Tiểu luận Các VĐXHĐĐ - Ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 đến học tập của sinh viên hiện nay (Nghiên cứu trường hợp tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền)

Mặc dù hiện nay còn nhiều người nghi ngờ mộtcách chính đáng về toàn cầu hoá, nhưng phải khẳng định rằng toàn cầu hoá làquy luật tự nhiên của tiến hoá nhân loại, của sự phát triển các nền

BÀI TẬP LỚN CÁC VẤN ĐỀ XÃ HỘI ĐƯƠNG ĐẠI TOÀN CẦU HOÁ

Ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 đến học tập của sinh viên hiện nay (Nghiên cứu trường hợp tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền)

I Vấn đề toàn cầu hoá

1 Cơ sở lý luận

Con người ngày nay không ngừng phát triển và biến đổi, qua hàng loạtcác cuộc cách mạng công nghiệp và các phát minh vĩ đại cho nhân loại Cuộcsống con người được cải thiện rõ rệt theo xu hướng phát triển, sự kết nối giữangười với người hay giữa các quốc gia ngày càng đơn giản hơn Song songvới sự phát triển, xã hội nảy sinh nhiều vấn đề khác nhau có tác động tích cực

và tiêu cực tới nhân loại

Một trong những vấn đề xã hội được quan tâm ở những thập kỷ gầnđây là vấn đề toàn cầu hoá Mặc dù hiện nay còn nhiều người nghi ngờ mộtcách chính đáng về toàn cầu hoá, nhưng phải khẳng định rằng toàn cầu hoá làquy luật tự nhiên của tiến hoá nhân loại, của sự phát triển các nền văn minh.Xuất hiện từ những năm 1960, “toàn cầu hóa” đã trở thành một trong nhữngkhái niệm được sử dụng rộng rãi nhất trong ngành khoa học xã hội đương đại

và đồng thời là một trong những vấn đề gây nhiều tranh cãi nhất Có rất nhiềukhái niệm đưa ra về toàn cầu hoá (Globalisation), đây là một trong những vấn

đề được các nhà nghiên cứu quan tâm bởi nó tác động đến tất cả mọi mặt củacuộc sống con người

Năm 1964, khi đề cập đến khía cạnh toàn cầu của cuộc Cách mạngThông tin Mc Buhan đã đưa ra khái niệm: “Toàn cầu hóa là một quá trình rútngắn khoảng cách giữa các quốc gia, làm cho con người ngày càng thấy mìnhsống trong một thế giới giống nhau như một nơi chốn duy nhất”

Theo Ủy ban châu Âu (năm 1997) : “Toàn cầu hóa có thể được địnhnghĩa như là một quá trình mà thông qua đó thị trường và sản xuất ở nhiềunước khác nhau đang ngày càng phụ thuộc lẫn nhau, do đó tính năng độngcủa việc buôn bán hàng hóa và dịch vụ cũng như tính năng động của sự lưuthông vốn tư bản và công nghệ”

Theo tổ chức OECD (Organization for Economic Cooperation andDevelopment): “Toàn cầu hóa như là một quá trình trong đó thị trường và sảnphẩm ở các quốc gia ngày càng phụ thuộc vào nhau nhờ sự trao đổi năngđộng về hàng hóa, dịch vụ, tài chính và công nghệ” [18].

Theo Giáo sư Dieter Bender (Đại học Ruhr – Bolum, trong cuốn Toàncầu hóa và tác động đối với sự hội nhập của Việt Nam, tr.33) : “Toàn cầu hóakinh tế là sự phát triển những thị trường rộng khắp thế giới cho hàng hóa, vậtchất, các dịch vụ, vốn cố định, khoa học kỹ thuật, vốn tài chính (vốn đầu tưtrên danh sách) và thông tin” [18]

Hầu hết các quan niệm chỉ bàn đến toàn cầu hóa về kinh tế và thực chất

là quá trình mở rộng thị trường và sản xuất của các quốc gia trên toàn cầu chohàng hóa, dịch vụ, vốn, khoa học công nghệ và thông tin Trong xu hướngtoàn cầu hóa, các quốc gia ngày càng bị phụ thuộc lẫn nhau Nhưng thực tếphát triển kinh tế – xã hội của thế giới trong những thập kỷ gần đây cho thấybiến động và biểu hiện của xu hướng toàn cầu hóa trong nhiều lĩnh vực kinh

tế – xã hội, chính trị và môi trường chứ không chỉ trong lĩnh vực kinh tế

Toàn cầu hoá có thể được hiểu là một hiện tượng gắn liền với sự giatăng về cả số lương cũng như cường độ của các cơ chế, tiến trình hoạt độngnhằm thúc đẩy gia tăng sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trên thế giớicũng như sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trên thế giới cũng như sựphụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia trên thế giới cũng như sự hội nhập kinh

tế và chính trị ở cấp độ toàn cầu Theo đó, toàn cầu hoá làm lu mờ các đườngbiên giới quốc gia, Thu hẹp các khoảng không gian trên các khía cạnh đờisống kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa thế giới

Toàn cầu hóa là khái niệm dùng để miêu tả các thay đổi trong xã hội vànền kinh tế thế giới, tạo bởi các mối liên kết và trao đổi ngày càng tăng giữacác quốc gia, các tổ chức hay các cá nhân ở góc độ văn hóa, kinh tế, trên

quy mô toàn cầu Đặc biệt, trong phạm vi kinh tế, toàn cầu hóa được dùng chỉcác hoạt động của thương mại nói chung hay “tự do thương mại” nói riêng.

Nhìn chung, trong bài phân tích này, toàn cầu hóa sẽ được tiếp cận ởcấp độ vi mô Làm rõ sự ảnh hưởng của toàn cầu hoá với vấn đề xã hội cụ thể

và với đối tượng nhất định Từ đó, nhấn mạnh tầm quan trọng của toàn cầuhoá ở thời đại ngày nay và phân tích rõ hơn các ảnh hưởng ở hai mặt của vấn

đề trong bối cảnh toàn cầu hoá Đó là sự phân tích ở một vấn đề xã hội nhấtđịnh, xuất hiện trong bối cảnh toàn cầu hoá để xem xét sự ảnh hưởng tới xãhội hiện nay

2 Tổng quan về toàn cầu hoá

Nhiều người cho rằng toàn cầu hóa đã manh nha xuất hiện từ thuở bìnhminh của nền văn minh phương Tây Có người gắn liền sự ra đời của toàn cầuhóa với làn sóng thực dân hóa đầu tiên của các cường quốc Châu Âu thế kỷXV-XVI, hay sự xuất hiện của các công ty như Đông Ấn Hà Lan với nhữngtuyến đường giao thương nối liền từ Âu sang Á Cũng có người cho rằng toàncầu hóa xuất hiện khi bức điện tín đầu tiên được truyền xuyên Đại Tây Dươnglần đầu tiên vào giữa thế kỷ XIX

Với lý thuyết về dịch chuyển lao động và sự phát triển của thuyết tự domới, các tác giả như Mittelman (2000) hay Giáo sư Dapice (2002) cho rằngtoàn cầu hoá đã trải qua 3 thời kỳ chính

Thời kỳ thứ nhất xuất hiện cách đây khoảng 5000 năm khi một sốngười bắt đầu vượt khỏi biên giới của bộ tộc hay lãnh thổ của mình để xâmchiếm các dân tộc khác, hay chỉ để cho được hàng hóa và tìm nơi định cưmới

Thời kỳ thứ hai bắt đầu cùng với sự ra đời của chủ nghĩa thực dân, tưbản và công nghiệp hóa xảy ra cách đây 400 và kéo dài thực đến thập niên1970; trong suốt thế kỷ 18, có sự di dân ồ ạt khoảng 10 triệu nô lệ da đen sao

các nước thực dân vào các nước thuộc địa Anh và Pháp do thiếu lao động.Đầu thế kỷ 20 hàng triệu người đổ xô đến các vùng đất hứa ở Mỹ hoặc Úc đểđào vàng do sự đói nghèo, chiến tranh và hạn chế về cơ hội nghề nghiệp; đếnnhững năm 1960, Mỹ bắt đầu vươn lên trở thành siêu cường quốc sau Thếchiến thứ hai và xuất hiện sự di chuyển ào ạt lực lượng lao động có kỹ năng

và bán kỹ năng từ các nước châu âu sang các nước Bắc Mỹ và gây ra chảymáu chất xám đến mức Liên Hợp Quốc phải lên tiếng báo động vào năm1967

Thời kỳ thứ ba kể từ năm 1970 đến nay, sau Thế chiến thứ hai, Mỹ trởthành cường quốc số một trên thế giới với tham vọng bá chủ toàn cầu, hìnhthành chủ nghĩa đế quốc, mở rộng sư ảnh hưởng về kinh tế và chính trị củamình để các nước kém phát triển Tuy nhiên, đến cuối thế kỷ XX toàn cầu hóa

đã không được xem như sự xâm chiếm lãnh thổ mang tính vũ trang nữa, mà

nó là sự hội nhập và lên án kinh tế, các mâu thuẫn kinh tế và chính trị hầu nhưđược giải quyết trong hòa bình, ngoại trừ những nạn khủng bố các nhómchính trị cực đoan

Kể từ cuối thập niên 80, đã có bốn sự kiện tới tiến trình toàn cầu hóacủa thế giới Đầu tiên, chính là sự lớn mạnh của các công ty xuyên quốc gianhờ vào sự phát triển của khoa học kỹ thuật, đặc biệt là trong giao thông,công nghệ thông tin và viễn thông Thứ hai, là sự giảm tác động của vai tròđiều hành của chính phủ các nước phương Tây trong các hoạt động kinh tế vàchính phủ tích cực đóng vai trò điều hòa và tạo các điều kiện thuận lợi chocác hoạt động kinh tế quốc tế Thứ ba, là sự sụp đổ chế độ Xã hội chủ nghĩa ởliên Xô và Đông Âu Cuối cùng, là sự ảnh hưởng to lớn về mặt tài chính lênlĩnh vực chính trị ở quốc gia đã phát triển

Một quan điểm khác lại cho rằng toàn cầu hóa vẫn qua 3 thời kỳ, nhưnglần thứ nhất chảy ra từ năm 1870 đến năm 1914 khi có khoảng 60 người(chiếm 10% lực lượng lực lượng lao động trên thế giới lúc bấy giờ) di cư từ

châu Âu đến châu Mỹ để tìm vàng, hay để tìm một cuộc sống tốt ở vùng đấtmới được khám phá này Sự dịch chuyển, di cư này đã kích thích sự phát triểngiao thông và thông tin, khiến cho hàng hóa, sức lao động và tiền bạc được dichuyển giữa các quốc gia.

Làn sóng thứ hai xảy ra từ năm 1950 đến năm 1980, thế giới được chialàm tư bản và xã hội chủ nghĩa; Mỹ - Tây Âu - Nhật Bản đã liên kết chặt chẽđẩy mạnh kinh tế tư bản lên một tầm mới thông qua các tổ chức quốc tế vàcác khoản thương mại Bên cạnh đó, trong thời kỳ từ những năm 1950 đến

1960, các tập đoàn công nghiệp lớn trên thế giới cũng bắt đầu mở rộng phạm

vi hoạt động của họ vào các nước đang phát triển không thuộc khối xã hội chủnghĩa, đặc biệt ở các nước Mỹ La-tinh

Làn sóng thứ ba bắt đầu từ sau những năm 1980 đến nay hay còn gọi là

“Toàn cầu hoá hiện đại”, các quốc gia đã bắt đầu ký kết các hiệp định song và

đa phương về mặt kinh tế thông qua sự điều hành của các tổ chức quốc tế, màđiển hình là WTO; các công ty đa quốc gia dần dần có ảnh hưởng mạnh đếnvai trò điều hành của các chính phủ Gần đây đang có xu hướng chống lạitoàn cầu hóa như Brexit ở Anh hay tổng thống D.Trump đang muốn đàmphán lại các hiệp ước để bảo vệ nước Mỹ

Toàn cầu hóa là xu hướng phát triển kinh tế – xã hội mang tính tất yếu,

có ảnh hưởng tác động ngày càng mạnh mẽ tới hầu hết các lĩnh vực của conngười trên bình diện thế giới Tuy nhiên, do thời gian tiến hành công nghiệphóa, các điều kiện nguồn lực phát triển kinh tế – xã hội, thực trạng phát triểnkinh tế – xã hội của mỗi quốc gia không giống nhau Do vậy, thực tế sự thamgia, mức độ được hưởng lợi hoặc chịu tác động tiêu cực từ quá trình toàn cầuhóa cũng khác nhau giữa các quốc gia

Quá trình toàn cầu hoá gồm 5 đặc điểm chính: thứ nhất, quá trình toàncầu hóa liên quan tới sự xuất hiện và nhân rộng của một loạt các mạng lướiliên kết ở cấp độ toàn cầu, thách thức các đường biên giới địa lý, văn hóa,

kinh tế, chính trị truyền thống Thứ hai, các tiến bộ về thông tin liên lạc, giaothông vận tải và công nghệ sản xuất đã khiến cho dòng vốn đầu tư, hàng hóa,công nghệ và lực lượng lao động di chuyển dễ dàng hơn trên khắp thế giới.Thứ ba, thông qua quá trình toàn cầu hóa, mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữacác quốc gia cũng như người dân trên thế giới ngày càng gia tăng Thứ tư,dường như toàn cầu hóa đang làm giảm dần các khác biệt về mặt văn hóa.Thứ năm, quá trình toàn cầu hóa khiến cho vai trò của các quốc gia với tưcách là các chủ thể chính của quan hệ quốc tế cũng trở nên bị suy giảm.

Có thể nhận thấy rõ sự tác động của toàn cầu hoá trong những lĩnh vựcnổi bật sau đây, ở mỗi lĩnh vực đều có các vấn đề xã hội khác nhau Mỗi vẫn

đề dều có những mặt tích cực hoặc tiêu cực khi xuất hiện trong bối cảnh toàncầu hoá hiện nay

Trong lĩnh vực chính trị - an ninh và đối ngoại, cho thấy toàn cầu hóa

làm cho các dân tộc xích lại gần nhau hơn Marx nhận xét "Với sự phát triển của giai cấp tư sản, tự do buôn bán, thị trường thế giới, sự đồng đều của sản xuất công nghiệp và những điều kiện sinh hoạt thích ứng với nền sản xuất ấy thì những sự cách biệt dân tộc và những sự đối lập giữa nhân dân các nước cũng ngày càng mất đi" Tuy nhiên nó đặt ra vấn đề là phải tìm ra một giải

pháp thay thế cho hệ thống chính trị và hiến pháp hiện tại dựa trên khái niệmnhà nước-quốc gia Các thực thể này đã từng gây ra những tác động tiêu cựctrong suốt lịch sử do tính chất can thiệp mạnh bạo của nó Ảnh hưởng củachúng giảm dần do sự toàn cầu hoá, và không còn đủ tầm xử lý nhiều tháchthức mang tính toàn cầu ngày nay Từ đó nảy sinh thách thức cần thiết lậpmột toàn cầu hoá dân chủ thể chế nào đó Kiểu toàn cầu hoá này dựa trên kháiniệm "công dân thế giới", bằng cách kêu gọi mọi người sống trên hành tinhnày tham gia vào quá trình quyết định những việc liên quan đến họ, mà khôngthông qua một bức màn "quốc tế" Các tổ chức phi chính phủ muốn thay vào

khoảng trống này, tuy nhiên họ thiếu tính hợp pháp và thường thể hiện các tưtưởng đảng phái quá nhiều để có thể đại diện tất cả công dân trên thế giới.

Sự giao thoa và tiếp biến các giá trị trong bối cảnh toàn cầu hóa tạo nênmột mối liên hệ chặt chẽ giữa các quốc gia và đồng thời cũng làm cho cácquốc gia phụ thuộc lẫn nhau, làm cho các nguy cơ đối với các quốc gia và khuvực trở nên phức tạp, khó lường Ngày nay, từ các cá nhân, các tổ chức tưnhân đến những kẻ khủng bố đều được tăng cường sức mạnh để đóng một vaitrò trực tiếp hơn trong nền chính trị Dẫn đến việc các thách thức đối vớiquyền lực chính trị, đặc biệt là quyền lực nhà nước ngày càng đa dạng và khókiểm soát Các thách thức đó có thể đến từ các tổ chức khủng bố, từ mạng xãhội hay từ các phong trào dân tộc tôn giáo và thách thức mọi khía cạnh củaquyền lực chính trị, từ hệ tư tưởng, giá trị cốt lõi đến an ninh quốc gia truyềnthống [14] Trên lĩnh vực quốc phòng- an ninh, xu thế toàn cầu hoá làm trầmtrọng thêm các nguy cơ đe doạ an ninh, trong đó nhiều nguy cơ phi truyềnthống, làm thay đổi cục diện an ninh và các công cụ, biện pháp, hình thức, cơchế bảo đảm an ninh Trên lĩnh vực chính trị, xu thế toàn cầu hoá đang tạo ramột số nguy cơ đe doạ vai trò của nhà nước, độc lập dân tộc, chủ quyền quốcgia, toàn vẹn lãnh thổ …

Trong lĩnh vực kinh tế, xu thế toàn cầu hoá có nhiều tác động tích cực,tạo ra cơ hội và điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các quốc gia-dân tộc,như: thúc đẩy sự phát triển sâu rộng của các quan hệ kinh tế quốc tế, tạo cơhội cho từng quốc gia tận dụng được thị trường thế giới cho các hoạt động sảnxuất - kinh doanh của mình; mở ra khả năng cho các quốc gia, nhất là cácquốc gia đang phát triển, tham gia nhanh chóng và hiệu quả vào hệ thốngphân công lao động quốc tế, tận dụng mọi nguồn lực phục vụ mục tiêu pháttriển; làm lưu chuyển tự do các nguồn vốn, công nghệ sản xuất tiên tiến vàkhoa học quản lý hiện đại, đặt các yếu tố quan trọng này vào khả năng tiếpcận, sử dụng của mọi quốc gia; tạo điều kiện cho tất cả các nước tham gia vào

đời sống quốc tế, bày tỏ chính kiến, bảo vệ lợi ích, tập hợp lực lượng… nhằmthực hiện mục tiêu chiến lược của mình; thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt độnggiao lưu văn hoá và tri thức quốc tế, tăng cường sự hiểu biết, tin cậy lẫn nhau

và tình hữu nghị giữa các dân tộc; làm cho các quốc gia-dân tộc ngày càngphụ thuộc lẫn nhau Bên cạnh đó, xu thế toàn cầu hoá kinh tế có thể gây ranhững tác động tiêu cực đối với các quốc gia-dân tộc, nhất là các nước đangphát triển Trên lĩnh vực kinh tế, đông đảo các nước trên thế giới phải chịu sựràng buộc của các quy tắc kinh tế, thương mại, tài chính – tiền tệ, đầu tư…chủ yếu do các nước phương Tây áp đặt; phải chịu sức ép cạnh tranh bất bìnhđẳng và sự điều tiết vĩ mô bất hợp lý của các nước tư bản phát triển [19] Giatăng thêm khoảng cách giàu nghèo trong từng quốc gia và giữa các nước trênthế giới

Trong lĩnh vực văn hoá và môi trường, toàn cầu hoá đang làm cho giaolưu, tiếp biến văn hoá của các quốc gia có sự khác về cơ bản so với các giaiđoạn trước Nền văn minh tin học với công nghệ thông tin và truyền thônghiện đại đã và đang làm cho môi trường mới trở nên phức tạp, bất định vàthường xuyên biến đổi Ví dụ, khoa học và công nghệ làm thay đổi quan niệm

về không gian, thời gian; tạo ra một xã hội số hóa, xa lộ thông tin, làm rútngắn khoảng cách giao lưu, quy mô và hình thức giao lưu văn hóa Giaolưu, tiếp biến văn hóa chủ yếu được diễn ra thông qua thông tin đại chúng;xuất nhập khẩu văn hóa phẩm; tín ngưỡng, tôn giáo; xuất nhập khẩu lao động,

du lịch, di dân nhập quốc tịch khác, du học; hợp tác giữa các chính phủ thôngqua các các dự án, nghị định về văn hóa [6] Xu thế toàn cầu hoá đặt các quốcgia vào nguy cơ bị các giá trị phương Tây xâm nhập ồ ạt, làm tổn hại bản sắcvăn hoá dân tộc Những giá trị văn hoá bị mai một, bão hoà hoặc thậm chí bịlãng quên trước sự giao lưu, hội nhập của quốc gia

Vấn đề môi trường có lẽ cũng được quan tâm nhiều nhất trong bối cảnhtoàn cầu hoá hiện nay, toàn cầu hoá đã dẫn đến sự gia tăng tiêu thụ sản phẩm

từ đó gây áp lực lên môi trường Các khí được phát ra từ máy bay đã dẫn đến

sự suy giảm tầng ôzôn ngoài việc tăng hiệu ứng nhà kính Các chất thải côngnghiệp được tạo ra do sản xuất đã được làm đầy trên các tàu và đổ vào đạidương Điều này đã giết chết nhiều sinh vật dưới nước và đã đưa nhiều hóachất độc hại trong đại dương Lượng nhiên liệu được tiêu thụ trong vậnchuyển các sản phẩm này đã dẫn đến sự gia tăng mức độ ô nhiễm trong môitrường Do quá trình toàn cầu hoá và công nghiệp hóa, nhiều loại hóa chấtkhác nhau đã được đưa vào đất, dẫn đến sự phát triển của nhiều loại cỏ dại vàcây cỏ độc hại Chất thải độc hại này đã gây ra rất nhiều thiệt hại cho câytrồng bằng cách can thiệp vào trang điểm di truyền của chúng Ở nhiều nơitrên thế giới, những ngọn núi đang được cắt để nhường chỗ cho một đườnghầm đi qua hoặc một đường cao tốc Những vùng đất cằn cỗi rộng lớn đã bịlấn chiếm để mở đường cho các tòa nhà mới Chất liệu nhựa được sử dụngrộng rãi khi nói đến đóng gói và bảo quản hàng hóa sẽ được xuất khẩu điềunày đã dẫn đến việc sử dụng nhựa gia tăng, gây ô nhiễm môi trường lan rộng[23]

Trong lĩnh vực giáo dục, ngay cả ở các nền giáo dục tiên tiến nhất thếgiới cũng đang có những biến đổi mạnh mẽ trước sức ép của xu hướng toàncầu hóa Nếu trước đây, rất ít người hoạt động trong ngành giáo dục nghĩ đếnkhái niệm "khách hàng" và lại càng ít bàn đến chuyện “lợi nhuận" mang lại từchính nghề mà họ đang làm, thì bây giờ đã khác Bước vào nhũng năm cuốithế kỷ XX - đầu thế kỷ XXI, giáo dục đã có những bước phát triển trên quy

mô toàn cầu và đặt ra những vấn đề chưa có tiền lệ bao giờ Tổ chức Hợp tác

và Phát triển kinh tế (OECD) cho biết, vào những năm đầu của thế kỷ này, thếgiới có khoảng 2 triệu Sinh viên Đại học đã và đang du học ở nước ngoài,chiếm khoảng 2% của 100 triệu Sinh viên trên toàn thế giới Theo tổ chức này

kể từ cuối thập kỷ 90 của thế kỷ trước, "thị trường giáo dục Đại học" liên tụctăng trưởng, khoảng 7% mỗi năm [21] Hiện nay một trường Đại học có thểdạy và kiểm tra một lượng sinh viên nhiều hơn gấp nhiều lần số người mà họ

thực sự dạy Họ có thể kinh doanh cùng lúc ở nhiều nơi, bằng cách cấp giấyphép cho người khác giảng dạy, dựa trên danh tiếng về chất lượng giảng dạycủa trường Nhiều trường Đại học có thể giảng dạy cho gần một nửa số sinhviên của mình, thông qua các đối tác tin cậy tại nhiều quốc gia trên thế giới,miễn sao họ kiểm soát được chương trình, tiêu chuẩn giảng dạy và cấp bằngcho sinh viên ở những nơi đó một cách hợp pháp, mặc dù việc giảng dạy ởcác quốc gia này không phải do các giáo sư danh tiếng của họ trực tiếp tiếnhành Xu hướng toàn cầu hóa không chỉ diễn ra một cách mau lẹ ở khu vụckinh tế và thương mại, mà còn diễn ra ở cả lĩnh vực giáo dục - ngành mang lạinhiều hiệu quả kinh tế - xã hội lớn lao Tuy nhiên, lợi nhuận được tạo nên từphát triển giáo dục phụ thuộc đáng kề vào những ai biết nắm bắt cơ hội dokhách quan mang lại và biết biến cơ hội ấy thành lợi thếcạnh tranh của riêngmình.

Qua lịch sử hình thành và những đặc điểm riêng biệt của toàn cầu hoá

có thể thấy toàn cầu hoá vừa đem lại những sự phát triển tích cực, vừa manglại cho nhân loại những ảnh hưởng tiêu cực Hiện nay, những tác động củatoàn cầu hoá đến thế giới có rất nhiều vấn đề, trong đại dịch Covid-19 hiệnnay toàn cầu hoá bị ảnh hưởng nặng nề bới các biện pháp hạn chế của cácquốc gia Nhưng trước khi dịch bệnh bùng phát, toàn cầu hoá cũng là nguyênnhân dẫn đến số ca nhiễm tăng nhanh hơn bởi thương mại tự do, hội nhập, Đặt ra cơ hội và thách thức cho nhân loại nói chung và các quốc gia nói riêngtrong chiến lược phát triển và khắc phục hậu quả dịch bệnh tới xã hội, conngười

3 Tình hình vấn đề

COVID-19 (bệnh viêm đường hô hấp cấp do SARS-CoV-2) là mộtbệnh truyền nhiễm từ người sang người qua các giọt bắn và tiếp xúc gần,được phát hiện vào tháng 12 năm 2019 ở Vũ Hán, Trung Quốc COVID-19thường gây ra các triệu chứng hô hấp, có thể cảm thấy giống như cảm lạnh,

cúm hoặc viêm phổi COVID-19 có thể tấn công không chỉ phổi và hệ hô hấp[15].

Tính đến ngày 20 tháng 12 năm 2021, trên toàn thế giới có 275 triệu camắc và hơn 5 triệu người tử vong bởi dịch bệnh này Tại Việt Nam, có 1,5triệu ca nhiễm và gần 30 nghìn ca tử vong, các ca nhiễm tăng cao theo từngngày và Chính phủ không ngừng đưa ra các biện pháp để hạn chế sự lây lantrong cộng đồng Bão Covid-19 quét đến đâu, sự rối loạn, ngừng trệ và thậmchí là tê liệt xuất hiện ở đó Ngay cả những nền kinh tế lớn nhất thế giới như

Mỹ, châu Âu, cũng lao đao vì đại dịch

Phần lớn các quốc gia đều có thời điểm phải tạm đóng cửa, các chínhphủ ban bố lệnh phong tỏa, hạn chế đi lại, yêu cầu giãn cách xã hội Việc hơnmột nửa dân số thế giới phải sống trong tình trạng giãn cách xã hội là chưatừng có tiền lệ Trong nửa đầu năm 2020, người dân trên thế giới dần quenvới những khẩu hiệu như “Ở nhà là yêu nước”, “Xin hãy ở yên trong nhà” Họchẳng còn cách nào khác ngoài hy sinh những nhu cầu cơ bản của cá nhânnhư đi làm, đến trường, đi du lịch hay gặp gỡ người thân để bảo vệ bản thân

và cộng đồng trước “kẻ thù” Covid-19 [20]

Tổ chức y tế thế giới WHO đã chỉ ra rằng: đại dịch đã hủy diệt mạngsống toàn cầu và hiện hữu như một thách thức chưa từng có cho sức khỏecộng đồng, hệ thống lương thực và thế giới việc làm đều rơi vào trạng thái bị

đe dọa Hàng chục triệu người có nguy cơ rơi vào cùng cực Không nhữngthế, việc đóng cửa các biên giới, hạn chế giao thương và những biện phápphong tỏa đã ngăn cản rất nhiều người sản xuất đưa hàng hóa của họ đến chợ,mua nguyên liệu đầu vào, bán sản phẩm đầu ra chuỗi cung ứng quốc tế vàtrong nước bị đứt gãy Trên phạm vi thế giới, hàng tỷ người lao động phichính thống bị mất sinh kế, những người làm công là đặc biệt bị nguy hại dobởi sự thiếu bảo vệ từ xã hội và được chăm sóc sức khỏe; không những khôngđược chăm sóc bản thân, họ còn không thể lo được cho gia đình họ

Khi bàn về các điểm mới của cục diện thế giới và khu vực trong Vănkiện Đại hội Đảng lần thứ XII, TS Lê Hải Bình (Ủy viên dự khuyết Trungương Đảng, Phó Trưởng Ban chuyên trách Ban Chỉ đạo công tác thông tin đốingoại Trung ương) đã nhận định toàn cầu hóa vốn gặp nhiều khó khăn trongmấy năm qua do xu thế dân túy, dân tộc và bảo hộ thương mại, từ năm 2020đến nay càng gặp thách thức lớn do dịch bệnh COVID-19 Dịch bệnhCOVID-19 thúc đẩy các xu hướng “hướng nội”, “co lại”, bảo hộ thương mại,dân túy, dân tộc chủ nghĩa, khiến lực cản đối với toàn cầu hóa càng gia tăng.Điều này khiến tự do hóa thương mại, các dòng đầu tư toàn cầu có xu hướngchậm lại [8].

Có thể thấy tác động tiêu cực của Covid-19 là trải trên mọi lĩnh vực xãhội: kinh tế, văn hóa, giáo dục, môi trường và sức khỏe cộng đồng trong bốicảnh toàn cầu hoá Nông dân tự cung tự cấp hoặc làm công ăn lương, nay phảiđối diện với thất thu, nghèo đói, suy dinh dưỡng và mất sức khỏe Kinh tế sasút và thiếu thốn hỗ trợ xã hội, để có thể tiếp tục sống còn, họ thường bị đẩyvào những nguy cơ bổ sung như bán nhà, nợ nần, bỏ học; tình trạng xã hộixuống cấp và suy thoái đạo đức sẽ tăng lên như một hậu quả tất yếu của mộtlối sống bế tắc, thiếu vững bền và bị đe dọa Ngoài ra, giáo dục và vấn đề họctập cũng nằm trong những tác động tiêu cực bởi đại dịch Covid-19 nhưngkhông phủ nhận nó đã đem lại không ít những cơ hội mới cho ngành giáo dụchiện tại

Theo Tổ chức Bảo vệ trẻ em (Save the Children), việc cắt giảm mạnhngân sách dành cho giáo dục và tình trạng nghèo khổ gia tăng do đại dịchCovid-19 có thể khiến thế giới cuối năm nay sẽ chứng kiến ít nhất 9,7 triệu trẻ

em phải nghỉ học [20] Những gián đoạn do đại dịch COVID-19 gây ra ảnhhưởng đến mọi quốc gia, cả giàu và nghèo, và sinh viên từ những nhóm thiểu

số phải đối mặt với nhiều thách thức hơn Ở những quốc gia có Internet chưaphổ biến và dung lượng băng thông thấp, cơ hội học tập trực tuyến bị hạn chế

đáng kể Các trường cao đẳng và đại học ở những quốc gia có thu nhập thấpchật vật triển khai những chương trình đào tạo từ xa có chất lượng, do thiếunhững học giả có kinh nghiệm và thiếu nguồn lực [16].

Dưới tác động của đại dịch Covid-19, tất cả các mặt xã hội đều bị ảnhhưởng một cách nghiêm trọng và con người là nhân tố chịu ảnh hưởng trựctiếp Trong trạng thái “bình thường mới”, kinh tế được đẩy mạnh phát triển vàcon người trở lại với công việc thường ngày tuy vẫn còn hạn chế Nhưng một

bộ phận dân số là học sinh, sinh viên vẫn chưa trở lại trường học, duy trì hìnhthức học tập trực tuyến và bộc lộ rõ nhiều hạn chế, bất cập trong giáo dục -đào tạo ở Việt Nam Sự phân chia công nghệ số và những và những bất bìnhđẳng đã làm gia tăng khoảng cách tiếp cận giáo dục của học sinh, sinh viênnhiều hơn dẫn đến hành vi, thái độ học tập khác nhau và tính hiệu quả củahình thức học tập thay thế Bên cạnh đó, dưới những tác động của Covid-19đến học tập, sức khoẻ và tâm lý của học sinh, sinh viên có những biến đổi vớithích ứng môi trường học mới, các áp lực đến từ nhiều phía và hiệu quả họctập thông qua kết quả cuối cùng của năm học

Vẫn không thể có sự nhận định tác động một chiều của Covid-19 đếngiáo dục, cần tìm hiểu và làm rõ những tác động của mối liên hệ này Đại dịchCovid-19 đã làm nảy sinh nhiều vấn đề mới, thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽhơn của thương mại điện tử và xu thế toàn cầu hoá dần bộc lộ những hạn chếnhất định Trong đó, vấn đề giáo dục là một trong những vấn đề có thể nhậnthấy rõ nhất về mặt tích cực và tiêu cực toàn cầu hoá đem lại đặt trong bốicảnh đại dịch Covid-19 hiện nay

II Đề cương nghiên cứu

Ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 đến học tập của sinh viên hiện

nay (Nghiên cứu trường hợp tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền)

1 Đặt vấn đề

Thế giới sau Coid-19 và trước Covid-19 đơn thuần là hai thế giới khácnhau, sẽ có nền kinh tế vận hành khác, các quan hệ xã hội và tương tác xã hội

có hình thức và nội dung khác, hệ giá trị văn hóa khác; giáo dục và đào tạokhác, truyền thông khác và hệ thống quan trị xã hội khác, hay nói cách khác làtrong “trạng thái bình thường mới” Trong đó, vấn đề giáo dục được đặt lênhàng đầu bởi nó là nhân tố hình thành con người, sự phát triển của quốc giasau này

Đại dịch Covid-19 đã ảnh hưởng đến hệ thống giáo dục trên toàn thếgiới dẫn đến việc các trường học, đại học và cao đẳng gần như phải đóng cửa.Hầu hết các chính phủ trên thế giới đã quyết định tạm thời đóng cửa các cơ sởgiáo dục nhằm giảm sự lây lan của Covid-19 Lần đầu tiên trong lịch sử loàingười chương trình giáo dục của cả một thế hệ trẻ em trên toàn cầu bị giánđoạn

Theo số liệu thống kê của Viện Thống kê UNESCO (UIS), tính đến18/04/2020 đã có hơn 1,57 tỷ học sinh, sinh viên ở 191 quốc gia và vùng lãnhthổ bị ảnh hưởng bởi Covid-19, chiếm trên 91 % số người học [4] Tính đến30/9/2020 khoảng 1,077 tỷ học sinh hiện đang bị ảnh hưởng bởi do trườnghọc đóng cửa để đối phó với đại dịch Theo thống kê của UNICEF, 53 quốcgia hiện đang thực hiện đóng cửa trên toàn quốc và 27 quốc gia đang thựchiện đóng cửa địa phương, ảnh hưởng đến khoảng 61,6% học sinh sinh viêntrên thế giới và chỉ có 72 quốc gia hiện đang mở cửa các trường học [16] Đểhạn chế sự lây lan của đại dịch Covid-19 hàng trăm thư viện ở khắp thế giớitạm thời đóng cửa Tại Hoa Kỳ nhiều thành phố đã thông báo đóng cửa thưviện công cộng bao gồm Los Angeles,San Francisco, Seattle và thành phốNew York ảnh hưởng đến 221 thư viện

Ngân hàng Thế giới (WB) và các cơ quan Liên hợp quốc ngày6/12/2021 cảnh báo tình trạng đóng cửa trường học kéo dài do đại dịchCOVID-19 gây ra khiến các học sinh, sinh viên mất hàng nghìn tỷ USD thu