Giải câu hỏi sgk lịch sử 8

Giải Lịch sử 8 Bài 2: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII Mở đầu trang 12 Bài 2 Lịch Sử 8 : Trong các cuộc cách mạng tư sản từ thế kỉXVI đến thế kỉ XVIII, Cách mạng tư sản Pháp cuối

Lịch sử 8 Chương 1 (Kết nối tri thức): Châu Âu và Bắc Mỹ từ nửa sau thế kỉ XVI đến thế kỉ XVII

Giải Lịch sử 8 Bài 1: Cách mạng tư sản Anh và chiến tranh giành độc lập của

13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ

Mở đầu trang 8 Bài 1 Lịch Sử 8 : Em biết gì về hai nhân vật lịch sử ở các hìnhbên? Hãy chia sẻ hiểu biết của em về những sự kiện lịch sử liên quan đến cácnhân vật đó

Trả lời:

- Chia sẻ hiểu biết về Ô-li-vơ Crôm-oen:

+ Trong Cách mạng tư sản Anh (thế kỉ XVII), Ô-li-vơ Crôm-oen là người lãnhđạo quân đội Quốc hội chống lại các lực lượng bảo hoàng, lật đổ chế độ quân chủchuyên chế tồn tại lâu đời ở Anh

+ Sau khi vua Sác-lơ I bị xử tử (năm 1649), Anh trở thành nước Cộng hòa do li-vơ Crôm-oen đứng đầu

Ô-+ Trong những năm 1653 - 1658, Ô-li-vơ Crôm-oen đứng đầu chính quyền độc tàiquân sự ở Anh Sau khi ông mất (năm 1658), nước Anh lâm vào tình trạng không

ổn định về chính trị, dẫn đến sự thỏa hiệp giữa Quốc hội với lực lượng phong kiến

cũ, khiến cho nền quân chủ được phục hồi

- Chia sẻ hiểu biết về Oa-sinh-tơn:

+ Oa-sinh-tơn là người lãnh đạo quân đội của 13 thuộc địa Bắc Mỹ chiến đấuchống lại ách cai trị của thực dân Anh.

+ Ông là Tổng thống đầu tiên của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ

* Nguyên nhân sâu xa:

- Đầu thế kỉ XVI, kinh tế Anh phát triển nhất châu Âu

- Xã hội có nhiều biến động:

+ Nhiều quý tộc vừa và nhỏ chuyển sang kinh doanh theo lối tư bản chủ nghĩa,đuổi tá điền, rào đất, biến ruộng đất thành đồng cỏ để chăn nuôi cừu, từ đó, hìnhthành nên tầng lớp quý tộc mới

+ Nông dân bị mất ruộng đất, cuộc sống vô cùng khổ cực

+ Trong xã hội tồn tại nhiều mâu thuẫn, như: mâu thuẫn giữa nông dân với địachủ, quý tộc; mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản, quý tộc mới với chế độ quân chủchuyên chế,…

+ Xã hội Anh dần có sự phân chia thành hai phe đối lập: một bên là vua và các thếlực phong kiến; một bên là giai cấp tư sản, tầng lớp quý tộc mới, nông dân và bìnhdân thành thị

- Nền cai trị chuyên chế của vua Sác-lơ I cũng tạo ra nhiều bất ổn về chính trị

=> Như vậy, những chuyển biến trong đời sống kinh tế - chính trị - xã hội ở Anhchính là nguyên nhân sâu xa dẫn tới cuộc cách mạng lật đổ chế độ phong kiến,xác lập quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa

* Nguyên nhân trực tiếp:

- Năm 1640, do cần tiền để đàn áp cuộc khởi nghĩa của người Xcốt-len, vua

Sác-lơ I triệu tập Quốc hội, đặt vấn đề tăng thêm các khoản thuế mới, tuy nhiên, yêucầu này của nhà vua bị từ chối

- Đầu năm 1642, vua Sác-lơ I chạy lên phía bắc Luân Đôn, ráo riết chuẩn bị lựclượng để tấn công phe Quốc hội => mâu thuẫn giữa tư sản, quý tộc mới với thếlực phong kiến ngày càng gay gắt.

=> Tháng 8/1642, vua Sác-lơ I tuyên chiến với Quốc hội, cách mạng Anh bùngnổ

Câu hỏi 2 trang 9 Lịch Sử 8 : Hãy xác định trên lược đồ (tr 7) địa điểm diễn raCách mạng tư sản Anh

Trả lời:

- Học sinh quan sát lược đồ sau và xác định:

Câu hỏi 1 trang 9 Lịch Sử 8 : Trình bày kết quả, ý nghĩa và tính chất của Cáchmạng tư sản Anh.

Trả lời:

- Kết quả:

+ Chế độ quân chủ chuyên chế bị lật đổ

+ Chế độ quân chủ lập hiến được thiết lập ở Anh

- Ý nghĩa: mở đường cho chủ nghĩa tư bản ở Anh phát triển nhanh chóng

- Tính chất:

+ Cách mạng Anh mang tính chất của một cuộc cách mạng tư sản

+ Tuy nhiên, đây là cuộc cách mạng không triệt để, do: không xóa bỏ tận gốc chế

độ phong kiến (vẫn duy trì ngôi vua và thế lực của quý tộc mới,…); chưa giảiquyết vấn đề ruộng đất cho nông dân

Câu hỏi 2 trang 9 Lịch Sử 8 : Nêu đặc điểm chính của Cách mạng tư sản Anh

Trả lời:

- Đặc điểm chính của cách mạng tư sản Anh:

+ Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản và tầng lớp quý tộc mới

+ Hình thức: nội chiến

+ Thể chế chính trị sau cách mạng: quân chủ lập hiến

2 Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ

- Nguyên nhân trực tiếp:

+ Tháng 12/1773, nhân dân cảng Bô-xtơn tấn công ba tàu chở chè của Anh Chínhphủ Anh lập tức ra lệnh phong tỏa cảng Bô-xtơn và ban hành thêm các đạo luậtngăn cản sự phát triển của kinh tế thuộc địa

+ Đại biểu các thuộc địa Bắc Mỹ đã họp, đòi vua Anh xóa bỏ các luật cấm vô lí,nhưng không được vua Anh chấp thuận

=> Tháng 4/1775, chiến tranh bùng nổ giữa thực dân Anh với 13 thuộc địa ở BắcMỹ

Câu hỏi 2 trang 10 Lịch Sử 8 : Hãy xác định trên lược đồ (tr 7) địa điểm diễn raChiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ

+ Mở đường cho kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh mẽ ở Mỹ.

+ Cổ vũ cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do của nhân dân thuộc địa ở nhiều nướcvào cuối thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIX

Câu hỏi 2 trang 11 Lịch Sử 8 : Nêu đặc điểm chính của Chiến tranh giành độclập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ

Luyện tập - Vận dụng

Luyện tập 1 trang 11 Lịch Sử 8 : Sự tham gia lãnh đạo của tầng lớp quý tộc mới

có ảnh hưởng như thế nào đến kết quả của Cách mạng tư sản Anh?

=> Do đó, thể chế chính trị của nước Anh sau cách mạng là quân chủ lập hiến

Luyện tập 2 trang 11 Lịch Sử 8 : Lập bảng hệ thống về nguyên nhân, giai cấplãnh đạo, kết quả, ý nghĩa, tính chất của Cách mạng tư sản Anh và Chiến tranhgiành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ

Trả lời:

(*) Bảng hệ thống:

Vận dụng 1 trang 11 Lịch Sử 8 : Tìm hiểu thêm và cho biết: Câu nào trong bảnTuyên ngôn Độc lập của Hợp chúng quốc Mỹ được Chủ tịch Hồ Chí Minh tríchdẫn cho bản Tuyên ngôn Độc lập của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (2 - 9 -1945)?

Trả lời:

- Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trích dẫn đoạn văn sau trong bản Tuyên ngôn Độc Lậpcủa Hợp chúng quốc Mỹ: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo

hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy,

có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc”

Vận dụng 2 trang 11 Lịch Sử 8 : Tìm hiểu thông tin từ sách, báo, internet và chobiết: Mặt sau của đồng 2 đô-la Mỹ (USD) in hình ảnh của sự kiện nào trong Chiếntranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ? Ý nghĩa của điều này là gì?

Trả lời:

- Mặt sau của đồng 2 đô-la Mỹ (USD) in hình ảnh: Đại biểu 13 thuộc địa Bắc Mỹthông qua bản Tuyên ngôn Độc lập (tháng 7/1776)

- Ý nghĩa của sự kiện: bản Tuyên Ngôn Độc lập đã tố cáo chế độ áp bức thuộc

địa của thực dân Anh và chính thức tuyên bố 13 thuộc địa Bắc Mỹ thoát li khỏichính quốc (Anh), thành lập một quốc gia độc lập, mang tên Hợp chúng quốc HoaKỳ

Giải Lịch sử 8 Bài 2: Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII

Mở đầu trang 12 Bài 2 Lịch Sử 8 : Trong các cuộc cách mạng tư sản từ thế kỉXVI đến thế kỉ XVIII, Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII được ví như "cáichối khổng lồ quét sạch mọi rác rưởi của chế độ phong kiến châu Âu" Em biếtnhững thông tin gì về Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII? Vì sao cuộc cáchmạng này lại được đánh giá như vậy?

Trả lời:

- Chia sẻ một số thông tin về cách mạng tư sản Pháp (cuối thế kỉ XVIII):

+ Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII là một cuộc cách mạng xã hội sâurộng Thắng lợi của cuộc cách mạng này đã xóa bỏ chế độ quân chủ chuyên chế,

mở đường cho chủ nghĩa tư bản phát triển ở Pháp; góp phần đẩy mạnh cuộc đấutranh chống phong kiến ở châu Âu

QUẢNG CÁO+ Cách mạng đặt dưới sự lãnh đạo của giai cấp tư sản; diễn ra dưới hình thức: nộichiến cách mạng kết hợp với chiến tranh bảo vệ tổ quốc Quần chúng nhân dânPháp là động lực chủ yếu thúc đẩy cách mạng tiến lên

+ Ngày 14/7 (ngày tấn công ngục Ba-xti, đánh dấu sự bùng nổ của cách mạng tưsản Pháp) đã được công nhận là ngày Quốc khánh của nước Pháp vào năm 1880

+ Lá cờ có ba màu đỏ, trắng và xanh dương xuất hiện trong cách mạng Pháp trởthành quốc kì của nước Cộng hòa Pháp từ năm 1946.

+ Bài ca Mác-xây-e xuất hiện trong cách mạng Pháp cũng trở thành Quốc ca củanước Cộng hòa Pháp

+ Thông điệp “Tự do - Bình đẳng - Bác ái” trong bản Tuyên ngôn Nhân quyền vàDân quyền đã trở thành một phần di sản của dân tộc Pháp

- Giải thích: thắng lợi của cách mạng tư sản Pháp không chỉ tạo ra những thay đổisâu rộng trong phạm vi nước Pháp mà còn để lại những dấu ấn sâu sắc trong tiêntrình lịch sử châu Âu suốt thế kỉ XIX Do đó, cuộc cách mạng này được ví như

"cái chối khổng lồ quét sạch mọi rác rưởi của chế độ phong kiến châu Âu"

* Nguyên nhân sâu xa: Những chuyển biến quan trọng trong đời sống kinh tế

-chính trị - xã hội và tư tưởng ở Pháp cuối thế kỉ XVIII là nguyên nhân sâu xa dẫnđến sự bùng nổ của cách mạng tư sản Pháp

- Về kinh tế:

+ Cuối thế kỉ XVIII, Pháp vẫn là nước nông nghiệp lạc hậu

+ Nền công, thương nghiệp của Pháp có bước phát triển theo hướng tư bản chủnghĩa, nhưng bị kìm hãm nặng nề bởi những quy định ngặt nghèo của chế độphường hội

- Về tư tưởng: Thông qua trào lưu Triết học Ánh sáng (thế kỉ XVIII), các nhà tư

tưởng của giai cấp tư sản đã đả phá chế độ phong kiến và Giáo hội, mở đường chocách mạng bùng nổ

* Nguyên nhân trực tiếp: Ngày 5/5/1789, vua Lu-i XVI triệu tập Hội nghị ba

đẳng cấp để tăng thuế cũ và đặt thuế mới, nhưng không đạt được sự đồng ý củaĐẳng cấp thứ ba Mâu thuẫn giữa Đẳng cấp thứ ba với chính quyền phong kiếnchuyên chế lên cao

Câu hỏi 2 trang 14 Lịch Sử 8 : Hãy xác định trên lược đồ (tr 7) địa điểm diễn raCách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII

Trả lời:

- Học sinh quan sát lược đồ sau và xác định:

2 Kết quả, ý nghĩa, tính chất và đặc điểm chính của Cách mạng tư sản Pháp Câu hỏi 1 trang 14 Lịch Sử 8 : Hãy nêu kết quả của Cách mạng tư sản Pháp.

Trả lời:

- Kết quả của cách mạng tư sản Pháp:

+ Xóa bỏ chế độ quân chủ chuyên chế; thiết lập nền cộng hòa ở Pháp, đưa giai cấp

tư sản lên cầm quyền

+ Khẳng định các quyền tự do dân chủ của công dân

Câu hỏi 2 trang 14 Lịch Sử 8 : Hãy cho biết ý nghĩa, tính chất, đặc điểm chínhcủa Cách mạng tư sản Pháp

Trả lời:

- Ý nghĩa:

+ Mở đường cho sự phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa tư bản ở Pháp

+ Là sự kiện lịch sử trọng đại, có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với nước Pháp màcòn ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều nước trên thế giới, nhất là ở châu Âu

+ Để lại nhiều bài học kinh nghiệm cho phong trào cách mạng các nước

+ Tư tưởng Tự do, Bình đẳng, Bác ái được truyền bá rộng rãi

- Tính chất: là cuộc cách mạng dân chủ tư sản điển hình:

+ Thiết lập chế độ cộng hoà cùng các quyền tự do, dân chủ

+ Giải quyết vấn đề ruộng đất cho người nông dân

+ Xóa bỏ chế độ đẳng cấp và quan hệ sản xuất phong kiến

- Đặc điểm chính:

+ Lực lượng lãnh đạo: giai cấp tư sản

+ Hình thức: nội chiến cách mạng và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc

Luyện tập - Vận dụng

Luyện tập 1 trang 14 Lịch Sử 8 : Lập bảng so sánh điểm giống và khác nhau củaCách mạng tư sản Anh, Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc

Mỹ, Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII về: nguyên nhân, kết quả, tính chất,

ý nghĩa, đặc điểm chính

Trả lời:

* Điểm giống nhau:

- Nguyên nhân sâu xa: những chuyển biến trong đời sống kinh tế, chính trị, xãhội…

- Ý nghĩa: xóa bỏ những rào cản, mở đường cho sự phát triển của chủ nghĩa tưbản

- Tính chất: cách mạng tư sản

* Điểm khác biệt:

Luyện tập 2 trang 14 Lịch Sử 8 : Có ý kiến cho rằng: Cách mạng tư sản Phápcuối thế kỉ XVIII là một cuộc đại cách mạng Em đồng ý với ý kiến đó không? Vìsao?

tư sản; xóa bỏ chế độ đẳng cấp, ban hành các quyền tự do, bình đẳng; đảm bảoquyền tư hữu về ruộng đất cho nông dân

- Thắng lợi của Cách mạng tư sản Pháp không chỉ đưa đến những thay đổi sâurộng trong phạm vi nước Pháp mà còn để lại dấu ấn sâu sắc trong tiến trình lịch sửchâu Âu (nói riêng) và nhân loại (nói chung) Ví dụ như:

+ Những tư tưởng tiến bộ trong trào lưu Triết học Ánh sáng ở Pháp đã được đónnhận nồng nhiệt ở nhiều nơi trên thế giới, làm cho thế kỉ XVIII đi vào lịch sử vớitên gọi “thế kỉ Ánh sáng”

+ Cổ vũ phong trào đấu tranh chống phong kiến ở các nước châu Âu; để lại nhiềubài học kinh nghiệm cho phong trào cách mạng ở các nước,…

Vận dụng trang 14 Lịch Sử 8 : Tìm hiểu thông tin từ sách, báo và internet, emhãy viết một đoạn văn ngắn (khoảng 5 - 7 dòng) giới thiệu về sự liên quan củaQuốc kì, Quốc ca nước Pháp hiện nay với Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉXVIII và ý nghĩa của điều này

Trả lời:

(*) Thông tin tham khảo:

- Lá cờ có ba màu đỏ, trắng và xanh dương xuất hiện trong cách mạng Pháp trởthành quốc kì của nước Cộng hòa Pháp (từ năm 1946) Trong đó:

+ Màu xanh dương tượng trưng cho: hòa bình, sự tự do và hy vọng

+ Màu trắng tượng trưng cho: sự trong sáng, công lý, công bằng.

+ Màu đỏ tượng trưng cho: máu của những người đã ngã xuống để bảo vệ Tổquốc, cũng đồng thời là biểu trưng cho sự bác ái, yêu thương con người

- Bài ca Mác-xây-e xất hiện trong cách mạng Pháp cũng trở thành Quốc ca củanước Cộng hòa Pháp (từ năm 1879)

Giải Lịch sử 8 Bài 3: Cách mạng công nghiệp

Mở đầu trang 15 Bài 3 Lịch Sử 8 : C Mác đã từng khẳng định: Năng suất laođộng là cái đảm bảo cho sự thắng lợi của trật tự xã hội này đối với một trật tự xãhội khác Cách mạng công nghiệp diễn ra vào nửa sau thế kỉ XVIII - giữa thế kỉXIX có ý nghĩa quyết định đến thắng lợi của chủ nghĩa tư bản đối với chế độphong kiến Vậy cuộc cách mạng công nghiệp đạt được những thành tựu nổi bậtnào và tác động ra sao đến quá trình sản xuất và đời sống xã hội?

Trả lời:

- Một số thành tựu nổi bật của cuộc cách mạng công nghiệp:

+ Năm 1764, Giêm Ha-gri-vơ chế tạo ra máy kéo sợi Gien-ni

+ Năm 1769, R Ác-rai phát minh ra máy kéo sợi chạy bằng sức nước

+ Năm 1784, Giêm Oát đã phát minh ra máy hơi nước

+ Năm 1785, E Các-rai phát minh ra máy dệt, đưa tốc độ sản xuất tăng lên 39 lần.+ Năm 1814, Xti-phen-xơn chế tạo thành công đầu máy xe lửa chạy bằng hơinước

- Tác động của cách mạng công nghiệp:

+ Tác động đến đời sống sản xuất: làm thay đổi căn bản quá trình sản xuất, nâng

cao năng suất lao động; bộ mặt của các nước tư bản có sự thay đổi căn bản; đưanhân loại bước sang nền văn minh công nghiệp

+ Tác động đến xã hội: hình thành hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản, đó là tư

sản và vô sản

1 Cách mạng công nghiệp Anh

Câu hỏi trang 16 Lịch Sử 8 : Trình bày những thành tựu tiêu biểu của cách mạngcông nghiệp ở Anh Theo em, thành tựu nào là tiêu biểu nhất? Vì sao?

Trả lời:

- Những thành tựu tiêu biểu:

+ Năm 1764, Giêm Ha-gri-vơ chế tạo ra máy kéo sợi Gien-ni

+ Năm 1769, R Ác-rai phát minh ra máy kéo sợi chạy bằng sức nước

+ Năm 1784, Giêm Oát đã phát minh ra máy hơi nước

+ Năm 1785, E Các-rai phát minh ra máy dệt, đưa tốc độ sản xuất tăng lên 39 lần.+ Năm 1814, Xti-phen-xơn chế tạo thành công đầu máy xe lửa chạy bằng hơinước

- Thành tựu tiêu biểu nhất là: máy hơi nước, vì:

+ Trước khi động cơ hơi nước ra đời: con người chủ yếu lao động dựa vào sứcmạnh của cơ bắp (lao động thủ công); hoặc sử dụng một số loại máy móc chạybằng năng lượng gió (cối xay gió…) và nước Tuy vậy, do còn nhiều hạn chế, nênnăng suất lao động của con người chưa cao; khối lượng sản phẩm sản xuất ra chưanhiều và các loại năng lượng gió, nước ở thời điểm này vẫn chưa thể tạo ra sựchuyển biến căn bản trong đời sống sản xuất

+ Năm 1784, Giêm Oát phát minh ra máy hơi nước có thể hoạt động trong mọiđiều kiện thời tiết, mọi địa điểm… sau đó, máy hơi nước nhanh chóng được ứngdụng trong nhiều ngành, nhiều lĩnh vực khác nhau, như: sản xuất công nghiệp,giao thông vận tải… Lúc này, các loại máy móc đã thay thế sức lao động chân taycủa con người, giúp nền sản xuất có sự chuyển biến mạnh mẽ từ: sản xuất thủcông sang cơ khí hóa

2 Cách mạng công nghiệp lan ra các nước châu Âu và Mỹ

Câu hỏi trang 17 Lịch Sử 8 : Hãy nêu những thành tựu tiêu biểu của cách mạngcông nghiệp ở Pháp, Đức và Mỹ

Trả lời:

- Cách mạng công nghiệp ở Pháp:

+ Cách mạng công nghiệp bắt đầu từ năm 1830

+ Diễn ra trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng.

+ Kết quả: kinh tế Pháp nhanh chóng phát triển, đứng thứ hai thế giới (sau Anh)

- Cách mạng công nghiệp ở Đức:

+ Bắt đầu từ những năm 40 của thế kỉ XIX

+ Phát triển dựa trên một nền công nghiệp nặng, hiện đại và tập trung, trong đócông nghiệp luyện kim, hoá chất đóng vai trò chủ đạo

+ Kết quả: giữa thế kỉ XIX, kinh tế Đức phát triển với tốc độ rất cao Đến khithống nhất đất nước (1871), Đức đã trở thành một nước công nghiệp

- Cách mạng công nghiệp ở Mỹ:

+ Quá trình công nghiệp hoá diễn ra khá sớm

+ Diễn ra trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng

+ Kết quả: đến giữa thế kỉ XIX, nước Mỹ đã đứng hàng thứ tư trên thế giới về giátrị sản xuất công nghiệp (sau Anh, Pháp, Đức)

3 Những tác động của cách mạng công nghiệp đối với sản xuất và xã hội Giải Lịch sử 8 trang 18

Câu hỏi 1 trang 18 Lịch Sử 8 : Khai thác tư liệu trên và hình 3.5 cho em biết mặttrái của cách mạng công nghiệp là gì?

Trả lời:

- Những mặt trái của cách mạng công nghiệp:

+ Gia tăng tình trạng ô nhiễm môi trường;

+ Giai cấp tư sản tăng cường bóc lột giai cấp vô sản (nhất là lao động phụ nữ vàtrẻ em)

+ Các nước tư bản phương Tây đẩy mạnh xâm chiếm và tranh giành thuộc địa

Câu hỏi 2 trang 18 Lịch Sử 8 : Hãy trình bày những tác động của cách mạngcông nghiệp đối với sản xuất và xã hội

Trả lời:

* Tác động đến đời sống sản xuất:

- Làm thay đổi căn bản quá trình sản xuất, nâng cao năng suất lao động, thúc đẩynhiều ngành kinh tế khác phát triển, tạo ra nguồn của cải dồi dào cho xã hội.

- Bộ mặt của các nước tư bản thay đổi với nhiều khu công nghiệp lớn và thànhphố đông dân mọc lên,

- Chuyển xã hội loài người từ văn minh nông nghiệp sang văn minh công nghiệp

* Tác động đối với đời sống xã hội

- Hình thành hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản, đó là tư sản và vô sản

+ Giai cấp tư sản nhờ công nghiệp hoá đã giàu lên nhanh chóng, trở thành giai cấpthống trị trong xã hội

+ Giai cấp vô sản ngày càng đông đảo và bị tư sản bóc lột nặng nề

- Mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và giai cấp vô sản ngày càng sâu sắc

Luyện tập - Vận dụng

Luyện tập 1 trang 18 Lịch Sử 8 : Lập bảng hệ thống những thành tựu tiêu biểucủa cách mạng công nghiệp từ nửa sau thế kỉ XVIII đến giữa thế kỉ XIX ở cácnước châu Âu và Mỹ

Trả lời:

Quốc gia Thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp

Năm Nhà phát minh Tên phát minh

Anh 1764 Giêm Ha-gri-vơ Máy kéo sợi Gien-ni

1769 R Ác-rai Máy kéo sợi chạy bằng sức nước

1784 Giêm Oát Máy hơi nước

1784 Hen-ri Cót Kĩ thuật dùng than cốc luyện gang thành sắt

1785 E Các-rai Máy dệt

1814 Xti-phen-xơn Đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước

Mĩ 1793 E Whitney Máy tỉa hạt bông

1807 Phơn-tơn Tàu thủy chạy bằng hơi nước

1831 C.M Cô-míc Máy gặt cơ khí

1838 S Moóc-xơ Hệ thống điện tín sử dụng mã Moóc-xơ

Luyện tập 2 trang 18 Lịch Sử 8 : Có ý kiến cho rằng: "Xã hội loài người chuyển

từ văn minh nông nghiệp sang văn minh công nghiệp là nhờ cách mạng côngnghiệp" Em đồng ý với ý kiến đó không? Vì sao?

Trả lời:

- Đồng ý với ý kiến “xã hội loài người chuyển từ văn minh nông nghiệp sang văn

minh công nghiệp là nhờ cách mạng công nghiệp” Vì:

+ Trước khi tiến hành cách mạng công nghiệp: con người chủ yếu lao động dựavào sức mạnh của cơ bắp (lao động thủ công); hoặc sử dụng một số loại máy mócchạy bằng năng lượng gió (cối xay gió…) và nước Tuy vậy, do còn nhiều hạnchế, nên năng suất lao động của con người chưa cao; khối lượng sản phẩm sảnxuất ra chưa nhiều và các loại năng lượng gió, nước ở thời điểm này vẫn chưa thểtạo ra sự chuyển biến căn bản trong đời sống sản xuất

+ Cuối thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIX, với việc tiến hành cách mạng công nghiệp,quá trình sản xuất của con người đã có sự thay đổi căn bản (các loại máy móc đãthay thế sức lao động chân tay của con người), giúp nền sản xuất có sự chuyểnbiến mạnh mẽ từ: sản xuất thủ công sang cơ khí hóa

Vận dụng 1 trang 18 Lịch Sử 8 : Theo em, nếu con người không sáng tạo ranhững loại máy móc dùng trong sản xuất hoặc những phương tiện giao thông hiệnđại như tàu hoả, tàu thuỷ, thì hoạt động sản xuất và cuộc sống của chúng ta sẽthế nào?

Vận dụng 2 trang 18 Lịch Sử 8 : Sưu tầm tư liệu từ sách, báo, internet về mộtthành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp từ nửa sau thế kỉ XVIII đến giữathế kỉ XIX và viết bài giới thiệu (khoảng 200 chữ) về thành tựu đó.

Trả lời:

(*) Tham khảo: Giới thiệu về máy kéo sợi Gien-ni

Trong những năm 1750, các nhà máy dệt may không để đáp ứng được nhu cầucủa thị trường Lúc này, người ta vẫn còn sử dụng xe quay sợi với với một cọcsuốt Vì thế mà mỗi công nhân chỉ làm được một cuộn chỉ mỗi ngày Đến cuốinăm 1764, kĩ sư Giêm Ha-gri-vơ đã phát minh ra máy kéo sợi Gien-ni Máy này

có cấu tạo như xe quay sợi bình thường nhưng lại chứa tới 16 – 18 cọc suốt và chỉcần một công nhân vận hành máy Vì lượng cọc suốt nhiều hơn, máy có thể tạo ranhiều sợi vải hơn khi vận hành, năng suất làm việc cũng tăng lên gấp nhiều lần.Máy kéo sợi Gien-ni là phát minh quan trọng giúp cho sản lượng nguyên liệungành dệt may tại châu Âu tăng lên nhanh chóng Phát minh này giúp nguồn cungsợi vải cho ngành dệt may tăng lên Đồng thời, nó cũng giúp giá vải giảm xuống

và người tiêu dùng có thể mua vải dễ dàng hơn Máy kéo sợi Gien-ni mang lại rấtnhiều lợi ích cho ngành dệt may Anh quốc lúc bấy giờ

Lịch sử 8 Chương 2 (Kết nối tri thức): Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX

Giải Lịch sử 8 Bài 4: Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX

Mở đầu trang 19 Bài 4 Lịch Sử 8 : Em biết gì về quá trình xâm nhập của thựcdân phương Tây vào các nước Đông Nam Á và cuộc đấu tranh chống ách đô hộthực dân của nhân dân các nước này?

Trả lời:

- Chia sẻ hiểu biết:

+ Do Đông Nam Á có vị trí địa lí quan trọng, lại giàu tài nguyên khoáng sản nênsớm trở thành mục tiêu xâm lược của các nước tư bản phương Tây

+ Trong các thế kỉ XVI – XIX, bằng nhiều cách thức và thủ đoạn khác nhau như:ngoại giao, buôn bán, truyền giáo, khống chế chính trị ép kí hiệp ước và dùng vũ

lực thôn tính, thực dân phương Tây đã từng bước xâm chiếm gần hết các quốc giaĐông Nam Á.

+ Sự thống trị của thực dân phương Tây đã dẫn đến những chuyển biến lớn ở cácnước Đông Nam Á; đồng thời cũng đẩy mâu thuẫn dân tộc giữa nhân dân ĐôngNam Á với chính quyền thực dân ngày càng sâu sắc, làm bùng nổ nhiều cuộc đấutranh giành độc lập dân tộc Mặc dù diễn ra sôi nổi, quyết liệt, nhưng do nhiềunguyên nhân, các cuộc đấu tranh của nhân dân Đông Nam Á trong giai đoạn nàyvẫn chưa giành được thắng lợi

1 Khái quát quá trình xâm nhập Đông Nam Á của thực dân phương Tây Câu hỏi trang 20 Lịch Sử 8 : Nêu những nét chính về quá trình xâm nhập củathực dân phương Tây vào các nước Đông Nam Á từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữathế kỉ XIX

+ Giữa thế kỉ XIX, Hà Lan hoàn thành việc xâm chiếm nước này

- Ở Mã Lai và Miến Điện: Từ nửa sau thế kỉ XVI, thực dân Anh, Hà Lan, Pháp

tranh chấp ảnh hưởng tại Mã Lai và Miến Điện

- Ở Xiêm (Thái Lan):

+ Thế kỉ XVI, thương nhân châu Âu đã xâm nhập vào Xiêm

+ Giữa thế kỉ XIX, sau khi hoàn thành xâm chiếm một phần Mã Lai và MiếnĐiện, thực dân Anh bắt đầu xâm nhập vào Xiêm

+ Nhờ canh tân đất nước và chính sách ngoại giao khôn khéo, nên đến cuối thế kỉXIX, Xiêm là quốc gia duy nhất ở Đông Nam Á giữ được độc lập mặc dù chịunhiều lệ thuộc về chính trị và kinh tế vào Anh và Pháp.

2 Tình hình Đông Nam Á dưới ách đô hộ của thực dân phương Tây

Giải Lịch sử 8 trang 22

Câu hỏi 1 trang 22 Lịch Sử 8 : Khai thác tư liệu (tr 21) giúp em biết điều gì vềchính sách cai trị của chính quyền thực dân ở một số nước Đông Nam Á

Trả lời:

- Đoạn tư liệu trên phản ánh về chính sách “chia để trị” của chính quyền thực dân

ở một số nước Đông Nam Á

+ “Chia để trị” là một chính sách thâm độc của các nước thực dân phương Tây,thông qua việc dùng nhiều biện pháp chia rẽ khác nhau, các nước thực dân muốn:cắt đứt những mối liên hệ cơ bản, cần thiết của nước thuộc địa trên nhiều phươngdiện; từ đó giảm dần và đi đến xóa bỏ ý chí đấu tranh giành độc lập, thống nhấtđất nước của nhân dân thuộc địa

+ Việc các nước thực dân phương Tây tiến hành chính sách “chia để trị” đã để lạinhiều hậu quả cho nhân dân Đông Nam Á, ví dụ như: tạo ra sự chia rẽ, rạn nứtkhối đoàn kết, mâu thuẫn giữa các vùng trong cả nước và giữa các nước với nhau;

bộ máy cai trị của chính quyền thực dân được củng cố,…

Câu hỏi 2 trang 22 Lịch Sử 8 : Hãy trình bày những nét chính về tình hình chínhtrị, kinh tế, văn hoá, xã hội của các nước Đông Nam Á dưới ách đô hộ của thựcdân phương Tây

+ Mở rộng hệ thống đường giao thông để phục vụ cho công cuộc khai thác kinh tếhoặc đàn áp phong trào đấu tranh của nhân dân.

+ Cướp đoạt ruộng đất đề lập đồn điền, ép chính quyền bản xứ nhượng quyền khaikhẩn đất hoang,

- Tình hình văn hoá:

+ Du nhập của văn hoá phương Tây làm xói mòn những giá trị văn hoá truyềnthống ở các nước trong khu vực, gây ra sự xung đột văn hoá, tôn giáo ở nhiềunước

+ Thực hiện chính sách nô dịch nhằm đồng hoá và ngu dân để dễ bề cai trị

- Tình hình xã hội: có sự phân hoá sâu sắc:

+ Một bộ phận quý tộc, lãnh chúa phong kiến giàu có, câu kết với thực dân bóc lộtnông dân

+ Giai cấp nông dân ngày càng bị bần cùng hoá, phải chịu mọi thứ thuế, lao dịchnặng nề Nhiều người phải rời bỏ ruộng đất để bán sức lao động cho địa chủ hay

tư bản nước ngoài

+ Giai cấp tư sản dân tộc, giai cấp công nhân, tầng lớp tiểu tư sản trí thức hìnhthành và phát triển, bắt đầu tham gia vào cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc

3 Cuộc đấu tranh của nhân dân các nước Đông Nam Á chống thực dân phương Tây từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa thế kỉ XIX

Câu hỏi trang 22 Lịch Sử 8 : Mô tả một số nét chính về cuộc đấu tranh tiêu biểu

ở Đông Nam Á chống ách đô hộ của thực dân phương Tây từ nửa sau thế kỉ XVIđến giữa thế kỉ XIX

Trả lời:

- Ở In-đô-nê-xi-a:

+ Sau khi bị thực dân Hà Lan đô hộ, nhiều cuộc khởi nghĩa tiêu biểu đã nổ ra như:khởi nghĩa Tơ-ru-nô Giê-giô (1675), khởi nghĩa Su-ra-pa-tit (1683 - 1719), khởinghĩa Đi-pô-nê-gô-rô (1825 - 1830),

+ Kết quả: các cuộc đấu tranh đều thất bại

- Tại Phi-líp-pin:

+ Ngay khi thực dân Tây Ban Nha xâm nhập đã vấp phải sự chống trả quyết liệtcủa thổ dân đảo Mác-tan (1521) với thủ lĩnh là La-pu-la-pu.

+ Đến đầu thế kỉ XIX, phong trào đấu tranh đã có bước tiến rõ rệt, tiêu biểu làkhởi nghĩa của Nô-va-lét (1823), khởi nghĩa Khơ-rút-xơ (1844)

- Ở Miến Điện: ngay từ cuộc xâm lược đầu tiên (1824 - 1826), quân Anh đã vấp

phải sự kháng cự của quân đội Miến Điện do tướng Ban-đu-la chỉ huy Đến năm

1825, Ban-du-la hi sinh, cuộc kháng chiến thất bại

+ Sự thống trị của thực dân phương Tây đã dẫn đến những chuyển biến lớn ở cácnước trong khu vực Đông Nam Á; đồng thời khiến mâu thuẫn dân tộc giữa nhândân thuộc địa với chính quyền thực dân ngày càng sâu sắc Đây chính là nguyênnhân dẫn đến sự bùng nổ của hàng loạt các cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc ởcác nước Đông Nam Á

Vận dụng trang 22 Lịch Sử 8 : Có ý kiến cho rằng: Các nước tư bản phương Tâyxâm chiếm Đông Nam Á là để giúp đỡ những nước này thoát khỏi nghèo nàn, lạchậu Em đồng ý với ý kiến đó không? Hãy sưu tầm một số tư liệu từ sách, báo vàinternet để chứng minh cho ý kiến của em

Trả lời:

- Không đồng tình với ý kiến cho rằng: Các nước tư bản phương Tây xâm chiếm

Đông Nam Á là để giúp đỡ những nước này thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu Vì:+ Mục đích của các nước phương Tây khi xâm nhập, xâm lược Đông Nam Á lànhằm: vơ vét tài nguyên, bóc lột nhân công, độc chiếm thị trường tiêu thụ

+ Trong quá trình cai trị, chính quyền thực dân đã thiết lập nền thống trị cứng rắn,tăng cường các hoạt động khủng bố, đàn áp nhân dân Đông Nam Á; đồng thời

thực hiện chính sách “ngu dân”, cổ súy cho các hủ tục lạc hậu, tệ nạn xã hội,…nhằm làm suy yếu nòi giống, phai mờ và tiến tới xóa bỏ ý chí đấu tranh; kìm hãm

sự phát triển của nhân dân thuộc địa

+ Chính sách cai trị của thực dân phương Tây đã để lại nhiều hệ quả nghiêmtrọng, kéo lùi sự phát triển của các dân tộc Đông Nam Á

- Một số tư liệu để chứng minh:

+ Tư liệu 1 “Chính quyền thực dân bán rượu ở khắp nơi, đại lí rượu và thuốc

phiện nhiều hơn trường học, trong 1000 làng chỉ có 10 trường học, nhưng đại lí rượu và thuốc phiện lại nhiều gấp 150 lần trường học” (trích Hồ Chí Minh Toàn

tập, tập 2, NXH Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội, 1995, trang 38)

+ Tư liệu 2 Trích đoạn trong Tuyên ngôn Độc lập của nước Việt Nam Dân chủ

Cộng hòa, do Chủ tịch Hồ Chí Minh soạn thảo: “… hơn tám mươi năm nay, bọn thực dân Pháp lợi dụng lá cờ tự do, bình đẳng, bác ái, đến cướp đất nước ta, áp bức đồng bào ta Hành động của chúng trái hẳn với nhân đạo và chính nghĩa.

Về chính trị, chúng tuyệt đối không cho nhân dân ta một chút tự do dân chủ nào Chúng thi hành những luật pháp dã man Chúng lập ba chế độ khác nhau ở Trung, Nam, Bắc để ngăn cản việc thống nhất nước nhà của ta, để ngăn cản dân tộc ta đoàn kết Chúng lập ra nhà tù nhiều hơn trường học Chúng thẳng tay chém giết những người yêu nước thương nòi của ta Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu.

Chúng ràng buộc dư luận, thi hành chính sách ngu dân Chúng dùng thuốc phiện, rượu cồn để làm cho nòi giống ta suy nhược.

Về kinh tế, chúng bóc lột dân ta đến tận xương tủy, khiến cho dân ta nghèo nàn, thiếu thốn, nước ta xơ xác, tiêu điều Chúng cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu Chúng giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng và nhập cảng Chúng đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lý, làm cho dân ta, nhất là dân cày và dân buôn, trở nên bần cùng Chúng không cho các nhà tư sản ta ngóc đầu lên Chúng bóc lột công nhân ta một cách vô cùng tàn nhẫn”.

Lịch sử 8 Chương 3 (Kết nối tri thức): Việt Nam từ đầu thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII

Giải Lịch sử 8 Bài 5: Cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn

Mở đầu trang 23 Bài 5 Lịch Sử 8 : Di tích thành nhà Mạc (Cao Bằng, Lạng Sơn),Lũy Thầy (Quảng Bình) gợi cho em nhớ đến những cuộc xung đột nào trong

các thế kỉ XVI - XVII? Những cuộc xung đột đó đã để lại hệ quả như thế nào đốivới lịch sử dân tộc?

Hệ quả của các cuộc xung đột đó:

+ Hệ quả tiêu cực: sự thống nhất của đất nước bị xâm phạm nghiêm trọng; hìnhthành cục diện “một cung vua - hai phủ chúa” (vua Lê, chúa Trịnh và chúaNguyễn); kinh tế đất nước bị tàn phá; hàng vạn dân thường bị xô đẩy vào vòngkhói lửa

+ Hệ quả tích cực: lãnh thổ đất nước được mở rộng dần về phía Nam Chínhquyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong cũng triển khai nhiều hoạt động thực thi chủquyền tại quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa

1 Sự ra đời Vương triều Mạc

Câu hỏi trang 24 Lịch Sử 8 : Khai thác tư liệu 1 và thông tin trong mục, hãy trìnhbày những nét chính về sự ra đời của Vương triều Mạc

Trả lời:

- Đầu thế kỉ XVI, nhà Lê lâm vào tình trạng khủng hoảng:

+ Sự tranh chấp giữa các phe phái phong kiến diễn ra quyết liệt

+ Sản xuất đình đốn, nạn mất mùa thường xuyên diễn ra.

+ Ở nhiều nơi, dân chúng nổi dậy chống lại triều đình

- Trong lúc tình hình đất nước bất ổn, Mạc Đăng Dung đã tiêu diệt các thế lực đốilập, dần dần thâu tóm mọi quyền hành

- Năm 1527, Mạc Đăng Dung ép vua Lê nhường ngôi, lập ra triều Mạc, thực hiệnmột

2 Xung đột Nam - Bắc triều

Giải Lịch sử 8 trang 25

Câu hỏi 1 trang 25 Lịch Sử 8 : Hãy giải thích nguyên nhân bùng nổ cuộc xungđột Nam - Bắc triều

Trả lời:

- Nguyên nhân bùng nổ xung đột Nam - Bắc triều:

+ Năm 1527, nhà Mạc được thành lập, nhưng một bộ phận quan lại trung thànhvới nhà Lê lại ra sức chống đối, nhằm khôi phục lại vương triều Lê

+ Năm 1533, ở vùng Thanh Hóa, nhiều cựu thần của nhà Lê (đứng đầu là NguyễnKim) lấy danh nghĩa “phù Lê diệt Mạc" đưa Lê Duy Ninh lên làm vua, thiết lậplại vương triều, sử cũ gọi là Nam triều để phân biệt với Bắc triều (của nhà Mạc ởphía bắc)

=> Từ năm 1533 - 1592, xung đột Nam - Bắc triều xảy ra, chiến trường chính làvùng Thanh Hóa - Nghệ An

Câu hỏi 2 trang 25 Lịch Sử 8 : Hãy tóm tắt nét chính về hệ quả của cuộc xungđột Nam - Bắc triều

Trả lời:

- Hệ quả của xung đột Nam - Bắc triều:

+ Đất nước bị chia cắt trong một thời gian dài (từ năm 1533 đến năm 1592 làkhoảng thời gian diễn ra xung đột Tuy nhiên, năm 1592, sau khi rút khỏi ThăngLong, nhà Mạc chạy lên Cao Bằng và tiếp tục chiếm cứ, xây dựng lực lượng củamình tại vùng đất này Phải đến năm 1677, chính quyền Lê - Trịnh mới có thể tiêudiệt được hoàn toàn tàn dư của nhà Mạc)

+ Làng mạc bị tàn phá; sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp bị đình trệ; trao đổibuôn bán giữa các vùng gặp nhiều khó khăn.

+ Đời sống nhân dân khốn cùng vì: nạn đói, bị bắt đi lính, đi phu, nhiều gia đình litán

- Nguyên nhân dẫn đến cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn:

+ Năm 1545, Nguyễn Kim qua đời, hai con trai của ông (là Nguyễn Uông vàNguyễn Hoàng) còn nhỏ tuổi, nên vua Lê trao toàn bộ binh quyền cho TrịnhKiểm Từ đây, mâu thuẫn giữa hai dòng họ Trịnh - Nguyễn dần bộc lộ và ngàycàng gay gắt

+ Năm 1558, Nguyễn Hoàng, được cử vào trấn thủ vùng Thuận Hóa Kể từ đó, họNguyễn từng bước xây dựng thế lực và mở rộng dần đất đai về phương Nam.+ Năm 1613, Nguyễn Hoàng mất, con là Nguyễn Phúc Nguyên lên thay, đã tỏ rõ

=> Đến năm 1627, xung đột Trịnh - Nguyễn bùng nổ và kéo dài đến năm 1672mới chấm dứt.

Câu hỏi 2 trang 26 Lịch Sử 8 : Hãy nêu hệ quả của cuộc xung đột Trịnh Nguyễn

-Trả lời:

* Hệ quả của cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn:

- Hệ quả tiêu cực:

- Đất nước Đại Việt bị chia cắt thành 2 đàng, lấy sông Gianh làm giới tuyến:

+ Đàng Ngoài: từ sông Gianh trở ra Bắc, do con cháu họ Trịnh thay nhau caiquản

+ Đàng Trong: từ sông Gianh trở vào Nam, do con cháu họ Nguyễn truyền nốinhau cầm quyền

- Hình thành nên cục diện “một cung vua - hai phủ chúa” (do cả hai chính quyềnTrịnh, Nguyễn đều dùng niên hiệu vua Lê, đều thừa nhận quốc hiệu Đại Việt).+ Ở Đàng Ngoài: trên danh nghĩa, vua Lê vẫn là người đứng đầu đất nước, nhưngthực tế, họ Trịnh nắm toàn quyền thống trị

+ Ở Đàng Trong: con cháu họ Nguyễn cũng nối nhau cầm quyền, gọi là “chúaNguyễn"

- Cuộc xung đột kéo dài giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh - Nguyễn đã làm suykiệt sức người, sức của; tàn phá đồng ruộng, xóm làng; giết hại nhiều người dân

vô tội; chia cắt đất nước và làm ảnh hưởng đến sự phát triển chung của quốc gia dân tộc

Hệ quả tích cực: để củng cố thế lực, chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng

Trong đã từng bước khai phá, mở rộng lãnh thổ về phía Nam; đồng thời triển khainhiều hoạt động thực thi chủ quyền tại quần đảo Hoàng Sa và quần đảo TrườngSa

Luyện tập - Vận dụng

dưới đây) về các cuộc xung đột Nam - Bắc triều và Trịnh - Nguyễn

- Không chấp nhận nhà Mạc, một bộphận quan lại trung thành với nhà Lê đãtìm cách khôi phục lại vương triều

- Mâu thuẫn, tranh chấpquyền lực giữa hai dòng họTrịnh - Nguyễn

Thời gian - Từ năm 1533 đến năm 1592 - Từ năm 1627 đến năm

+ Đời sống nhân dân cựckhổ

- Tích cực:

+ Mở rộng lãnh thổ về phíaNam

+ Thực thi chủ quyền ởquần đảo Hoàng Sa vàTrường Sa

Vận dụng 1 trang 26 Lịch Sử 8 : Giả sử là một người dân sống ở thế kỉ XVI XVII, em hãy đưa ra ít nhất một lí do phản đối các cuộc xung đột Nam - Bắc triều

-và Trịnh - Nguyễn

Trả lời:

(*) Tham khảo lý do phản đối: xung đột kéo dài giữa các tập đoàn phong kiến sẽ

làm suy kiệt sức người, sức của; tàn phá đồng ruộng, xóm làng; giết hại nhiềungười dân vô tội; chia cắt đất nước và làm ảnh hưởng đến sự phát triển chung củaquốc gia - dân tộc

Vận dụng 2 trang 26 Lịch Sử 8 : Tìm hiểu thông tin từ sách, báo, internet về ditích Luỹ Thầy và sông Gianh (Quảng Bình), hãy viết đoạn văn ngắn (khoảng 7 -

10 dòng) về cuộc xung đột Trịnh - Nguyễn

Trả lời:

(*) Đoạn văn tham khảo:

Năm 1545, giữa lúc cuộc chiến Nam - Bắc triều đang diễn ra quyết liệt, NguyễnKim qua đời, vua Lê đã trao lại toàn bộ binh quyền cho Trịnh Kiểm Từ đây, mâuthuẫn giữa hai dòng họ Trịnh - Nguyễn dần bộc lộ và ngày càng gay gắt Năm

1558, Nguyễn Hoàng (người con thứ của Nguyễn Kim) được cử vào trấn thủ vùngThuận Hóa Họ Nguyễn từng bước xây dựng thế lực và mở rộng dần đất đai vềphương Nam Năm 1613, Nguyễn Hoàng mất, con là Nguyễn Phúc Nguyên lênthay, đã tỏ rõ thái độ đối lập và chấm dứt việc nộp thuế cho họ Trịnh

Xung đột Trịnh - Nguyễn bùng nổ vào năm 1627 Sau hơn 50 năm giao tranh, trảiqua 7 lần giao chiến không phân thắng bại, năm 1672, hai bên tạm giảng hòa, lấysông Gianh (Quảng Bình) làm ranh giới phân chia đất nước Đàng Trong (vùngđất từ sông Gianh trở vào Nam, hay còn gọi là Nam Hà) do con cháu họ Nguyễnnối nhau cầm quyền, nhân dân gọi là “chúa Nguyễn” và Đàng Ngoài (vùng đất từsông Gianh trở ra Bắc, hay còn gọi là Bắc Hà) do con cháu họ Trịnh thay nhau caiquản

Cuộc xung đột kéo dài giữa hai tập đoàn phong kiến Trịnh - Nguyễn đã làm suykiệt sức người, sức của; tàn phá đồng ruộng, xóm làng; giết hại nhiều người dân

vô tội; chia cắt đất nước và làm ảnh hưởng đến sự phát triển chung của quốc gia dân tộc

-Giải Lịch sử 8 Bài 6: Công cuộc khai phá vùng đất phía nam từ thế kỉ XVI

đến thế kỉ XVIII

Mở đầu trang 27 Bài 6 Lịch Sử 8 : Hãy chia sẻ những hiểu biết của em về chúaNguyễn Hoàng và công cuộc khai phá vùng đất Đàng Trong cũng như quá trìnhthực thi chủ quyền biển đảo của các chúa Nguyễn

Trả lời:

- Chia sẻ hiểu biết về chúa Nguyễn Hoàng:

+ Nguyễn Hoàng (1525 - 1613) là con trai thứ hai của An thành hầu Nguyễn Kim.Ông là một danh tướng đã từng lập nhiều chiến công ở thời Hậu Lê nên được vua

Lê phong tước Thái úy Đoan quốc công

+ Sau khi Nguyễn Kim qua đời, vua Lê trao lại binh quyền cho Trịnh Kiểm Biếtmình là “gai trong mắt” của Trịnh Kiểm, Nguyễn Hoàng đã nghe theo lời khuyên

đi về phía nam của trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm Năm 1558, Nguyễn Hoàngvào trấn thủ đất Thuận Hóa Từ đây, ông đã đặt nền tảng cho cơ nghiệp của chín

vị chúa Nguyễn ở phương nam và cho cả vương triều Nguyễn sau này

- Chia sẻ hiểu biết về quá trình thực thi chủ quyền biển đảo của các chúa Nguyễn:

+ Chúa Nguyễn ở Đàng Trong là chính quyền đầu tiên xác lập chủ quyền đối vớihai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Vào đầu thế kỉ XVII, việc thực thi chủquyền được thực hiện một cách chặt chẽ thông qua hoạt động thường xuyên củahải đội Hoàng Sa

+ Dưới sự kiểm soát chặt chẽ của chính quyền chúa Nguyễn, quá trình thực thichủ quyền tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa được thực hiện một cách liêntục suốt từ thế kỉ XVII và được tiếp nối dưới thời nhà Tây Sơn và nhà Nguyễn

1 Công cuộc khai phá vùng đất phía Nam trong các thế kỉ XVI - XVIII

Câu hỏi trang 28 Lịch Sử 8 : Khai thác sơ đồ hình 6,2 và thông tin trong mục,hãy trình bày khái quát công cuộc khai phá vùng đất phía Nam trong các thế kỉXVI - XVIII

+ Năm 1611, Nguyễn Hoàng lập phủ Phú Yên

+ Năm 1653, Dinh Thái Khang (Khánh Hòa ngày nay) được thành lập

+ Năm 1698, Phủ Gia Định (gồm: Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương,Bình Phước, Long An, Tây Ninh, Tiền Giang và Thành phố Hồ Chí Minh ngàynay) được thành lập

+ Năm 1757, Chúa Nguyễn hoàn thiện hệ thống chính quyền trên vùng đất Nam

Bộ tương đương như ngày nay

+ Đến cuối thế kỉ XVIII, chúa Nguyễn đã làm chủ một vùng đất rộng lớn từ phíanam dải Hoành Sơn đến mũi Cà Mau, bao gồm cả các đảo, quần đảo ở Biển Đông

và vịnh Thái Lan Các chúa Nguyễn đã tổ chức đơn vị hành chính, tổ chức bộ máycai trị, lập số sách quản lí dân đinh, ruộng đất và đặt ra các loại thuế

2 Quá trình thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa của các chúa Nguyễn

Giải Lịch sử 8 trang 29

Câu hỏi trang 29 Lịch Sử 8 : Khai thác tư liệu 1, 2 và thông tin trong mục, hãy

mô tả quá trình thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và quần đảoTrường Sa của người Việt Nam trong các thế kỉ XVII - XVIII Những việc làm đó

có ý nghĩa như thế nào?

Trả lời:

* Mô tả quá trình thực thi chủ quyền tại quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa:

- Hoạt động khai thác và xác lập chủ quyền của chúa Nguyễn tại quần đảo Hoàng

Sa và quần đảo Trường Sa được thực hiện có tổ chức, hệ thống và liên tục thôngqua đội Hoàng Sa và đội Bắc Hải

+ Đội Hoàng Sa và Bắc Hải là hai tổ chức dân binh độc đáo vừa có chức năngkinh tế (khai thác tài nguyên biển) vừa có chức năng kiểm soát, quản lí biển, đảo.+ Nhiệm vụ của họ là: thu lượm hàng hoá của những con tàu bị đắm; thu lượmcác hải sản quý; từng bước xác lập chủ quyền đối với hai quần đảo này

- Hải đội Hoàng Sa và đội Bắc Hải tiếp tục duy trì hoạt động ở thời Tây Sơn (cuốithế kỉ XVIII)

* Ý nghĩa: Sự quan tâm của các chính quyền phong kiến và hoạt động liên tục

của các đội dân binh này trong suốt các thế kỉ XVII - XVIII đã khẳng định quátrình khai thác, thực thi chủ quyền từ rất sớm của người Việt Nam đối với quầnđảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa => Đây là một trong những cơ sở lịch sử

để nhân dân Việt Nam đấu tranh bảo vệ chủ quyền biển, đảo trong giai đoạn hiệnnay

Luyện tập - Vận dụng

Luyện tập trang 29 Lịch Sử 8 : Hãy lập bảng tóm tắt về công cuộc khai phá vùngđất phía Nam trong các thế kỉ XVI - XVIII theo các tiêu chí: thời gian, sự kiệnchính

Trả lời:

(*) Bảng tóm tắt về công cuộc khai phá vùng đất phía Nam (thế kỉ XVI XVIII)

-Thời gian Sự kiện chính

Năm 1558 Nguyễn Hoàng vào trấn thủ Thuận Hóa

Năm 1611 Nguyễn Hoàng lập phủ Phú Yên

Năm 1653 Dinh Thái Khang (Khánh Hòa ngày nay) được thành lập

Năm 1698 Phủ Gia Định được thành lập

Năm 1757 Chúa Nguyễn hoàn thiện hệ thống chính quyền trên vùng đất Nam Bộ

tương đương như ngày nay

Cuối thế

kỉ XVIII

Chúa Nguyễn đã làm chủ một vùng đất rộng lớn từ phía nam dảiHoành Sơn đến mũi Cà Mau, bao gồm cả các đảo, quần đảo ở BiểnĐông và vịnh Thái Lan

Vận dụng 1 trang 29 Lịch Sử 8 : Sưu tầm tư liệu từ sách, báo, internet, hãy giớithiệu về công cuộc khai phá vùng đất phía Nam và thực thi chủ quyền đối vớiquần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa trong các thế kỉ XVI - XVIII

Trả lời:

(*) Tham khảo: Một số hoạt động thực thi chủ quyền tại quần đảo Hoàng Sa,

quần đảo Trường Sa trong các thế kỉ XVI - XVIII

- Quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa là một dải những hòn đảo được gọibằng nhiều tên gọi khác nhau trong các bộ chính sử của các triều đại phong kiếnViệt Nam, như: Bãi Cát Vàng, Cồn Vàng, Vạn Lý Hoàng Sa, Vạn Lý Trường Sa,Đại Trường Sa,

- Theo ghi chú bản đồ trong bộ Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư (biên soạn vào thế kỉ

XVII), quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa thuộc phủ Tư Nghĩa (QuảngNgãi)

- Để thực thi chủ quyền của nhà nước Đại Việt đối với hai quần đảo Hoàng Sa vàTrường Sa, chúa Nguyễn Phúc Nguyên đã cho lập hải đội Hoàng Sa (sau này lậpthêm đội Bắc Hải - đặt dưới sự quản lí của đội Hoàng Sa)

+ Các nhiệm vụ của hải đội Hoàng Sa, Bắc Hải: khai thác sản vật trên các đảo,quần đảo; bảo vệ, canh giữ các đảo ở Biển Đông; thu gom những hàng hóa củacác tàu nước ngoài bị đắm ở khu vực quần đảo Hoàng Sa, quần đảo Trường Sa vềnộp cho triều đình

+ Đội Hoàng Sa qua ghi chép của Lê Quý Đôn trong Phủ biên tạp lục được thành

lập trên cơ sở tuyển chọn 70 dân đinh xã An Vĩnh, huyện Bình Sơn, phủ QuảngNgãi

+ Thời gian hoạt động của hải đội Hoàng Sa được xác định là khoảng từ tháng 2đến tháng 8 hằng năm

- Dưới sự kiểm soát chặt chẽ của chính quyền chúa Nguyễn, quá trình thực thi chủquyền tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa được thực hiện một cách liên tụcsuốt từ thế kỉ XVII và được tiếp nối dưới thời nhà Tây Sơn (thế kỉ XVIII) và nhàNguyễn

Vận dụng 2 trang 29 Lịch Sử 8 : Tìm hiểu thông tin trên internet, em hãy giớithiệu về nguồn gốc của Lễ Khao lề thế lính trên đảo Lý Sơn Theo em, việc duy trì

tổ chức Lễ Khao lề thế lính trên đảo Lý Sơn ngày nay có ý nghĩa gì?

Trả lời:

(*) Giới thiệu nguồn gốc Lễ khao lề thế lính trên đảo Lý Sơn

- Theo sử liệu ghi chép lại, vào thế kỷ XVII, chính quyền chúa Nguyễn ở ĐàngTrong đã tổ chức tuyển chọn những trai tráng khỏe mạnh, giỏi bơi lội tại xã AnVĩnh, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi, để sung vào hải đội Hoàng Sa và BắcHải Các dân binh thuộc hải đội Hoàng Sa và Bắc Hải sẽ ra các quần đảo Hoàng

Sa và Trường Sa thực thi nhiệm vụ: thu lượm hàng hoá của những con tàu bị đắm;thu lượm hải sản quý và từng bước xác lập chủ quyền đối với hai quần đảo này

- Tương truyền rằng do mỗi chuyến đi dài 6 tháng (từ tháng 2 đến tháng 8 hằngnăm) trên biển đầy rủi ro bất trắc nên mỗi người lính trước khi đi ra Hoàng Sa,Trường Sa sẽ phải chuẩn bị sẵn cho mình: 1 đôi chiếu, mấy sợi dây mây, 7 cái đòntre và 1 thẻ tre Nếu gặp chuyện chẳng lành thì chiếu dùng để bó xác, đòn tre dùng

để làm nẹp và lấy dây mây bó lại Chiếc thẻ tre ghi rõ tên tuổi, quê quán, phiênhiệu đơn vị của người xấu số được cài kỹ trong bó xác, thi thể được thả xuốngbiển để trôi về bờ tìm về với quê hương bản quán

- Trong suốt mấy trăm năm hoạt động, đã có hàng nghìn dân binh, vượt qua biếtbao sóng gió, bão tố để thực thi nhiệm vụ giữ gìn chủ quyền ở hai quần đảoHoàng Sa và Trường Sa Và không phải ai cũng có may mắn trở về

- Từ mất mát hy sinh của nhiều lớp người đi làm nhiệm vụ tại hai quần đảo Hoàng

Sa và Trường Sa, người dân đảo Lý Sơn đã hình thành một nghi lễ mang đậm tínhnhân văn - đó là Lễ Khao lề thế lính - cúng thế cho người sống để cầu mong người

đi được bình an, sớm trở về quê hương Nghi lễ này được tổ chức vào khoảngtháng Hai, tháng Ba âm lịch hằng năm (trước khi những người lính lên đường)

- Trong buổi tế, người ta làm những hình người bằng giấy, hoặc bằng bột gạo vàdán giấy ngũ sắc, làm thuyền bằng thân cây chuối, đặt hình nộm lên để làm giảnhững đội binh thuyền Hoàng Sa đem tế tại đình, tế xong đem thả ra biển, vớimong muốn đội thuyền giả kia sẽ chịu mọi rủi ro thay cho những người lính củađội Hoàng Sa, đồng thời tạo niềm tin và ý chí cho người lính hoàn thành nhiệm vụtheo lệnh vua

- Lễ Khao lề là ngày hội lớn không chỉ riêng Quảng Ngãi mà từ lâu đã thấm sâuvào lòng người dân mọi miền đất nước như một "bằng chứng sống" về chủ quyềncủa Việt Nam trên hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa Năm 2013, Lễ Khao lề thếlính Hoàng Sa đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia - loạihình tập quán xã hội và tín ngưỡng

* Ý nghĩa của việc duy trì Lễ Khao lề thế lính trên đảo Lý Sơn:

- Tri ân công lao của các thế hệ đi trước trong việc xác lập, thực thi và bảo vệ chủquyền biển đảo của Tổ quốc (đặc biệt là tại hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa)