Bai 11- 10

Mục tiêu tiết học: Trình bày đợc cơ chế vận chuyển thụ động các chất qua màng Trình bày đợc các khái niệm: môi trờng u trơng, nhợc trơng, đẳng trơng Giải thích đợc cơ chế vận chuyển chủ

Bài 11: Vận chuyển các chất qua

màng sinh chất

Lớp: 10 Trờng: THPT Đại Mỗ

Ngời soạn: Phạm Ngọc Hà

Năm học: 2009- 2010

I Mục tiêu tiết học:

Trình bày đợc cơ chế vận chuyển thụ động các chất qua màng

Trình bày đợc các khái niệm: môi trờng u trơng, nhợc trơng, đẳng trơng Giải thích đợc cơ chế vận chuyển chủ động

Mô tả đợc quá trình nhập bào và xuất bào

Trình bày đợc ý nghĩa của các quá trình vận chuyển các chất qua màng Giải thích đợc một số hiện tợng thực tế về vận chuyển các chất qua màng

Có kĩ năng hoạt động nhóm và kĩ năng nghiên cứu độc lập

II Thiết bị dạy học

Tranh ảnh vận chuyển chủ động và thụ động

Tranh vẽ về xuất nhập bào

Lọ nớc hoa

Quả ớt tỉa hoa

Lọ nớc cất

III Tiến trình dạy học

A ổn định tổ chức lớp

B Nội dung và tiến trình tiết dạy

* Kiểm tra bài cũ

Trình bày cấu tạo và chức năng của màng sinh chất?

Nội dung tiết học Hoạt động của giáo viên và học sinh

I Vận chuyển thụ động

1 Nguyên lí khuếch tán

Ví dụ

Khái niệm: Các chất luôn vận

chuyển từ nơi có nồng độ cao đến nới

có nồng độ thấp

Một trong những chức năng quan trọng của màng sinh chất đó là khả năng thực hiện trao

đổi chất có chọn lọc Vậy quá trình trao đổi chất qua màng diễn ra nh thế nào, nội dung này sẽ đợc đề cập trong bài 11

GV (giáo viên): Xịt nớc hoa Trong lớp vị trí nào sẽ ngửi thấy mùi nớc hoa trớc?

Tại sao HS(học sinh): Vị trí bàn đầu

Do nớc hoa bay tới nhanh nhất GV: Sự vận chuyển của nớc hoa tuân theo nguyên lí nào?

HS: Nguyên lí khuếch tán GV: Hãy phát biểu khái niệm nguyên lí khuếch tán

2 Vận chuyển thụ động

Tuân theo nguyên lí khuếch tán

Không tiêu tốn năng lợng

Con đờng vận chuyển:

- Qua lớp kép photpholipit:

Gồm các chất không phân cực và có kích

thớc nhỏ nh: O2, CO2…

- Qua kênh protien xuyên màng:

Gồm các chất phân cực(Na+, H+…), các

chất có kích thớc lớn nh gluco

*Thẩm thấu

Sự khuếch tán các phân tử nớc qua

màng sinh chất đợc gọi là thẩm thấu

HS:

GV: Vậy quá trình vận chuyển các chất thụ

động qua màng tế bào diễn ra nh thế nào?

GV: (treo tranh sơ đồ quá trình vận chuyển thụ động các chất qua màng)

Phát phiếu học tập Quan sát sơ đồ và trả lời các câu hỏi sau

1 Quá trình vận chuyển thụ động các chất qua màng tuân theo nguyên lí nào?

2 Quá trình này có đòi hỏi năng lợng không

3 Có mấy con đờng vận chuyển thụ động các chất qua màng

GV gọi từng nhóm phát biểu, nhận xét và kết luận

GV: Vậy những chất nào đợc vận chuyển qua lớp kép photpholipit, chất nào qua kênh protien?

HS:

GV: Đọc sách giáo khoa (sgk) và cho biết thế nào là thẩm thấu?

HS:

Các phân tử nớc đợc thẩm thấu vào

trong tế bào nhờ một kênh đặc biệt là

aquaporin

Môi trờng u trơng: Là môi trờng có

nồng độ chất tan lớn hơn nồng độ chất

tan trong tế bào

Môi trờng nhợc trơng: Là môi trờng có

nồng độ chất tan nhỏ hơn nồng độ chất

tan trong tế bào

Môi trờng đẳng trơng: Là môi trờng có

nồng độ chất tan bằng nồng độ chất tan

trong tế bào

GV: Vị trí vận chuyển nớc qua màng?

GV: Đọc sgk và cho biết thế nào môi trờng

u trơng, nhợc trơng và đẳng trơng?

HS:

GV: Cho biết sự vận động của chất tan và nớc giữa các môi trờng và tế bào?

HS:

GV: Hãy giải thích hiện tợng sau

- Tại sao trớc khi ăn rau sống lại phải ngâm vào nớc muối?

- Tại sao khi chẻ rau muống nếu không ngâm vào nớc thì sợi rau thẳng nhng nếu ngâm vào nớc thì sợi rau muống chẻ lại cong lên?

- Hoa tỉa bằng quả ớt khi cha ngâm vào

n-ớc cánh hoa thẳng, sau khi cho vào nn-ớc cánh hoa cong(làm thí nghiêm từ đầu giờ)

II Vận chuyển chủ động

Vận chuyển các chất qua màng từ

nơi có nồng độ thấp đến nơi có nồng độ

cao (ngợc chiều nồng độ)

Cần tiêu tốn năng lợng (ATP)

Sử dụng các “kênh” protien vận

chuyển

ý nghĩa: Giúp cho tế bào chủ động lấy

đ-ợc các chất cần thiết đồng thời loại bỏ một

số chất có hại ra khỏi tế bào ngay cả khi "

ngợc dốc nồng độ "

GV:

Ví dụ

- Hàm lợng Urê trong nớc tiểu cao gấp

65 lần so với ở máu Nhng Urê vẫn đợc vận chuyển từ máu ra nớc tiểu

- Hàm lợng Kali trong rễ cây cao gấp 70 lần so với trong dịch đất nhng kali vẫn đợc vận chuyển liên tục từ dịch đất vào rễ

* Nhận xét về chiều và nhu cầu năng l-ợng của quá trình vận chuyển nói trên? HS: Các chất vận chuyển ngợc chiều nồng độ Cần sử dụng năng lợng

GV: Quan sát sơ đồ và nêu đặc điểm của quá trình vận chuyển chủ động

HS:

GV: Nêu ý nghĩa của quá trình vận chuyển chủ động đối với tế bào

GV: Giới thiệu một số “kênh” vận chuyển protien: Kênh Na+, K+, kênh H+…

III Xuất bào và nhập bào

Nhập bào

Tế bào đa các chất vào bên trong tế

bào bằng cách biến dạng màng sinh

chất

- Thực bào: Khối chất đi vào là chất

rắn

- ẩm bào: Khối chất đi vào là chất

lỏng

Xuất bào:

Tế bào loại bỏ các chất ra khỏi tế

bào

Quá trình xuất bào có cơ chế ngợc

lại với quá trình nhập bào

GV: Với trờng hợp khối chất đợc vận chuyển có kích thớc quá lớn thì màng tế bào sẽ làm thế nào?

Các em quan sát sơ đồ và cho biết cơ chế của quá trình xuất nhập bào?

HS:

GV: So sánh hiện tợng thực bào và ẩm bào

Củng cố

Trắc nghiệm:

1 Sự vận chuyển các chất qua màng tế bào (màng sinh chất) mà không tiêu tốn năng lợng gọi là

A Vận chuyển thụ động

B Vận chuyển chủ động

C Bơm proton

D Xuất- nhập bào

Đáp án: A

2 Quá trình vận chuyển các chất qua màng từ nơi có nồng độ thấp đến nơi có nồng độ cao và có tiêu thu năng lợng đợc gọi là:

A Vận chuyển thụ động

B Vận chuyển chủ động

C Khuếch tán qua kênh protein

D Xuất- nhập bào

Đáp án: B

3 Nếu cho tế bào vào dung dịch có nồng độ chất tan thấp hơn nồng độ dịch bào thì tế bào sẽ

A Giữ nguyên kích thớc không đổi

B Trơng nớc

C Mất nớc

D Bị vỡ

Đáp án: B