bai nop cuoi ky pdf

Để đảm bảo phát triển bền vững, Việt Nam cần có những điều chỉnh hợp lý về khung pháp lý cũng như tổ chức ngành khai thác khoáng sản theo hướng sử dụng tài nguyên khoáng sản hợp lý, tiết

MỞ ĐẦU

Việt Nam là được đánh giá là quốc gia có tiềm năng và đa dạng về tài nguyên, đặc biệt là tài nguyên khoáng sản với khoảng 5.000 điểm mỏ của hơn 60 loại khoáng sản khác nhau, trong đó có một số loại khoáng sản có trữ lượng khá lớn như bôxít, titan, đất hiếm, than Khai thác khoáng sản đã có nhiều đóng góp cho thu ngân sách quốc gia trong nhiều thập kỷ qua nhằm đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập trung bình thấp như hiện nay Tuy vậy, trong những năm gần đây, ngành khai thác khoáng sản đã bộc lộ nhiều yếu điểm dẫn đến nguy cơ cạn kiệt tài nguyên, hiệu quả kinh tế thấp

và để lại nhiều hậu quả đối với môi trường, xã hội Các văn bản pháp luật về tài nguyên khoáng sản cũng đã để lại nhiều lỗ hổng Để đảm bảo phát triển bền vững, Việt Nam cần có những điều chỉnh hợp lý về khung pháp lý cũng như tổ chức ngành khai thác khoáng sản theo hướng sử dụng tài nguyên khoáng sản hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, hài hoà vấn đề môi trường, giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu phát triển và bảo vệ môi trường

NỘI DUNG

I Hiện trạng khai thác khoáng sản ở Việt Nam

1.1 Định nghĩa tài nguyên khoáng sản

1.1.1 Khoáng sản :

Là thành tạo khoáng vật của lớp vỏ Trái Đất, mà thành phần hóa học và các tính chất vật lý của chúng cho phép sử dụng chúng có hiệu quả và là nguyên - nhiên liệu trong lĩnh vực sản xuất ra của cải vật chất của nền kinh tế quốc dân

Theo X.A Vakhơrômep: “Khoáng sản là những khoáng chất tự nhiên mà về chất cũng như về lượng đều có lợi trong nền kinh tế quốc dân”

1.1.2 Tài nguyên khoáng sản:

Là tích tụ vật chất dưới dạng hợp chất hoặc đơn chất trong vỏ Trái Đất, mà ở điều kiện hiện tại con người có đủ khả năng lấy ra các nguyên tố có ích hoặc sử dụng trực tiếp chúng trong đời sống hàng ngày

1.2 Đánh giá về hiện trạng tài nguyên khoáng sản ở Việt Nam.

Nước ta tuy có diện tích đất liền không lớn, nhưng có vị trí địa chất, địa

lý thuận lợi cho sự hình thành và phát triển khoáng sản Với nguồn tài

nguyên khoáng sản đó, có thể xếp nước ta vào hàng các nước có tiềm năng

khoáng sản đáng kể Tuy nhiên cần phải chú ý bốn đặc điểm sau:

- Việt Nam có nhiều khoáng sản kim loại nhưng trữ lượng không nhiều

Rất nhiều khoáng sản kim loại (vàng, bạc, đồng, chì, kẽm, thiếc, v.v.) thế

giới rất cần trong khi trữ lượng không có nhiều, chỉ khai thác mấy chục năm

nữa sẽ cạn kiệt

- Việt Nam có nhiều loại khoáng chất công nghiệp và vật liệu xây dựng

phục vụ tốt cho phát triển kinh tế của đất nước và có thể xuất khẩu Tuy

nhiên chúng không phải là khoáng sản có giá trị kinh tế cao và trên thế giới

cũng có nhiều, đủ dùng trong nhiều năm nữa

- Việt Nam chưa phát hiện được kim cương - loại khoáng sản quý có giá

trị kinh tế kỹ thuật cao Các nhà địa chất đã phát hiện ở Việt Nam có Ru-bi

chất lượng cao, nhưng trữ lượng chưa rõ, các loại đá quý khác cũng chưa

được phát hiện nhiều Thực tế nhóm đá quý được phát hiện ở Việt Nam chưa

đóng góp gì đáng kể cho phát triển kinh tế đất nước

Phân tích sâu về đặc điểm tiềm năng tài nguyên khoáng sản của Việt Nam trong bối cảnh chung về tài nguyên khoáng sản của khu vực và thế giới thấy rõ, tuy Việt Nam là nước có nhiều loại khoáng sản nhưng trữ lượng hầu hết các loại không nhiều Ðể thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong những năm tới, các cấp có thẩm quyền cần đẩy mạnh điều tra, khảo sát, đánh giá các loại khoáng sản mà thế giới và trong nước cần, trữ lượng, bởi khoáng sản là loại tài nguyên không tái tạo được và có số lượng hạn chế trong lòng đất, do đó chúng ta cần có chiến lược quản lý, bảo vệ, khai thác để sử dụng hợp lý, tiết kiệm để phục vụ hiệu quả, sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng của đất nước

1.3 Hiện trạng khai thác và chế biến một số khoáng sản chính

1.3.1 Quặng sắt:

Tại Việt Nam hiện nay đã phát hiện và khoanh định được trên 216 vị trí

có quặng sắt, có 13 mỏ trữ lượng trên 2 triệu tấn, phân bố không đều, tập trung chủ yếu ở vùng núi phía Bắc

Trong tất cả các mỏ quặng sắt của Việt Nam, đáng chú ý nhất là có hai mỏ lớn đó là mỏ sắt Quý Xa ở Lào Cai và mỏ sắt Thạch Khê ở Hà Tĩnh

Hàng năm, số lượng quặng sắt khai thác và chế biến ở Việt Nam đạt từ 300.000 – 450.000 tấn Công suất khai thác của mỏ hiện nay là thấp hơn rất nhiều so với công suất thiết kế được phê duyệt

Công nghệ và thiết bị khai thác, chế biến ở mức trung bình, một số thiết bị khai thác cũ và lạc hậu, nên công suất bị hạn chế và không đảm bảo khai thác hết công suất theo các dự án được phê duyệt Năng lực khai thác quặng sắt hiện nay có thể đáp ứng sản lượng là 500.000 tấn/năm

Thị trường quặng sắt hiện nay: 80% sử dụng trong nước, chủ yếu là để luyện thép, còn 20% xuất khẩu

1.3.2 Bô xít:

Nước ta có tiềm năng rất lớn về quặng bôxít với tổng trữ lượng và tài nguyên dự báo đạt khoảng 5,5 tỷ tấn, phân bố chủ yếu ở tỉnh Đắc Nông, Lâm Đồng, Gia Lai, Bình Phước,…

Nhìn chung, nước ta có trữ lượng tài nguyên bôxít lớn, chất lượng tương đối

tốt, phân bố tập trung, điều kiện khai thác thuận lợi Mặt khác, thị trường cung – cầu sản phẩm alumin trên thị trường thế giới hiện nay rất thuận lợi cho phát triển ngành công nghiệp nhôm ở nước ta Bên cạnh nước ta là Trung Quốc có nhu cầu nhập khẩu rất lớn về alumin, hàng năm khoảng 5-6 triệu tấn alumin

1.3.3 Quặng thiếc:

Ở nước ta, thiếc được khai thác sớm nhất tại vùng Pia Oắc – Cao Bằng khoảng cuối thế kỷ XVIII Đến 1945, người Pháp đã khai thác khoảng

32.500 tấn tinh quặng SnO2 Sau hoà bình lập lại, mỏ thiếc Tĩnh Túc Cao Bằng được Liên Xô (cũ) thiết kế và trang bị bắt đầu hoạt động từ 1954 Đây cũng là mỏ thiếc lớn đầu tiên khai thác, chế biến có quy mô công nghiệp Công nghệ khai thác ở các mỏ quy mô công nghiệp chủ yếu là khai thác bằng ôtô, máy xúc, tuyển trọng lực, tuyển từ, tuyển điện và công nghệ luyện kim bằng lò phản xạ, lò điện hồ quang

Hiện nay, công nghệ luyện thiếc bằng lò điện hồ quang do Viện Nghiên cứu Mỏ và Luyện kim nghiên cứu thành công và chuyển giao, ứng dụng vào sản xuất đã đạt được những chỉ tiêu KT-KT tiên tiến Bằng việc nghiên cứu ứng dụng điện phân thiếc đạt thiếc thương phẩm loại I: 99,95%; Viện

Nghiên cứu Mỏ và Luyện kim và Công ty Luyện kim mầu Thái Nguyên đã xây dựng các xưởng điện phân thiếc với công suất: 500-600tấn/năm xưởng Hiện nay, có ba xưởng điện phân thiếc thương phẩm loại I xuất khẩu với tổng công suất là 1.500tấn/năm - 1.800tấn/năm., đưa tổng thu nhập lên 35 triệu USD/năm

1.3.4 Dầu khí

Từ chỗ không có dầu khí, đến nay công tác tìm kiếm thăm dò đã xác định trữ lượng dầu khí chắc chắn là 1,3 tỷ tấn quy dầu, đã nghiên cứu đánh giá tiềm năng còn lại của Việt Nam ước khoảng 2,8 đến 3,6 tỷ tấn quy dầu Trữ lượng này đủ khả năng đảm bảo phát triển và khai thác bền vững

Hiện tại Việt Nam đang khai thác 18 mỏ dầu khí, tổng sản lượng đã khai thác 260 triệu tấn dầu thô và 60 tỷ mét khối khí Sản lượng khai thác dầu khí của Việt Nam hiện tại khoảng 16-18 triệu tấn dầu thô và 8-9 tỷ mét khối khí/

năm Trung bình Việt Nam khai thác khoảng 350 ngàn thùng dầu thô/ngày, đứng hàng thứ 3 khu vực Đông Nam Á

Đang khai thác ở các mỏ Tiền Hải, Bạch Hổ, Rồng, Đại Hùng, Hồng Ngọc, Lan Đỏ, Lan Tây, Nam Hồng Ngọc, và một số mỏ ở bể trầm tích Thổ Chu- Mã Lai

1.3.5 Than

- Than antraxit (than đá): Trữ lượng than đá được đánh giá là 3,5 tỷ tấn trong đó ở vùng Quảng Ninh trên 3,3 tỷ tấn (tính đến độ sâu - 300m); còn lại gần 200 triệu tấn là nằm rải rác ở các tỉnh: Thái nguyên, Hải Dương, Bắc Giang,

+ Than antraxit Quảng Ninh: Bể than Quảng Ninh được phát hiện và khai thác rất sớm, đã bắt đầu cách đây gần 100 năm dưới thời thuộc Pháp Hiện nay và có lẽ trong tương lai, sản lượng than khai thác từ các mỏ ở bể than Quảng Ninh chiếm khoảng 90% sản lượng than toàn quốc

Tuy trữ lượng địa chất của bể than Quảng Ninh là trên 3 tỷ tấn, nhưng trữ lượng kinh tế là 1,2 tỷ tấn và trữ lượng công nghiệp đưa vào quy hoạch xây dựng giai đoạn từ nay đến 2010-2020 mới ở mức 500-600 triệu tấn Mức độ khai thác xuống sâu là -150m Còn từ -150m đến -300m, cần phải tiến hành thăm dò địa chất, nếu kết quả thăm dò thuận lợi, thiết bị và công nghệ khai thác tiên tiến, việc đầu tư cho mức dưới -150m sẽ được xem xét vào sau năm 2020 + Than antraxit ở các vùng khác: Có nhiều trữ lượng than đá antraxit khác nằm rải rác ở các tỉnh: Hải Dương, Bắc Giang, Thái Nguyên, Sơn La, Quảng Nam, với trữ lượng từ vài trăm nghìn tấn đến vài chục triệu tấn

Và có than bùn, than nâu phân bố từ bắc vào nam đặc biệt ở ĐB sông Cửu Long,

MỘT SỐ HÌNH ẢNH VỀ KHAI THÁC KHOÁNG SẢN Ở VIỆT NAM

Khai thác than ở Quảng Ninh

Khai thác dầu khí trên Biển Đông Khai thác thiếc Nghệ An

Khai thác sắt ở Hà Tĩnh Khai thác boxit ở Tây Nguyên

II Biện pháp và kiến nghị để sử dụng hợp lí tài nguyên khoáng sản

ở Việt Nam

2.1 Biện pháp sử dụng hợp lý tài nguyên khoáng sản

- Sử dụng hợp lý tài nguyên khoáng sản là một vấn đề phức tạp, được giải quyết theo các phương hướng địa chất, kỹ thuật mỏ, công nghệ, kinh tế

và tổ chức Cụ thể: phương hướng địa chất như hoàn chỉnh các phương pháp thăm dò, tính toán và lập bản đồ địa chất; đổi mới công nghệ thiết kế khai thác các mỏ khoáng sản Phương hướng kỹ thuật mỏ như việc xây dựng và hoàn chỉnh công nghệ khai thác mỏ, đảm bảo việc tăng hiệu suất và chất lượng khoáng sản lấy ra từ lòng đất Phương hướng công nghệ chế biến liên quan tới việc xây dựng và hoàn chỉnh các quá trình chế biến khoáng sản cho phép thu hồi một các có hiệu quả tất cả các hợp phần có ích chứa trong quặng, chế biến quặng nghèo, quặng tận thu và sử dụng đá vây quanh và chất thải của sản xuất Phương hướng kinh tế nhằm tạo ra việc sử dụng tổng hợp tài nguyên khoáng sản Phương hướng tổ chức đảm bảo việc tổ chức và

sử dụng hợp lý tài nguyên khoáng sản

- Hướng nghiên cứu sử dụng công nghệ sạch, công nghệ tái chế, sử dụng chất thải, khí thải… Thời gian qua, hướng nghiên cứu phát triển các công nghệ sạch đã được các cơ quan chuyên môn, các nhà khoa học hết sức quan tâm Có thể kể đến các nghiên cứu và ứng dụng về công nghệ tái chế,

sử dụng chất thải như bùn đỏ, đuôi thải mỏ phục vụ mục đích xử lý ô nhiễm môi trường nước thải công nghiệp, làng nghề, nước thải phòng thí nghiệm; nghiên cứu các dạng tai biến, ảnh hưởng của nước biển dâng do biến đổi khí hậu, nứt sụt đất, lũ quét… Tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức cá nhân trong và ngoài nước đầu tư vốn, thiết bị, công nghệ trong khai thác, chế biến khoáng sản, đặc biệt là chế biến sâu, đặc biệt là đối với các loại khoáng sản kim loại, yêu cầu vốn đầu tư lớn, công nghệ tiên tiến

- Có chính sách cụ thể nhằm khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư một cách nghiêm túc, có hiệu quả, nhất là khai thác, sử dụng triệt để, tiết kiệm tài nguyên khoáng sản trong quá trình khai thác, chế biến khoáng sản; đồng thời bảo vệ môi trường, môi sinh trong quá trình khai thác, đạt mục tiêu phát triển bền vững trong hoạt động khoáng sản Có chính sách nhằm khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư các dự án chế biến sâu khoáng sản để cung cấp cho nhu cầu sử dụng trong nước và xuất khẩu

- Về Công nghệ, phát triển bền vững nhằm giảm thiểu tiêu thụ năng lượng và sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên trong sản xuất, áp dụng

có hiệu quả các loại hình công nghệ sạch trong sản xuất Trong sản xuất công nghiệp cần đạt mục tiêu ít chất thải hoặc chất gây ô nhiễm môi trường, tái sử dụng các chất thải, ngăn ngừa các chất khí thải công nghiệp làm suy giảm tầng ozon bảo vệ trái đất

- Về nguyên lý, cách tốt nhất để bảo vệ và tiết kiệm tài nguyên khoáng sản là khai thác và sử dụng chúng một cách hiệu quả nhất Khi tài nguyên khoáng sản được khai thác và sử dụng một cách hiệu quả nhất có nghĩa là chúng đã được chuyển hóa thành những giá trị cao hơn giá trị nguyên thủy của chúng Dạng nguyên thủy của tài nguyên khoáng sản có thể mất đi, nhưng giá trị được chuyển hóa ở mức cao hơn của nó vẫn tiếp tục tồn tại và phục vụ cộng đồng xã hội Tuy nhiên, tiến hành “khai thác và sử dụng tài nguyên khoáng sản một cách hiệu quả nhất” trong thực tế là vấn đề không đơn giản

- Tài nguyên khoáng sản có thể được bảo vệ và tiết kiệm trực tiếp bằng cách khống chế hợp lý quy mô và tốc độ khai thác, cũng như hạn chế tới mức tối thiểu thất thoát tài nguyên khoáng sản trong quá trình điều tra cơ bản địa chất, thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng khoáng sản Với tiến

bộ khoa học và công nghệ như ngày nay, có thể đòi hỏi không được bỏ phí thứ gì trong khai thác khoáng sản

2.2 Một số kiến nghị của cá nhân

Các tài nguyên khác nhau có những biện pháp khai thác và bảo vệ tài nguyên khác nhau, tuy nhiên biện pháp quản lý khai thác tài nguyên vẫn là một biện pháp hữu hiệu trong việc khai thác tài nguyên hợp lý và phát triển bền vững Công tác quản lý tài nguyên thiên nhiên cần có cơ sở pháp lý và quy hoạch hợp lý trong việc khai thác và sử dụng tài nguyên thiên nhiên Bên cạnh đó, vấn đề quy hoạch các tài nguyên thiên nhiên là một công cụ để xem xét vấn đề sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên Ứng dụng công nghệ với mục tiêu giảm phát thải, xử lý ô nhiễm và tìm nguồn năng lượng thay thế

cũng là một trong những hướng đi mới trong công tác bảo vệ và khai thác tài nguyên

Có chính sách cụ thể nhằm khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư một cách nghiêm túc, có hiệu quả, nhất là khai thác, sử dụng triệt để, tiết kiệm tài nguyên khoáng sản trong quá trình khai thác, chế biến khoáng sản, đạt mục tiêu phát triển bền vững trong hoạt động khoáng sản

Thẩm định về năng lực của các tổ chức, cá nhân xin cấp giấy phép khai thác khoáng sản Trên thực tế, do không có đủ năng lực về trang thiết bị, công nghệ, nhân lực… một số tổ chức, cá nhân sau khi được cấp giấy phép khai thác khoáng sản đã thuê các đơn vị khác khai thác và chỉ quan tâm kiểm tra, giám sát khối lượng sản phẩm mà không quan tâm đến việc các đơn vị được thuê khai thác có tuân thủ các quy định của pháp luật về khoáng sản, bảo vệ môi trường và các lĩnh vực có liên quan hay không Chính vì những lý do trên mà việc chấp hành các quy định của pháp luật về khoáng sản, bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản đối với những trường hợp thuê khai thác trên thực tế là không đảm bảo, gây thất thoát, lãng phí tài nguyên quốc gia, huỷ hoại cảnh quan, môi trường

Thực hiện nghiêm túc, nâng cao chất lượng thẩm định nội dung của báo cáo đánh giá tác động môi trường/bản cam kết bảo vệ môi trường trong công tác cấp giấy phép khai thác khoáng sản và khai thác nước: Báo cáo đánh giá tác động môi trường/bản cam kết bảo vệ môi trường đã được phê duyệt/xác nhận là một trong những cơ sở để cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền xem xét việc cấp giấy phép khai thác Kết quả thanh tra, kiểm tra hồ sơ cấp, gia hạn giấy phép khai thác khoáng sản và khai thác nước cho thấy các thủ tục về bảo vệ môi trường đối với các dự án khai thác thường được các cơ quan có thẩm quyền phê duyệt/thẩm định xem nhẹ, có nội dung sơ sài, hình thức, không phản ánh được đầy đủ những tác động môi trường của các dự án khai thác đến môi trường, cũng như không đề ra được các biện pháp hợp lý

và hiệu quả để khắc phục môi trường Đây là nguyên nhân cơ bản dẫn đến hậu quả là các dự án khai thác tài nguyên gây ảnh hưởng lớn đến môi

trường, đặc biệt là các dự án khai thác các loại khoáng sản độc hại, các dự án

có vị trí tại đầu nguồn sông, suối

Xây dựng cơ sở pháp lý để tăng cường vai trò tham gia trực tiếp của

người dân vào quá trình xây dựng báo cáo đánh giá tác động môi trường của

tất cả các dự án khai thác tài nguyên khoáng sản và tài nguyên nước; có đại

diện cộng đồng tham gia vào Hội đồng thẩm định báo cáo đánh giá tác động

môi trường; được phép giám sát công tác bảo vệ môi trường trong suốt quá

trình xây dựng dự án cũng như khi dự án đi vào hoạt động Đẩy mạnh công

tác tuyên truyền, giải thích để người dân hiểu đây là cơ hội để họ thực hiện

quyền làm chủ của mình đối với cộng đồng, khắc phục tâm lý ỷ lại vào các

cấp chính quyền

Nghiên cứu phát triển ngành công nghiệp môi trường, ứng dụng

công nghệ sạch, thân thiện môi trường Sử dụng các giải pháp khoa học,

công nghệ nhằm khai thác có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, phòng chống

giảm nhẹ tác hại thiên tai, bảo vệ môi trường sinh thái, ứng dụng công nghệ

mới, công nghệ sinh học trong nông nghiệp và xử lý chất thải, công nghệ

tiên tiến GIS trong quan trắc và điều tra tài nguyên, môi trường, dự báo khí

tượng thuỷ văn, kiểm soát và xử lý ô nhiễm môi trường, xây dựng chiến

lược phát triển và bố trí hợp lý không gian lãnh thổ và dân cư, bảo vệ đa

dạng sinh học, cân bằng sinh thái

KẾT LUẬN

Có thể nói tài nguyên khoáng sản là nguồn lợi của mỗi quốc gia, là cơ sở tiền đề chính tạo động lực thúc đẩy kinh tế xã hội của mỗi quốc gia Vai trò tài nguyên khoáng sản ngày càng đề cao trong giai đoạn phát triển kinh tế hiện nay và về sau

Vì thế, quá trình khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên khoáng sản sao cho hợp lí, hiệu quả, tiết kiệm là vấn đề cấp bách cần đặt ra không riêng gì cho thế hệ hiện tại

mà còn cho cả thế hệ mai sau Vậy ! làm thế nào để quá trình khai thác, sử dụng nguồn tài nguyên khoáng sản diễn ra mà vẫn đảm bảo vấn đề môi trường Việc cần