyền, lực lượng địch lên đến 28.300 tên Chúng triển khaimột hệ thống phòng thủ gồm 24 chốt điểm
Tháng 11 năm 1974, địch thành lập liên đoàn 924 địa phương, có 3 tiểu đoàn (206,
219, 268) Quân bảo an gồm 7 tiểu đoàn và 10 đại đội biệt lập được bố trí như sau:
- Tiểu đoàn 237 ở Củng Sơn Pháo binh có 18 khẩu 105 và 155 ly Cơ giới, 1 chi đoàn 5 xe M113 và 5 xe bọc thép Hải thuyền 1 duyên đoàn
Cuối năm 1974, do những thất bại to lớn, liên tiếp của địch trên chiến trường Phú Yên, nhất là trong chiến dịch Thu của ta, địch đã cách chức tên tỉnh trưởng Bửu Hạp và đưa tên Vũ Quốc Gia về làm tỉnh trưởng phú Yên Vũ Quốc Gia chủ trương củng cố các chốt điểm để giữ nông thôn đồng bằng, chi khu, quận lỵ, trục đường giao thông; dùng từng đại đội càn ngắn ngày lên vùng căn cứ đánh phá ta
và nắm tình hình chuẩn bị kế hoạch tiến công của ta
Tuy nhiên, lúc này địch đang ở vào thế phòng ngự bị động lực lượng còn đông nhưng sức kìm kẹp yếu Phòng thủ vòng ngoại của địch tuy cứng, nhưng đi sâu vào vùng đồng bằng sức kèm kẹp bị lỏng Tinh thần binh lính địch dao động, mang tâm lý thất bại, mong muốn được sống trong hòa bình, hòa hợp dân tộc.Trong nội bộ giới cầm quyền Oa-sinh-tơn ngày càng phân hóa, chia rẽ Làn sóng phản đối Ních xơn về vụ Oa-tơ-ghết lại vùng lên dữ dội, buộc Ních-xơn phải từ chức, phó tổng thống Pho lên thay Tiếp theo là việc Quốc hội Mỹ bác bỏ viện trợ
bổ sung cho ngụy quyền Sài Gòn Tình hình đó làm cho quân ngụy Sài Gòn lâm vào tình trạng khủng hoảng, phương tiện chiến tranh, bom đạn, tiền của, quân ngụy không còn có thể vung vãi bất kỳ như trước đây, điều mà đội quân ngụy tay sai không dễ chấp nhận được
Về ta: Lực lượng vũ trang tỉnh, huyện đầu năm 1975 có 2.628 người Trực tiếp cầm súng chiến đấu có 1.685 người Về đơn vị có 3 tiểu đoàn bộ binh Mỗi tiểu đoàn có từ 230 đến 250 người Một tiểu đoàn trợ chiến của tỉnh có 4 khẩu ĐKZ 75
ly, 4 khẩu cối 82 ly, 2 khẩu cối 120 ly, 6 khẩu 12 ly 7 và 12 ly 8, 20 quả hỏa tiễn H12 Trình độ kỹ thuật khá tốt Bộ đội đặc công tỉnh có 5 đại đội và 10 đội đặc công huyện Khả năng đại đội đặc công ta có thể diệt gọn đại đội địch trong công
sự vững chắc Công binh tỉnh có 2 đại đội, do bám chiến trường, chiến đấu liên tụcnên chưa hoàn thành chương trình huấn luyện, trình độ chuyên môn binh chủng còn yếu
Lực lượng huyện: Các huyện Tuy Hòa 1, Tuy An, Miền Tây, Sông Cầu, Đồng Xuân mỗi huyện có 1 đại đội bộ binh, 1 đội đặc công, 1 tiểu đội công binh và 1 tiểu đội cối 82 ly Các huyện Tuy Hòa 2, Sơn Hòa, Miền Tây mỗi huyện có một đại đội bộ binh và 1 tiểu đội cối 60 ly Các đại đội bộ binh huyện có khả năng diệt gọn trung đội địch trong công sự vững chắc hoặc đại đội thiếu của địch ngoài côngsự
Trang 6Lực lượng vũ trang cơ sở có 1.530 người (trong đó có 143 đảng viên, 40 đoàn viên, 57 nữ và 179 du kích mật) Hai xã Hòa Hiệp (Tuy Hòa 1) và Xuân Sơn (Đồng Xuân) có trung đội du kích và có khả năng độc lập chiến đấu diệt gọn tiểu đội địch Lực lượng du kích mật, chủ yếu đánh địch bằng mìn hẹn giờ Các đơn vị
vũ trang công tác, từ chiến dịch Thu 1974, bám được thôn xã diệt được ác ôn, phátđộng được quần chúng, nhưng chưa đều, chưa liên tục
Ngoài ra tỉnh có 2 bệnh xá, mỗi bệnh xá có thể tiếp nhận được 120 thương bệnh binh, 1 trại an dưỡng 1 đội phẫu thuật Các huyện đều có bệnh xá huyện Để tiếp nhận kịp thời và hết vũ khí, hàng của miền Bắc chi viện, tỉnh thành lập 2 đại đội vận tải hơn 100 người, có 32 xe đạp thồ
- Đánh liên tục, dài ngày, căng kéo địch mở rộng diện tiêu hao của lực lượng vũ trang cơ sở, tạo điều kiện cho lực lượng tập trung diệt gọn từng đơn vị địch, đánh phá kho tàng làm rối loạn hậu phương địch Đánh sập các cầu cống, cắt đứt giao thông, tích cực bắn máy bay đều khắp
- Đánh đúng chiến thuật, thắng trận đầu, đợt đầu, đạt hiệu suất chiến đấu cao, hiệu quả chiến dịch lớn
- Vừa tác chiến vừa tranh thủ củng cố rút kinh nghiệm để bổ sung cho đợt tác chiến tiếp theo; đồng thời lấy kinh nghiệm thực tế tác chiến để tổ chức huấn luyện,tranh thủ thời gian để ôn luyện kỹ thuật
- Vừa tác chiến đồng thời phải tranh thủ chuẩn bị lực lượng, khi có thời cơ tranh thủ giành thắng lợi to lớn Nhanh chóng tiếp thu nhân tài vật lực của Quân khu chi viện và các vùng mở ra Đẩy mạnh xây dựng củng cố hậu phương để có ăn và dự trữ cho yêu cầu nhiệm vụ mới
Để thực hiện được mục đích, yêu cầu của chiến dịch, từ những tháng cuối năm
1974 và tháng 1, 2 năm 1975 tỉnh khẩn trương chuẩn bị mọi mặt Sử dụng một phần lực lượng huyện, du kích, đội công tác tích cực hoạt động giữ thế chiến trường Riêng huyện Đồng Xuân, trong tháng 1 và tháng 2 đánh được 13 trận, diệt được 44 tên địch Huyện Tuy An đánh được 15 trận, diệt 37 tên địch
Thường vụ Tỉnh ủy quyết định thành lập 2 sở chỉ huy, để chỉ huy chiến dịch:
- Sở chỉ huy tiền phương gồm các đồng chí Nguyễn Duy Luân (Chín Cao) - Bí thưTỉnh ủy, đồng chí Ông Văn Bưu Tỉnh đội trưởng, đồng chí Bùi Tân (Bảy Tính) - Thường vụ Tỉnh ủy chỉ huy Ngoài ra còn có đồng chí Kim Anh - Phái viên Quân khu Cán bộ tham mưu, chính trị, hậu cần có các đồng chí Lưu Xem - Tham mưu trưởng tỉnh đội, đồng chí Trần Văn Mười - Trưởng ban tác chiến, đồng chí Hoàn - Phó chủ nhiệm chính trị, đồng chí Chương - Phó chủ nhiệm hậu cần
- Sở chỉ huy cơ bản gồm các đồng chí Lê Bác - Chính trị viên tỉnh đội, đồng chí Nguyễn Hữu Ái Sở chỉ huy cơ bản lo bảo đảm đáp ứng mọi yêu cầu vật chất cho chiến dịch và chỉ huy tiến công, nổi dậy ở hướng diện Thị xã Tuy Hòa do đồng chí Ba Diệu, đồng chí Ma Noa phụ trách Đồng chí Hồng Quang phụ trách việc tiếp nhận tổ chức vận chuyển vũ khí, hàng hóa của miền Bắc chi viện vào từ rừng xanh (B3) Đắc Lắc về Hòn Lúp xã Sơn Long
Đầu tháng 3, hai xe ô tô chở chuyến hàng đầu tiên đã về đến Hòn Lúp an toàn
Để có thắng lợi này từ giữa năm 1973, thực hiện chủ trương của Tỉnh ủy, nhân dân
Trang 7Sơn Hòa, thanh niên xung phong đã ngày đêm tích cực mở đường để xe ô tô chạy được Đặc biệt, đồng bào dân tộc ở Suối Trai khi hai xe ô tô chở hàng bị lún cát không qua sông được đã huy động nhân dân chặt tre, đan phên lót cho xe qua bãi cát, qua sông về đến Hòn Lúp đúng kế hoạch, kịp phục vụ chiến dịch.
Toàn bộ lực lượng tập trung của tỉnh được tập trung vào hướng trọng điểm gồm: Tiểu đoàn 13, tiểu đoàn 96, tiểu đoàn 9, tiểu đoàn pháo hỗn hợp 189, đại đội đặc công 202, đại đội đặc công 201, đại đội đặc công 25, đại đội đặc công 7, một nửa đội đặc công nước 24, đại đội công binh 19, lực lượng tập trung 2 huyện Tuy Hòa
1 , Tuy Hòa 2 và du kích các xã Tỉnh còn huy động toàn bộ lực lượng các cơ quanphía sau, nhân dân căn cứ, để phục vụ chiến đấu như tiếp đạn, tải thương, áp giải
tù binh, vận chuyển chiến lợi phẩm, tiếp quản vùng mới giải phóng, sẵn sàng đánhbiệt kích địch đánh phá hậu cứ, hành lang của ta
01 giờ 55 phút ngày 10 tháng 3 năm - 1975 trận then chốt Buôn Ma Thuộc bắt đầu Sau một ngày chiến đấu quyết liệt ta đã chiếm được các cứ điểm án ngữ vòng ngoài và phần lớn các mục tiêu quan trọng trong thị xã Đến 11 giờ ngày 11 tháng
3, ta tiêu diệt toàn bộ quân địch ở Buôn Ma Thuộc, làm chủ hoàn toàn thị xã.Chiến thắng Buôn Ma Thuộc là một đòn đánh trúng huyệt làm rung chuyển quân địch Ngày 11 tháng 3, Bộ Chính trị họp nhận định: "Thắng lợi ở Buôn Ma Thuộc
- Đức Lập, trên đường 19 và các hướng khác chứng tỏ ta có khả năng giành thắng lợi to lớn với nhịp độ nhanh hơn dự kiến (2)
Tại Phú Yên, phối hợp với chiến trường trọng điểm của Quân khu, đêm 10 và ngày 11 tháng 3, bộ đội và du kích các huyện như Đồng Xuân, Tuy An, Sông Cầu đồng loạt tiến công địch ở nhiều nơi như Phước Nhuận, La Hai, Bến Đá, Hòa Lợi,Tuy Phong Bảy, An Mỹ, An Chấn, chi khu Phú Tân, Phú Sơn, đánh địch phản kích diệt 3 trung đội bảo an và 1 trung đội dân vệ Du kích cùng nhân dân truy lùng diệt nhiều tên ác ôn phá các khu dồn Hà Bằng, Tam Giang, Hòa Lễ hàng nghìn nhân dân nổi dậy phá khu dồn về làng cũ làm ăn
Trên đường Quốc lộ 1, đường số 6 đại đội công binh 50; công binh các huyện liên tục chặn đánh cơ giới địch làm chủ đoạn đường số 1 từ Long Thạnh ra Thạch Khê,đường số 6 và đường sắt Trong chiến dịch này, công binh được lệnh Quân khu không đánh phá cầu cống
Những ngày từ 13 đến 16 tháng 3, lực lượng vũ trang và du kích các huyện Đồng Xuân, Tuy An, Sông Cầu kiên quyết đánh địch phản kích làm chủ các vùng mới
mở ra
3 giờ sáng ngày 17 tháng 3, đại đội đặc công 202 tập kích cứ điểm Núi Tranh (xãHòa Quang, Tuy Hòa 2) Đây là cứ điểm kiên cố do bọn Nam Triều Tiên giao lại cho đại đội 3 tiểu đoàn bảo an 220 đóng giữ Sau 30 phút chiến đấu ta làm chủ hoàn toàn trận địa, diệt gọn 2 trung đội và Ban chỉ huy đại đội địch, giết làm bị thương 43 tên địch, bắt 1 tên thu 5 khẩu súng và 1 máy thông tin
Chiến thắng Núi Tranh như một ngòi pháo mở đầu cho hướng trọng điểm phát triển thắng lợi giòn dã Đến 5 giờ sáng ngày 17 tháng 3, tiểu đoàn 96 nổ súng tiến công diệt và bắt gần hết đại đội 2 tiểu đoàn 220 và 1 trung đội còn lại của đại đội
Trang 83, giết 50 tên, bắt 1 tên, thu 15 khẩu súng (có 1 súng đại liên, 1 súng cối 60 ly) 4 máy thông tin.
Bị ta diệt gọn 2 đại đội trong một buổi sáng, địch vội cho tiểu đoàn 219 và 1 đạiđội còn lại của tiểu đoàn 220 tổ chức phản kích để chiếm lại khu vực bị mất Một đại đội địch từ đường số 5 vượt sông Đà Rằng sang Phú Sen (xã Hòa Định) địch còn điều thêm tiểu đoàn 210 từ Tuy An vào cùng tiểu đoàn 219 đánh sau lưng đội hình tiểu đoàn 96 ta
Nắm chắc kế hoạch địch Ta dùng 2 đại đội tiểu đoàn 96 do đồng chí Khánh làm Tiểu đoàn trưởng, đồng chí Diêu làm Chính trị viên, vận động lên Phú Sen nhanh chóng hình thành thế bao vây đại đội địch vừa vượt sông Đà Rằng sang Đến 4 giờsáng ngày 18, quân ta bắt đầu nổ súng tiến công Sau 40 phút chiến đấu, 2 đại đội
ta đã diệt gọn 1 đại đội địch, giết làm bị thương 65 tên, bắt 2 tên thu 20 khẩu súng,giải phóng 3 xã Hòa Định Đông, Hòa Định Tây và Hòa Quang (Tuy Hòa 2)
Chiều ngày 17 tháng 3, Sở chỉ huy tiền phương được điện thông báo cùng mệnh lệnh của Quân khu: Toàn bộ quân địch ở Tây Nguyên đang rút xuống Phú Yên theo đường số 7 Tỉnh Phú Yên phải kiên quyết chặn đánh tiêu diệt địch, thu xe, pháo và cho tiểu đoàn 96 bôn tập lên tây Củng Sơn chặn đánh địch, không cho chúng cụm lại Củng Sơn
Sau khi nhận được điện thông báo và mệnh lệnh của Quân khu, Sở chỉ huy tiền phương và Sở chỉ huy cơ bản đều nhận định:
“Quân Tây Nguyên rút xuống quân số đông và nhiều xe, pháo, nhưng tinh thần rất hoang mang, dao động Chúng sẽ theo đường số 5 xuống Phú Lâm chứ không tiếp tục đi theo đường số 7 Do các đơn vị ô hợp, sau khi thất bại ở Tây Nguyên nên hỗn loạn về tổ chức Đây là thời cơ đề ta tiêu diệt và thu nhiều phương tiện chiến tranh”
Từ đánh giá đúng đắn địch, ta, Sở chỉ huy chiến dịch hạ quyết tâm: Tập trung toàn
bộ lực lượng, tiến công tiêu diệt quân ngụy địa phương, giải phóng hoàn toàn 5 xã phía tây Tuy Hòa 1, như phương án từ đầu chiến địch đã chuẩn bị Chỉ có quét sạch các cứ điểm, chốt địch giữ đường số 5 và giải phóng phần lớn huyện Tuy Hòa1; chủ yếu đoạn từ cầu Tổng, Phú Thứ lên cầu Đồng Bò ta mới có thể triển khai được thế trận vững chắc để tiêu diệt quân địch rút chạy từ Tây Nguyên xuống
Từ ngày 9 tháng 3, Sở chỉ huy tiền phương từ Hòa Thuận đã vượt sông Đà Rằng sang Tuy Hòa 1 và tạm dừng trong khu vực gần Bầu Gốc (xã Hòa Mỹ) làm công tác tổ chức
Ngày 13 tháng 3, Sở chỉ huy tiền phương họp tại núi Hương (xã Hòa Mỹ) dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Duy Luân - Bí thư Tỉnh ủy và đồng chí ông Văn Bưu
- Tỉnh đội trưởng Cuộc họp đã kiểm tra lại các mặt công tác chuẩn bị về tổ chức
và tư tưởng; làm công tác hợp đồng chiến đấu giữa các đơn vị, gấp rút thành lập trại quản lý tù binh
Về địch: 6 giờ ngày 18 tháng 3 chúng cho 2 đại đội công binh và tiểu đoàn 268 kéo 2 khẩu pháo ở Cầu Cháy lên chốt Hòn Kén, mở đường từ đèo Dấy lên núi MáiNhà Cùng ngày từ Củng Sơn địch cho 2 đại đội của tiểu đoàn 237 xuống sông Ba
Trang 9sửa đường xuống núi Mái Nhà Địch còn dùng nhiều máy bay trực thăng chở phương tiện để bắc phà qua sông.
Theo điện thông báo của Quân khu, lực lượng địch từ Tây Nguyên kéo xuống trên 30.000 tên và trên 3.000 xe quân sưï
Thực hiện quyết tâm của Sở chỉ huy chiến dịch, 4 giờ 15 phút ngày 19 tháng 3, trận đánh cứ điểm Cầu Cháy - trận then chốt nhất của chiến dịch bắt đầu Cứ điểm Cầu Cháy nằm tiếp giáp giữa 2 xã Hòa Mỹ và Hòa Đồng, trên một gò đất cao, bên trong trục đường liên xã từ đường số 5 đi bến Củi Cầu Cháy là một cứ điểm của bọn Nam Triều Tiên để lại, được cấu trúc khá kiên cố Ngoài 3 lô cốt ở tuyến ngoài, khu trung tâm có 3 pháo đài và hầm ngầm cố thủ Cứ điểm Cầu Cháy làm nhiệm vụ giữ đường số 5 kèm kẹp nhân dân các xã Hòa Đồng, Hòa Mỹ, Hòa Bình.Lực lượng địch đóng trong cứ điểm có đại đội 4 và tiểu đoàn bộ 236, 1 trung đội hỏa lực, 1 trung đội thám báo, 1 trung đội thông tin
Tiểu đoàn 13 được tăng cường 2 súng cối 82 ly, 2 súng ĐKZ 75 ly, 2 khẩu trọng hên 12 ly 7 do đồng chí Nguyễn Châu Diên làm Tiểu đoàn trưởng, đồng chí Hồ Sức làm Chính trị viên được giao nhiệm vụ tiến công tiêu diệt cứ điểm Cầu Cháy Trận này tiểu đoàn dùng chiến thuật tập kích kết hợp binh hỏa lực Nhưng gần sáng, sương mù càng dày đặc Từ các vị trí đặt hỏa lực không thể nhìn thấy rõ lô cốt địch Do vậy, súng ĐKZ ta không thể tiêu diệt các lô cốt địch từ những phát đạn đầu Địch dùng súng cối 81 ly, ĐKZ, đại liên, bắn chặn các cửa mở của ta Trận chiến đấu diễn ra rất ác liệt ngay từ những phút đầu Sở chỉ huy tiểu đoàn 13
bị trúng đạn cối 81 ly, đồng chí Sức - Chính trị viên hy sinh, đồng chí Diên - Tiểu đoàn trưởng bị thương nặng Chỉ huy bị gián đoạn Nhưng với tinh thần quyết chiến, quyết thắng, dựa theo kế hoạch hiệp đông, các mũi tự tổ chức kiềm chế hỏa lực địch, tiếp tục phát triển tiến công theo phương án đã định Sở chỉ huy tiền phương vừa dùng bộ đàm chỉ huy các mũi chiến đấu, vừa cấp tốc cử đồng chí Thập - Trợ lý tác chiến làm tiểu đoàn trưởng tiểu đoàn 13, tiếp tục chỉ huy trận đánh giành thắng lợi
Sau gần 1 giờ chiến đấu, nhưng quân ta chỉ mới đánh chiếm được phần nửa cứ điểm Có mũi ta bị thương vong hơn nửa quân số Địch còn hơn 20 tên dồn vào khu trung tâm, lợi dụng các pháo đài, hầm ngầm chống trả quyết liệt Đồng chí Như - Đại đội phó đại đội 2, trực tiếp chỉ huy một mũi 13 chiến sĩ, dũng cảm thọc sâu chia cắt địch, dùng B41 bắn trúng pháo đài, diệt toàn bộ quân địch, bắt sống 3 tên
Đến 7 giờ ngày 19 tháng 3, ta làm chủ hoàn toàn cứ điểm Cầu Cháy tiêu diệt toàn bộ ban chỉ huy tiểu đoàn bảo an 236, diệt gọn đại đội 4, 1 trung đội hỏa lực, 1tiểu đội thám báo, giết 103 tên, bắt sống 3 tên, thu 35 khẩu súng các loại (trong đó
có 1 súng cối 8 1 ly, 1 súng cối 60 ly, 1 súng ĐKZ 57 ly, 3 súng đại liên, 4 M79),
5 máy thông tin PRC-25, 5 máy điện thoại, 1 xe Jeép và hàng tấn đạn các loại Từ
5 giờ sáng ngày hôm đó, đại đội đặc công 25 tập kích chốt điểm Hòn Sặt, tiểu đoàn 9 tiến công quân địch ở Mỹ Thạnh Trung (xã Hòa Phong) Đại đội 377 và đạiđội 2 tiểu đoàn 9 đánh địch ở Phú Thứ, cầu Tổng Đại đội đặc công 203 huyện tập kích địch ở trụ sở Phước Bình Riêng chốt điểm Hòn Sặt, do thủ đoạn đánh không
Trang 10sắc, quyết tâm chưa cao nên đại đội 25 không làm chủ được hoàn toàn chốt điểm Tiểu đoàn 9 được lệnh Sở chỉ huy tiền phương, tiến hành bao vây bọn địch còn sống sót trên chốt điểm Hòn Sặt Tại cứ điểm Hòn Kén, địch đã tăng thêm quân nhưng ta nắm không chắc Đại đội 201 không thực hiện kế hoạch tập kích Hòn Kén, gây trở ngại thực hiện lược đồ chiến dịch.
Trong lúc các đơn vị tập trung tỉnh và huyện Tuy Hòa 1 đồng loạt tiến công nhiều
vị trí địch ở các xã Hòa Mỹ, Hòa Đồng, Hòa Phong, du kích và nhân dân Hòa Thịnh, Hòa Mỹ nổi dậy đánh địch, gọi loa hù dọa làm địch hoang mang lo sợ phải
bỏ chốt điểm Núi Lá, khu dồn Phú Hữu Xã Hòa Thịnh và xã Hòa Mỹ được hoàn toàn giải phóng
10 giờ ngày 19 tháng 3, ta dùng súng cối 82 ly, trọng liên 12 ly 8 đặt tại núi
Hương bắn mạnh quân địch ở chốt Hòn Đất buộc địch ở Hòn Đất phải rút chạy Đến 16 giờ tiểu đoàn 9 siết chặt vòng vây và nổ súng tiến công Hòn Sặt Sau 40 phút chiến đấu ta diệt gọn đại đội 2 tiểu đoàn 236, làm chủ hoàn toàn chốt điểm Hòn Sặt
Chiều ngày 19 bộ đội ta đang tảo trừ, truy lùng quân địch ở các xã vừa được giảiphóng thì đài quan sát sở chỉ huy tiền phương ở núi Hương phát hiện có 5 xe bọc thép và nhiều xe GMC từ Hòn Kén theo đường số 5 chạy xuống Tiểu đoàn 9 chấphành mệnh lệnh, Sở chỉ huy tiền phương nhanh chóng tổ chức phục kích, tiêu diệt được 4 chiếc xe bọc thép Chiếc xe bọc thép đi đầu chạy thoát xuống Cầu Tổng bị đại đội 377 Tuy Hòa 1 chặn đánh tiêu diệt Những xe địch còn lại phía sau vội vã quay đầu chạy về phía bắc Hòn Kén
Cùng ngày 19 tháng 3, đại đội công binh 19, công binh K65 chặn đánh, phá hủy
4 xe quân sự chở đầy lính trên đoạn đường bắc đèo Cả
Như vậy, đêm 18 và ngày 19 tháng 3 tại chiến trường trọng điểm Tuy Hòa 1 các lực lượng vũ trang ta đã tiêu diệt một loạt các chốt điểm, cứ điểm, quét sạch địch ở
5 xã (Hòa Phong, Hòa Thịnh, Hòa Mỹ, Hòa Đồng, Hòa Tân); đánh lui các đợt phản kích của địch từ thị xã Tuy Hòa lên; làm chủ đoạn đường số 5 dài 10 ki-lô-mét Vùng giải phóng rộng lớn gồm 5 xã ở đồng bằng Tuy Hòa 1 nối liền với căn
cứ của tỉnh tạo ra thế mới, lực mới, sức mạnh tổng hợp của chiến tranh nhân dân địa phương Hàng vạn quần chúng được giải phóng vô cùng phấn khởi, tin tưởng vào Đảng và quân giải phóng, vào cách mạng nhất định thắng lợi Mọi người, mọi lứa tuổi hăng hái tham gia xây dựng chính quyền cách mạng, vận chuyển đạn dược, lương thực, chăm sóc thương binh Thanh niên hăng hái gia nhập quân giải phóng, dân quân, du kích, để giữ gìn an ninh chính trị Khí thế cách mạng của quần chúng trong tỉnh mạnh mẽ, sôi nổi, nhộn nhịp chưa từng có
Mặc dù quân địch ở Tây Nguyên dồn xuống rất đông, rất nhiều xe tăng, thiết giáp nhưng quân dân Phú Yên với thế lực mới do những thắng lợi dồn dập trên các chiến trường, đặc biệt trong tỉnh tạo ra quyết tâm tiêu diệt thật nhiều xe, pháo và quân địch ở Tây Nguyên rút xuống
Trưa ngày 19 tháng 3, hơn 2 vạn quân ngụy và hơn 2.000 xe quân sự có 150 xe tăng và xe bọc thép ở Tây Nguyên theo đương số 7 kéo xuống đông quận lỵ Củng
Trang 11Sơn (3) Từ đây địch không tiếp tục đi theo đường số 7, bắc cầu dã chiến vượt sôngNhao đường số 5 để xuống thị trấn Phú Lâm Đúng như nhận định của Sở chỉ huy chiến dịch, tên chuẩn tướng Trần Văn Cẩm chỉ huy cuộc rút lui đã chọn con đường
số 5 để đội quân Tây Nguyên đi đoạn đường cuối cùng xuống thị xã Tuy Hòa Hơn nữa, trước ngày 19 tháng 3, đường số 5 và đồng bằng Tuy Hòa nói chung còn
do địch kiểm soát Còn ở Tuy Hòa 2, từ ngày 17 tháng 3 ta đánh mạnh ở các xã Hòa Định, Hòa Thắng Đoạn đường số 7 từ Củng Sơn xuống Hòa Định khá hiểm trở, ta đang làm chủ, đào nhiều hầm hố, gài mìn, chông địch không thể đi lại được trên đoạn đường này từ lâu
Trước tình hình quân địch ở Tây Nguyên đã xuống đến Hòn Kén, Sở chỉ huy tiền phương lệnh cho các đơn vị nhanh chóng tổ chức trận địa phục kích trên địa đoạn
từ cầu Tổng lên cầu Đồng Bò
Trận đánh của tiểu đoàn 9 và đại đội 377 chiều ngày 19, diệt 5 xe bọc thép đi đầu của địch từ Hòn Kén xuống làm cho bọn chỉ huy Quân đoàn 2 và Tiểu khu rất lúng túng, hốt hoảng Chúng vội vã điều thêm 2 tiểu đoàn 219 và 206 lên giải tỏa đường số 5
6 giờ sáng ngày 20, tiểu đoàn 13 tập kích bọn địch cụm lại ở Phú Diễn, diệt và bắt sống 40 tên (có 1 tên đại úy) thu toàn bộ vũ khí Cùng ngày, địch ở Hòn Kén cho 2đại đội của tiểu đoàn 268 đi mở đường 5 phối hợp với 2 tiểu đoàn 219 và 206 từ dưới đánh lên Nhưng cả 2 cánh quân địch đều bị ta đánh thiệt hại nặng phải bỏ cả xác chết đồng bọn tháo chạy
Thực hiện chia cắt địch để tiêu diệt, không cho chúng cụm lại và buộc địch phải bức chạy nhanh Đêm 21 tháng 3, đại đội đặc công 25 và tiểu đoàn 189 dùng súng cối 82 ly tập kích vào bãi xe bắc Hòn Kén và sông Nhao phá hủy 50 xe các loại, diệt gần 100 tên địch
Ngày 21 tháng 3, địch dùng hơn 350 xe hon da cải trang thường dân để tháo chạy Đài quan sát ở Sở chỉ huy tiền phương kịp thời phát hiện thông báo cho các đơn vị Tiểu đoàn 13 và tiểu đoàn 9 nhanh chóng bao vây chia cắt ở khu vực Mỹ Thạnh Trung, Mỹ Thạnh Tây (xã Hòa Phong) Sau hơn 30 phút chiến đấu, ta diệt
120 tên, bắt sống gần 300 tên, thu và phá hủy hơn 300 xe hon da, 7 xe GMC, 3 xe Jéep và 120 súng các loại
Cùng ngày, đại đội 377, đại đội 203 và đội 7 chặn đánh quyết liệt các cánh quân địch từ Hòa Thành lên giải tỏa đường số 5, diệt hàng chục tên, buộc chúng phải tháo lui Đại đội công binh 19 và K65 chặn đánh một đoàn xe quân sự ở Khánh Hòa ra tại chân đèo Cả phá hỏng 1 xe chở đầy lính
Chiều ngày 22 tháng 3, Sở chỉ huy chiến dịch điều chỉnh lại đội hình một số đơn
vị Tiểu đoàn 9 bố trí sát cầu Đồng Bò Tiểu đoàn 13 vẫn bố trí ở Mỹ Thạnh Trunglên Lương phước Đại đội 377 và đại đội 203 chốt chặn ở Phú Thứ, Cầu Tổng, kiên quyết chặn đánh, không cho địch dưới thị xã lên và địch ở Tây Nguyên xuống
Địch từ chỗ chủ quan cho rằng các đơn vị địa phương Phú Yên không thể tiến công, ngăn chặn, tiêu diệt nổi chúng trên địa bàn đồng bằng Tuy Hòa 1, đến nay,
Trang 12đã 4 ngày hơn 20.000 quân và hơn 2.000 xe quân sự vẫn bị ta chặn đứng Quân lính, xe cơ giới địch bị dồn lại dày đặc từ Củng Sơn xuống Hòn Kén chưa chạy thoát được một đơn vị, một xe nào Tình hình đó, làm cho tên chuẩn tướng Trần Văn Cẩm chỉ huy cuộc rút lui vô cùng hoảng sợ Hắn thúc giục tên Vũ Quốc Gia - Tỉnh trưởng phú Yên trực tiếp chỉ huy liên đoàn 924 và tiểu đoàn 236 phản kích nhiều hướng, mở cho được đường số 5 để quân Tây Nguyên xuống thị xã Tuy Hòa Chúng dùng các trận địa pháo Gò Muối, sân vận động Phước Bình, Hòn Kén,bắn dồn dập hàng trăm quả vào các trận địa quân ta, trên dọc đường số 5 Hàng ngày, từ tờ mờ sáng đến chiều tối nhiều tốp máy bay phản lực A37, trực thăng vũ trang liên tục ném bom, phóng đạn rốc két xuống các trận địa quân ta trên đường
số 5, làng mạc, Sở chỉ huy tiền phương Trận địa hỏa lực phòng không ta, ở núi Hương và các trận địa tiểu đoàn 9, tiểu đoàn 13 Hỏa lực 12 ly 7 phòng không của tiểu đoàn 189, bắn trả quyết liệt làm bị thương một số máy bay Bộ đội ta tích cực xây dựng nhiều hầm kèo khá vững chắc nên hạn chế được thương vong do bom, pháo địch Tuy nhiên, do chiến đấu liên tục, nhiều ngày, quân số chưa bổ sung kịp nên có đại đội chỉ còn hơn 10 tay súng Trận cầu Cháy tiểu đoàn 13 đã hysinh 15 đồng chí Mặc dù chiến đấu rất ác liệt không tránh khỏi hy sinh, tổn thất nhưng cán bộ, chiến sĩ các đơn vị đều phấn khởi, quyết tâm chiến đấu diệt và bắt thật nhiều quân địch ở Tây Nguyên xuống Các xã Hòa Phong, Hòa Bình, Hòa Mỹhầu hết nhà cửa và tài sản bị bom, pháo địch tàn phá, nhưng nhân dân vẫn hăng hái tham gia các công tác kháng chiến như: chuyển thương binh về bệnh xá ban đêm ra đường 5 tham gia thu chiến lợi phẩm Các đoàn thể phụ nữ, thanh niên vận động nhân dân, ủng hộ, giúp đỡ bộ đội, nấu cơm, nước Tình yêu thương, đùm bọccủa nhân dân là sự cổ vũ, động viên to lớn các đơn vị vượt qua thử thách ác liệt, quyết tâm tiêu diệt địch giải phóng quê hương
Sáng ngày 23 tháng 3, liên đoàn 924 và tiểu đoàn bảo an 236 tổ chức phản kích quyết liệt nhiều hướng theo trục đường số 5 lên Hòa Phong và từ Hòa Tân lên CầuCháy Đại đội 377 và đại đội 203 liên tiếp chặn đánh diệt một số Đến 10 giờ cùng ngày, địch chiếm được Phú Thứ, Cầu Cháy Khi địch lên Phú Thạnh bị tiểu đoàn
13 chặn đánh diệt hàng chục tên, bọn còn lại lui về Phú Thứ
Ngày 23, tiểu đoàn 189 dùng súng cối 82 ly ĐKZ 75 ly pháo kích nhiều đợt vào bãi xe của địch ở bắc Hòn Kén, gây cho địch nhiều thiệt hại
17 giờ cùng ngày lực lượng vũ trang Sơn Hòa phục kích ở khu vực sông Nhao, phá hủy 3 xe quân sự, diệt gọn 20 tên
Đêm 23 tháng 3, đại đội 377 và đại đội 203 tập kích tiêu diệt địch ở Phú Thứ và Cầu Tổng Ta làm chủ 2 vị trí quan trọng này, xây dựng công sự sẵn sàng đánh địch phản kích
Ngày 24 tháng 3 địch tăng cường dùng phi pháo chi viện cho bộ binh địch tiến công, cố chọc thủng trận địa tiểu đoàn 13, tiểu đoàn 9, để chiếm Hòn Sặt, Núi Hương mở đường cho quân Tây Nguyên xuống thị xã Tuy Hòa Mặt chiến hào, trận địa dày đặc hố bom, hố pháo, nồng nặc khói súng Những trận đánh ác liệt diễn ra liên tục trong ngày Các đợt tiến công của địch đều bị quân ta đánh lui