Mona Lisa pot

Bức tranh là một bức chân dung nửa người và thể hiện một phụ nữ có những nét thể hiện trên khuôn mặt thường được miêu tả là bí ẩn.[2][3] Sự mơ hồ trong nét thể hiện của người mẫu, sự lạ

Mona Lisa

Mona Lisa

tiếng Italia: La Gioconda, tiếng Pháp: La Joconde

Leonardo da Vinci, khoảng 1503–1506

Sơn dầu trên gỗ dương, 77 × 53 cm, 30 × 21 in

Bảo tàng Louvre, Paris

Mona Lisa (cũng được gọi là La Gioconda hay La Joconde) là một bức

chân dung thế kỷ 16 được vẽ bằng sơn dầu trên một tấm gỗ dương tại

Florence bởi Leonardo da Vinci trong thời kì Phục Hưng Italia Tác phẩm thuộc sở hữu của Chính phủ Pháp và hiện được trưng bày tại bảo tàng

Louvre ở Paris, Pháp với tên gọi Chân dung Lisa Gherardini, vợ của

Francesco del Giocondo.[1] Có lẽ nó là bức tranh nổi tiếng và mang tính hình tượng nhất trên thế giới

Bức tranh là một bức chân dung nửa người và thể hiện một phụ nữ có những nét thể hiện trên khuôn mặt thường được miêu tả là bí ẩn.[2][3] Sự mơ hồ trong nét thể hiện của người mẫu, sự lạ thường của thành phần nửa khuôn mặt, và sự huyền ảo của các kiểu mẫu hình thức và không khí hư ảo là

những tính chất mới lạ góp phần vào sức mê hoặc của bức tranh.[1] Có lẽ nó

là bức tranh nổi tiếng nhất từng bị đánh cắp và được thu hồi về bảo tàng Louvre Ít tác phẩm nghệ thuật khác từng là chủ đề của nhiều sự chăm sóc

kỹ lưỡng, nghiên cứu, thần thoại hoá và bắt chước tới như vậy.[4] Một sự nghiên cứu và vẽ thử bằng chì than và graphite về Mona Lisa được cho là của Leonardo có trong Bộ sưu tập Hyde, tại Glens Falls, NY.[5]

Mục lục

 2 Chủ đề và tên gọi

Bối cảnh

Bài chi tiết: Leonardo da Vinci

Tự hoạ của Leonardo da Vinci, vẽ bằng phấn đỏ trong khoảng 1512 và 1515

Da Vinci bắt đầu vẽ Mona Lisa năm 1503, trong Thời Phục hưng Italia và,

theo Vasari, "sau khi ông đã bỏ bẵng nó trong bốn năm, không hoàn

thành…."[6] Ông được cho là đã tiếp tục bức vẽ trong ba năm sau khi đã rời sang Pháp và hoàn thành nó một thời gian ngắn trước khi mất năm 1519.[7]

Da Vinci đã mang bức tranh từ Italia tới Pháp năm 1516 khi Vua François I mời nghệ sĩ tới làm việc tại Clos Lucé gần lâu đài của nhà vua tại Amboise

Có thể nhất là qua những người thừa kế của trợ lý của da Vinci là Salai,[8]

nhà vua đã mua bức tranh với giá 4,000 écu và giữ nó tại Château

Fontainebleau, nơi nó ở lại cho tới khi được trao cho Louis XIV Louis XIV đưa bức tranh tới Cung điện Versailles Sau cuộc Cách mạng Pháp, nó được đưa tới Louvre Napoleon I chuyển nó tới phòng ngủ trong Cung điện

Tuileries; sau đó nó quay trở lại Louvre Trong thời kỳ Chiến tranh Pháp-Phổ (1870–1871) nó được chuyển từ Louvre tới một nơi cất giấu nào đó tại Pháp.[cần dẫn nguồn]

Mãi tới giữa thế kỷ 19 Mona Lisa mới bắt đầu nổi tiếng khi các nghệ sĩ của

phong trào Biểu tượng bắt đầu ca ngợi nó, và gắn nó với những ý tưởng của

họ về sự bí ẩn của phụ nữ Nhà phê bình Walter Pater, trong tiểu luận năm

1867 của mình về da Vinci, đã thể hiện quan điểm này bằng cách miêu tả nhân vật trong bức tranh như một kiểu hiện thân bí ẩn của nữ tính vĩnh cửu, người "già hơn những hòn đá mà bà ngồi lên" và người "đã chết nhiều lần và biết được những bí ẩn của nấm mồ."

Chủ đề và tên gọi

Bài chi tiết: Lisa del Giocondo

Mona Lisa là tên của Lisa del Giocondo,[9][10] một thành viên của gia đình Gherardini tại Florence và Tuscany và vợ của một thương nhân tơ lụa giàu

có người Florence là Francesco del Giocondo.[8] Bức tranh được đặt hàng cho ngôi nhà mới của họ và để kỷ niệm ngày sinh của đứa con trai thứ hai, Andrea.[11]

Danh tính của người mẫu đã được xác định chắc chắn tại Đại học Heidelberg năm 2005 bởi một chuyên gia thư viện người đã khám phá ra một đoạn ghi chú năm 1503 ngoài lề một cuốn sách do Agostino Vespucci viết.[12] Các học giả theo nhiều cách suy nghĩ, xác định ít nhất bốn bức tranh khác nhau là

Mona Lisa[13][14][15] và nhiều người là đối tượng của nó Mẹ của Da Vinci, Caterina, trong một ký ức xa, Isabella của Naples hay Aragon,[16] Cecilia Gallerani,[17] Costanza d'Avalos—người cũng được gọi là "merry one" hay

La Gioconda,[15] Isabella d'Este, Pacifica Brandano hay Brandino, Isabela Gualanda, Caterina Sforza, tất cả đều đã được chính da Vinci đặt tên cho

người mẫu.[7][18] Danh tính nhân vật ngày nay được cho là Lisa, vốn luôn là một quan điểm truyền thống.[12]

Một ghi chú ngoài lề trang sách của Agostino Vespucci từ tháng 10 năm

1503 trong một cuốn sách ở thư viện Đại học Heidelberg xác định Lisa del

Giocondo là nguyên mẫu của Mona Lisa

Tên bức tranh xuất phát từ một đoạn miêu tả của Giorgio Vasari trong cuốn tiểu sử da Vinci của ông xuất bản năm 1550, 31 năm sau khi nghệ sĩ qua đời

"Leonardo đã nhận vẽ, cho Francesco del Giocondo, bức chân dung Mona Lisa, vợ ông…."[6] (một phiên bản trong tiếng Ý: Prese Lionardo a fare per

Francesco del Giocondo il ritratto di mona Lisa sua moglie).[19] Trong tiếng

Italia, ma donna có nghĩa quý bà của tôi Nó đã trở thành madonna, và cách viết gọn mona Mona vì thế là một cách đề cập lịch sự, tương tự như Ma’am,

Madam, hay my lady trong tiếng Anh Trong tiếng Italia hiện đại, hình thức

ngắn của madonna thường được đánh vần là Monna, vì thế cái tên thỉnh thoảng được đọc là Monna Lisa, hiếm trong tiếng Anh và phổ thông hơn

trong các ngôn ngữ Romance như tiếng Pháp và tiếng Italia

Khi ông mất năm 1525, trợ lý của da Vinci là Salai sở hữu bức tranh và gọi

tên nó trong các giấy tờ riêng của mình là la Gioconda, nghệ sĩ đã di chúc để

lại bức tranh này cho Salai Theo nghĩa tiếng Italia là vui vẻ, hạnh phúc hay vui tươi, Gioconda là một tên hiệu của người mẫu, một sự chơi chữ theo

hình thức giống cái của tên người chồng bà là Giocondo và tính tình của

bà.[8][20] Trong tiếng Pháp, cái tên La Joconde cũng có nghĩa kép như vậy

Bí ẩn nụ cười Mona Lisa

Bức tranh nàng Mona Lisa của Leonardo da Vinci đã tạo cảm hứng cho rất nhiều nhà phân tích, từ nghệ thuật tới khoa học, từ phân tích quang học tới phân tích tâm lý học, hình thành hình ảnh "nụ cười Mona Lisa" trong văn học, đại diện cho một cái gì đó rất bí ẩn

Khuôn mặt nàng Mona Lisa trong tranh khiến người ta không thể đoán định rằng nàng có đang cười hay không Nhìn riêng đôi mắt, bạn sẽ thấy ánh lên rất nhiều ý vui, ý lạc quan, yêu đời Nhưng nhìn thấp xuống khoé miệng, đôi môi, ta lại thấy nàng nghiêm nghị đến kỳ lạ Trong cái miệng đó, ta lại thấy

rõ sự hồi hộp, lo lắng trong cái nhếch mép cười Bộ mặt Mona vừa cười, vừa nghiêm nghị đã trở thành đề tài bàn cãi trong rất nhiều các cuộc khẩu chiến

và bút chiến

Nhà sinh học thần kinh Margaret Livingstone của Đại học Harvard (Hoa Kỳ) cho rằng đó là do bản thân cảm xúc thị giác người xem: "Mỗi khi nhìn, bạn nhìn những chấm riêng rẽ, nhưng thị giác ngoại biên thì tập hợp chúng lại với nhau và trộn lẫn màu sắc, vì thế bạn chuyển động mắt chung quanh và tạo nên những thay đổi trong khi nhìn"

Christopher Tyler và Leonid Kontsevich của Viện nghiên cứu mắt Smith-Kettlewell ở San Francisco (Hoa Kỳ) đã điều chỉnh một bức ảnh kỹ thuật số được chụp lại từ bức tranh này, bằng cách bổ sung vào đó các nhiễu loạn thị giác – giống như những vết nhiễu trên một kênh tivi kém Sau đó, họ yêu cầu 12 người quan sát đánh giá cảm xúc của nhân vật trên tranh, phân theo 4

bậc, từ buồn rầu tới hạnh phúc Kết luận: hệ thống thị giác của chúng ta bị nhiễu bởi nhiều nguồn, như: số lượng photon ít nhiều đập vào các tế bào cảm nhận ánh sáng trong mắt, hoạt động sai lệch ngẫu nhiên của các sắc tố hấp thụ photon, và sự loé sáng ngẫu nhiên của các nơron có nhiệm vụ mang tín hiệu thị giác tới não

Còn một điều nữa mà bây giờ ta vẫn chưa lý giải được đó là Lisa trong bức tranh không có lông mày và các mật mã trong mắt nàng

Ăn trộm và làm hư hại

Bức tường trống tại Salon Carré (Phòng Vuông), Louvre

Bức hoạ Mona Lisa hiện được treo tại Bảo tàng Louvre ở Paris, Pháp Danh tiếng ngày càng tăng của bức hoạ còn lớn thêm khi nó bị ăn trộm ngày 21 tháng 8 năm 1911.[21] Ngày hôm sau, Louis Béroud, một hoạ sĩ, đi vào

Louvre và vào Salon Carré nơi bức tranh Mona Lisa đã được trưng bày trong năm năm Tuy nhiên, nơi bức tranh Mona Lisa đáng phải có mặt, ông chỉ

thấy bốn chiếc móc thép Béroud liên hệ với người chỉ huy đội canh gác, ông

này cho rằng bức tranh đang được đưa đi chụp ảnh hay cho các mục đích marketing Vài giờ sau, Béroud kiểm tra lại với người chịu trách nhiệm khu

vực đó của bảo tàng và sự việc được xác nhận rằng bức Mona Lisa không ở

chỗ những nhà nhiếp ảnh Bảo tàng Louvre bị đóng cửa một tuần để trợ giúp việc điều tra vụ trộm

Nhà thơ Pháp Guillaume Apollinaire, người từng một lần kêu gọi "đốt cháy" Louvre bị nghi ngờ; ông đã bị bắt và tống giam Apollinaire đã tìm cách làm dính líu tới người bạn của mình là Pablo Picasso, người cũng bị đưa tới thẩm vấn, nhưng cả hai người sau này đều được chứng minh là không liên

quan.[22]

Ở thời điểm đó, bức tranh được cho là đã mất vĩnh viễn, và phải mất hai năm trước khi kẻ trộm thực sự bị phát hiện Nhân viên bảo tàng Louvre Vincenzo Peruggia đã lấy trộm nó bằng cách xâm nhập toà nhà trong những giờ mở cửa, trốn trong một phòng để đồ và lấy trộm bức tranh rồi giấu nó trong áo khoác đi ra ngoài khi bảo tàng đã đóng cửa.[20] Peruggia là một người Italia yêu nước và ông tin rằng bức tranh của da Vinci phải được đưa quay trở lại trưng bày trong một bảo tàng của Italia Peruggia cũng có thể có động cơ bởi một người bạn, người bán những bức tranh chép của tác phẩm này, việc mất tranh gốc sẽ làm những bức tranh chép tăng giá vùn vụt Sau khi đã giữ bức tranh trong căn hộ của mình trong hai năm, Peruggia trở nên mất kiên nhẫn

và cuối cùng bị bắt khi tìm cách bán nó cho những vị giám đốc của Uffizi Gallery ở Florence; bức tranh được trưng bày trên khắp Italia và được trao trả về Louvre năm 1913 Peruggia được ca ngợi về lòng yêu nước ở Italia và chỉ bị tù vài tháng về tội này.[22]

Trong Thế chiến II, bức tranh một lần nữa bị đưa khỏi Louvre và mang tới nơi an toàn, ban đầu là Château d'Amboise, sau đó là Loc-Dieu Abbey và cuối cùng tới Bảo tàng Ingres ở Montauban Năm 1956, phần dưới của bức tranh đã bị hư hại nghiêm trọng khi một kẻ phá hoại hắt axít vào nó.[23] Ngày

30 tháng 12 cùng năm ấy, một người Bolivia trẻ tuổi tên là Ugo Ungaza Villegas đã phá hoại bức tranh bằng cách ném một hòn đá vào nó Việc này khiến bức tranh mất một mẩu màu gần khuỷu tay trái, chỗ này sau đó đã được vẽ lại.[24]

Kính chống đạn đã được dùng để bảo vệ bức hoạ Mona Lisa sau những cuộc tấn công sau đó Tháng 4 năm 1974, một phụ nữ tàn tật, bực tức vì chính sách của bảo tàng với người tàn tật, đã phun sơn đỏ vào bức tranh khi nó đang được trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia Tokyo.[25] Ngày 2 tháng 8 năm

2009, một phụ nữ Nga, quẫn trí vì bị từ chối trao quyền công dân Pháp, đã ném một chiếc cốc hay chén trà bằng đất nung, mua tại bảo tàng vào bức tranh ở Louvre, làm vỡ mặt kính.[26][27] Ở cả hai trường hợp trên, bức tranh đều không bị hư hại

Bảo tồn

Bức tranh Mona Lisa đã tồn tại trong hơn 500 năm, và một hội đồng quốc tế nhóm họp năm 1952 đã lưu ý rằng "bức tranh đang ở một tình trạng bảo tồn tốt."[28] Điều này một phần nhờ kết quả của nhiều biện pháp bảo tồn đã được

áp dụng với bức tranh Một cuộc phân tích chi tiết năm 1933 bởi Madame de Gironde cho thấy những nhà bảo tồn ở giai đoạn đầu đã "hành động với sự cẩn trọng lớn."[28] Tuy thế, việc sử dụng véc ni được làm cho bức tranh đã làm nó tối đi thậm chí ngay từ cuối thế kỷ 16, và một cuộc vệ sinh và tái phủ véc ni quá tay năm 1809 đã làm mất một số thành phần trên cùng của lớp

sơn, khiến một số phần sơn trên mặt nhân vật bị tẩy mất Dù có những cuộc

xử lý như vậy, Mona Lisa đã được bảo tồn tốt trong suốt lịch sử, và mặc dù

sự cong vênh của tấm panel khiến những người quản lý có "một số lo

lắng",[29] đội bảo tồn năm 2004-05 vẫn lạc quan về tương lai của tác

phẩm.[28]

Tấm gỗ dương

Ở một số thời điểm trong lịch sử của mình, bức hoạ Mona Lisa đã bị tháo khỏi khung nguyên thuỷ Tấm gỗ dương tự nhiên được để cho cong tự nhiên theo thay đổi về độ ẩm, và vì thế, một vết nứt đã bắt đầu phát triển ở gần đỉnh tấm Vết nứt đã mở rộng xuống đường tóc của nhân vật Ở giữa thế kỷ

18 và đầu thế kỷ 19, một số người đã tìm cách làm ổn định vết nứt bằng cách lắp hai thanh gỗ óc chó hình bướm vào phía sau tấm ở độ sâu khoảng 1/3 tấm Công việc này đã được thực hiện một cách có tay nghề, và đã thành công trong việc ổn định vết nứt Trong một khoảng thời gian từ năm 1888 tới năm 1905, hay có lẽ ở một thời điểm nào đó khi bức tranh bị lấy cắp, thanh gỗ phía trên đã rơi ra Một nhà bảo tồn sau đó đã dán và bồi đoạn rỗng

và vết nứt bằng vải Khung gỗ sồi co giãn (được thêm vào năm 1951) và các thanh chéo (1970) giúp tấm gỗ không bị cong thêm nữa Một thanh hình cánh bướm giúp tấm gỗ không nứt thêm nữa

Bức tranh hiện được giữ ở những điều kiện không khí được kiểm soát chặt chẽ trong hộp kính chống đạn Độ ẩm được duy trì ở mức 50% ±10%, và nhiệt độ được duy trì trong khoảng 18 tới 21 °C Để bù trừ cho những sự thay đổi do độ ẩm, hộp được bổ sung thêm một đệm bằng silica gel được xử

lý để cung cấp 55% độ ẩm tương đối.[28]

Khung

Bởi tấm gỗ dương của bức tranh Mona Lisa nở ra và co lại theo thay đổi độ

ẩm, bức tranh đã bị cong một chút Để bù cho sự cong vênh mà bức tranh phải trải qua trong thời gian lưu trữ trong Thế chiến II, và để chuẩn bị cho việc trưng bày bức tranh để kỷ niệm ngày sinh lần thứ 500 của Da Vinci, bức hoạ Mona Lisa năm 1951 được lắp một khung gỗ sồi co giãn với các tấm chéo gỗ sồi Khung co giãn này, được dùng thêm cho khung trang trí được miêu tả phía dưới, tạo áp lực trên tấm gỗ để giữ nó không cong vênh thêm nữa Năm 1970, các thanh chéo gỗ sồi được đổi thành gỗ thích sau khi mọi người phát hiện ra rằng gỗ sồi dễ bị côn trùng làm hư hại Năm

2004-2005, một đội nghiên cứu và bảo tồn đã thay thế các thanh gỗ thích bằng gỗ ngô đồng, và một thanh chéo kim loại nữa được thêm vào để đo độ cong của tấm gỗ dương một cách khoa học Bức hoạ Mona Lisa đã từng có nhiều khung trang trí trong lịch sử tồn tại của mình, tuỳ theo những thay đổi trong phong cách thẩm mĩ trong nhiều thế kỷ Năm 1906, nữ bá tước Béarn đã lắp cho bức tranh chiếc khung hiện thời, một chiếc khung thời Phục hưng thích hợp với giai đoạn lịch sử của bức hoạ Các cạnh của bức tranh ít nhất đã bị cắt bớt một lần trong lịch sử tồn tại của nó để được lắp vừa vào trong những chiếc khung, nhưng không phần nào của lớp sơn nguyên bản bị cắt đi.[28]

Vệ sinh và sửa

Khách tới thăm bảo tàng ngắm bức Mona Lisa qua lớp kính an ninh (trước

khi bị bỏ đi năm 2005)

Cuộc vệ sinh, phun véc ni lại và sửa chữa lớn đầu tiên được ghi lại với bức hoạ Mona Lisa diễn ra năm 1809, công việc được Jean-Marie Hooghstoel tiến hành, ông chịu trách nhiệm việc khôi phục các bức tranh cho các phòng tranh của Bảo tàng Napoléon Công việc gồm làm vệ sinh bằng cồn, sửa lại màu, và phun lại véc ni cho bức tranh Năm 1906, nhà bảo tồn của Louvre là Eugène Denizard đã thực hiện việc sửa lại màu nước trên những khu vực lớp sơn bị hư hại bởi vết nứt của tấm gỗ dương Denizard cũng sửa lại các cạnh của bức tranh bằng véc ni, để che đi những phần từng trước kia từng bị che khuất bởi một chiếc khung cũ Năm 1913, khi bức tranh tái xuất hiện sau khi

bị ăn trộm, Denizard một lần nữa được triệu tới để sửa chữa bức Mona Lisa Denizard được chỉ đạo làm vệ sinh bức tranh nhưng không được dùng dung môi, và thực hiện việc sửa chữa nhỏ với nhiều vết xây xát trên màu nước Năm 1952, lớp véc ni trên hậu cảnh bức tranh bị phẳng ra Sau vụ tấn công thứ hai năm 1956, nhà bảo tồn Jean-Gabriel Goulinat được triệu tập để sửa chữa những hư hại ở khuỷu tay trái của Mona Lisa bằng màu nước.[28]