100 câu hoi loãng xuong

Mặt khác khi bộ khung xương của chúng ta không phát triển một cách bình thường trong thời kỳ thiếu nhi và thời kỳ thiếu niên do một nguyên nhân nào đó thì khả năng xuất hiện bệnh loãng x

Ivy M Alexander, PhD, C-ANP

Yale University School of Nursing

Và

Karla A Knight, RN, MSN

Health Care Writer

Biên dịch: nhóm nghiên cứu FSH – Đại học Y Hà Nội

Nội dung

Lời nói đầu

Giới thiệu chung

Phần 1 Khái quát về bệnh loãng xương và sự phát triển của xương

Câu hỏi 1–11 mô tả phần sinh lý phát triển xương, bệnh loãng xương và giảm mật độ

xương xảy ra như thế nào, bao gồm:

 Loãng xương là gì, và biểu hiện như thế nào?

 Tại sao hiểu biết về bệnh loãng xương lại quan trọng?

 Nếu chúng ta bị “mất chất xương”, vậy thì xương mất đi đâu? Nó có được thay thế khi mất đi ko?

 Mãn kinh có đi cùng với loãng xương không? Có nhiều loại loãng xương hay không?

Phần 2 Các yếu tố nguy cơ và thử nghiệm

Câu hỏi 12–40 chỉ ra các yểu tố nguy cơ liên quan đến loãng xương, những đối

tượng nào nên được kiểm tra, và cách chẩn đoán bệnh loãng xương, bao gồm:

 Những đối tượng mắc bệnh loãng xương?

 Tôi có thể sử dụng loại thuốc nào có ảnh hưởng đến sức khoẻ của xương?

 Bác sĩ lâm sàng có thể đưa ra tư vấn gì khi tôi phát hiện bị loãng xương trong

kỳ kiểm tra sức khỏe hàng năm

 Cách chẩn đoán bệnh loãng xương?

 Kết quả kiểm tra của tôi có nói đến T-score T-score là gì?

 Kết quả của tôi dự báo gì về nguy cơ gãy xương trong tương lai?

Phần 3 Thay đổi lối sống và phương pháp điều trị

Câu hỏi 41–71 đưa ra những thay đổi trong lối sống, sự tập luyện, nhu cầu canxi, bổ

sung canxi, uống thuốc theo đơn, và chiến lược quản lý khác cho bệnh loãng xương

và giảm mật độ xương, bao gồm:

 Sau khi tôi được chẩn đoán loãng xương hoặc giảm mật độ xương, thì chuyện

 Loại thuốc nào thường được kê cho bệnh nhân loãng xương?

 Tôi vừa bước vào giai đoạn mãn kinh và bác sĩ muốn điều trị chứng bốc hỏa của tôi bằng estrogen vì estrogen còn giúp ngăn ngừa sự mất chất xương Điều này có đúng không?

 Có liệu pháp điều trị bổ sung hoặc thay thế nào hiệu quả đối với bệnh loãng xương và giảm mật độ xương? Những liệu pháp đó mang lại sự thư giãn hay làm tổn thương cho xương của tôi?

Phần 4 Sống chung với loãng xương

Câu hỏi 72– 89 chỉ ra các nguy cơ gãy xương, cách phòng tránh ngã và những thói

quen khác liên quan đến việc chung sống với bệnh loãng xương, bao gồm:

 Xương nào của tôi có thể bị gãy?

 Tôi nghe nói là người cao tuổi thường bị gãy cổ xương đùi Đó là do loãng xương hay là do hay bị ngã? Gãy cổ xương đùi thì chữa trị như thế nào?

 Thật là khó nghĩ rằng xương của tôi đang yếu dần Làm thế nào để loãng xương không gây trở ngại gì đến cuộc sống của tôi?

 Ngoài việc bổ sung canxi và vitamin D, tôi có nên thay đổi thứ gì trong chế độ

ăn của mình không? Tôi nghe nói là uống rượu có thể làm tăng nguy cơ loãng xương Vậy tôi có phải ngừng uống hoàn toàn không?

Phần 5 Phòng tránh và tiếp tục duy trì

Câu hỏi 90–100 mô tả cách phòng tránh bệnh loãng xương ở tất cả các lứa tuổi, nói

chuyện với bạn bè và gia đình về bệnh loãng xương, sự phát triển trong tương lai của việc điều trị bệnh, và những nơi có thể đến để nhận tư vấn, bao gồm:

 Tôi lo sợ rằng cô con gái 40 tuổi của tôi sẽ bị loãng xương? Làm thế nào để có thể phòng tránh được bệnh?

 Còn về cháu gái của tôi nữa? Cô bé mới 16 tuổi Tôi có nên lo cho cháu trai của mình không?

 Tôi nên nói gì với gia đình về bệnh loãng xương? Liệu điều này có làm hạn chế những hoạt động của tôi với gia đình không?

 Bệnh loãng xương gần như chiếm một phần quan trọng trong tin tức hàng ngày Những phương pháp điều trị trong tương lai là những phương pháp nào? Trên lâm sàng liệu có loại thuốc điều trị loãng xương mới nào đang được thử nghiệm?

 Tôi nên đến đâu để lấy thêm thông tin về bệnh loãng xương? Nguồn thông tin

từ những tổ chức, trang web, và sách báo tham khảo

Phụ lục A: cung cấp các hình vẽ các bài tập có hướng dẫn theo từng bước

Phụ lục B: đưa ra danh sách các tổ chức và trang web cung cấp thêm thông tin về

bệnh loãng xương và giảm mật độ xương

Thư mục

Thuật ngữ

Mục lục

Lời nói đầu

Bệnh loãng xương là gì? Câu trả lời đơn giản đó là bệnh xương phổ biến nhất ở

Mỹ, ảnh hưởng đến hơn 44 triệu người Trong đó 10 triệu người Mỹ bị mắc bệnh loãng xương; 34 triệu người có mật độ xương thấp, dẫn tới nguy cơ cao bị loãng xương Tuy nhiên, các câu trả lời khác nhau dường như khiến những tư tưởng sai lầm về căn bệnh này vẫn còn tồn tại mãi Sau đây là những quan niệm sai lầm đó: bệnh loãng xương là một kết quả bình thường của sự lão hóa, CHỈ những người phụ

nữ da trắng lớn tuổi mới bị bệnh này, thuốc chữa loãng xương gây ra đau dạ dày, uống canxi và vitamin D là đủ để ngăn ngừa bệnh loãng xương; và tập thể dục có thể gây ra gãy xương ở những người bị loãng xương Và vì quá tin vào những câu chuyện này nên rất nhiều người đã bỏ lỡ cơ hội để phòng tránh hay điều trị mất chất xương

Làm sao để ngăn được những quan niệm không mang tính xây dựng này? Đầu tiên, việc nghiên cứu có thể chỉ ra cho chúng ta thấy những điều gì đúng về bệnh loãng xương Chúng ta biết rằng loãng xương–không nghi ngờ gì–là 1 căn bệnh và không phải là 1 phần của sự lão hóa Chúng ta cũng biết rằng trong khi nhiều người phụ nữ da trắng bị loãng xương, thì những người phụ nữ sau mãn kinh, mọi người thuộc mọi chủng tộc, mọi giới tính, và tất cả những người trưởng thành đều có thể và

bị loãng xương Những nghiên cứu vừa được công bố gần đây cũng chỉ ra rằng những bài tập luyện đúng cách sẽ giúp tạo xương, làm chắc cơ và tránh ngã

Thứ hai, chúng ta cần được đào tạo để nói cho mọi người biết những sự thật về loãng xương Mặc dù bệnh loãng xương đã được thông tin trên các chương trình ti vi, quảng cáo, báo và tạp chí, nhưng người dân Mỹ vẫn thiếu hiểu biết trầm trọng về loãng xương Loãng xương là một căn bệnh bắt đầu từ thời thơ ấu và để lại hậu quả ở quãng đời phía sau Trẻ em hiện nay không uống đủ canxi HOẶC không tập thể dục đầy đủ và không đạt được mật độ xương đỉnh Những thiếu nữ hạn chế calo hoặc tập luyện quá nhiều để giảm cân có thể bị mất kinh nguyệt–1 yếu tố nguy cơ rất lớn làm xương phát triển không đầy đủ Phụ nữ tiền mãn kinh nói rằng: “tôi không cần phải lo lắng về bệnh cho tới khi tôi mãn kinh” Phụ nữ sau mãn kinh nói, “tôi có thể lo lắng

về bệnh khi tôi già hơn.” Và tất cả những người cao tuổi có mật độ xương thấp, bị gãy xương phức tạp, và đau mạn tính nói, “tại sao không ai nói với tôi về bệnh khi

mà nó sẽ gây ra những hậu quả như vậy?

Nhiệm vụ của chúng ta là hướng dẫn tất cả những người bị bệnh hoặc những người có nguy cơ bị bệnh Làm thế nào để hướng dẫn họ? Chúng ta đọc, sau đó lắng

nghe, sau đó đọc thêm Quyến sách này, 100 câu hỏi và câu trả lời về bệnh loãng xương và giảm mật độ xương, là bước đầu tiên để học về bệnh loãng xương Đọc qua

tất cả hoặc đi sâu vào những phần cụ thể bạn quan tâm Cho dù thế nào, đây cũng là một nguồn thông tin tuyệt vời cho tất cả các gia đình

Ivy Alexander và Karla Knight đã viết một quyển sách rất quý, trả lời những câu hỏi rõ ràng, súc tích và chính xác Họ cung cấp những thông tin về thuốc, danh sách những yếu tố nguy cơ, lối sống ảnh hưởng đến xương cũng như những gợi ý cách tốt nhất để chung sống với bệnh loãng xương Họ dựa vào Báo cáo của Surgeon General về sức khoẻ xương và bệnh loãng xương (2004), những nghiên cứu gần đây,

và các tổ chức của quốc gia như là nguồn thông tin về việc phòng tránh và điều trị bệnh loãng xương đúng thời điểm nhất Thông điệp hoàn toàn rõ ràng: không bao giờ

là quá sớm hay quá muộn để phòng tránh hoặc điều trị bệnh loãng xương Và bất cứ

ai đọc quyển sách 100 câu hỏi và câu trả lời về bệnh loãng xương và sự giảm mật độ xương hiểu biết tốt hơn là tin vào những quan niệm sai lầm và những điều mê tín xung quanh bệnh loãng xương

Deborah T.Gold, Ph.D Trợ lý giáo sư ngành xã hội học y tế

Khoa tâm lý học và khoa học hành vi, xã hội học và tâm thần học: khoa học xã hội và sức

khỏe Trung tâm y khoa đại học Duke

Lời giới thiệu

Bệnh loãng xương là căn bệnh phổ biến nhất của xương Tôi đã rất vui mừng khi được đề nghị làm đồng tác giả viết 1 quyển sách khác cho nhà xuất bản Jones & Bartlett cùng với Karla Knight, thời gian này cũng đang tập trung vào bệnh loãng xương, Rất nhiều phụ nữ và nam giới không hề biết về bệnh loãng xương, những tác động tàn phá tiềm tàng dẫn đến gãy xương do loãng xương, và nhiều biện pháp để phòng tránh và điều trị hiệu quả

Bệnh loãng xương thường được coi là bệnh của phụ nữ, vì tỉ lệ mất chất xương tăng lên một cách nhanh chóng sau giai đoạn mãn kinh Nhưng bệnh loãng xương và giảm mật độ xương cũng ảnh hưởng đến nam giới, những người trẻ tuổi và những người bị một bệnh mạn tính nào đó hoặc phải điều trị một loại thuốc nào đó Gần đây Surgeon General đưa ra một báo cáo về bệnh loãng xương và sự giảm mật độ xương, nhấn mạnh số lượng người bị ảnh hưởng bởi sự mất chất xương, các nguy cơ bị mất chất xương, và nhiều ý kiến trong việc phòng tránh và điều trị mất chất xương

Mối quan tâm của tôi đến sự giảm mật độ xương và bệnh loãng xương xuất phát từ công việc lâm sàng, nghiên cứu của tôi và chính tiền sử của gia đình tôi Tôi

làm việc trong lĩnh vực nôi khoa và chứng kiến những cuộc chiến của bệnh nhân với những hậu quả về sau của việc gãy xương do loãng xương gây nên Trong nghiên cứu của mình, tôi thấy rằng rất nhiều nam giới và phụ nữ không nhận ra các nguy cơ mất chất xương và chiến lược phòng tránh để làm giảm tối đa sự mất chất xương Riêng

về phía cá nhân tôi, bà tôi cũng bị loãng xương và đã bị gãy xương vài lần trong suốt những năm tuổi già, khiến bà rất nhức nhối Chính những điều thực tế này đã thu hút mối quan tâm của tôi vào việc xác định và hướng dẫn những người khác về các phương pháp phòng tránh bệnh loãng xương trong nhiều năm, mang lại lợi ích cho cả những bệnh nhân của tôi và bản thân tôi Thật đáng lo khi rất nhiều người trong chúng ta không biết gì về những vitamin và khoáng chất cần thiết để tăng cường sức mạnh của xương, và những bài tập có thể hỗ trợ làm xương chắc khỏe hơn

Trong quyển sách này chúng tôi mô tả chu trình biến đổi của xương, các yếu tố cần thiết để xương phát triển, cách duy trì sức khỏe của xương, những phương pháp

để phòng tránh và điều trị hiện tượng mất chất xương Tất cả các cách điều trị đều có một vài rủi ro; vì vậy mục đích của chúng tôi là cung cấp cho các bạn những thông tin chính xác và dễ hiểu, cung cấp một bức tranh thực tế minh họa cả lợi ích và rủi ro của các phương pháp, và chia sẻ những thông tin để bạn có thể đưa ra những quyết định đúng đắn cho chính sức khoẻ của mình Bên cạnh phương pháp dùng thuốc theo đơn, chúng tôi còn chú ý vào những thay đổi trong lối sống theo cách bạn có thể chấp nhận được để duy trì sức khỏe của xương cũng như đưa ra những gợi ý về việc bổ sung các khoáng chất và vitamin cần thiết Chúng tôi cũng đưa vào những thông tin

để chọn lựa các biện pháp bổ sung và thay thế Vì chúng tôi muốn cung cấp những thông tin chân thực và hài hòa về việc chọn lựa các biện pháp phòng chống và điều trị, nên chúng tôi cũng đưa thêm một phần liệt kê các sách tham khảo và nguồn thông tin mà chúng tôi đã dùng để viết cuốn sách ngày Để biết được một chiến lược nào đó

có chạy tốt hay không thì việc tìm kiếm những thông tin về những chiến lược đó rất quan trọng Chúng tôi đưa phần này vào để bạn có thể lựa chọn chính xác cách điều trị và phòng tránh, và hy vọng rằng bạn sẽ đọc những nghiên cứu trong tương lai để biết thêm các thông tin Chúng tôi nhận thấy rằng quyển sách này là một trong nhiều nguồn thông tin về bệnh loãng xương Chúng tôi khuyến khích bạn sử dụng nó bên cạnh những nguồn khác, nói chuyện với gia đình và bạn bè, cân nhắc thật kỹ những lựa chọn phù hợp với mình Và chúng tôi hy vọng bạn sẽ sử dụng những thông tin được giới thiệu ở đây để trao đổi với bác sĩ của mình

Quá trình viết quyển sách này rất thú vị Tôi thực sự biết ơn đồng tác giả cuốn sách, Karla Knight Tôi cũng phải cám ơn những cuộc đàm thoại và email thảo luận thường xuyên–một quá trình vừa thú vị vừa mệt mỏi

Rất nhiều người đã giúp đỡ chúng tôi làm nên quyển sách này Tôi vô cùng cảm kích đối với những người đã chia sẻ câu chuyện của họ với tôi Một vài câu chuyện của họ được đưa vào quyển sách này, sử dụng những biệt hiệu để đảm bảo bí mật cá nhân Tôi vô cùng biết ơn Linda Bell, chuyên gia dinh dưỡng, Dave Brzozowski và Mark Theriault, dược sỹ lâm sàng, và nhiều bạn bè, đồng nghiệp khác

đã chia sẻ những ý kiến chuyên môn, và tới Chris Davis, Kathy Richarson, và

Elizabeth Platt tại nhà xuất bản Jones & Bartlett, những người đã hướng dẫn và cho chúng tôi những lời khuyên uyên bác Tôi sẽ không bao giờ hoàn thành quyển sách này nếu không có sự động viên của đồng nghiệp và bè bạn Và một điều rất quan trọng là tôi muốn gửi lời cảm ơn gia đình mình vì đã động viên, hỗ trợ tôi và hơn tất

thẩy, đã thấu hiểu công việc này

Ivy M.Alexander

Ivy Alexander và tôi vừa mới viết xong quyển sách 100 câu hỏi và câu trả lời

về thời kỳ mãn kinh thì tôi được thông báo mình bị loãng xương Khi bác sĩ nói với

tôi rằng T-score của tôi nằm trong giới hạn của giảm mật độ xương, tôi đã rất thất vọng và bối rối Tôi cảm thấy như vừa bị trượt trong một bài kiểm tra mà tôi nghĩ, tôi cho rằng tôi sẽ đạt điểm rất cao Ông ấy ngay lập tức đề nghị tôi điều trị bằng thuốc Tôi hỏi về những phương pháp khác, nhưng ông nói rằng; với kinh nghiệm của mình, ông thấy nếu không điều trị thuốc, những bệnh nhân sẽ quay trở lại với tình trạng mất chất xương nặng nề hơn trong những năm về sau Mặc dù tôi đồng ý với kế hoạch của ông, nhưng tôi hoàn toàn không thấy vui vẻ gì

Ông cũng nói với tôi rằng nếu tôi chưa trượt tuyết hay trượt băng bao giờ, tôi không nên trượt Tôi đã nói với ông rằng tôi thường xuyên làm việc bên ngoài và nâng tạ hai đến ba lần một tuần Tôi có một chế độ ăn giàu canxi và vitamin D Tôi không hề bé nhỏ Tôi không hút thuốc và không nghiện rượu Tôi không phải dùng thuốc hay bị mắc bệnh gì có thể ảnh hưởng đến xương Tôi vẫn có kinh nhưng rất không đều, vì thế tôi vẫn đang dùng ít nhất vài loại estrogen Tôi đã làm sai điều gì? Tôi thực sự không muốn có một kết quả xét nghiệm xấu Gia đình và bạn bè, những người biết rõ tôi, không hề ngạc nhiên khi tôi hình dung chỉ số T-score của mình đồng nghĩa với chuyện không làm nổi việc nhà Bác sĩ của tôi đã trả lời đơn giản là:

“Nhưng bà có tiền sử gia đình bị loãng xương Và đó là một yếu tố nguy cơ mà bà không thể thay đổi được.”

Từ khi viết quyển sách này, tôi đã cố gắng thay đổi hành vi của mình để làm thay đổi T-score Không cố gắng gây ấn tượng như Pollyanna, tôi chỉ xem đó như là một cơ hội để thay đổi Có thể là tôi chưa uống đủ canxi Và tôi chắc chắn chưa nghĩ một cách nghiêm túc về vitamin D Có thể tôi đã không thực sự luyện tập thể thao nhiều như tôi đã nghĩ Trên thực tế, cả gia đình tôi đã luyện các bài tập thể dục nhiều hơn, có thể là do lo ngại sau những bài giảng của tôi về sự cần thiết phải tập luyện!

Tôi cũng phát hiện ra rất nhiều bạn bè và đồng nghiệp hoặc là bị loãng xương hoặc là có liên quan ít nhiều đến nó Có thể là vài thành viên trong gia đình họ mắc hoặc họ biết một vài người bị gãy xương ở độ tuổi trẻ hơn thông thường

Con gái tôi, Kelsey, đã rất chú trọng đến những lời khuyên và sự tính toán về lượng canxi Thậm chí con bé còn nhai kẹo cao su có canxi khi ở trường và chia sẻ nó với bạn bè ở trường cấp 3 và tất nhiên truyền đạt cho chúng việc uống đủ canxi hàng ngày

Con trai tôi đang học đại học, Kyle, đưa cho tôi một nghiên cứu nói rằng uống một cốc bia mỗi ngày sẽ giúp làm xương chắc khỏe hơn Đây là loại nghiên cứu mà tôi yêu cầu đối với một sinh viên năm thứ 3 đại học Cậu bé cam đoan với tôi rằng cậu đã uống sữa chứ không phải bia hàng ngày

Con gái tôi, Erin, là một thành viên cổ động cho quyển sách này Thậm chí, con bé còn tình nguyện kiểm tra xương của mình, ở tuổi 24, con bé có thể là người trẻ nhất đăng ký thử nghiệm

Chồng tôi, Tom, người đã cổ vũ tôi rất nhiều, làm sao tôi có thể viết quyển sách này tại nhà nếu không có anh ấy Anh đã thật tuyệt vời khi nhường cái máy tính duy nhất cho tôi viết Và tôi rất biết ơn anh vì luôn luôn dành thời gian cho công việc giặt giũ hay rửa bát đĩa mà không bao giờ nhìn tôi trách móc cả

Kinh nghiệm của mẹ tôi trong bệnh loãng xương luôn thôi thúc tôi trong khi viết quyển sách này Tôi hy vọng tôi có thể luôn luôn năng động, và vui tính như bà Sáu tháng trước, bố tôi ngày nào cũng ra bưu điện ít nhất một lần để gửi những tin tức về bệnh loãng xương của mẹ tôi Cảm ơn bố và mẹ rất nhiều!

Tôi sẽ không bao giờ viết thêm được quyển sách khác nếu không có sự cổ vũ của một người hàng xóm, một người bạn là Kathy Richardson Kinh nghiệm làm trợ

lý biên tập, của nhà sản xuất Chris Davis, và Elizabeth Platt biên tập viên dự án đặc biệt, đã giúp đỡ tôi không chút tính toán

Tôi đặc biệt gửi lời cảm ơn tới Bertha Earp; Joan C.Borgatti, RN, Med; Gilbert Carley, DMD; Mona Vogel, RPh; Jeff Robichaud, BA, DC; barry Bailey, MS, CLMT; Karen McCarte, CPNP; vaf Dorothy Sexton, EdD, RN, vì sự giúp đỡ và những thông tin họ cung cấp trong quyển sách này

Ivy, cảm ơn vì đã là một đồng tác giả tuyệt vời, đặc biệt khi chị phải đảm nhận nhiều trách nhiệm quan trọng khác như nhà nghiên cứu, bác sĩ lâm sàng và giàng viên Tôi sẽ rất nhớ những buổi thảo luận hằng tuần về quyển sách và tất cả những điều khác mà chúng ta đã nói với nhau

Và tôi xin cảm ơn những người bạn và đồng nghiệp khác, cảm ơn đã lắng nghe tôi nói trong suốt quá trình viết sách Sự động viên và tình bạn của các bạn là tất cả đối với tôi

- Karla A.Knight

PHẦN 1

XƯƠNG VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA XƯƠNG

Bệnh loãng xương là gì? Nó có diễn biến như thế nào ?

Tại sao cần phải biết về bệnh loãng xương?

Chất xương bị mất đi đâu? Có thể hồi phục lượng chất xương đã mất không? Sau khi phụ nữ mãn kinh thì chắc chắn bị bệnh loãng xương có phải không ?

Có mấy phân loại loãng xương?

1.Bệnh loãng xương là gì ?

Bệnh loãng xương là tình trạng mật độ khoáng chất của xương giảm dưới ngưỡng bình thường, làm cho xương mất đi sự khoẻ mạnh và dễ bị gãy Trước kia người ta đã cho rằng loãng xương giống như miếng bánh pho mát của Thuỵ Sỹ Định nghĩa loãng xương được lấy

ra từ từ ghép osteoprosis, trong đó osteo mang nghĩa là “xương” theo tiếng Hy Lạp cổ, còn prosis mang nghĩa là “những cái hốc”

Bệnh loãng xương thường gặp ở phụ nữ tuổi trung niên trở ra, nhưng bệnh loãng xương cũng

có thể gặp ở nam giới và trẻ em Ở trẻ em do xương mới được tạo mới nhanh hơn xương bị huỷ nên xương trẻ em hầu như lúc nào cũng trong giai đoạn phát triển Ở người trưởng thành xương phát triển một cách cân bằng giữa quá trình tạo xương mới và quá trình huỷ xương, và giữa chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau Khi có sự chênh lệch giữa hai quá trình này, quá trình huỷ xương nhanh hơn quá trình tạo xương thì sẽ gây ra bệnh loãng xương

Hình 1: Sự so sánh phóng đại của xương người bình thường và xương bị loãng

2 Tại sao cần hiểu biết về bệnh loãng xương?

Lý do đầu tiên là vì loãng xương là một bệnh rất thường gặp trong các bệnh về xương Ngay cả khi chúng ta không thấy đau thì sự hiểu biết về bệnh loãng xương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng bệnh cá nhân, gia đình, giúp giảm tốn kém về tiền của và khắc phục ảnh hưởng của nó đến thẩm mỹ cá nhân

Theo một thống kê đơn giản mới đây của thư ký Hiệp Hội Phẫu Thuật ở Mỹ trong

2002 đã chỉ ra rằng một nửa dân số ở Mỹ trên 50 tuổi đều có nguy cơ gãy xương do mắc bệnh loãng xương Tại Mỹ người ta thực hiện một phép tính đơn giản và đã cho kết quả rằng hàng năm nước này phải chi trả khoảng 18 tỷ đôla cho việc chăm sóc những bệnh nhân mà có những di chứng từ bệnh loãng xương

Mặt khác, bệnh loãng xương không chỉ gây ra những tổn thất về tiền bạc và kinh tế mà còn gây tổn thất nhiều về mặt sức khoẻ, khiến bệnh nhân yếu mòn dần, mất khả năng làm việc, và làm giảm khả năng hoà nhập với cộng đồng Đặc biệt là những bệnh nhân loãng xương có kèm theo gãy xương thì những hậu quả của bệnh loãng xương lại càng rõ rệt Theo một số nghiên cứu thì có trên 20% những bệnh nhân bị gãy xương hông sẽ chết trong vòng 1 năm sau đó Với những bệnh nhân được cứu sống thì 50% trong số đó không thể sống một cuộc sống như bình thường Đối với những bệnh nhân đã bị gãy xương do loãng xương nói

chung có lẽ họ không thể làm được gì ngay cả một công việc đơn giản là tự mặc quần áo cho chính mình, họ thường xuyên gây ra những rắc rối, hay giận dữ và không thể hoà nhập với cộng đồng Khoảng 20% số bệnh nhận sau khi bị gãy xương hông phải cần đến sự chăm sóc của những điều dưỡng tại gia, hoặc được chăm sóc giúp đỡ trong cuộc sống vì họ không thể sống tự sống một cách độc lập Hình 2 đã chỉ cho chúng ta biết về sự tác động lớn đến mức nào của xương thiếu khoẻ mạnh và lý giải tại sao chúng ta phải có kiến thức về bệnh loãng xương

3 Tôi nghĩ là bệnh giảm mật độ xương cũng gây ra mất xương Nhưng có gì khác biệt giữa loãng xương và giảm mật độ xương không?

Mặc dù hai từ nghe na ná giống nhau nhưng loãng xương và giảm mật độ xương lại khác nhau chút ít Cả hai đều liên quan đến việc mất khoáng chất của xương nhưng về mức độ thì chúng lại khác nhau Giảm mật độ xương giống loãng xương ở quá trình phát triển xương, quá trình phát triển xương của cả hai đều không cân bằng và mức mất xương nhanh hơn mức tạo xương Đối với giảm mật độ xương, có thể tiêu mất một lượng chất xương nhất định nhưng không nhiều như loãng xương Và nguy cơ gãy xương của người mắc bệnh giảm mật độ xương cũng thấp hơn ở người mắc bệnh loãng xương Từ giảm mật độ xương được ghép bởi hai từ đơn lẻ của người Hy Lạp cổ: osteo mang nghĩa đen là “xương”, penia mang nghĩa là

“sự thiếu hụt” Tuy giảm mật độ xương làm giảm khối lượng xương ít hơn so với loãng xương nhưng nó vẫn đóng một vai trò quan trọng để phòng ngừa dẫn đến loãng xương, ngừa hậu quả gãy xương và tạo một khung xương khoẻ mạnh Nhiều người mắc bệnh giảm mật độ xương sau đó tiến triển thành bệnh loãng xương Các chuyên gia dinh dưỡng thích dùng cụm từ “giảm mật độ xương” thay cho từ thiếu xương

Gãy xương do loãng xương 1.5 triệu

Nhập viện 600.000

Vào cấp cứu 800.000

Đến phòng khám 2.6 triệu

Nhập viện dưỡng lão 180.000

Hình 2: ảnh hưởng của loãng xương tại Mỹ

4 Loãng xương diễn ra thế nào?

Loãng xương hay xương bị mất xảy ra khi quá trình huỷ xương và quá trình tạo xương mất đi sự cân bằng vốn có của nó Những tế bào huỷ xương (osteoclast) bắt đầu bằng việc tạo

ra những cái hốc trên xương, còn những tế bào tạo xương (osteoblasts) thì lại tạo xương mới

để lấp đầy những cái hốc trong xương đó Trong hai quá trình này thì quá trình huỷ xương luôn thực hiện nhanh hơn, và khi đó xương trở nên dễ gãy và nhìn giống như bị gãy Ở hình 3, qua kính hiển vi cho chúng ta thấy những điểm yếu của xương và những đường viền quanh những hốc của xương

Khi xương phải cung cấp canxi để tạo một nồng độ canxi ổn định trong máu, qua một thời gian thì xương sẽ yếu bởi mất dần canxi Chính việc mất canxi này cũng có nguy cơ bị bệnh giảm mật độ xương và bệnh loãng xương

Việc uống thuốc tăng cường canxi và vitamin D đơn thuần sẽ không ngăn ngừa được nguy cơ loãng xương, bởi xương phát triển qua một loạt quá trình phức tạp, cần nhiều khâu và nhiều điều kiện trong đó, các bài tập thể dục cũng đóng vai trò quan trọng làm cho các tế bào tạo xương hoạt động giúp canxi nhập vào xương tốt hơn Nếu bạn tập thể thao ít thì sẽ thiếu tế bào tạo xương, hoạt động giúp nhập canxi vào xương và gây ra bệnh loãng xương Bạn cần phải tăng khả năng chịu đựng sức nặng và tập bài tập đối kháng để tăng sức khoẻ cho xương (xem câu hỏi 43, 44) Mặt khác khi bộ khung xương của chúng ta không phát triển một cách bình thường trong thời kỳ thiếu nhi và thời kỳ thiếu niên do một nguyên nhân nào đó thì khả năng xuất hiện bệnh loãng xương hay giảm mật độ xương cũng có thể xảy ra, còn mức độ nặng hay nhẹ còn phụ thuộc vào bộ khung xương thế nào Thậm chí ngay khi mật độ khoáng chất trong xương của bạn không giảm đến mức mắc các bệnh loãng xương hay giảm mật độ xương nhưng nó sẽ làm cho xương của bạn không thể đạt được mật độ xương đỉnh ở thời kỳ trẻ tuổi, và dần gây ra bệnh loãng xương Đó là lý do mà việc xây dựng một bộ khung xương khoẻ mạnh ngay độ tuổi thiếu niên đóng một vai trò quan trọng, nếu một thanh niên không đạt được đỉnh của khối lượng xương thì bệnh loãng xương sẽ nhanh chóng tiến triển mặc dù sau

đó bạn có dùng thuốc điều trị ngăn ngừa cả đời đi chăng nữa

Hình 3: Mô xương bị loãng nhìn trên kính hiển vi

5 Xương được tạo ra như thế nào? Khi chúng ta trưởng thành thì quá trình tạo xương có kết thúc không?

Cơ thể con người có tổng cộng là 206 xương đóng vài trò quan trọng cho khả năng chống đỡ những mô mềm ngoại vi và chỗ bám cho các cơ, bảo vệ các bộ phận cơ quan trong

cơ thể cho phép chúng ta di chuyển vận động, sản xuất tế bào máu, và là kho cung canxi, photpho, các khoáng chất, chúng là các chất được sản xuất từ xương khi cơ thể cần Với nhiều chức năng như vậy, không có gì lạ khi biết quá trình phát triển xương rất phức tạp

Mỗi xương đều được cấu tạo từ các phân tử collagen_có bản chất protein, khoáng chất như canxi và photpho những ma trận đan xen của thành phần chất xương và khung xương giúp cho xương có khả năng linh hoạt để chống đỡ được với khối lượng và sự di chuyển của

cơ thể Mặt khác xương là nguồn dự trữ khoáng chất như canxi… duy trì chức năng vận động bình thường của cơ và thần kinh

Đối với trẻ sơ sinh quá trình của việc làm xương hoá các sụn bắt đầu từ khi đứa trẻ được sinh ra Quá trình tạo xương ở thiếu niên và thanh niên là chuẩn nhất, nó tạo ra những xương điển hình Đó là sự tân tạo xương tại một điểm và sự phá huỷ xương già ở vị trí khác không cùng trên một xương nhưng cùng một thời điểm khối lượng của xương mới được tạo

ra nhiều hơn khối lượng của xương già mất đi Quá trình này giúp cho xương đạt được đỉnh khối lượng xương, thông thường hoàn tất khi chúng ta ở độ tuổi 20 - 30 nhưng cũng có những ngoại lệ, đó là xương của những thiếu niên phát triển với mức độ chậm trong một khoảng dao động lớn, thường thì đến tuổi trưởng thành thì toàn bộ khung xương sẽ đạt được đỉnh khối lượng xương Đúng vậy, cơ thể chúng ta tiếp tục tạo xương khi chúng ta trưởng thành nhưng trong một quá trình tái tạo xương phức tạp, nó thường xuyên diễn ra và lặp lại nhiều lần trong đời mỗi người Các tế bào huỷ xương (osteoclasts)tiết ra những enzim để tiêu xương và tạo ra những hốc xương còn những tế bào tạo xương (osteoblasts) sẽ tự động di chuyển đến bề mặt của thân xương vừa bị phá huỷ và tiết ra các phân tử collagen thích hợp lấp đầy những cái hốc

mà tế bào tạo xương vừa tạo ra Quá trình này không giống với quá trình tạo xương ở thiếu nhi ở đó các tế bào tạo xương hoạt động một cách thụ động nhưng trong quá trình này các tế bào tạo xương hoạt động một cách độc lập với tế bào huỷ xương

Hình 4 là quá trình tu sửa và tái tạo xương, hình ảnh những tế bào huỷ xương tạo ra những cái hốc và tế bào tạo xương tiết collagen lấp đầy những cái hốc đó để tạo xương mới

Canxi, photpho và hỗn hợp xi măng đã làm cứng các phân tử collagen, chúng bện vào với nhau tạo thành những mảng lưới xương điển hình ngay cả khi chúng ta trưởng thành thì quá trình tu sửa xương vẫn không dừng lại nhưng nó diễn tiến chậm hơn và không ngừng nghỉ, cứ mỗi 10 năm xương chúng ta lại tu sửa một lần

Những tế bào tạo xương và huỷ xương được tìm thấy ở hầu hết các xương nhưng tìm thấy nhiều nhất thường là ở các xương chậu, xương cột sống, các xương dài (xương đùi), trong những xương chi trên (xương cánh tay, hai xương cẳng tay) và hai xương cẳng chân Đó

là lý do mà chúng ta thường đo mật độ xương để chẩn đoán loãng xương ở những điểm này,

vì vậy có được kết quả chính xác nhất

6 Khi cơ thể chúng ta mất chất khoáng có trong xương thì chúng đi đâu ? Nó có thể phục hồi lại không?

Chúng ta chỉ mất khoáng chất trong xương khi chúng ta ngoài 20 - 30 tuổi, trước đó thì quá trình làm đỉnh mật độ xương bắt đầu hoàn thiện, bước qua độ tuổi này thì cơ thể của chúng ta bắt đầu quá trình tái tạo lại xương với sự cân bằng giữa quá trình tạo xương và quá trình hủy xương Vì thế mà trong những bữa ăn hàng ngày của bạn mà thiếu đi các chất dinh dưỡng thiết yếu cung cấp cho quá trình tạo xương như Protein, canxi,vitamin D và không thường xuyên tập các bài tập nâng cao sức khỏe cho xương thì quá trình tân tạo xương sẽ mất

đi sự cân bằng vốn có của nó

7 Canxi và vitamin D đóng vai trò gì trong sự phát triển của xương?

Canxi và vitamin D đóng những vai trò quan trọng trong sự phát triển của xương Khi các tế bào tạo xương tiết ra collagen để lấp đầy những hố xương được tạo bởi các tế bào hủy xương, lysine (một loại axit amin) sẽ làm bền collagen này trong khi canxi làm chắc lại, tạo nên độ cứng và khỏe của xương Sự làm bền các collagen mới sẽ được lặp lại trong một đến hai tuần

Hầu hết canxi trong cơ thể được dự trữ trong xương Thực tế canxi chiếm 40% thành phần của xương Khi nồng độ canxi trong máu thấp hơn ngưỡng bình thường, canxi được huy động từ xương để đưa nồng độ canxi trong máu về bình thường Cơ thể mất canxi qua nước tiểu, mồ hôi và phân Các chất này được đào thải hàng ngày, do vậy bạn phải luôn luôn đưa vào cơ thể một lượng canxi đủ để duy trì nồng độ bình thường trong máu Mục đích của việc này là để ngăn chặn sự huy động canxi từ xương, do đó giúp bảo vệ xương của bạn

Chu chuyển xương

Vitamin D cần thiết cho sự hấp thu canxi và phospho từ ống tiêu hóa Nếu cơ thể của

bạn có lượng vitamin D không phù hợp thì canxi và phospho sẽ không được hấp thu từ ruột

mà thay vào đó là lấy từ xương, cho dù bạn có đưa vào cơ thể canxi nhiều như thế nào Vitamin D cũng quan trọng đối với xương vì nó được chuyển hóa thành calcitriol nhờ các enzyme của gan và thận, chất này giúp cân bằng giữa tế bào tạo xương và tế bào hủy xương

Nếu bạn bị thiếu hụt vitamin D mức độ nặng, bạn có thể bị chứng nhuyễn xương (osteomalacia: xương bị mềm đi) Bệnh này có thể gây ra đau xương, dị dạng chân, và gãy xương Do vậy việc dùng đủ vitamin D từ thức ăn hoặc các nguồn bổ trợ là rất quan trọng

8 Có các vitamin và khoáng chất khác cấu tạo nên xương hay không?

Ngoài vitamin D, các vitamin dưới đây có vai trò đối với sức khỏe xương:

 Vitamin A đóng một vai trò thiết yếu đối với sự phát triển xương khỏe mạnh thông

qua việc chi phối hoạt động của tế bào hủy xương và tế bào tạo xương trong chu chuyển xương Tuy nhiên nếu dư thừa vitamin D sẽ gây tổn thương xương của bạn do làm ức chế quá trình này

 Vitamin B6 gián tiếp giúp cho sự phát triển của xương nhờ việc làm giảm

homocysteine, một chất trong cơ thể có lien quan đến gãy xương do loãng xương Nồng độ homocystein cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim

 Vitamin C quan trọng đối với sự phát triển xương nhờ vai trò của nó đối với sự hình

thành collagen, một trong những chất tiết ra bởi tế bào tạo xương để lấp đầy các hố, hốc xương

 Vitamin K được biết đến với vai trò đông máu, tuy nhiên nó cũng đóng vai trò trong

sự phát triển của xương nhờ sự hỗ trợ sản xuất osteocalcin, một protein có trong quá trình chu chuyển xương Vitamin K cũng có thể giúp phòng gãy xương và mất canxi từ nước tiểu Nghiên cứu hiện nay đang tập trung vào các tác dụng lâu dài của vitamin K lên xương Nếu thiếu hụt vitamin K có thể dẫn đến tăng nguy cơ gãy cổ xương đùi

 Folate hay axit folic, là một vitamin giúp phòng ngừa những khiếm khuyết của cột

sống trong sự phát triển của bào thai Giống như vitamin B6, folate cũng giúp làm

giảm nồng độ homocysteine

 Vai trò của canxi đối với xương được biết đến nhiều nhất, tuy nhiên magie và phosphor cũng đóng vai trò quan trọng Magie và phosphor làm chắc xương trong chu chuyển xương Nếu máu của bạn bị toan hóa thì canxi sẽ được huy động từ xương Người ta cho rằng magie cùng với Kali làm giảm bớt tính axit của máu và do đó làm giảm sự lấy canxi từ xương Flo, Bo, đồng, mangan và natri cũng đóng vai trò đối với

Ngoài gene này, các chất và hormone sau đây cần thiết cho sự hình thành xương bình thường:

 Calcitonin là một hormone được tiết ra tự nhiên từ tuyến giáp ở vùng cổ của bạn Chất

này gắn với các tế bào hủy xương và làm giảm hoạt động của chúng, tạo điều kiện để các tế bào hủy xương làm tăng thêm khối xương

 Parathyroid hormone (PTH) được tiết ra từ các tuyến cận giáp giúp điều hòa canxi

bằng cách làm tăng hấp thu canxi từ ruột và giảm sự mất canxi từ nước tiểu Một điều thú vị là trong khi PTH cần thiết và quan trọng ở nồng độ bình thường thì nó lại làm

mất chất xương ở nồng độ cao

 Cortisol được tiết ra bởi tuyến thượng thận (nằm gần thận) cần thiết cho sự phát triển

của xương khi ở nồng độ thấp Ngược lại nồng độ cortisol cao có thể ảnh hưởng đến xương: các dạng cortisol tổng hợp hoặc các steroid được sử dụng trong điều trị một số bệnh (xem câu 16) cũng có thể gây mất chất xương

 Hormone sinh trưởng GH được tiết ra bởi tuyến yên (nằm trong não) là một thành tố

quan trọng trong sự hình thành và tiêu hủy xương, nhưng quan trọng nhất là vai trò của

nó ở tuổi dậy thì giúp làm thúc đẩy nhanh sự hình thành xương

 Thyroid hormone được tiết ra bởi tuyến giáp giúp điều hòa chuyển hóa cơ thể và

kiểm soát tần suất xuất hiện chu chuyển xương Tuy nhiên sự dư thừa thyroid hormone

có thể gây ra tình trạng hủy xương quá mức

 Insulin là một hormone được tiết ra bởi tuyến tụy để giúp cơ thể sử dụng carbohydrate

và đường Insulin cùng với leptin, một hormone mới được phát hiện trong các tế bào

mỡ, có tác động lên sự phát triển của xương

 Các hormone sinh dục như estrogen và testosterone cũng quan trọng đối với sự

phát triển và duy trì khối xương Estrogen được sản xuất ở cuối thời kỳ dậy thì đóng vai trò quan trọng để hoàn thiện quá trình phát triển đĩa sụn và từ đó dừng phát triển chiều cao Estrogen và testosterone đều được sản xuất ở nam và nữ giới làm kích thích quá trình hình thành xương Testosterone cũng hỗ trợ sự phát triển của cơ, từ đó làm tăng sự chịu tải của xương, kéo theo làm tăng tạo xương

10 Mãn kinh có vai trò gì đối với loãng xương? Có các loại loãng xương nào?

Thực chất có hai loại loãng xương: nguyên phát và thứ phát Cả hai loại này đều có thể xuất hiện ở nam giới, nữ giới hay trẻ em Loãng xương nguyên phát có liên quan đến tuổi và tác động lên nữ giới nhiều hơn, sớm hơn nam giới Loãng xương thứ phát do các bệnh khác gây ra hoặc do sử dụng thuốc điều trị một số bệnh Loãng xương thứ phát cũng phổ biến hơn ở

nữ giới do các bệnh này thường ảnh hưởng đến chu chuyển xương của nữ giới nhiều hơn Loãng xương nguyên phát tuy xuất hiện ở cả hai giới nhưng ở nữ giới xuất hiện sớm hơn nam giới khoảng 10 năm Điều này được lý giải do tỷ lệ mất chất xương ở nữ giới nhanh hơn nam giới, đặc biệt trong vòng 4 đến 8 năm sau mãn kinh Sau độ tuổi này, tốc độ mất chất xương chậm lại bằng với nam giới Sự mất chất xương do loãng xương nguyên phát xuất hiện nhiều nhất ở cổ xương đùi, nhưng cũng gây ảnh hưởng đến các xương khác của cơ thể, đặc biệt đối

với phụ nữ mãn kinh Theo thuật ngữ y học thì mãn kinh tự nhiên được định nghĩa là thời

điểm sau khi mất kinh 12 tháng liên tục không phải do một nguyên nhân cụ thể (ví dụ như ốm hoặc sử dụng thuốc)

Thời kỳ sau mãn kinh chính là quãng thời gian tiến triển bệnh loãng xương trên

nhiều phụ nữ Sự giảm khối xương ở phụ nữ sau mãn kinh là hậu quả trực tiếp của sự sụt giảm estrogen Mãn kinh với bất cứ nguyên nhân nào khác như phẫu thuật, điều trị hóa chất đều gây

ra mất chất xương Phụ nữ sau mãn kinh giảm 2% đến 5% khối xương của họ mỗi năm trong

4 đến 8 năm sau mãn kinh 20% khối xương mất đi của họ được thay thế trong khoảng thời

gian này Hầu hết phụ nữ da trắng đều bị giảm mật độ xương hoặc loãng xương ở thời điểm

10 năm sau mãn kinh

Vì loãng xương nguyên phát chủ yếu do thiếu hụt estrogen ở nữ giới gây ra nên một

trong những biện pháp điều trị dự phòng loãng xương ở nữ giới là liệu pháp estrogen (ET)

Estrogen thường được kê đơn để phòng loãng xương (có thể kèm theo progesterone), nếu bạn

có các triệu chứng điển hình của mãn kinh như bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm Nếu liệu pháp

estrogen được sử dụng để làm dịu các triệu chứng mãn kinh thì được gọi là liệu pháp

hormone thay thế (MHT) Progesterone nên được sử dụng cùng với estrogen nếu bạn còn tử

cung (xem câu 64) Miếng dán estrogen thường được dùng để phòng loãng xương nhưng không làm giảm triệu chứng bốc hỏa (xem câu 65)

11 Những xương nào bị ảnh hưởng bởi loãng xương?

Mặc dù cổ xương đùi và xương cột sống là hai vị trí tốt nhất để đánh giá sự mất chất xương nhưng loãng xương gây ảnh hưởng đến tất cả các xương Các tế bào tạo và hủy xương hoạt động mạnh hơn ở các vùng xương trung tâm là cổ xương đùi, xương cột sống và các xương dài của chân, tay, trong khi xương sọ lại ít bị ảnh hưởng bởi loãng xương Gãy cổ xương đùi và gãy xương đốt sống là hai loại gãy xương do loãng xương thường gặp nhất Vì loãng xương làm ảnh hưởng đến tất cả các xương của cơ thể nên các bác sỹ thường khuyên bệnh nhân bị loãng xương hoặc giảm mật độ xương không được chơi một số môn thể thao hoặc tránh ngã (ngã thường dẫn đến tăng nguy cơ gãy xương đặc biệt là gãy cổ xương đùi (xem câu 45)

Các xương đều có một thành phần mô mềm nằm bên trong được gọi là tủy xương được bao bọc bởi các bè xương và vỏ xương Bè xương tạo nên lớp vỏ bên trong mềm hơn ở tất cả các xương, trong đó xuất hiện nhiều ở cổ xương đùi, xương đốt sống, xương cổ tay và các điểm cuối của xương dài Các xương trung tâm và xương dài có nhiều bè xương hơn các xương khác Bè xương chiếm 20% tất cả khối xương của cơ thể giúp cho xương khỏe và toàn vẹn, sản xuất các tế bào máu và là nơi trao đổi chất khoáng bề mặt (phosphor và canxi) Tủy xương được tìm thấy giữa các bè xương Vùng vỏ ngoài của xương tạo nên một lớp vỏ chắc bao bọc và rất quan trọng đối với sức bền của xương

Nếu như bị loãng xương nguyên phát thì phụ nữ thường mất 5-10% vỏ xương, 20-30% bè xương trong giai đoạn mất chất xương nhanh (4-8 năm sau mãn kinh) Ở nam giới và nữ giới sau thời gian này có tỷ lệ mất chất xương chậm hơn nhưng cũng mất đến 20-25% vỏ xương và

bè xương Do vậy, phụ nữ có nguy cơ bị mất chất xương nhiều hơn nam giới

Vỏ xương

80% khối xương cơ thể

Bè xương

20% khối xương cơ thể

Hình 5: bè xương và các vỏ xương

PHẦN 2: CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ VÀ CHẨN ĐOÁN LOÃNG XƯƠNG

Ai có nguy cơ bị loãng xương?

Liệu xương của tôi có bị ảnh hưởng do sử dụng thuốc gì hay không?

Bác sỹ của tôi có thể nói gì nếu tôi bị loãng xương khi kiểm tra định kỳ?

Loãng xương được chẩn đoán như thế nào?

Và…

TWO

12.Ai có nguy cơ bị loãng xương?

Cả nam và nữ giới đều có nguy cơ bị loãng xương Mặc dù bệnh loãng xương thường gặp hơn ở nữ giới, đặc biệt là phụ nữ sau mãn kinh, nhưng cũng có đến 2 triệu nam giới ở Mỹ mới mắc bệnh loãng xương, và 1/4 trong số đó bị gãy xương do loãng xương

Loãng xương nguyên phát xuất hiện ở cả hai giới và có liên quan đến tuổi Đến tuổi mãn kinh, nồng độ estrogen giảm xuống nên loãng xương phổ biến hơn ở phụ nữ tuổi này Phụ nữ ở Mỹ thường mãn kinh ở tuổi 51 Tổ chức y tế thế giới báo cáo rằng có 35% phụ nữ da trắng sau mãn kinh bị loãng xương, trong khi bệnh này ở nam giới có xu hướng tăng lên theo tuổi Học viện phẫu thuật nha khoa Mỹ báo cáo có 14% nam giới trên 85 tuổi bị loãng xương, trong khi chỉ có 2% nam giới ở độ tuổi từ 65 đến 74 tuổi Loãng xương thứ phát xuất hiện do sử dụng thuốc hoặc một số bệnh gây ra cũng có thể xuất hiện ở cả nam và nữ giới ở bất kỳ độ tuổi nào Do có nhiều phụ nữ so với nam giới phải sử dụng các thuốc có tác động đến xương như glucocorticoids và các thuốc khác gây mất chất xương nên loại loãng xương này gặp nhiều hơn ở giới này Chủng tộc da trắng ở cả hai giới có nguy cơ loãng xương cao hơn so với những người Mỹ gốc châu Phi hay Latinh, trong khi phụ nữ châu Á cũng có nguy cơ tương tự Chỉ có ít số liệu về loãng xương trên nam giới châu Á, nhưng cũng giống như phụ nữ, nam giới châu Á có nguy cơ loãng xương cao hơn so với những người Mỹ gốc phi hay Latinh

Loãng xương do glucocorticoids (Glucocorticoidinduced osteoporosis: GIO) có thể gặp ở mọi lứa

tuổi nếu người đó đang sử dụng liệu pháp glucocorticoid

Không chỉ nam giới và nữ giới trưởng thành bị loãng xương hay giảm mật độ xương mà ở những lứa tuổi trẻ hơn cũng có thể bị loãng xương, đặc biệt là những người có rối loạn về gen hoặc dinh dưỡng, rối loạn ăn uống như biếng ăn tâm thần Những người này không tổng hợp các hormone hoặc không hấp thu được canxi, vitamin D và các chất dinh dưỡng khác cần cho sự phát triển bình thường của xương Tất cả những ai có sử dụng các thuốc gây ảnh hưởng đến sự phát triển của xương đều có thể bị loãng xương Những người điều trị bằng methotrexate kéo dài (> 1 tháng)

do ung thư hoặc viêm khớp thường có nguy cơ cao hơn Sử dụng kéo dài các chất kháng hormone sinh dục (VD: Lupron) để điều trị lạc nội mạc tử cung ở nữ giới trẻ tuổi cũng gây tiến triển bệnh loãng xương Nhóm thuốc phổ biến nhất gây loãng xương là các corticosteroids, được sử dụng cho các bệnh nhân bị lupus, viêm khớp dạng thấp, hoặc hen phế quản Loãng xương do sử dụng

glucocorticoid phổ biến đến mức người ta đã đặt tên riêng cho loại này là Glucocorticoid-induced

osteoporosis (GIO) Bạn càng có nhiều yếu tố nguy cơ thì càng dễ bị loãng xương Câu hỏi 13 đã

liệt kê ra danh sách các yếu tố nguy cơ đó

Biếng ăn tâm thần là tình trạng rối loạn được xác định bởi dấu hiệu sợ ăn vì sợ bị béo phì,

cho rằng cơ thể của mình lớn hơn thực tế khiến cho sụt cân nghiêm trọng và sợ thức ăn Ban đầu người ta nghĩ tình trạng này chỉ xuất hiện ở các cô gái trẻ nhưng trên thực tế nó xuất hiện ở nữ giới mọi lứa tuổi và hiếm khi ở nam giới

Tâm sự của Maggie:

Khi tôi đến kiểm tra phụ khoa định kỳ ở tuổi 52, bác sỹ chuyên khoa hỏi tôi như thường lệ về tiền sử bệnh gia đình tôi có gì thay đổi không Ông ấy đã giật mình khi tôi nói rằng mẹ tôi vừa được chẩn đoán bệnh hẹp cột sống Khi tôi nghĩ lại, tôi nhớ ra cha tôi đã từng bị gãy xương đòn bất thường khi ông 72 tuổi, và trong 10 năm cuối của cuộc đời ông có một dáng đi rất còng Bác sỹ khuyên tôi nên đo mật độ xương để xác định liệu tôi có bị loãng xương cột sống hay cổ xương đùi không Kết quả đã cho thấy tôi bị giảm mật độ xương ở cổ xương đùi Tôi rất tức giận vì trước đó tôi không hề có triệu chứng gì và đã quan tâm tốt đến sức khỏe bản thân Tôi cũng chia sẻ với hai

em trai tôi về tình trạng này nhưng khi họ đi kiểm tra thì cho kết quả bình thường Mặc dù vậy bác

sỹ của họ cũng khuyến cáo nên cẩn thận vì đã có tiền sử gia đình bị giảm mật độ xương

Risk Factors and Testing

13.Những yếu tố nguy cơ của loãng xương?

Trừ trường hợp bạn bị gãy xương, loãng xương là bệnh âm thầm không gây đau Vì vậy bạn cần phải biết về những yếu tố khiến bạn dễ bị mắc bệnh Chỉ có một số ít nguy cơ có tính chất khác biệt giữa nam và nữ giới, còn lại hầu hết các nguy cơ giống nhau ở hai giới

*Tuổi Khối xương của bạn giảm đi theo tuổi, do vậy nguy cơ bị loãng xương cũng tăng lên Mặc

dù loãng xương có thể ảnh hưởng đến cả hai giới ở bất cứ tuổi nào nhưng tác động của nó rõ ràng nhất ở thời kỳ sau mãn kinh (nữ giới) và tuổi già (nam giới) Hiệp hội loãng xương quốc gia Mỹ cho biết có 75% tất cả các trường hợp loãng xương đã được chẩn đoán là những phụ nữ da trắng trên 50 tuổi Ở tuổi này nam giới cũng dễ bị loãng xương nhưng thường xuất hiện ở nam giới cao tuổi hơn

* Giới 80% bệnh nhân loãng xương là nữ giới Mặc dù chiếm 20% số ca nhưng nam giới thường bị

loãng xương nguyên phát ở tuổi cao hơn nhiều so với nữ giới Ngược lại, nam giới lại tiến triển bệnh loãng xương thứ phát sớm hơn nhiều so với nữ giới Nhìn chung phụ nữ có nguy cơ loãng xương cao hơn do họ bắt đầu bị giảm mật độ xương nhanh hơn

* Chủng tộc Nếu bạn là phụ nữ da trắng, đặc biệt là phụ nữ Bắc Âu, hoặc châu Á, bạn có nguy cơ

mắc loãng xương cao hơn các chủng tộc khác Thực tế có 65% phụ nữ Mỹ gốc Á có mật độ xương thấp Có khoảng 10% phụ nữ Mỹ gốc phi bị loãng xương Trên 300.000 phụ nữ Mỹ gốc phi bị loãng xương và 90% trường hợp gãy xương ở người cao tuổi thuộc nhóm này là do loãng xương Sau mỗi 7 năm nguy cơ gãy xương ở nhóm này tăng lên gấp đôi và cao hơn so với phụ nữ da trắng Tương tự như vậy, nam giới da trắng cao tuổi có nguy cơ bị loãng xương cao hơn so với các chủng tộc khác

* Tiền sử gãy xương Nếu bạn đã từng bị gãy xương trong độ tuổi từ 40 trở lên, bạn có nguy cơ bị

giảm khối xương và loãng xương cao hơn so với những người khác, đặc biệt nếu gãy xương của bạn

do lực va chạm nhẹ

* Tiền sử gia đình Nếu những người có quan hệ trực hệ với bạn (cha, mẹ, anh chị em, con cái) bị

loãng xương hoặc giảm mật độ xương thì bạn cũng có nguy cơ giảm mật độ xương

* Thể trạng kém Suy nhược và mất trí nhớ đều có lien quan đến mật độ xương thấp

* Hút thuốc: Nicotine có trong thuốc lá gây ra những vấn đề của quá trình tạo xương do làm giảm

vai trò của estrogen và testosterone lên sự phát triển của xương

* Uống rượu nhiều: nghiện rượu làm cản trở hấp thu canxi cũng như hoạt động của tế bào tạo

xương lên quá trình hình thành xương Một điểm thú vị là uống hai cốc bia một ngày có liên quan đến sự tăng mật độ xương Tuy nhiên nếu uống hơn mức đó thì làm tăng nguy cơ loãng xương

* Uống nhiều caffeine Tác động của caffeine lên nguy cơ loãng xương cho đến nay còn chưa biết

rõ Một nghiên cứu cho thấy nguy cơ gãy cổ xương đùi tăng lên nếu uống 2 cốc cà phê (hoặc 4 cốc trà) trong một ngày Trong các nghiên cứu khác, sử dụng cà phê và trà không liên quan đến giảm mật độ xương hay gãy xương Thực tế một trong ba nghiên cứu này cho thấy uống trà có liên quan đến tăng mật độ xương Các kết quả nghiên cứu trái ngược nhau cho thấy nếu uống lượng caffeine vừa đủ (1-2 cốc/ngày) thì không ảnh hưởng đến xương của bạn nếu bạn sử dụng lượng canxi và vitamin D phù hợp Các chất dưới đây có chứa nhiều caffeine:

- Cà phê pha sẵn (8 aoxo): khoảng 135mg

- Trà pha cà phê (8 aoxo): khoảng 50-70 mg

- Coca-Cola (12 aoxo): khoảng 34.5 mg

- Coca không béo (12 aoxo): 46.5 mg

Bạn cũng nên chú ý rằng nếu bạn uống quá nhiều cà phê, trà, và soda, thì bạn cũng uống ít đi các thức uống giàu canxi khác như sữa và nước cam

* Uống nhiều soda Mặc dù phosphor cần thiết cho sự phát triển bình thường của xương nhưng nếu

dư thừa thì lại gây ra tình trạng giảm mật độ xương Hơn 3000 đến 4000 mg phosphor trong một ngày làm tăng nguy cơ của bạn Người ta đã từng nghĩ rằng các loại soda đều chứa lượng dư acid

phosphoric; tuy nhiên đồ uống cola có caffeine chỉ chứa 50mg phosphor Điều quan trọng hơn là nếu bạn uống soda thì sẽ dùng ít hơn các đồ uống giàu canxi

* Tiền sử kinh nguyệt Nguy cơ loãng xương tăng lên nếu có tình trạng dậy thì muộn (ở cả nam và

nữ giới) và mất kinh ở nữ giới (không thấy kinh nguyệt trong 3 tháng trở lên), hoặc liên quan đến rối loạn ăn uống, tập thể dục quá mức hoặc các nguyên nhân khác Phụ nữ đang mang thai hoặc đang cho con bú thường bị giảm mật độ xương nhất thời, và hồi phục lại sau thời gian này Thú vị

là phụ nữ có thai 10 lần có nguy cơ bị loãng xương tương tự như phụ nữ chưa bao giờ có thai

* Mãn kinh là yếu tố nguy cơ có ý nghĩa nhất đối với loãng xương Sự sụt giảm estrogen ở thời kỳ

này là lý do thường gặp nhất gây ra loãng xương ở nữ giới Tình trạng này khiến cho xương của bạn

bị mất đi nhanh chóng Chỉ 5% phụ nữ sau mãn kinh bị loãng xương do nguyên nhân khác

* Cân nặng cơ thể và chỉ số khối cơ thể (BMI) Những phụ nữ mảnh khảnh, xương nhỏ có nguy

cơ cao hơn so với những phụ nữ thừa cân và khung xương lớn BMI là một chỉ số đánh giá cả cân nặng và chiều cao: dưới 18 được coi là thiếu cân, từ 18-25: bình thường, thừa cân khi >25, béo phì khi > 30 Nếu bạn có BMI < 22 thì nguy cơ loãng xương của bạn tăng lên, mặc dù chỉ số này trong khoảng 18 – 25 được coi là bình thường BMI trong khoảng 26-28 tương đối tốt cho xương, trong khi BMI > 28 làm tăng nguy cơ do có liên quan đến tình trạng ít vận động Nếu bạn cao trên 163 cm

và nặng từ 57.6 kg trở xuống, hoặc nếu BMI của bạn dưới 22 thì bạn có nguy cơ cao bị loãng xương BMI được tính bằng cân nặng (kg) chia cho chiều cao bình phương (cm) Nếu bạn ngại tính toán phức tạp, bạn có thể lên trang web www.obesity.org để tham khảo

* Chế độ dinh dưỡng kém: các vitamin và khoáng chất cần thiết cho xương như canxi, vitamin D,

acid citric, và phosphor nếu không được đưa vào cơ thể một lượng phù hợp sẽ làm cho xương yếu

và giảm khối xương Nếu bạn có chế độ ăn thiếu các chất trên thì nguy cơ loãng xương của bạn tăng lên Một chế độ ăn thừa muối (ăn mặn) hoặc quá nhiều protein, chất xơ cũng gây ảnh hưởng đến xương do muối làm tăng đào thải canxi, trong khi nếu ăn quá nhiều chất xơ hoặc protein sẽ làm ức chế quá trình hấp thu canxi Ăn chay nghiêm ngặt (không có thức ăn có nguồn gốc động vật) cũng liên quan đến loãng xương vì hai lý do Những người ăn chay nghiêm ngặt không sử dụng các sản phẩm từ sữa, một nguồn cung cấp canxi và vitamin D quan trọng, và thông thường họ cũng có BMI thấp (khoảng 20), từ đó làm tăng nguy cơ loãng xương

* Sử dụng một số thuốc có thể làm mất chất xương hoặc làm giảm tạo xương Đó là các thuốc:

chống co giật, các hormone tuyến giáp, corticosteroids, lithi, methotrexate, GnRH, cholesteramine, heparin, warfarin, và các chất kháng acid có chứa nhôm (xem câu 16)

* Một số tình trạng bệnh có thể làm tăng nguy cơ loãng xương do làm cản trở sự phát triển của

xương hoặc buộc phải sử dụng một số thuốc gây tăng nguy cơ loãng xương (xem câu 17)

* Lối sống ít vận động cũng là một yếu tố nguy cơ gây loãng xương, cho dù bạn không có các yếu

tố nguy cơ khác Các xương cần có lực tác động từ các bài tập để cân bằng hai quá trình tạo xương

và hủy xương (xem câu 43-44)

* Yếu tố gen Các biến dị gen hay mất một gen quy định receptor của protein đặc hiệu cho sự phát

triển của xương có thể khiến bạn có nguy cơ bị loãng xương, thậm chí là loãng xương nặng Một vài gen khác kiểm soát các enzyme tham gia vào quá trình phát triển xương cũng có thể khiến bạn

có nguy cơ bị loãng xương Một số ít các nghiên cứu đã làm rõ các yếu tố nguy cơ đặc hiệu cho loãng xương và các gãy xương do loãng xương trên nam giới Viện nghiên cứu sức khỏe quốc gia

Mỹ đã nghiên cứu trên 5700 nam giới từ 65 tuổi trở lên để làm sáng tỏ các yếu tố nguy cơ quan trọng nhất ảnh hưởng đến giới này

14 Tôi có thể thay đổi các yếu tố nguy cơ được không?

Bạn không thể thay đổi tuổi, giới, giới tính, chủng tộc, tiền sử gãy xương, tiền sử gia đình, thời điểm mãn kinh, các yếu tố gen, và hầu hết các tình trạng bệnh Mặc dù vậy bạn có thể thay đổi một số yếu tố nguy cơ liên quan đến lối sống Sau đây là một số việc bạn có thể làm để giảm nguy

cơ bị loãng xương:

* Ngừng hút thuốc Nếu bạn chưa từng hút thuốc thì đừng bao giờ hút Phụ lục B liệt kê các cách

để giúp bạn ngừng hút thuốc

* Chỉ uống ít rượu mỗi ngày Nếu bạn uống nhiều hơn 2 chén rượu/ngày sẽ làm tăng nguy cơ

loãng xương cũng như nguy cơ ngã và gãy xương

* Thay thế các thức uống giàu caffeine bằng các thức uống giàu canxi Nếu bạn uống cà phê hay

trà thì nên cân nhắc cho thêm sữa Nếu bạn uống socola hoặc cacao nóng thì cũng nên cho thêm sữa

để làm tăng lượng canxi

* Tập thể dục hàng ngày thay vì một lối sống ít vận động (câu 43-45)

* Cải thiện chế độ ăn của bạn Sử dụng lượng phù hợp canxi, vitamin D, citric acid, và phosphor,

ăn nhạt bớt Chú ý chỉ ăn vừa đủ protein và chất xơ vì nếu dư thừa sẽ làm giảm hấp thu các chất cần thiết cho sự phát triển của xương trừ ki bạn có bổ sung canxi trong chế độ ăn của mình (câu 48-54)

* Hỏi ý kiến bác sỹ của bạn về việc thay thế thuốc đang sử dụng bằng một thuốc khác không

gây tác hại lên xương hoặc có tác dụng bảo vệ xương (xem câu 16)

* Nếu bạn có bất kỳ tình trạng bệnh nào làm tăng nguy cơ loãng xương thì nên thảo luận với bác sỹ của bạn cách kiểm soát tình trạng này để làm giảm nguy cơ đó Ví dụ như nếu bạn bị rối loạn ăn uống, hãy thảo luận để tìm cách khôi phục chế độ ăn tốt cho sức khỏe Hoặc nếu BMI của bạn thấp hơn 18 thì hãy hỏi cách có được cân nặng phù hợp để BMI cao hơn Mặc dù nếu BMI < 22 sẽ làm tăng nguy cơ loãng xương nhưng việc quan trọng là phải tập luyện và duy trì BMI bình thường (18 – 25) để có được thể trạng chung tốt Việc tập luyện cũng giúp làm giảm nguy cơ loãng xương cho bạn

* Không nên tập luyện quá mức tại thời điểm mất kinh hoặc chú ý bổ sung thêm năng lượng nếu bạn tập luyện ở thời điểm này

* Nếu bạn đang có các triệu chứng nặng của tình trạng sau mãn kinh như bốc hỏa và ra mồ hôi đêm, bạn hãy thảo luận với bác sỹ của mình về việc sử dụng estrogen để làm giảm các triệu chứng cũng như giảm nguy cơ loãng xương

Câu chuyện của Grace:

Thật sự thì tôi đã không nghĩ loãng xương là một vấn đề lớn đối với một phụ nữ da màu như tôi Thế nhưng một cô bạn gái của tôi vừa phát hiện ra mình bị loãng xương và phải sử dụng thuốc điều trị Cô ấy khuyên tôi cũng nên đi kiểm tra, vì vậy tôi đã bàn với bác sỹ của mình về việc này Bác sỹ nói tôi không cần phải kiểm tra cho đến khi tôi mãn kinh vì hiện tại xương của tôi vẫn đang được bảo vệ bằng estrogen Khi mãn kinh thì estrogen trong cơ thể tôi sẽ sụt giảm và đến lúc đó tôi nên kiểm tra mật độ xương của mình Tôi đã hỏi liệu có việc gì tôi có thể làm để bảo vệ xương của mình được hay không, và bác sỹ đã trả lời rằng tôi nên tập thể dục đều đặn, dùng đủ lượng canxi, Vitamin C và D Thật tốt là tôi không hút thuốc Vì thế tôi đã nhận ra rằng tôi cũng có thể có nguy

cơ bị loãng xương!

15 Tôi thường làm việc nặng để giữ cho cơ thể gầy Bây giờ tôi lại bị loãng xương, tôi thực sự băn khoăn liệu đó có phải là một suy nghĩ đúng hay không? Liệu có mối liên hệ nào giữa cân nặng cơ thể và xương hay không?

Điều này hoàn toàn phụ thuộc vào mức độ gầy của bạn Câu hỏi 13 đã giải thích cách tính BMI của bạn Nếu BMI < 22 thì đó là một yếu tố nguy cơ bị loãng xương Bạn nói đã làm việc nặng vậy còn chế độ ăn của bạn có nghiêm ngặt hay không? Có thể chế độ ăn của bạn không cung cấp đủ canxi, vitamin D và protein? Hoặc có phải bạn đã tập luyện quá mức để giữ cho cơ thể gầy? Tất cả các trường hợp trên đều có thể ảnh hưởng đến quá trình hủy và tạo xương bình thường Nếu bạn có cân nặng rất thấp tương đương với một đứa trẻ hoặc vị thành niên thì có thể bạn đã không đạt được mật độ xương đỉnh của mình

Béo phì (BMI >30) cũng có thể làm tăng nguy cơ loãng xương do những người này thường

ít vận động và quan trọng hơn là ít luyện tập Tập luyện ít là yếu tố liên quan trực tiếp đến tình trạng giảm mật độ xương (xem câu 43) Tuy nhiên béo phì không hẳn chỉ tác động xấu đến xương Việc phải chịu tải làm tăng lực tác động lên xương qua đó kích thích tạo xương mới Khối cơ tăng và tăng chuyển hóa xương cũng xuất hiện trên các bệnh nhân thừa cân, béo phì Cả hai giới nam và nữ nếu thừa cân sẽ tăng tiết hormone sinh dục từ đó giúp duy trì khối xương bình thường Cho đến nay vẫn chưa rõ liệu thừa cân có làm giảm nguy cơ gãy xương hay không Một vài nghiên cứu trước đây cho thấy nguy cơ gãy xương giảm đi ở phụ nữ thừa cân Tuy nhiên các nghiên cứu sau đó cho thấy

nguy cơ này tương tự phụ nữ có cân nặng bình thường Thật không may là béo phì kéo theo rất nhiều nguy cơ khác do vậy những người thừa cân vẫn nên giảm bớt cân nặng

Nếu bạn là một người rất gầy (cân nặng dưới 56kg hoặc BMI < 22) thì đây là những yếu tố làm tăng nguy cơ gãy xương Vì vậy nếu bạn là người cao tuổi và gầy thì khi bị ngã bạn có nguy cơ bị gãy cổ xương đùi cao hơn so với những người cùng tuổi thừa cân do ở những người thừa cân thì thường có mật độ xương cao hơn và nhiều mỡ để chống đỡ cơ thể khi ngã Và nếu như bạn giảm cân có chủ đích hay không thì nguy cơ gãy cổ xương đùi của bạn vẫn tăng lên

Như vậy bạn cần thảo luận với bác sỹ trước khi quyết định giảm cân hay cố gắng đạt được cân nặng sao cho BMI trong khoảng 22-25 Mục tiêu quan trọng nhất là giảm các yếu tố nguy cơ gãy xương (xem câu 43-54-86)

16.Những thuốc gì có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương của tôi?

Có một số loại thuốc làm tăng nguy cơ giảm mật độ xương và loãng xương Các thuốc này làm giảm khối xương bằng cách làm tăng hủy xương hoặc ngăn chặn tạo xương mới Một số thuốc

có thể ngăn cản sử dụng Vitamin D và PTH của cơ thể Tuy nhiên có một số thuốc gây mất chất xương không rõ lý do vì sao

Glucocorticosteroids (prednisone, prednisolone, cortisone, glucocorticoids, steroids, adrenocorticotropic hormone (ACTH), Orapred ®, Pediapred ®, Prelone ®) là những nhóm thuốc chính có liên quan đến loãng xương thứ phát Các glucocorticosteroids hay phổ biến hơn là các steroids có thể dùng theo đường uống, hít, tiêm hoặc dùng tại chỗ (đặt dưới da), hoặc truyền tĩnh mạch Sử dụng theo đường uống, truyền tĩnh mạch hay tiêm là những cách sử dụng tác động xấu đến xương, trong khi sử dụng theo đường hít hay đặt tại chỗ qua da chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng Các Steroids thường được sử dụng điều trị hen phế quản và các bệnh phổi mạn tính khác như

xơ nang phổi, khí phế thũng, và sarcoidosis; các bệnh hệ thống như viêm khớp dạng thấp và lupus; các bệnh da liễu như vảy nến, eczema; các bệnh viêm ruột như bệnh Crohn và viêm đại tràng mạn tính Steroid gây ra loãng xương vì nhiều lý do Trước hết, các thuốc này gây ức chế hấp thu canxi

từ thức ăn Thứ hai, nó làm tăng đào thải canxi ở thận Thứ ba, các thuốc này cản trở trực tiếp quá trình tạo xương và quá trình sản xuất testosterone và estrogen – các hormone cần thiết cho sự phát triển xương Cuối cùng, steroids có thể làm giảm khả năng thực hiện các bài tập chịu lực cho xương

và làm tăng nguy cơ loãng xương do làm yếu cơ và không thể thực hiện được bài tập Loãng xương

do glucocorticoid có thể xuất hiện sau 3 tháng điều trị Nếu điều trị kéo dài quá 6 tháng thì bạn có 50% nguy cơ bị loãng xương Và nếu điều trị kéo dài, bạn cũng có 50% nguy cơ bị gãy xương do loãng xowng Liều từ 7.5mg/ngày trở lên được cho là gây ra tình trạng ngừng tạo xương, làm mất chất xương nhanh chóng (xem câu 88) Điều trị các thuốc dưới đây kéo dài cũng khiến bạn tăng nguy cơ bị loãng xương:

* Levothyroxine (như Synthroid ®, Levathroid ®, Unithyroid ®, Levoxyl ®, Eltroxin ®) được

sử dụng để điều trị suy tuyến giáp

* Các thuốc chống co giật (như Dilantin ® (phenytoin), phenobarbitol; Tegretol ®, Carbatrol ®

(carbamazepine); Depakote ® (divalproex); Depacon ® (valproate)

* Methotrexate được sử dụng để điều trị một số ung thư và bệnh mạn tính như viêm khớp dạng

thấp và vảy nến

* Heparin ® và Coumadin ® (wafarin) được sử dụng để phòng hoặc làm tan cục máu đông do bất

động, nhồi máu phổi, huyết khối tĩnh mạch hoặc rung nhĩ

* Lithium (Lithobid ®, Eskalith ®) được sử dụng để điều trị rối loạn cảm xúc lưỡng cực, hưng

cảm, tâm thần phân liệt

* Các chất kháng GnRH (ví dụ như Lupron ®, các chế phẩm của nó, leuprolide acetate) được

sử dụng để giảm nồng độ estrogen ở phụ nữ tiền mãn kinh bị lạc nội mạc tử cung và xơ hóa Các thuốc này cũng được sử dụng trên nam giới có ung thư tiền liệt tuyến để làm giảm testosterone Do các chất kháng GnRH làm giảm cả nồng độ estrogen và testosterone nên nó tác động không tốt lên

xương và chỉ được kê trong vòng 3 – 6 tháng Cần phải theo dõi mật độ xương cho những đối tượng

sử dụng thuốc này kéo dài

* Các thuốc kháng acid có chứa nhôm (như Amphogel ®, Maalox ®, Mylanta ®) được sử dụng

để điều trị chứng khó tiêu Một số bác sỹ khuyên nếu như bạn cần phải sử dụng lâu dài các thuốc

kháng acid thì nên sử dụng các thuốc không chứa nhôm như Tums ®, Di-Gel ®, hoặc Rolaids ®

Bạn có thể tham khảo thêm danh sách các thuốc kháng acid và thành phần của chúng trên website được ghi trong phụ lục B

* Thuốc tiêm Medroxyprogesterone acetate (Depo-Provera ® tiêm tĩnh mạch) thường được sử

dụng để kiểm soát cuộc đẻ ở nữ giới Gần đây FDA đã khuyến cáo cần phải dán nhãn cảnh báo làm giảm mật độ xương trên loại thuốc này nếu sử dụng kéo dài (ví dụ > 2 năm) Vẫn chưa rõ khi dừng thuốc sau 3 tháng tiêm có thể hồi phục được phần chất xương bị mất đi hay không, nhưng các nguyên cứu trước đây trên phụ nữ sau mãn kinh đã chỉ ra rằng tiền sử sử dụng Depo-Provera không ảnh hưởng đến mật độ xương sau mãn kinh, còn các nghiên cứu gần đây trên nữ giới vị thành niên cho thấy mật độ xương không bị ảnh hưởng nếu sử dụng estrogen cùng với Depo-Provera Nếu bạn đang sử dụng một trong số các thuốc trên thì bạn nên thảo luận với bác sỹ của mình về khả năng thay thế các thuốc khác có tác dụng tương tự mà không làm ảnh hưởng đến xương Bạn cũng nên thảo luận với bác sỹ về việc theo dõi xương của mình và sử dụng thuốc để phòng và điều trị mất chất xương có thể xảy ra trong tương lai (xem câu 24-26, 56)

Bạn cũng có thể được sử dụng một số thuốc làm cải thiện chất lượng xương của mình Nếu bạn đang dùng estrogen đơn độc hoặc phối hợp với progestin để điều trị các triệu chứng mãn kinh thì điều này có lợi cho xương của bạn, giúp cho hạn chế sự mất chất xương (xem câu 64)

Nếu bạn là một trong 8 triệu người sử dụng statins (ví dụ Mevacor ®, Zocor ®, Lipitor ®)

để làm giảm cholesterol, xương của bạn cũng có thể có lợi từ việc này: các thuốc này giúp cải thiện mật độ xương và làm giảm nguy cơ gãy xương Thông qua một quá trình chưa được biết rõ, statins làm tăng nồng độ một loại protein tạo xương Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng statins có thể làm giảm nguy cơ gãy cổ xương đùi 30% Các nghiên cứu khác không cho thấy mối liên hệ giữa sử dụng statin với sự giảm đi nguy cơ gãy xương, đồng thời gợi ý rằng cần phải nghiên cứu sâu hơn mối quan hệ giữa statins và sức khỏe xương Mặc dù statins có thể cải thiện mật độ xương nhưng những thuốc này không được sử dụng chính thống để phòng và điều trị loãng xương

Nếu bạn đang sử dụng thuốc lợi tiểu thiazide như Diuril ®, Aquazide ®, hydrochlorothiazide (HCTZ), và Esidrix ® để làm giảm huyết áp thì xương của bạn cũng được lợi

từ việc này Các thuốc lợi tiểu thiazide làm giảm lượng canxi mất đi qua thận và do vậy làm tăng canxi trong cơ thể, từ đó tăng tạo xương Mặc dù các thuốc này không được kê cho việc phòng và điều trị loãng xương nhưng nó cũng làm giảm nguy cơ gãy xương do loãng xương Tuy nhiên một khi dừng sử dụng thuốc thì cũng không còn lợi ích kéo dài cho xương nữa

17.Có những bệnh nào có liên quan đến loãng xương?

Khi bạn mắc một số bệnh đã được xác định thì nguy cơ loãng xương của bạn cũng tăng lên

do bản thân các bệnh này hay các thuốc điều trị chúng sẽ gây ảnh hưởng đến xương (xem câu 16)

Một số bệnh như cường tuyến giáp và hội chứng Cushing làm tăng tốc độ hủy xương Một

số bệnh khác như bệnh xơ nang phổi và bệnh tiêu hóa gây ảnh hưởng đến quá trình tạo xương bằng cách cản trở quá trình hấp thu hoặc sản xuất các chất cần thiết cho sự phát triển của xương Thực tế

có 3-4% bệnh nhân loãng xương bị không dung nạp gluten có trong lúa mì Những người bị bệnh này không thể hấp thu đủ lượng canxi và vitamin D từ lòng ruột Một trong những vấn đề là nhiều người trong số họ không biết mình bị dị ứng với lúa mì và không dung nạp gluten do các triệu chứng chỉ xuất hiện rất nhẹ Bệnh này có thể xuất hiện muộn khi đã có tuổi

Bảng 1 liệt kê danh sách các bệnh gây ảnh hưởng đến xương trong đó hầu hết là các bệnh mạn tính Một số ít bệnh hoặc tình trạng có thời gian mắc bệnh ngắn hạn gây giảm mật độ xương có hồi phục như mang thai và cho con bú do phải cung cấp thêm canxi cho bào thai và trẻ bú sữa Tuy

nhiên tình trạng này sẽ mất đi khi sinh con hay đứa bé cai sữa Một điểm thú vị là tình trạng mất chất xương ngắn hạn này không gây ảnh hưởng lâu dài đến xương và không thay đổi khi sử dụng thêm canxi trong quá trình mang thai hay cho con bú

Bảng 1: các tình trạng gây ra hoặc làm tăng nguy cơ loãng xương thứ phát

Bệnh to đầu chi Suy thượng thận Nghiện rượu Thoái hóa dạng bột

Giảm hoạt tính

androgen

Viêm cứng khớp cột sống Biếng ăn tâm thần Vô kinh do tập thể thao Cho con bú Thiếu hụt canxi Bệnh tiêu hóa Bệnh ứ mật tại gan

Bệnh gan mạn tính Bệnh phổi tắc nghẽn

mạn tính Nhiễm toan chuyển hóa mạn tính Suy tim xung huyết

Hội chứng Cushing Xơ nang phổi Trầm cảm Đái tháo đường típ 1

Hemophilia Homocystin niệu Giảm chức năng tuyến

sinh dục Thiếu phosphor ở người trưởng thành

Tăng canxi huyết vô

căn Vẹo cột sống vô căn Bất động kéo dài Bệnh viêm đường ruột

Hc Klinerfelter Lơxemi Lupus Bệnh tế bào mast

Hội chứng kém hấp

thu

Suy dinh dưỡng Hội chứng Marfan Hội chứng Menkes Kinky

Xơ cứng rải rác Thiểu sản cơ U tủy và một số ung thư Cấy ghép phủ tạng

Tạo xương bất toàn Suy tuyến Yên Rối loạn chuyển hóa

Pocphirin

Bệnh sau cấy ghép xương

Có thai Mất kinh sớm Xơ gan mật nguyên phát Nhiễm axit ống thận

Viêm khớp dạng

thấp

Hội chứng Riley-Day Bệnh saccoidose Bệnh tế bào hình liềm

Thalasemia Nhiễm độc giáp Hội chứng Turner Thiếu hụt Vitamin D

Nguồn: Khoa sức khỏe và con người, sức khỏe xương và loãng xương Báo cáo của hội phẫu thuật

viên Rockville, MD, 2004; ―Hướng dẫn điều trị lâm sàng phòng và điều trị loãng xương cho bệnh nhân loãng xương sau mãn kinh‖ của hiệp hội các nhà nội tiết học lâm sàng, 2001, cập nhập 2003,

Tạp chí nội tiết thực hành, 9:544-564

Suy sinh dục, hay giảm nồng độ testosterone, là một tình trạng mạn tính ở nam giới và có

thể gây ảnh hưởng đến sự phát triển của xương Những cá thể bị bệnh thận mạn tính thường có nồng độ phosphor cao trong máu, khiến họ tăng nguy cơ loãng xương Do vậy những bệnh nhân này phải sử dụng một số thuốc đặc biệt như Renagel có thể gắn thêm phosphor và cho phép cơ thể đào thải lượng dư ra ruột Những bệnh nhân chạy thận nhân tạo chu kỳ phải được kiểm tra nồng độ phosphor và Renagel định kỳ

Người ta cũng tìm thấy mối liên hệ giữa trầm cảm gây giảm khối xương và mật độ xương, do vậy một số bác sỹ khuyến cáo nên sàng lọc loãng xương trên đối tượng bị trầm cảm dù họ không có các yếu tố nguy cơ khác Trầm cảm cũng có liên quan đến tình trạng tăng nguy cơ ngã Hiện nay người

ta vẫn chưa biết liệu có phải chính chẩn đoán bị loãng xương khiến người bệnh bị trầm cảm, hay do mất cân bằng sinh hóa, hay do lối sống ít vận động ở người bị trầm cảm gây ảnh hưởng đến sự phát triển xương

Có một số lý do cho thấy hen phế quản cũng có thể là một yếu tố nguy cơ gây tiến triển loãng xương Trước hết là việc phải sử dụng các steroids để làm giảm viêm đường thở Những thuốc này đã được biết làm giảm mật độ xương (xem câu 16) Thứ hai, nhiều bệnh nhân hen tin rằng sữa và các chế phẩm từ sữa làm tăng sản xuất đờm, do vậy họ kiêng ăn các thức ăn giàu canxi

Họ cũng kiêng uống sữa vì họ cho rằng nó sẽ kích thích cơn hen Tuy nhiên, điều này là không đúng và không có bằng chứng trừ khi bạn bị dị ứng với sữa Lý do cuối cùng là tập thể dục có thể kích thích cơn hen Những người có quan niệm này thường ít vận động, tránh chịu lực hoặc không tập những động tác tốt cho sự phát triển của xương

Câu chuyện của Marianne:

Trong một năm qua tôi đang chạy thận nhân tạo chu kỳ Tôi ăn uống rất cẩn thận để tránh tăng nồng độ phosphor do thận của tôi không thể kiểm soát được chất này Bác sỹ chuyên khoa Thận của tôi không muốn nồng độ phosphor tăng lên trong máu tôi vì như thế sẽ khiến xương của tôi mất đi canxi và yếu hơn Phosphor cũng khiến da tôi bị ngứa Mặc dù tôi đã sử dụng Renagel để làm giảm nồng độ phosphor, chạy thận chu kỳ cũng giúp làm giảm phosphor trong máu Trên nhãn các thức

ăn hàng ngày không ghi rõ lượng phosphor do vậy đôi khi tôi thấy khó khăn theo dõi lượng phosphor đưa vào cơ thể Chính vì thế tôi phải lựa chọn nhiều loại thức ăn khác nhau để thay thế Tôi cũng phải thận trọng khi sử dụng các thức ăn có chứa muối và kali Đồng thời tôi cũng phải dùng 1500mg canxi với vitamin D hàng ngày và do đó các kết quả kiểm tra xương của tôi vẫn tốt cho đến giờ, mặc dù tôi biết rằng bệnh thận có thể làm xương của tôi yếu đi và loãng xương

18.Làm thế nào để tôi biết được mình bị loãng xương? Loãng xương có các dấu hiệu, triệu chứng gì?

Loãng xương và giảm mật độ xương đều không gây đau nên bạn không thể biết được cho đến khi bạn bị gãy xương hoặc đo mật độ xương Thông thường nếu bạn nghi ngờ mình bị gãy xương hãy đến gặp bác sỹ ngay lập tức Nhưng trong một số trường hợp dưới đây bạn sẽ không chắc chắn

vì vậy bạn vẫn nên gọi cho bác sỹ của mình:

 Đau và thâm tím sau ngã với lực tác động nhẹ có thể gợi ý bạn bị gãy xương Đừng tự nhủ

là “đó chỉ là ngã nhẹ, tôi không thể bị gãy xương được” Mặc dù tình huống này không phổ biến nhưng bạn phải nói cho bác sỹ của mình về những chấn thương như vậy

 Đau lưng đột ngột xuất hiện ở vùng cột sống có thể nghĩ đến gãy xương đốt sống do loãng xương Tình trạng này khác biệt so với đau cột sống do đau cơ Thậm chí dù bạn chỉ với người để lấy một thứ gì đó hoặc bị trượt ngã trong phòng tắm, bạn vẫn có thể bị gãy xương cột sống nếu bạn bị loãng xương

Một biểu hiện lâm sàng gợi ý bạn bị loãng xương là giảm chiều cao Do vậy nếu bạn bị giảm chiều cao khi theo dõi hàng năm thì bạn nên thảo luận với bác sỹ của mình về việc sàng lọc loãng xương, đặc biệt nếu bác sỹ của bạn không lưu ý đến vấn đề này hoặc không khuyến cáo phải sàng lọc bệnh

19 Nếu loãng xương không gây đau thì nó có ảnh hưởng gì đến sức khỏe của tôi?

Loãng xương có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của bạn theo nhiều cách trực tiếp hoặc gián tiếp:

 Bạn có thể trở nên dễ bị gãy xương Gãy xương do loãng xương có thể dẫn đến tàn tật, giảm sút sức khỏe, cũng như các hậu quả về tài chính, xã hội Gãy xương cũng có thể gây tử vong Nếu bạn từ 50 tuổi trở lên và bị loãng xương, bạn có 50% nguy cơ bị gãy xương có liên quan đến loãng xương trong suốt khoảng thời gian còn lại của cuộc đời

 Gãy xương đốt sống do loãng xương có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của bạn trong nhiều mặt như xã hội, tình trạng sức khỏe chung, sức khỏe tâm thần, cảm giác đau và sức sống Đau lưng cấp có liên quan đến gãy xương đốt sống và quá trình hồi phục có thể rất chậm chạp Tập luyện hàng ngày trong tình trạng phải chịu đau khiến cho bạn muốn ngừng lại vì những lý do thể chất và tinh thần: đau khiến cơ thể không tập luyện được và sợ bị những chấn thương tiếp theo, từ đó khiến bạn trở nên bị cô lập và có thể trầm cảm Đau do gãy xương ở những vị trí xương khác có thể gây ra tình trạng tương tự như sợ hãi, thất vọng, miễn cưỡng làm những việc đã trở thành thói quen Ít vận động sẽ ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của bạn (xem câu 83)

 Giảm chiều cao, biến dạng cột sống có thể gây ra các vấn đề về thể chất và tinh thần Gù cột sống tiến triển khi bờ trước của đốt sống bị xẹp do loãng xương và các vi gãy Hình 6 chỉ ra những thay đổi của cột sống do loãng xương Cột sống biến dạng không chỉ khiến bạn thấp

đi mà còn chèn ép các cơ quan bộ phận trong lồng ngực và trong ruột, khiến bạn khó thở hơn và hệ tiêu hóa làm việc khó khăn hơn (xem câu 84) Cả hai giới nam và nữ nếu bị biến dạng như trên thì cơ thể sẽ gày gò, thiếu sức sống, không muốn hòa nhập với xã hội Thậm

chí việc lựa chọn quần áo vừa và phù hợp cũng khó khăn, càng khiến cho họ dễ bị cô lập và trầm cảm

 Trầm cảm có thể là hậu quả trực tiếp của loãng xương, gãy xương, sợ bị ngã, hay bị cô lập bởi xã hội Bạn có thể bị trầm cảm do hậu quả của sự cô lập với bạn bè và gia đình sau khi

bị gãy xương (ví dụ như gãy cổ xương đùi) Sau đó khi cổ xương đùi của bạn đã lành, bạn

có thể lo sợ mình sẽ tiếp tục bị gãy xương, điều này khiến cho bạn cô lập dần với mọi người xung quanh (xem câu 82)

 Hàng năm ở Mỹ có hơn 65.000 phụ nữ chết do gãy cổ xương đùi Nhưng nếu thoát khỏi cái chết sau gãy cổ xương đùi thì nguy cơ bị tàn tật rất cao Dù chỉ bị gãy cổ xương đùi một bên cũng đủ khiến bạn bị hạn chế đi rất nhiều Khoảng 20% phụ nữ bị gãy xương đã không thể

ra khỏi nhà dưỡng lão 50% khác bị mất khả năng vận động độc lập

 Tình trạng sức khỏe chung của bạn có thể bị ảnh hưởng bởi loãng xương Bạn có thể bị thiếu chất do không ăn đủ chất dinh dưỡng để giữ cho xương chắc khỏe Khi bị gãy xương thì bạn cũng ít vận động hơn, do đó các xương khác và các cơ cũng yếu đi Tình trạng này nhanh chóng ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể bạn

Hình 6: quá trình biến dạng cột sống và giảm chiều cao Các cơ quan của cơ thể trong lồng ngực và

trong bụng bị chèn ép, khó di động

20.Khi nào tôi cần phải đo mật độ xương?

Hiệp hội loãng xương quốc gia Mỹ khuyến cáo kiểm tra mật độ xương trên những đối tượng sau:

 Nữ giới từ 65 tuổi trở lên nên kiểm tra mật độ xương dù không có nguy cơ gì khác

 Nếu bạn dưới 65 tuổi và đã mãn kinh, có hơn 1 yếu tố nguy cơ khác (ngoại trừ các yếu tố nguy cơ như là bạn thuộc chủng tộc da trắng, sau mãn kinh, nữ giới) Các yếu tố nguy cơ này bao gồm:

o Tiền sử gãy xương (đặc biệt trong độ tuổi 40-45) do sang chấn tối thiểu

o Tiền sử gia đình bị loãng xương

o Thấp cân hoặc BMI dưới 22

o Sử dụng một số thuốc (đặc biệt là các steroids)

o Nồng độ testosterone thấp (nam giới)

o Vô kinh do tập luyện nhiều, rối loạn ăn uống hoặc mất cân bằng hormone

o Mất cân bằng hormone do mãn kinh

o Biếng ăn tâm thần

o Một số tình trạng bệnh (xem câu 13)

 Nếu bạn đã mãn kinh và bị gãy xương gần đây

Bạn có thể thấy rất ít các khuyến cáo trên đây dành cho nam giới Tuy nhiên các bệnh nhân nam giới cũng nên thảo luận với bác sỹ của mình về những yếu tố nguy cơ bị loãng xương

Câu chuyện của Mark:

Tôi bị viêm loét đại tràng nhiều năm, và tôi đã được điều trị bằng steroids để khống chế tiêu chảy

và chảy máu Bác sỹ của tôi luôn luôn khuyến cáo việc luyện tập, sử dụng canxi và vitamin D để đảm bảo xương của tôi được bảo vệ Cô ấy cũng khuyến cáo tôi nên đi đo mật độ xương Những người ở nơi đo mật độ xương đã rất ngạc nhiên và cho rằng thật tốt vì bác sỹ của tôi đã nghĩ đến việc gửi tôi đến đây Họ nói giảm mật độ xương thường xuất hiện ở những bệnh nhân như tôi, song hầu hết các bác sỹ điều trị lại không nghĩ đến việc phải đo mật độ xương Tôi cho rằng mình là một trong những người may mắn vì xương của tôi không có vấn đề gì – tuy vậy bác sỹ của tôi vẫn chỉ định đo mật độ xương hàng năm cho tôi và đảm bảo tôi sử dụng đầy đủ lượng canxi Bây giờ tôi không sử dụng steroids nữa, tôi đã được phẫu thuật loại bỏ đoạn ruột bị viêm loét Tôi rất vui vì mọi việc đã tốt hơn và xương của tôi không có vấn đề gì Tôi mới chỉ 48 tuổi, do vậy việc giữ cho xương chắc khỏe là rất quan trọng

21.Nếu bác sỹ không đề cập đến việc đo mật độ xương thì tôi nên đi kiểm tra khi tôi bao nhiêu tuổi?

Bạn và bác sỹ nên thảo luận với nhau khi khám định kỳ hàng năm dù bạn ở độ tuổi nào Lượng canxi và Vitamin D bạn sử dụng, việc tập luyện hàng ngày, các yếu tố nguy cơ trong lối sống như hút thuốc, uống bia rượu có thể ảnh hưởng đến xương của bạn ở bất kỳ độ tuổi nào Nếu bạn tin rằng mình có nguy cơ bị loãng xương thì bạn phải thảo luận với bác sỹ của mình (xem câu 13) Tạp chí “Surgeon General” đã báo cáo năm 2004 về vấn đề sức khỏe xương và khuyến cáo những trường hợp phải kiểm tra kỹ lưỡng liệu bạn có bị loãng xương hay không:

 Gãy xương do sang chấn tối thiểu (ví dụ gãy sau khi ngã ở tư thế đứng hoặc thấp hơn) (xem câu 74)

 Cân nặng thấp hoặc sụt cân quá 1% trong 1 năm ở người già

 Giảm chiều cao hoặc cột sống cong dần

 Tiền sử gia đình bị loãng xương

 Dậy thì muộn

 Mãn kinh bất thường (mãn kinh sớm)

 Nồng độ cao alkaline phosphatase (một enzyme trong gan) hoặc nồng độ canxi cao ở người khỏe mạnh

 biếng ăn tâm thần

 Mất kinh do tập luyện nặng, rối loạn ăn uống hoặc mất cân bằng hormone

 Điều trị một số thuốc ảnh hưởng đến chu chuyển xương (ví dụ glucocorticoids, xem câu 16)

 Mắc bệnh gây loãng xương thứ phát (xem câu 17)

 Cường tuyến giáp hoặc sử dụng quá liều hormone tuyến giáp

 Bất động kéo dài

 Thiếu hụt canxi (do lượng canxi đưa vào ít hoặc do kém hấp thu)

 Thiếu hụt Vitamin D (do lượng vitamin D đưa vào cơ thể ít hoặc được bổ sung ít, hoặc kém hấp thu)

22.Bác sĩ có thể chẩn đoán tôi mắc bệnh loãng xương thông qua những lần kiểm tra sức khỏe hàng năm hay không?

Việc khai thác kỹ tiền sử qua những lần kiểm tra sức khỏe hàng năm là rất quan trọng, vì loãng xương là một bệnh không gây đau cho tới khi bạn bị gãy xương Bác sĩ sẽ hỏi bạn các thông tin dưới đây:

 Trong gia đình có ai bị loãng xương không

 Từ trước tới nay đã bao giờ bạn bị gãy xương chưa

 Bạn có bị đau lưng mạn tính hay cấp tính mới xuất hiện không

 Tiền sử về kinh nguyệt bao gồm cả thời kỳ mãn kinh (do phẫu thuật hoặc tự nhiên); vô kinh

 Các thuốc có thể gây loãng xương thứ phát (xem câu hỏi 16)

 Tiền sử các bệnh liên quan tới loãng xương thứ phát (xem câu hỏi 17)

 Các yếu tố về lối sống như hút thuốc lá, uống nhiều rượu và mức độ hoạt động thể lực

 Sử dụng canxi và Vitamin D

Sau khi khai thác đầy đủ về tiền sử bệnh tật, bác sĩ sẽ khám cho bạn Để phát hiện loãng xương hoặc những tình trạng làm tăng nguy cơ loãng xương của bạn, bác sĩ sẽ đặc biệt lưu ý tới những điểm dưới đây:

 Giảm chiều cao

 Cân nặng thấp ở những người có khung người nhỏ, BMI < 22; hoặc BMI > 28

 Mạch nhanh và huyết áp cao (do hormone tuyến giáp được sản xuất nhiều hơn bình thường)

 Rụng răng

 Tuyến giáp phì đại

 Yếu cơ vùng lưng

 Cong vẹo cột sống (gù lưng)

 Hạn chế vận động cột sống, vai, khuỷu tay, cổ tay, hông, đầu gối hay cổ chân

 Khoảng cách từ lồng ngực đến mào chậu trước bị thu hẹp khi nằm ngửa (xuất hiện khi cột sống bắt đầu bị cong do gãy xương tái phát)

 Ở nam giới: tinh hoàn nhỏ có thể là biểu hiện của sự giảm testosterone (liên quan tới suy sinh dục)

 Ở nữ giới: khám vú và khung chậu có thể phát hiện được các biểu hiện của giảm estrogen Sau khi thu thập các thông tin nói trên, bác sĩ của bạn vẫn chưa thể xác định được liệu bạn có bị loãng xương hay không Tuy nhiên, những thông tin này sẽ giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ bị loãng xương của bạn và sau đó chỉ định các xét nghiệm cần thiết (xem câu hỏi 24)

Câu chuyện của Penny:

Từ khi 65 tuổi, mỗi năm tôi đều đước khám lâm sàng, làm các xét nghiệm về máu, nước tiểu

và một số xét nghiệm khác Đến năm tôi 79 tuổi, bác sĩ chỉ định cho tôi đo mật độ xương Kết quả cho thấy xương hông bên trái của tôi bắt đầu bị giảm mật độ xương Từ đó tôi bắt đầu dùng bổ sung 1,200 mg canxi kết hợp với vitamin D

Trong lần khám sức khỏe năm nay, bác sĩ cho biết đã 3 năm tôi chưa đo lại mật độ xương vì vậy tôi được gửi đi làm các xét nghiệm chuyên khoa, bao gồm: đo mật độ xương cổ tay, đầu trên xương đùi; chụp x-quang cột sống (do chỗ gẫy nén) ở các đốt sống ngực của tôi có xu hướng tăng lên so với năm ngoái)

Nằm trên bàn để chụp x-quang quả là một việc khó khăn mà tôi không hề muốn phải trải qua một lần nữa Không chỉ vì căn phòng rất lạnh mà bề mặt của chiếc bàn rất trơn tựa như băng vậy, và phải điều chỉnh cơ thể theo đúng vị trí để chụp x-quang cũng khiến tôi thấy rất đau Bệnh của tôi khởi đầu giống như bị viêm khớp, tôi cảm thấy rất khó chịu ở một số tư thế vận động đặc biệt

Sau tất cả các xét nghiệm, tôi được chẩn đoán xác định là bị loãng xương (Giá trị mật độ xương đo được của tôi được so sánh với giá trị mật độ xương của người khoẻ mạnh bình thường ở

độ tuổi 30)

Tôi cảm thấy rất choáng váng khi nhận được kết quả này Hai năm trước, bác sĩ chuyên khoa chỉnh hình đã chẩn đoán tôi bị gãy nén cột sống và yêu cầu tôi sử dụng thiết bị hỗ trợ Vì tổn thương này có thể bị tái phát nên tôi cần luôn có thiết bị hỗ trợ bên mình Bác sĩ cũng cho biết tôi

có một vài triệu chứng của bệnh viêm khớp, nhưng chưa bao giờ nói rằng tôi bị loãng xương

Khi ở độ tuổi ngoài 80, bạn có thể bị đau khớp, khớp kêu ―cọt kẹt‖ khi vận động và cảm giác khó chịu kèm theo Tuy nhiên, bạn thường bỏ qua những dấu hiệu này vì chỉ vài ngày sau các dấu hiệu này lại được cải thiện

Bây giờ khi được chẩn đoán xác định là bị loãng xương, tinh thần của tôi rất suy sụp mặc

dù khi soi gương tôi vẫn thấy cột sống của mình chưa bị cong tới mức như các tấm hình treo trên bốn bức tường trong phòng khám của bác sĩ chuyên khoa xương

Bác sĩ cho biết tôi có thể sử dụng một trong ba loại thuốc để giữ cho mức độ mất chất xương ở mức tối thiểu Tôi đã chọn Actonel dùng hàng tuần Vì có tiền sử viêm dạ dày nên tôi đã phải tuân thủ hướng dẫn điều trị và cách uống thuốc hết sức nghiêm ngặt để hạn chế tác dụng phụ lên dạ dày Tôi được chỉ định dùng thêm 400 mg Vitamin D mỗi ngày để tăng cương hấp thu 1200

mg canxi mà tôi đang dùng Nồng độ canxi trong máu của tôi là mức bình thường Bác sĩ cũng muốn tôi tập thể dục Tôi nói với bác sĩ rằng tôi vẫn thường bê các dụng cụ mỹ thuật trong lớp học

vẽ, đi lại giữa các gian hàng trong hiệu tạp hóa và tập các bài tập thể dục dành cho chân tại nhà

Tôi có thể cười, rên rỉ và phàn nàn về việc người ta phải dũng cảm như thế nào khi đối mặt tuổi già Tôi chỉ hy vọng rằng từ bây giờ cho tới lần khám sức khỏe tiếp theo, tính hài hước sẽ quay trở lại với mình và tôi sẽ cảm thấy thật tuyệt khi mặt trời vẫn tỏa sáng hàng ngày và bản thân tôi thì KHÔNG phải đi lại với gậy ba-toong, khung tập đi dành cho người tàn tật hay phải ngồi sùm sụp trong xe lăn

23 Từ năm ngoái đến nay, tôi bị giảm đi 2,54 cm chiều cao Điều đó có nói lên tôi chắc chắn bị loãng xương hay không?

Khi đến tuổi trung niên, bạn nên được đo chiều cao hàng năm và kiểm tra cột sống để phát hiện gù vẹo Mặc dù giảm chiều cao có thể do nhiều nguyên nhân gây ra như đứng lệch tư thế, yếu

cơ hoặc do kỹ thuật đo sai nhưng nó cũng có thể là một dấu hiệu có ý nghĩa biểu hiện sự tiêu xương

24.Loãng xương được chẩn đoán như thế nào?

X-quang thường quy không được dùng để chẩn đoán loãng xương nhưng loãng xương đôi khi cũng có thể được phát hiện bằng x-quang Tuy nhiên, chỉ khi bạn bị mất xương rõ rệt ở mức khoảng 30 - 40% thì mới có thể phát hiện được bằng x-quang

Có những xét nghiệm đặc hiệu được sử dụng để đánh giá sức khỏe xương của bạn Tất cả các xét nghiệm đo mật độ xương (BMD) đều an toàn, không gây đau và không xâm lấn Khi làm các xét nghiệm này, cơ thể bạn chỉ hấp thu lượng phóng xạ ngang với khi đi trên một chuyến bay

Bạn không nên làm các xét nghiệm đo mật độ xương khi đang mang thai hoặc sử dụng thuốc cản quang trong vòng 2 tuần gần đây Các xét nghiệm được giới hạn tiến hành cho những người nặng không quá 113,5 kg Lý do cơ bản vì nhiều máy đo chỉ chịu được sức nặng dưới 113,5

kg, càng có nhiều mô mềm thì càng khó phân biệt giữa mô mềm với xương khiến cho khó đạt được kết quả chính xác

Kết quả đo mật độ xương bằng phương pháp hấp phụ tia X năng lượng kép (DXA) là “tiêu chuẩn vàng” (xét nghiệm tốt nhất) để chẩn đoán loãng xương hoặc thưa xương Khi xương hông, cột sống hay toàn bộ cơ thể được kiểm tra bằng DXA, bạn sẽ nằm trên bàn chuyên dụng để máy lấy các số đo mật độ xương của bạn Các số đo và hình ảnh được gửi tới một máy tính gần đó, thường

là trong cùng một phòng Hình 7 cho thấy một phụ nữ đang được đo mật độ xương bằng DXA

Máy DXA cho kết quả có độ chính xác rất cao và sử dụng rất ít phóng xạ Đây cũng là phương pháp tốt nhất để giám sát những thay đổi của mật độ xương và đánh giá hiệu quả điều trị Tốt nhất là xương của bạn được theo dõi trên cùng một chiếc máy do cùng một kỹ thuật viên thực hiện (nếu có thể)

Hìnhình 7 Một phụ nữ đang được đo mật độ xương bằng phương pháp DXA Xét nghiệm này an toàn, không xâm nhập và không gây đau © Photodisc

Nếu bạn đã từng bị gãy xương, viêm xương khớp mạn tính hoặc vôi hóa (lắng đọng canxi)

thì kết quả mật độ xương của bạn, đặc biệt ở vị trí cột sống có thể không chính xác (xem câu hỏi 32

- 33)

Trong trường hợp trên, bạn có thể được đo mật độ xương bằng phương pháp DXA ngoại vi, tức là được tại cổ tay, cẳng tay, ngón tay hoặc gót chân (xem câu hỏi 25 - 26)

25.Sự khác biệt giữa DXA và DXA ngoại vi là gì?

DXA trung tâm (còn được gọi là DEXA) và DXA ngoại vi - pDXA (còn được gọi là pDEXA) cùng được sử dụng để kiểm tra mật độ xương Đo mật độ xương bằng DXA trung tâm mất

10 phút còn bằng DXA ngoại vi mất khoảng 5 phút DXA trung tâm đo mật độ xương tại cột sống thắt lưng, xương hông (còn được gọi là đầu trên xương đùi), xương cẳng tay hoặc toàn thân DXA ngoại vì thì chỉ đo được tại cổ tay hoặc gót chân hoặc cẳng tay, ngón tay Ưu điểm của máy DXA ngoại vi là có thể xách tay được và đo cho nhiều người, đặc biệt là ở các vùng nông thôn hay triển lãm y tế Máy DXA trung tâm không mang theo được và đắt tiền hơn nhiều so với DXA ngoại vi Người bệnh phải nằm khi đo mật độ xương bằng DXA trung tâm nhưng có thể ngồi nếu đo bằng DXA ngoại vi DXA trung tâm sử dụng rất ít phóng xạ nhưng DXA ngoại vi còn sử dụng ít hơn

Tuy nhiên DXA ngoại vi chỉ được sử dụng với mục đích sàng lọc Muốn chẩn đoán xác định loãng xương nhất thiết phải dựa vào kết quả đo mật độ xương bằng DXA trung tâm Bởi vậy, nếu kết quả DXA ngoại vi của bạn cho thấy có sự tiêu xương thì bác sĩ sẽ khuyên bạn làm xét nghiệm DXA trung tâm DXA ngoại vi không được dùng để theo dõi hiệu quả điều trị vì đáp ứng với điều trị ở các xương bàn tay, cánh tay và bàn chân không được coi là bằng chứng Đo mật độ xương bằng DXA ngoại vi thường được tiến hành đối với tay không thuận (ví dụ như bạn là người thuận tay phải và được đo mật độ xương ở cẳng tay trái), và sẽ không được khuyến cáo nếu trước đây cẳng tay đó của bạn đã từng bị gãy, được cấy ghép mô hoặc bị bất động một thời gian dài hoặc bị yếu, bị liệt

26.Có xét nghiệm nào khác để chẩn đoán loãng xương không?

Mặc dù có những xét nghiệm khác để chẩn đoán loãng xương nhưng theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) kết quả đo mật độ xương bằng DXA được coi là tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán loãng xương Hầu hết các phương pháp khác dùng để sàng lọc loãng xương hoặc thưa xương, và khi kết quả sàng lọc gợi ý có giảm mật độ xương thì bệnh nhân sẽ được chỉ định đo mật độ xương bằng DXA Dưới đây là các xét nghiệm khác có thể được sử dụng nhưng ít rộng rãi hơn:

 Hấp phụ tia X năng lượng đơn (single energy x-ray absortiomery): giống như DXA

ngoại vi, chỉ đo được ở cổ tay hoặc gót chân Điều thú vị là phần cơ thể được đo mật độ xương sẽ được ngâm trong nước ấm

 Cắt lớp vi tính định lượng (quantitative computed tomography) là một phương pháp sử

dụng kỹ thuật CT scan (cắt lớp vi tính) để đo mật độ xương tại cột sống Tuy QCT cho kết quả chính xác nhưng hạn chính chế của phương pháp này là người bệnh phải chịu lượng phóng xạ nhiều gấp 50 lần so với DXA Ngoài ra, QCT cũng đắt hơn DXA và thời gian đo khoảng 10 đến 20 phút Tuy nhiên, QCT là một lựa chọn tốt để đo mật độ xương cột sống cho những người bị viêm đốt sống vì kết quả không bị ảnh hưởng bởi tình trạng viêm

 QCT ngoại vi (Peripheral quantitative computed tomography) sử dụng công nghệ giống

như QCT nhưng đo mật độ xương tại cẳng tay hoặc khuỷu tay Kỹ thuật này chủ yếu được

sử dụng trong lĩnh vực nghiên cứu

 Hấp phụ tia xạ (Radiographic absorptiometry) thực chất là x-quang quy ước được sử

dụng để đo mật độ xương ở bàn tay (chủ yếu là tại đốt giữa của ngón thứ hai, thứ ba và thứ tư) Phần mềm đặc biệt và dụng cụ scan có thể đo mật độ xương tại các vị trí này Lượng

phóng xạ trong xét nghiệm này là thấp nhất

 Siêu âm định lượng (quantitative ultrasound): giống như các kỹ thuật siêu âm khác, sử

dụng sóng âm thay cho phóng xạ Gót chân, cổ tay, xương chày và xương ngón tay là những

bộ phận có thể được ghi hình và đánh giá về tình trạng xương

 X-Quang quy ước: sử dụng x-quang quy ước giống như RA Trong kỹ thuật này, xương của cả hai bàn tay đều được đo và so sánh mật độ xương

Hình 8 minh họa các xét nghiệm được sử dụng để đo mật độ xương tại nhiều vị trí trong bộ xương

Ngoài xét nghiệm BMD, còn có các xét nghiệm sinh hóa định lượng các chất liên quan đến chuyển hoá xương trong máu và nước tiểu để đánh giá hiệu quả điều trị loãng xương (xem câu hỏi

40 và 69)

Hình 8: các kỹ thuật đo mật độ xương

27 Làm thế nào tôi biết được nên làm xét nghiệm nào?

Các xét nghiệm trong loãng xương được làm với mục đích hoặc để sàng lọc xem có tình trạng tiêu xương hay không hoặc theo dõi tiến triển của tình trạng tiêu xương đã được chẩn đoán trước đó Câu 24 đã cho biết loãng xương chỉ có thể được chẩn đoán xác định dựa trên kết quả đo mật độ xương cột sống hoặc xương hông của bạn Các xét nghiệm đo mật độ xương chi ngoại vi (bàn tay, cẳng tay, cổ tay, cẳng chân phía dưới và bàn chân) chủ yếu mang tính chất để sàng lọc Tuy nhiên, nếu bạn bị béo phì thì kết quả đo mật độ xương ngoại vi thường được sử dụng để chẩn đoán loãng xương vì hầu hết các máy DXA không chịu được trọng lượng trên 113,5 kg và kết quả trong trường hợp này thường không chính xác

Các xét nghiệm mà bác sĩ chỉ định cho bạn có thể phụ thuộc nhiều yếu tố Ví dụ như liệu các xét nghiệm đó có làm được cơ sở khám chữa bệnh hay không; bảo hiểm có chi trả cho các xét nghiệm đó hay không; tình trạng bệnh tật hiện tại và tiền sử bệnh trước đó của bạn; bạn có các yếu

tố nguy cơ đối loãng xương hay không; bạn đã bị tiêu xương hay chưa và liệu bạn có thể đi tới nơi làm xét nghiệm được không

Nếu bạn được phát hiện có tiêu xương bằng máy cầm tay thì đó chưa phải là xét nghiệm tốt nhất Bác sĩ sẽ khuyên bạn đo mật độ xương tại cột sống hoặc xương hông bằng DXA hoặc QCT để chẩn đoán xác định tình trạng loãng xương

Nếu bạn không muốn làm xét nghiệm QCT vì e ngại về chi phí hoặc lượng phóng xạ cao, bạn nên hỏi xem liệu có thể thực hiện những xét nghiệm thay thế khác hay không Bạn có thể yên tâm về độ an toàn của kỹ thuật DXA

28 Nếu như tôi sống ơ ̉ vùng nông thôn và không thể đến được chỗ có máy DXA thì phải làm thế nào ? Liê ̣u có cách nào khác

để chẩn đoán tôi bị loãng xương không?

DXA là phương pháp được phổ biến rô ̣ng rãi nhất trong các phương pháp kiểm tra mâ ̣t đô ̣ xương Viê ̣c đánh giá mâ ̣t đô ̣ xương bằng DXA là rất quan tro ̣ng trong chẩn đoán loãng xương Tuy nhiên, nếu bạn có các yếu tố nguy cơ loãng xư ơng, bạn vẫn nên được kiểm tra bằng một trong các test sàng lo ̣c hiê ̣n có ta ̣i nơi ba ̣n đang sống

Lí tưởng là bạn được đo mật độ xương tại cột sống hoặc trên xương đùi để xác định tình trạng loãng xương hoặc tiêu xương Nhưng nếu ta ̣i nơi ba ̣n đang sống không có DXA , bác sĩ của bạn vẫn có thể tư vấn cho bạn về cách phòng tránh loãng xương thông qua chế độ dinh dưỡng và luyê ̣n tâ ̣p (xem phần 3)

Mă ̣c dù ba ̣n không thể được đo mâ ̣t đô ̣ xương, nhưng viê ̣c duy trì các bài tâ ̣p chi ̣u lực và chế

đô ̣ ăn đủ calci , vitamin D và các chất dinh dưỡng khác rất quan tro ̣ng đối với sức khỏe xương của bạn Ngoài ra, bạn nên cố gắng để tránh ngã (xem câu hỏi 79)

29 Nếu tôi chu ̣p X-quang trong trường hợp bi ̣ gãy xương, thì có khả năng phát hiện được loãng xương không ; nếu phát hiê ̣n loãng xương trên X -quang thì tôi cần phải làm xét nghiê ̣m gì thêm?

Nếu ba ̣n bi ̣ loãng xương với tình tra ̣ng tiêu xương đáng kể , thì có thể phát hiện được trên quang Tuy nhiên, khi đó , xương của ba ̣n đã bi ̣ tiêu khoảng 30 - 40% Mă ̣c dù X-quang không đươ ̣c sử du ̣ng để chẩn đoán loãng xương , nhưng đôi khi có thể phát hiê ̣n được các gãy ra ̣n đốt sống Ví

X-dụ, bạn chu ̣p X -quang ngực để chẩn đoán viêm phổi , nhưng vô tình phát hiê ̣n ra gãy xương đốt sống Gãy xương đốt sống được phát hiện trên X -quang thườ ng là chỉ điểm cho tình tra ̣ng tiêu xương của ba ̣n, tuy nhiên vẫn cần phải làm thêm các xét nghiệm khác sau khi các vết gãy lành

Nếu ba ̣n bi ̣ gãy xương do mô ̣t sang chấn tối thiểu hoă ̣c ở đô ̣ cao thấp hơn chiều cao của ba ̣n , thì cần thiết phải làm các xét nghiệm chẩn đoán loãng xương (xem câu hỏi 74) Cần thiết phải xác

đi ̣nh giá tri ̣ mâ ̣t đô ̣ xương trước khi điều tri ̣ để từ đó có thể theo dõi tiến triển của loãng xương cũng như theo dõi hiê ̣u quả điều tri ̣

Bất kì ai bi ̣ gãy đốt sống hoă ̣c gãy cổ xương đùi đều có nguy cơ cao bi ̣ loãng xương , và trong khi chờ cho vết gãy lành , vẫn cần thiết phải kiểm tra mâ ̣t đô ̣ xương ở các vi ̣ trí khác (xương gãy có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của DXA ) Nếu bạn đang điều tri ̣ gãy xương , bạn nên thường xuyên câ ̣p nhâ ̣t thông tin cho bác sĩ gia đình của ba ̣n về tình tra ̣ng gãy xương để ho ̣ có thể gửi ba ̣n đi làm các xét nghiê ̣m cần thiết khác để xác đi ̣nh tình tra ̣ng loãng xương

30 Tôi nghe no ́i chụp X-quang răng có thể là một chỉ điể m của loãng xương Điều này có đúng không?

Kiểm tra răng miê ̣ng là mô ̣t viê ̣c làm cần thiết trong suốt cuô ̣c đời Khi đến gă ̣p nha sĩ, bạn

sẽ phát hiện ra nhiều vấn đề hơn là chỉ tình trạng của răng lợi - bạn có thể phát hiê ̣n ra mình cần làm thêm xét nghiê ̣m để chẩn đoán loãng xương Mă ̣c dù loãng xương không được chẩn đoán bằng

phim chu ̣p X -quang răng thông thường , nhưng các bê ̣nh quanh răng (lợi, mô và các xương quanh răng) có thể gợi ý bạn bị lo ãng xương Rụng răng và tiêu xương hàm cũng có thể là một dấu hiệu cho biết ba ̣n bi ̣ loãng xương Tùy thuộc vào mức độ tiêu xương hàm mà có thể phát hiện được trên phim X-quang miệng toàn cảnh

Nếu ba ̣n đã bi ̣ loãng xương , bệnh lợi có thể trở nên nghiêm trọng hơn Hiê ̣n nay cũng chưa

rõ liệu khối xương thấp dẫn đến tụt lợi nhanh hơn , hay tình tra ̣ng viêm nhiễm ở lợi dẫn đến tiêu xương nhiều hơn Dù trong trường hợp nào, nếu ba ̣n có bê ̣nh quang răng, bạn cũng nên trao đổi với bác sĩ của mình để được đo mật độ xương

Răng dễ bi ̣ ru ̣ng hơn khi ba ̣n bi ̣ viêm và tu ̣t lợi Rụng răng rõ ràng là một dấu hiệu của loãng xương Nếu X-quang xương hàm cho thấy có hiê ̣n tượng tiêu xư ơng, thì bạn cũng có khả năng tiêu xương ở những vi ̣ trí khác

Bổ sung calci và vitamin D không chỉ quan tro ̣ng đối với xương mà còn cho răng Do đó , nếu ba ̣n không ăn đủ mô ̣t trong hai chất này , bạn không chỉ có nguy cơ loãng xươ ng mà còn có nguy cơ ru ̣ng răng Tuy nhiên, nếu sức khỏe răng miê ̣ng của ba ̣n kém , chưa chắc xương của ba ̣n đã yếu Và ngược lại , nếu ba ̣n bi ̣ loãng xương hay tiêu xương , điều đó không có nghĩa là răng và lợi phải có vấn đề

Do loãng xương là bệnh khởi phát âm thầm , nên việc phát hiê ̣n sớm các dấu hiê ̣u của bê ̣nh

là rất cần thiết để có thể điều trị kịp thời Do đó, bạn nên đi khám nha khoa hai lần một năm để làm sạch và đánh giá tình trạng sứ c khỏe răng miê ̣ng Sức khỏe răng miê ̣ng có thể cung cấp những dấu hiê ̣u gơ ̣i ý để ba ̣n thảo luâ ̣n với bác sĩ gia đình của mình về loãng xương Nếu ba ̣n bi ̣ loãng xương

và có ý định lắp răng giả , bạn cần thông báo với bác sĩ nha khoa về tình tra ̣ng loãng xương , vì việc lắp răng giả cần phải được tiến hành trên mô ̣t khung hàm khỏe ma ̣nh

31 Tôi cần chuẩn bi ̣ những gì trước khi đo mật độ xương ? Khi bác sĩ yêu cầu tôi đo mật độ xương, tôi nên làm khi nào? Nếu tôi không thể đi đo sau 6 tuần kể từ khi bác sĩ chỉ đi ̣nh, liê ̣u có được không?

Mă ̣c dù nhiều bàn đo có đê ̣m , nhưng mô ̣t số phu ̣ nữ không thấy thoải mái khi nằm trên bàn

đo cứng để đo mâ ̣t đô ̣ xương cô ̣t sống hoă ̣c đầ u trên xương đùi Bạn có thể yêu cầu thêm tấm nệm hoă ̣c tấm đỡ để lót dưới đầu gối nếu ba ̣n không thấy thoải mái khi nằm trên bàn Tất cả các kĩ thuâ ̣t

đo mâ ̣t đô ̣ xương đều không đau và không xâm nhâ ̣p Không dùng thuốc cản qu ang, cũng không phải tiêm truyền vào tĩnh mạch̉ Bạn không cần nhịn đói trước hai ngày , cũng không cần phải nhịn

ăn uống đêm trước ngày đo Tuy nhiên, bạn không nên đi đo mật độ xương nếu bạn đã có sử dụng thuốc cản quang trong vòng hai tuần trước đó hoă ̣c nếu ba ̣n đang có thai, hoă ̣c nă ̣ng hơn 113 kg

Không dùng calci trong 24 giờ trước khi đo Mă ̣c dù thời gian đo không kéo dài , nhưng ba ̣n cũng nên mặc quần áo thoải mái ví dụ như quần mềm và áo cộc tay Bạn không nên mặc quầ̀n áo có nhiều cúc hoă ̣c khóa kim loa ̣i Bạn không nên mặc áo lót có gọng kim loại hoặc đeo khuyên rốn

Đo mâ ̣t đô ̣ xương hiếm khi là chỉ đi ̣nh cấp cứu Do vậy , có thể trì hoãn việc đo mật độ xương từ 4-6 tuần sau chỉ đi ̣nh Tất nhiên, khi có chỉ đi ̣nh đo mâ ̣t đô ̣ xương , bạn nên làm càng sớm càng tốt

32 Kết qua ̉ mật độ xương của tôi được thể hiê ̣n bằng chỉ số T Chỉ số T là gì?

Chỉ số T được tính dựa trên một công thức toán ho ̣c để cho biết giá tri ̣ mâ ̣t đô ̣ xương của ba ̣n

là thấp hơn hay cao hơn so với giá trị mật độ xương trung bình của người trưởng thành khỏe mạnh Thông thường, mâ ̣t đô ̣ được tính bằng tro ̣ng lượng chia thể tích , tuy nhiên hình ảnh xương chỉ là hình ảnh hai chiều , nên trong công thức đã sử du ̣ng diê ̣n tích (g/cm2

) thay cho thể tích Công thức đươ ̣c biểu diễn dưới da ̣ng đô ̣ lê ̣ch chuẩn như sau:

MĐX của bê ̣nh nhân - MĐX trung bình ở người trưởng thành khỏe ma ̣nh

Độ lệch chuẩn của MĐX trung bình ở người trưởng thành khỏe mạnh

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố phân loa ̣i kết quả đo mâ ̣t đô ̣ xương như sau:

 Chỉ số T ≥ -1.0: gơ ̣i ý khối xương của ba ̣n trong giới ha ̣n bình thường

 -2.5 < Chỉ số T < -1.0: gợi ý ba ̣n bi ̣ giảm mật độ xương

 Chỉ số T  -2.5: gợi ý ba ̣n bi ̣ loãng xương

 Chỉ số T  -2.5 kèm theo tiền sử gãy xương do loãng xương : gợi ý ba ̣n bi ̣ loãng xương rất nă ̣ng Gãy xương do loãng xương là loại gãy xương xảy ra do một sang chấn rất nhẹ , chẳng ha ̣n như ngã từ độ cao thấp hơn chiều cao đứng của bạn (xem câu hỏi 74)

Năm 1994, khi WHO phát triển cách phân loa ̣i này , các nhà nghiên cứu nhấn mạnh việc liên hệ kết quả đo được với nguy cơ bị gãy xương Đây chính là lí do quan tro ̣ng để đo mâ ̣t đô ̣ xương Mâ ̣t

đô ̣ xương sẽ giảm đi 10% đến 12% cho mỗi giá tri ̣ đô ̣ lê ̣ch chuẩn thấp hơn bình thường Nói cách khác, nguy cơ gãy xương tăng gấp đôi cho m ỗi giá trị độ lệch chuẩn thấp hơn bình thường Như

vâ ̣y, nếu chỉ số T của ba ̣n là -1.0, nguy cơ gãy xương của ba ̣n sẽ̃ tăng gấp đôi so với mô ̣t người trưởng thành khỏe ma ̣nh Nếu chỉ số T là -2.0, nguy cơ gãy xương sẽ tăng gấp 4 lần, và nếu là -3.0, nguy cơ gãy xương sẽ tăng gấp 8 lần so với người trưởng thành khỏe ma ̣nh Hình 9 cho thấy nguy

cơ gãy xương của ba ̣n tăng lên như thế nào khi chỉ số T của ba ̣n giảm xuống Tuy nhiên, nên lưu ý rằng chỉ số T chỉ là mô ̣t trong những dấu hiê ̣u liên quan đến nguy cơ bi ̣ gãy xương ; những yếu tố khác như gày , tuổi tác, tiền sử gãy xương , chế đô ̣ dinh dưỡng , luyê ̣n tâ ̣p … cũng ảnh hưởng đến nguy cơ gãy xương của ba ̣n

BMD và chỉ số T Nguy cơ tương đối với gãy xương

Hình 9: Khi chỉ số T giảm dần, nguy cơ gãy xương tăng dần

Phương pháp này được phát triển dựa trên số liê ̣u của phu ̣ nữ mãn kinh da trắng , nên viê ̣c diễn giải kết quả mật độ xương theo phương pháp này kém chính xác đối với nam giới, phụ nữ chưa mãn kinh, hoặc phu ̣ nữ mãn kinh không phải người da trắng Tuy nhiên, nó là chuẩn được sử dụng cho tất cả người trưởng thành được đo mâ ̣t đô ̣ xương Các nghiên cứu gần đây gợi ý rằng kết quả này cũng áp dụng được cho phụ nữ da đen, tuy nhiên nguy cơ gãy xương ở phu ̣ nữ da đen thấp hơn phu ̣ nữ da trắng từ 30% đến 40% Cần có thêm các nghiên cứu được tiến hành cho phu ̣ nữ ở các chủng

tô ̣c khác nhau cũng như cho nam giới, ở mọi nhóm lứa tuổi

Mô ̣t nhóm chuyên gia người Canada của Hô ̣i Mâ ̣t đô ̣ xương Lâm sàng Quốc tế (ISCD) gần đây đã đề nghi ̣ mô ̣t cách diễn đa ̣t mới về kết quả mâ ̣t đô ̣ xương cho phu ̣ nữ chưa mãn kinh , nam giới và trẻ em Họ đề nghị sử dụng chỉ số Z cho trẻ em và phu ̣ nữ chưa mãn kinh (xem câu hỏi 33) và chỉ số

T có thể sử du ̣ng cho nam giới đã có tiền sử gãy xương do loãng xương hoă ̣c có các nguy cơ của loãng xương thứ phát ISCD đề xuất sử du ̣ng giá tri ̣ mâ ̣t đô ̣ xương củ a nam giới trưởng thành khỏe mạnh làm giá trị tham chiếu để tính chỉ số T ở nam giới thay vì sử dụng giá trị tham chiếu của nữ giới trưởng thành khỏe ma ̣nh

_

Trong quá trình kiểm tra DXA thông thường, người ta đo mâ ̣t đô ̣ xương cô ̣t sống và hông Tuỳ ̣ thuô ̣c máy đo DXA thuộc hãng nào mà chỉ số T được tính toán ở đầu trên̉ xương đùi hoă ̣c cổ xương đùi Đôi khi, chỉ số T là giá trị trung bình của cả 2 vị trí Cô ̣t sống thắt lưng t ừ đốt sống L 1 đến L4 đươ ̣c dùng để xác định chỉ số T cho cô ̣t sống Ở đâu có chỉ số T thấp hơn (đầu trên xương đùi hoă ̣c cô ̣t sống ), chỉ số T ở nơi đó đươ ̣c dùng để phân loa ̣i mức đô ̣ mất chất xương theo hướng dẫn của WHO Như vâ ̣y, nếu chỉ số T ở đầu trên xương đùi của bạn thấp hơn ở cột sống, chỉ số T đó

sẽ được dùng để diễn giải kết quả và làm cơ sở chẩn đoán Bảng 2 cho ví du ̣ về kết quả đo MĐX bằng DXA

Bảng 2 - Kết quả DXA

) Ngườ i trẻ tuổi Người cùng tuổi