Kỹ thuật mạch điện tử part 1 doc

Trong cả hai trường hợp này năng lượng bị khống chế là năng lượng điện nguồn E đều có thể lớn hơn rất nhiều, Nâng lượng khống chế là năng lượng cơ dùng khoá K để đóng mở hoặc di chuyển c

DAI TRUYEN HÌNH MÀU, : TRƯỜNG CAO ĐĂNG TRUYỀN HÌNH

Ths VU XUAN COONG (CHU BIEN)

Ks, PHAM VIET NHAM

Ks HO HOAI NAM

DAI TRUYEN HiNH VIET NAM

TRUONG CAO BANG TRUYEN HiNH

Ths Va Xuan Coóng (chi bién) - Ks Pham Viét Nham - Ks Hồ Hoài Nam

Chịu trách nhiệm xuất bản: PGS, TS Tô Đăng Hải

Biên lập: Nguyễn Thị Ngọc Dung

NHÀ XUẤT BẢN KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT

70 TRẤN HỰNG ĐẠO - HÀ NỘI

In 1015 cuốn, khổ 19 x 27, tại Nhà in Khoa học và Công nghệ

Quyết định xuất bản số: 136-2006/CXB/292-06/KHKT, ngày 7/6/2006

In xong và nộp lưu chiều tháng 9 năm 2006

LOI NOI DAU

Trường Cao đẳng Truyền hình là một đơn vị đào tạo các nhà báo, các

kỹ thuật viên bậc cao đẳng, kỹ sư điện tử thuộc các chuyên ngành kỹ thuật điện tử nói chúng và các chuyên ngành Truyền hình nói riêng,

Để đáp ứng được công việc dạy và học, bat đầu từ năm 2005 nhà

trường đã có chủ trương biến soạn lại hầu hết các giáo trình môn học Kỹ thuật mạch điện tứ là một môn học cơ sở quan trọng và là nền tảng để trên

cơ sở đó học tập các môn học khác, vì vậy cần phải bổ sung và hoàn chỉnh chương tình cho phù hợp với mục tiêu đão tạo và tiến bộ khoa học kỹ thuật hiện nay Được sự phân công của nhà Trường nhóm giáo viên tổ kỹ thuật mạch điện tử đã biên soạn lại giáo trình môn kỹ thuật mạch điện tử, dựa trên cơ sở các tài liệu biện có và các tú liệu dang giảng dạy tại trường Cuốn sách được đùng làm tài liệu giảng dạy cho sinh viên cao đẳng kỹ thuật (bao gồm các phần kiến thức định tính và định lượng) và học sinh trung cấp kỹ thuật (các phần kiến thức định tính) thuộc trường cao đẳng

“Eruyền hình

Nội dụng cuốn sách bao gồm I4 chương

Từ chương Ú đến chương 7 - Nội dụng cơ bản của các chương này là giới thiệu và phân tích các mạch khuếch đại rời rạc, các bộ khuếch đại chuyên dụng

Chuong 8 - Noi dung co bin của chương này là giới thiệu và phần

dòng Khoa học Trường Gúi dụng Truyền hình

Trong quá trình Biên soạn không thể tránh khỏi thiểu sót, rất mong các bạn đọc và đồng nghiệp góp ý

mm chân thành cảm ơn,

Ha Noi, thắng 2 năm 3005

Các tác giả

Chương 1: KHÁI NIỆM VỀ BỘ KHUECH Ð

1.1 KHÁI NIỆM CHUNG

Trong kỹ thuật điện tử hiện này việc khuếch đại các tín hiệu nhỏ được xây đựng dựa trên phương pháp khống chế nàng lượng Nguyên tác này cho phép ta dùng một năng lượng rất nhỏ đế khống chế một năng Tượng lớn hơn nó rất nhiều lần, Năng lượng khống chế và năng lượng bị khống chế có thể cùng dạng hoặc khác dạng Mặt khác quá trình khống chế có thể diễn ra một cách liên tục, tuần tự hoặc dột biến tức thời

“Thí dụ ta có mạch điện như ở hình I-Ì:

Hình I.I Nếu là hình 1-1a thì quá trình khống chế chỉ có thể là đột biến Còn ở hình I-]b thì quá trình khống chế (điều chỉnh con chạy) là liên tục, tuần tự Trong cả hai trường hợp này năng lượng bị khống chế là năng lượng điện (nguồn E) đều

có thể lớn hơn rất nhiều, Nâng lượng khống chế là năng lượng cơ dùng khoá K để đóng mở hoặc di chuyển con chạy, Như vậy qua thí dụ này, nâng lượng bị khống chế và nàng lượng khống chế có dạng khác nhau,

Khuếch đại là một dạng khống chế năng lượng có hai đặc điểm lớn sau:

-Năng lượng khống chế rất nhỏ so với năng lượng bị khống chế,

-Tính chất tuần tự và liên tục của quá trình khống chế không phụ thuộc vào tính cùng dạng hay khác dạng của nãng lượng khống chế và bị khống chế

Thiết bị dùng để thực hiện quá trình khuếch đại gọi là máy khuếch đại (hay b6 khuếch đại), Như vậy nhiệm vụ của bộ khuếch đại là làm tang cong suất

của nguồn tín hiệu bằng cách đùng nắng lượng của nguồn này để khống chế năng lượng của nguồn lớn hơn, nhằm biến đổi năng lượng của nguồn bị khống chế thành năng lượng biến thiên theo quy luật biến đổi của tín biệu khống chế,

Nang lượng Không chế và năng lượng bị Không chế có thẻ có đạng bất Kỳ: điện năng, cơ năng, quang năng Khi cả năng lượng khống chế và năng lượng bị Khong chế đêu là năng lượng điện thì bộ khuếch đại gọi là bộ Khuếch đại tín hiệu, Trong khuôn khổ giáo trình này ta chỉ nghiên cứu các bộ khuếch đại tín hiệu điện

và được gọi là bộ khuếch đại,

Quá trình Khuêch đại được thực hiện trong bộ khuếch đại dựa vào các phần

tử Khuếch đại đặc biệt có đặc tính khống chế, Ví dụ: Đèn điện tử đèn bán dẫn cuộn chân bão hoà v.v

Nguồn năng lượng khống chế, từ đó tín hiệu cần Khuếch đại được đưa vào

bộ khuếch đại dược gọi là nguồn tín hiệu, Mạch điện của bộ khuếch dai ma tin hiệu được đặt vào gọi là mạch vào hay dầu vào của bộ khuếch dại, Bộ phận tiêu

6

Công suất tđiện áp, dòng diện) của nguồn tín hiệu cồn được gọi là công suất

Cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, các bộ khuếch đại ngày càng được hoàn thiện và thâm nhập vào hầu hết các lĩnh vực khoa học Ở đâu có các thiết bị điện, ở đó không thể thiếu bộ khuếch dại,

1.3 SƠ ĐỒ KHÔI CỦA BỘ RHUECH ĐẠT

Sơ đồ khối của bộ khuếch đạt trong trường hợp tổng quất có dạng như hình 1-3

« - Thiết bị vào

Dũng để truyền đạt điện áp Giộng điện hoặc công suấU) từ nguồn tín hiệu đến đâu vào của phần từ khuếch đại đấu tiên, Nó dược dùng trong trường hợp không thể mắc trực tiếp nguồn tín hiệu với từng đầu của bộ khuếch đại hoặc mắc như vậy không hợp lý Thiết bị vào có thể dùng để chuyển mạch vào không đối

Nguồn Thiết bị Khuếch |———| Khuếch |Ƒ~~† Thiết bị

Hình 1.3 Sơ dồ khối tổng quát của bộ khuếch đại

xứng của bộ khuếch đại thành mạch vào đối xứng trong trường hợp bộ khuếch đại làm việc với nguồn tín hiệu có đầu ra đối xứng, hoặc để phối hợp trở kháng ra của nguồn tín hiệu với trở kháng vào các phần tử khuếch đại đầu tiên hoặc cồn để nang cao ty số tín hiệu trên tạp ở đầu vào của bộ khuếch đại, Cũng có khí thiết bị

vào chỉ dùng để ngăn không cho thành phần một chiều (dòng điện hoặc điện áp) trong mạch vào của phần tử khuếch đại đầu tiên lọt sang phía chế độ công tác danh định của nguồn tín hiệu hoặc ngược lại làm xế dịch điểm lầm việc của phần

tử khuếch đại ra khỏi vị trí đã chọn, Trong trường hợp thứ nhất thiết bị vào có thể dùng biến áp dối xứng Trường hợp thứ hai dùng một biến áp thông thường Còn nếu chỉ để ngăn thành phần một chiều giữa nguồn tín hiệu với mạch vào thì thiết

bị vào chí là một tụ ghép Khi có thể ghép trực tiếp giữa nguồn tín hiệu với bộ khuếch đại thì không cần dùng đến thiết bị vào

Hình I-4 là một số mạch vào thường dùng,

* Khoi khuéch dai su bo

Dùng để khuếch đại điện áp, dòng điện, công suất tín hiệu dén tri

ain thiết, đủ để kích thích khối khuếch đại công suất Khối khuếch đại sơ bộ có thể gồm một vài tầng Số tầng nhiều hay íL là phụ thuộc vào yêu cầu về độ lớn của hệ

xố khuếch đại.

Trong trường hợp điện áp, dòng điện và công suất nhận dược từ nguồn tín

e© - Khối khuếch đại công suất

Dùng để tạo rà trên tái công xuất tín hiệu cần thiết, Đối với các bộ khuếch đại dùng đèn bán dẫn yêu cầu công suất ra từ vài oát trở lên, thường người ta sứ dung từ hai đến ba tầng làm nhiệm vụ khuếch đại công suất, Khi đó các tầng trước cuối cũng được gọi là tầng KĐCS, Khi tải của máy khuếch đại là một bộ điện dung thuần tuý (diện dụng giữa các cực điều chế và cực lưới của ống thu hình, hày điện dụng giữa các cuốn làm lệch của ống ta điện tử trong máy hiện

xóng), Không tiêu thụ công suất mà đồi hỏi phải đảm bảo trên đó một diện áp tín hiện cần thiết thì không cần khuếch đại công suất và tầng ra của bộ khếch đại trong trường hợp này chỉ là tầng khuếch đại điện áp thông thường

»® Thiết bị ra

Ding để truyền dạt tín hiệu từ mạch ra của phản tử khuếch đại đến tải, thiết bị ra được sử dụng trong trường hợp không thể mắc trực tiếp tải vào mạch ra của phần tử khuếch đại hoặc mắc như thế không hợp lý Thiết bị ra thông dụng nhất là biến ấp ra, thường được sử dụng nhằm mục đích làm cho phần tử khuếch đại trong tầng ra nhận được điện trở tái có lợi nhất, Đôi khi biển áp ra còn dược dùng để phối hợp trở Kháng ra của bộ khuếch dại với tải, Cũng có trường hợp rà vũng rất đơn giản chỉ là một tụ ghép dùng để ngân cách mạch ra với tải về phương diện một chiều Trong trường hợp mắc trực tiếp tải với phần tứ khuếch đại cuối cùng thì không cần phải dùng thiết bị ra

9

e = Neguén cung cap

Dũng để cung cap dòng điện, điện áp cho các phản từ khuếch đại, Nguồn cũng cấp có thể là ác quy, pm hoặc cũng có thể là bộ nắn điện lấy từ điện lưới Trong trường hợp này yêu cầu về tạp âm và tiếng ù của nguồn điện phải dâm bảo không ảnh hưởng đến chất lượng bộ khuếch đại

Ghi chi: Trong thực tế việc nghiên cứu các đặc tính của bộ khuếe

th đại theo sơ đồ tổng quát, (hình 1-3) gặp nhiều Khó Khan vì thể người tà phản tích các đặc tính của môi tầng, sau đó xác định những đặc tính chúng của máy theo đặc tính của các tầng đã tìm được

D tính của một tầng khuếch đại lại được xác định bởi các tim số của

phần tử khuếch đại, Những tính chất và tham số này lại phụ thuộc vào cách mac phan tử Khuếch dại trong sơ đồ, Ngoài ra, các đạc tính của một tầng còn phụ thuộc vào cách ghép phẩn tử khuếch đại trong tầng dang xét với phản tử khuếch dai trong tang sau, Với cách lập luận trên, trong bộ khuếch đại người ta chía thành các phần sau (hinh 1-5)

Thứ 2 Ting <> trước — Tổng cuối (ray

Mạch vào của bộ K, Ð Tầng thứ 1 cuới

Hình I.5 Sơ dẻ khối clủ tiết của bộ Khuếch đại

Từ hình 1-5 chúng ta nhận thấy trong bộ khuếch dại chúng ta có thé chia thành bạ loại công tác ở những điều kiện Khác nhau, Loại thứ nhất là tầng vào thủy từng đấu), Đối với táng này nguồn tín liệu Tà ngịch vào của bộ KImech đại Còn bú là mạch vào tầng sau, Loại thứ Iuú là các tầng trung sian, Nguồn tín h

là mạch ra của mạch trước còn tải là mạch vào của tầng sau, Loại thứ ba là tầng ra

Cháy Tầng cuối), nghồu tị hiệu và tại là mạch ra của bộ khuếch dai (bao gdm thiết bị và máy), Do diều Kiện công tác khác nhau nên tính chất, chế độ làm việc

và phương án tối ưu đổi với sơ đồ của tầng vào, tầng trung gian va ling ra cũng

thường khác nhau Song cái chúng nhất để nghiên cứu đặc tính của bộ khuếch đại

đốt với các tầng là thay thế chúng thành các xơ đồ tường dương, Sơ đồ tương đường cứ ruột tạng phải gốm bại phầm chính sau

-Sơ đồ tượng đương mạch ra của phần tử khuếch đại trong tầng đang xét,

~Sơ đồ tương đương của mạch ghép giữa các tầng,

-8ơ đồ tương dương mạch vào của phần tử khuếch đại phía sau (hay so dé tượng đương của tải của bộ khuếch đại trong trường hợp tầng ra),

Song tị vũng lưu Ý rằng sơ đồ tượng đường mạch vào, mạch ra của phần tứ khuếch dại và các số liệu điện của sơ đồ dó trong hai trường hợp dung transistor

và dùng đèn điện tử không hoàn toàn giống nhau và phụ thuộc vào cách mắc phần

tử Khuếch đại với nguồn tín hiệu và tải cũng như chế độ lầm việc của nó

- ~ ~ ˆ ae

Chuong 2: CHI TIEU CHAT LUONG VA CHE

Để đánh gií một bộ khuếch dại phải dựa vào một số chỉ tiêu nhất dịnh Một yêu cầu rất quan trọng đối với bộ khuếch đại là phải lập lại chính xác dạng tín hiệu vào Thực tế trong một chừng mực nào đấy, bộ khuếch đại có làm biến đối dạng tín hiệu, Sự khác nhau giữa đạng tín hiệu ở đầu vào và đầu ra của bộ khuếch dại gọi là sự méo tín hiệu và được dánh giá bằng độ méo, Các chỉ tiêu của

bộ khuếch đại chính là các tham số và đặc tính biểu thị tính chát của máy và độ méo đo nó gây nên,

Chỉ tiêu cơ bản của bộ khuếch đại là mức (công suất, điện áp, đồng điện) tín hiệu vào và các múc tín hiệu ra, trở kháng ra, trở kháng vào, hệ số khuếch đại

và hiệu suất, đặc tính tấn số đặc tính pha và đạc tính quá độ, độ méo phí tuyến và mức tạp âm

trong khuôn khổ của giáo trình này tà chỉ nghiên cứu một số chỉ tiêu cơ bản,

2.1 HE SO KHUECH DAL

Một trong những chỉ tiêu quan trọng nhất của bộ khuếch dại là hệ số khuếch dại Nó biểu thị mức công suất, đồng điện và điện áp của tín hiệu nhận được ở đầu ra đã được nâng lên bao nhiêu lần so với mức tín hiệu ở đầu vào,

Đặc trưng dây đủ nhất cho khá năng khuêch đại của máy là hệ số khuếch đạt công suất Ấ„ Đó là ty số giữa công suất tín hiệu nhận được trên tái Є„ và cóng suất tín hiệu tác dụng ở đầu vào ,

Những trong thực tế người ta ít sử dụng hệ số khuếch đại công suất và thường dùng hệ số khuếch đại điện ấp hay dòng điện, Tham số được đùng nhiều

12

nhất là hệ số khuếch đại điện áp, ký hiệu là K, là ly số giữa điện áp ra và diện ấp vào,

ch ra thường khong

cùng pha với điện áp và dòng điện của tín hiệu đạt vào Vì thế thực chất ta viết:

(H số Khuếch đại diện án)

'

trong đó ta hiểu rằng biểu thức gồm hai phần là thực va do

Nếu bộ khuếch đại có nhiều tầng mắc liên tiếp nhau thì hệ số khuếch đại của bộ khuếch đại bằng tích của hệ số khuếch đại riêng của mỗi tầng, tức là:

Ghar = Goro, Una = Goaus

đem nhân hệ số khuếch đại của 3 tầng với nhau ta sẽ được

nepe (N) dé chi kha nang khuếch đại của bộ khuếch đại Thông thường đối với

kỹ thuật vô tuyến diện khái niệm đexiben hay được dùng còn kỹ thuật hữu tuyến điện người tạ hay dùng đơn vị nepe để chí mức điện

Liên hệ giữa các đơn vị tính hệ số khuếch đại của bộ khuếch đại theo

o day: c-co sé cla loga ty nhién,

Quan hệ giữa (dB) va nepe:

1dB = 0,115 nepe hay I nepe = 8,7 dB

Việc biểu thị hệ số khuếch đại bằng các khái niệm trên cho ta rất nhiều