Bằng việc phân tích ý nghĩa của chi tiết chiếc bóng trong Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ Ngữ văn 9, Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam, hãy làm sáng tỏ ý kiến trên... HƯỚNG DẪ
Trang 1ĐỀ KSCL ĐỘI DỰ TUYỂN HSG LỚP 9 NĂM HỌC 2023 – 2024 (LẦN 1)
Môn: NGỮ VĂN
Thời gian làm bài 150 phút không kể thời gian phát đề
Câu 1.
Phân tích giá trị của biện pháp tu từ trong hai câu thơ sau:
Giấy đỏ buồn không thắm
Mực đọng trong nghiên sầu.
(Ông đồ - Vũ Đình Liên)
Câu 2.
Thử thách lớn nhất của con người là lúc thành công rực rỡ (G Welles).
Em hãy viết một bài văn ngắn trình bày suy nghĩ của mình về câu nói trên.
Câu 3.
Ở truyện ngắn, mỗi chi tiết đều có vị trí quan trọng như mỗi chữ trong bài thơ tứ tuyệt Trong đó những chi tiết đóng vai trò đặc biệt như những nhãn tự ở thơ vậy (Nguyễn Đăng Mạnh – Trong cuộc tọa đàm về cuốn sách Chân dung và đối thoại của Trần Đăng Khoa, báo Văn nghệ số 14, 4/1999)
Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Bằng việc phân tích ý nghĩa của chi tiết
chiếc bóng trong Chuyện người con gái Nam Xương của Nguyễn Dữ (Ngữ văn 9,
Tập một, NXB Giáo dục Việt Nam), hãy làm sáng tỏ ý kiến trên.
———— Hết————
Thí sinh không được sử dụng tài liệu Cán bộ coi thi không giải thích gì thêm
Họ và tên thí sinh:……… Số báo danh:………
Trang 2HƯỚNG DẪN CHẤM ĐỀ KSCL ĐỘI DỰ TUYỂN HSG
LỚP 9 NĂM HỌC 2023 – 2024 (LẦN 1)
Môn: NGỮ VĂN
Câu 1 (4,0 điểm)
2
Tác dụng:
- Nhờ phép nhân hóa này, tác giả như thổi hồn vào sự vật để thấy nỗi sầu tủi về thân
phận của ông đồ như đã thấm sâu vào từng sự vật, Giấy đỏ không thắm bởi đã lâu
ngày không được dùng đến nên phôi pha, úa tàn theo năm tháng, Mực đọng trong
nghiên sầu: Mực đã mài từ lâu, đã sẵn sàng cho bàn tay tài hoa của ông đồ thực hiện
phép màu nhưng đành đợi chờ trong vô vọng trong nghiên sầu, nỗi sầu tủi bao trùm
không gian và đè nặng mỗi tấm lòng
- Phép nhân hóa giúp câu thơ gợi hình, sinh động có hồn, gợi niềm thương cảm nơi
người đoc
1,5
0,5
Câu 2 (6,0 điểm)
* Yêu cầu về kỹ năng:
Thí sinh hiểu đúng yêu cầu của đề bài; biết cách làm bài văn nghị luận về một tư tưởng đạo lí; bố cục ba phần rõ ràng; lập luận chặt chẽ, mạch lạc; không mắc các lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp
* Yêu cầu về kiến thức:
Thí sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau, song phải thể hiện rõ quan điểm của mình về bài học được rút ra từ câu chuyện Quan điểm đó phải phù hợp với đạo đức, lẽ phải, không suy diễn tùy tiện Dưới đây là những gợi ý cơ bản:
- Thử thách: những khó khăn, cản trở do cuộc sống, công việc đặt ra trên con
- Thành công rực rỡ: thành công lớn đem lại cả tiếng vang và lợi ích, đáng để tự hào
và kiêu hãnh
Thành công lớn cũng có thể trở thành trở ngại, rào cản đòi hỏi con người phải có
0,50
TRƯỜNG THCS VĨNH TƯỜNG
Trang 3bản lĩnh, nghị lực thì mới vượt qua.
* Thành công rực rỡ là thử thách lớn vì:
- Đạt được thành công, con người thường có tâm lí dễ thỏa mãn, tự đắc, kiêu ngạo
- Đạt được thành công, con người thường ảo tưởng về khả năng của mình
- Khi ấy, thành công sẽ trở thành vật cản và triệt tiêu động lực phấn đấu của bản
thân trên hành trình tiếp theo
* Thành công sẽ trở thành động lực cho mỗi người khi:
- Có tầm nhìn xa và tỉnh táo trước kết quả đã đạt được
- Biết đặt ra mục tiêu mới, lên kế hoạch hành động Không lãng phí thời gian và nỗ
lực không ngừng
Lưu ý: Học sinh cần chọn được những dẫn chứng tiêu biểu để minh chứng cho
phần bàn luận vấn đề
- Phê phán thái độ chủ quan, kiêu căng, tự mãn trước thành công
- Biết tự đánh giá, khiêm tốn để không bị choáng ngợp trước hào quang chiến thắng
- Cần có bản lĩnh và nghị lực để vươn tới những thành công mới
4 Đảm bảo quy tắc chính tả, dùng từ, đặt câu; khuyến khích bài viết có sự sáng
tạo.
0,50
Câu 3 (10,0 điểm)
* Yêu cầu về kỹ năng: Thí sinh hiểu đúng yêu cầu của đề bài; vận dụng tốt các kĩ năng làm
văn để viết bài văn nghị luận văn học; bố cục ba phần rõ ràng; lập luận chặt chẽ, mạch lạc; dẫn chứng phong phú, tiêu biểu; không mắc các lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp; khuyến khích những bài viết sáng tạo
* Yêu cầu về kiến thức: Thí sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau trên cơ sở hiểu rõ
yêu cầu của đề bài Bài viết cần đảm bảo những ý cơ bản theo gợi ý sau:
+ Truyện ngắn: là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ, thường được viết bằng văn xuôi, phản ánh
cuộc sống trong tính khách quan của nó thông qua con người, hành vi và các sự kiện
Truyện ngắn đề cập đến hầu hết các phương diện của đời sống con người và xã hội
+ Chi tiết nghệ thuật: các tiểu tiết của tác phẩm mang sức chứa lớn về cảm xúc và tư
tưởng “Tuỳ theo sự thể hiện cụ thể, chi tiết nghệ thuật có khả năng thể hiện, giải
thích, làm minh xác cấu tứ nghệ thuật của nhà văn, trở thành tiêu điểm, điểm hội tụ
0,75
Trang 4của tư tưởng tác giả trong tác phẩm” (Từ điển thuật ngữ văn học của nhóm tác giả
Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 1997)
+ Nhãn tự (chữ mắt) là điểm sáng của bài thơ, hàm chứa chủ đề của thi phẩm và tư
tưởng của tác giả
+ Thơ tứ tuyệt là một thể thơ luật Đường, mỗi bài chỉ vẻn vẹn bốn câu, hai mươi
tám chữ nhưng cô đọng, dồn nén nhiều cảm xúc, tư tưởng
=> Bằng cách so sánh, ý kiến khẳng định vị trí, vai trò quan trọng của chi tiết nghệ
thuật trong truyện ngắn như mỗi chữ trong bài thơ tứ tuyệt, như nhãn tự trong thơ
0,25
+ Thể loại thơ, nhất là thơ tứ tuyệt luôn cô đọng, ngắn gọn nhưng lại hàm chứa
những tầng bậc ý nghĩa sâu xa, ý tại ngôn ngoại Để đạt được điều đó, nhà thơ đã
dồn nén cảm xúc và tư tưởng trong những nhãn tự, thần cú
0,25
+ Đặc trưng của truyện ngắn là sự giới hạn về dung lượng câu chữ Truyện ngắn chỉ
thông qua một hiện tượng, một lát cắt, một khoảnh khắc của đời sống mà khái quát
lên được bản chất của cuộc đời và con người Bởi vậy, người viết truyện ngắn phải
có kỹ thuật tinh xảo, biết dồn nén tư tưởng vào trong những chi tiết đặc sắc, mang
nhiều ẩn ý như bàn tay xiết lại thành nắm đấm (Hemingway)
0,25
+ Một truyện ngắn đặc sắc là truyện ngắn có nhiều chi tiết đắt giá có khả năng tạo
tiền đề cho cốt truyện phát triển, góp phần tạo nên tình huống truyện, làm nổi bật
tính cách nhân vật, tạo dựng khung cảnh, thể hiện chủ đề tư tưởng của truyện
0,25
+ Chi tiết cái bóng trong Chuyện người con gái Nam Xương đóng vai trò quan trọng
như nhãn tự vì nó mang những giá trị sâu sắc 0,25
b Giá trị nội dung của chi tiết chiếc bóng trong Chuyện người con gái Nam
b.1 Làm nổi bật tính cách các nhân vật:
- Vũ Nương:
+ Khi chỉ chiếc bóng của mình trên vách và “nói đùa” với con đó là cha của đứa trẻ,
có lẽ Vũ Nương không bao giờ nghĩ rằng đó là một lời nói đùa chết người Khi nói
đùa với con như thế nàng chỉ muốn chứng tỏ lòng thương nhớ khôn nguôi và sự
thủy chung của mình với chồng Và nàng cũng muốn cho con hưởng trọn niềm hạnh
phúc có đủ cả cha lẫn mẹ, dù chồng nàng còn đang theo đuổi việc bình đạo Nhưng
hại thay chiếc bóng đã giết chết cuộc đời nàng.
0,75
- Bé Đản: sự hiểu lầm của bé Đản bắt nguồn từ sự ngây thơ của con trẻ Chính sự
ngây thơ làm cho nó không thừa nhận chàng Trương là cha của mình Kết thúc mâu
thuẫn là sự chấm dứt một sinh mệnh Mâu thuẫn gia đình ngày càng gay gắt bởi một
tình tiết ngẫu nhiên lại vừa tất yếu Câu nói của một đứa trẻ “Đêm nào cũng có một
0,75
Trang 5người đàn ông… Và đàn giải oan được lập, lại vẫn do câu nói vừa ngẫu nhiên vừa
tất yếu của đứa trẻ: Cha Đản lại đến kia kìa
- Trương Sinh: từ sự ngộ nhận của đứa con, dẫn đến sự ngộ nhận còn tai hại hơn
nhiều, sự ngộ nhận dẫn đến một kết thúc đầy bi kịch: bi kịch của hạnh phúc do sự
nhỏ nhen, ích kỉ, tính cả ghen, sự nghi ngờ thái quá và tư tưởng nam quyền độc đoán
đã biến Trương Sinh thành một người chồng bức tử vợ
0,5
b.2 Làm nổi bật số phận đau thương của Vũ Nương: Chiếc bóng là hình ảnh
không thể nắm bắt được, rất mong manh nhưng nó đã giết chết Vũ Nương, phá vỡ
hạnh phúc một gia đình
- Chiếc bóng là ẩn dụ cho số phận mong manh của người phụ nữ trong chế độ nam
quyền Chỉ là chiếc bóng vô hình nhưng cũng dẫn tới bi kịch, đẩy một người phụ nữ
đức hạnh đến cái chết oan ức
0,5
b.3 Làm nên giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc cho tác phẩm: Cái “án oan”
sẽ ngàn đời không rửa được nếu không có một sự tình cờ khi đứa trẻ lại chỉ bóng
người cha mà nói: Cha Đản lại đến kia kìa Cái bóng thủ phạm của mọi nỗi oan
khiên đã bị bắt Trường Sinh hiểu ra, vô cùng hối hận, đau đớn Nhưng tất cả đều đã
muộn Câu chuyện được gỡ nút, Vũ Nương được minh oan, nhưng nàng đã là người
của chốn làng mây cung nước, nàng chẳng thể trở về nhân gian được nữa.
0,5
=> Như vậy chi tiết này thể hiện rất rõ tư tưởng nhân đạo (thương xót, đồng cảm với
những người phụ nữ bất hạnh, bênh vực người phụ nữ, phê phán tư tưởng trọng nam
khinh nữ, thói gia trưởng, ích kỉ của những người đàn ông trong xã hội phong
kiến ), đồng thời cũng cho thấy tài năng của tác giả
0,5
c Giá trị nghệ thuật của chi tiết chiếc bóng trong Chuyện người con gái Nam
Xương của Nguyễn Dữ
1,50
c.1 Tạo sự hoàn chỉnh, chặt chẽ cho cốt truyện làm cho cốt truyện tiếp tục
được duy trì và phát triển: chi tiết chiếc bóng tạo nên nghệ thuật thắt nút, mở nút
mâu thuẫn bất ngờ, hợp lý:
- Bất ngờ: một lời nói của tình mẫu tử lại bị chính đứa con ngây thơ đẩy vào vòng
oan nghiệt; chiếc bóng của tình chồng nghĩa vợ, thể hiện khát khao đoàn tụ, sự thuỷ
chung son sắt lại bị chính người chồng nghi ngờ thất tiết
- Hợp lý: mối nhân duyên khập khiễng chứa đựng nguy cơ tiềm ẩn (Vũ Nương kết
duyên cùng Trương Sinh it học, đa nghi, ghen tuông, độc đoán) cộng với cảnh ngộ
chia ly bởi chiến tranh Đó là nguy cơ tiềm ẩn bùng phát
0,5
c.2 Tạo kịch tính cho câu chuyện, tạo sức hấp dẫn: tình huống gay cấn, hấp dẫn
nhất của câu chuyện là lời nói của đứa con Mẹ Đản đi cũng đi, mẹ Đản ngồi cũng
ngồi Nó như bản lề câu chuyện: thắt nút, mở nút, án oan - minh oan.
0,5
=> Tất cả những điều này đã chứng minh chi tiết chiếc bóng có vị trí quan trọng như
mỗi chữ trong bài thơ tứ tuyệt, như nhãn tự trong thơ, một chi tiết nhỏ trong truyện
nhưng đã làm nên tầm vóc một nhà văn lớn- Nguyễn Dữ 0,50
Trang 6- Khẳng định ý kiến của Nguyễn Đăng Mạnh là chính xác: không phải bất cứ chi tiết
nào trong truyện ngắn cũng được coi như nhãn tự trong bài thơ tứ tuyệt Nhưng
Nguyễn Dữ đã xây dựng thành công chi tiết đặc sắc trong sáng tác của mình Tuy
nhiên bên cạnh chi tiết nghệ thuật, sự thành công của truyện ngắn còn được quyết
định bởi rất nhiều yếu tố khác như: cốt truyện, tình huống truyện, nhân vật, kết cấu
0,50
- Bài học cho người sáng tạo: nhà văn cần bằng tài năng, tâm huyết sáng tạo nên
những chi tiết nghệ thuật đặc sắc Nhà văn sẽ không thể làm nên tên tuổi nếu tác
phẩm của anh ta không bắt đầu từ những chi tiết
0,50
- Bài học cho người tiếp nhận: cảm nhận chi tiết nghệ thuật, đặc biệt là những chi tiết
đặc sắc là mở những cánh cửa đầu tiên để đi vào thế giới nghệ thuật của một tác
phẩm văn học Đồng thời, khi phân tích, bình giá tác phẩm phải đặt các chi tiết trong
hệ thống, trong chính thể nghệ thuật Người đọc sẽ không nối được nhịp cầu tri âm
với tác giả nếu không thông qua tác phẩm từ những chi tiết nghệ thuật nhỏ nhất bởi
chân lí trong sáng tạo nghệ thuật luôn là: Chi tiết nhỏ làm nên nhà văn lớn.
0,50
6 - Có cách diễn đạt sáng tạo, độc đáo; có suy nghĩ riêng, mới mẻ phù hợp với vấn đề
nghị luận.
- Chính tả, dùng từ, đặt câu: đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, đặt câu, ngữ
pháp.
0,5
Lưu ý:
- Cho điểm tối đa khi bài thi đảm bảo tốt cả 2 yêu cầu về kĩ năng và kiến thức, khuyến khích những bài viết có chất văn, sáng tạo.
- Điểm của bài thi là tổng điểm các câu cộng lại; cho điểm từ 0 đến 20.
- Điểm lẻ làm tròn tính đến 0,25 điểm
————Hết————