CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA

Dành cho các bạn muốn tổng các ý của bài, các bạn không hiểu về tác phẩm này. Dùng để học, ôn tập, ôn thi đại học cho môn Ngữ Văn 12. Với nội dung bài học của tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa thì chỉ cần 1 file đã hiểu hết bài

CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA Nguyễn Minh Châu

Là một trong số những nhà

văn “mở đường tinh anh và

tài năng nhất” (Nguyên

Ngọc).

I.TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả:

- Được coi là một trong những cây bút tiên phong của VHVN thời kì đổi mới

- Trước 1975, sáng tác mang đậm khuynh hướng sử thi anh hùng, lãng mạn Sau 1975, ông trực tiếp quan tâm tới đời sống ở góc độ thế sự, ngòi bút tự sự mang chất triết lí

- Tác phẩm: Cửa sông, Dấu chân người lính, Mảnh trăng cuối rừng, Những vùng trời khác nhau…

2 Tác phẩm:

a/ Xuất xứ Viết năm 1983, in đậm phong cách tự sự triết lý của Nguyễn Minh Châu Truyện kể lại chuyến đi thực tế của một nghệ sĩ nhiếp ảnh và những chiêm nghiệm sâu sắc của ông về nghệ thuật và cuộc đời

b/ Chủ đề

Qua tác phẩm, tác giả thể hiện tình yêu tha thiết đối với cảnh đời, với thân phận trớ trêu của con người và gửi gắm chiêm nghiệm sâu sắc của mình

về nghệ thuật Nghệ thuật chân chính phải gắn với cuộc đời, vì cuộc đời Người nghệ sĩ không thể nhìn đời một cách đơn giản, cần phải nhìn cuộc sống

và con người một cách đa diện, nhiều chiều

c/ Ý nghĩa nhan đề

“Chiếc thuyền ngoài xa” biểu tượng cho mối quan hệ giữa nghệ thuật

và đời sống Con thuyền nghệ thuật mang vẻ đẹp tuyệt đỉnh nhưng nó quá xa rời cuộc sống đời thực con nhiều ngang trái, nghịch lý Nghệ thuật cần phải gắn bó với đời sống, phản ánh trung thực bản chất cuộc sống, cần phải quan tâm đến số phận con người Nhan đề “Chiếc thuyền ngoài xa” như một gợi ý

về khoảng cách, cự ly ngắm nhìn cuộc sống mà người nghệ sĩ cần coi trọng D/ Tình huống truyện

* Đây là tình huống truyện độc đáo, là tình huống nhận thức, có ý nhĩa khám phá, phát hiện về chân lý đời sống, chân lý nghệ thuật:

- Trên bãi biển, Phùng chụp được bức ảnh cảnh biển đẹp Nhưng khi con thuyền lại gần, một cảnh tượng tàn baọ diễn ra: Người chồng đánh vợ, con đánh ba… Nghệ sĩ Phùng phát hiện đằng sau cảnh đẹp như mơ kia là những điều ngang trái và nghịch lý của đời thường Từ đó, Phùng chiêm nghiệm ra một điều: Nghệ thuật chân chính phải gắn với cuộc đời và vì cuộc đời

- Ở tòa án, người vợ bị đánh lại không chịu li dị chồng Sau khi đối diện và nghe lời giãi bày của người đàn bà hàng chài, nghệ sĩ Phùng và chánh

án Đẩu đã hiểu ra: Không thể nhìn đời một cách đơn giản, cần nhìn cuộc sống

đa diện, nhiều chiều

- Tình huống ấy được nhìn qua điểm nhìn nghệ thuật của nghệ sĩ Phùng, một nhân vật trong truyện Nhờ hình thức này, câu truyện trở nên gần gũi, khách quan, chân thực, giàu sức thuyết phục

II./ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

1/ Hai phát hiện của người nghệ sĩ nhiếp ảnh:

a> Phát hiện thứ nhất: bức ảnh thiên nhiên

- Để có tấm lịch nghệ thuật về thuyền và biển theo yêu cầu của trưởng

phòng, Phùng đã tới một vùng biển từng là chiến trường cũ của anh, đã “phục kích” cả tuần để chộp được một cảnh thật ưng ý Giây phút ấy đã tới, đôi mắt nhà nghề của người nghệ sĩ đã phát hiện ra “một cảnh đắt trời cho” trên mặt

biển mờ sương, vẻ đẹp mà cả đời bấm máy có lẽ anh chỉ có diễm phúc gặp

được có một lần  một tuyệt tác thiên nhiên “bức tranh mực tàu của danh

Cảnh thiên nhiên tươi đẹp,

đạo đức >< cuộc sống con

người đau khổ, phi đạo đức

họa thời cổ Vài bóng người lớn lẫn trẻ con ngồi im phăng phắc như tượng trên chiếc mui khum khum, đang hướng mặt vào bờ…từ ánh sáng đến đường nét đều hài hòa và đẹp, một vẻ đẹp thực đơn giản và toàn bích”

- Tâm trạng người nghệ sĩ: trước tuyệt tác của hóa công, anh “trở nên bối rối, trong trái tim có cái gì bóp thắt vào” người nghệ sĩ rung động trước cái

đẹp

- Trong giây lát người nghệ sĩ còn “khám phá thấy cái chân lí của sự hoàn thiện, khám phá thấy cái khoảnh khắc trong ngần của tâm hồn” “Bản thân cái đẹp chính là đạo đức”

Cái đẹp = đạo đức (tốt/xấu)

Mĩ Thiện

 Niềm hạnh phúc của người nghệ sĩ chính là cái hạnh phúc của khám phá và sáng tạo, của sự cảm nhận cái đẹp tuyệt diệu Trong hình ảnh của chiếc thuyền mờ sương, anh cảm nhận được cái chân, cái thiện, cái mĩ của cuộc đời, anh thấy tâm hồn mình như được gột rửa, trở nên thật trong trẻo, tinh khôi Cái đẹp có tác dụng thanh lọc tâm hồn con người, cảm hóa hướng thiện con người, khơi dậy những tình cảm tốt đẹp… Với tác dụng ấy, cái đẹp là đạo đức

Một người lính đã từng lăn lộn trên các chiến trường, hàng ngày hàng giờ phải đối diện với cái dữ dội tàn khốc của chiến tranh mà tâm hồn vẫn trong veo thánh thiện Anh thực sự biết quan sát lựa chọn cái đẹp của thiên nhiên,

cảnh vật, con người Người nghệ sĩ phải là người phát hiện và mang cái đẹp

đến cho cuộc đời

Cái đẹp / Mĩ = đạo đức / thiện Đó là cái đẹp phải kết hợp với cái tâm, cái tài- cái thiện.

b> Phát hiện thứ hai: bức tranh cuộc đời nghiệt ngã

- Ngay khi tâm hồn bay bổng trong những xúc cảm thẩm mĩ, đang tận hưởng hạnh phúc thì người nghệ sĩ đã kinh ngạc, choáng váng phát hiện một

sự thật phũ phàng

+ Bước ra từ chiếc thuyền trong cảnh biển đẹp như mơ là một người đàn

bà xấu xí mệt mỏi, một người đàn ông to lớn dữ dằn “một người đàn bà cao lớn với đường nét thô kệch, khuôn mặt mệt mỏi, tái ngắt, tấm lưng áo bạc phếch, rách rưới, nửa thân dưới ướt sũng” Chỉ bằng vài nét phác thảo, NMC

đã làm hiện lên trước mắt chúng ta hình ảnh nghèo khổ, tội nghiệp của người phụ nữ hàng chài lam lũ, khó nhọc Đó cũng là người đàn bà bình thường như bao người phụ nữ dân chài khác Nhưng điều khác biệt ở đây là người đàn bà

ấy lại bước ra từ con thuyền ngư phủ đẹp như trong mơ, điều ấy dự báo một nỗi éo le, nghịch cảnh nào đó sắp xảy ra

+ Còn người đàn ông với “hai con mắt đầy vẻ độc dữ” cùng tiếng quát tàn

độc “Cứ ngồi nguyên đấy Động đậy tao giết cả mày đi bây giờ” hé mở tâm

hồn bị tha hóa, biến chất do gánh nặng cuộc đời Tiếng quát ấy đã phá vỡ khung cảnh tuyệt mĩ, đưa anh Phùng trở lại với hiện thực cuộc đời nghiệt ngã + Một cảnh tượng tàn bạo sắp diễn ra: ông chồng đánh đập người vợ một

cách thô bạo “lão đàn ông lập tức trở nên hùng hổ, mặt đỏ gay… chẳng nói chẳng rằng lão trút cơn giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà, lão vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két, cứ mỗi nhát quất xuống lão lại nguyền rủa bằng cái giọng rên rỉ đau đớn: Mày chết đi cho ông nhờ Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ!”

Người đàn ông được trời ban cho sức mạnh để bảo vệ vơ con những người yếu thế hơn mình Nhưng giờ đây, người chồng vũ phu đang dùng hết sức bình sinh để hành hạ người vợ đầu ấp tay gối Cuộc sống mưu sinh nghèo khổ khiến người chồng hiền lành trở nên cục tính Lão đánh vợ như một sự trút giận, giải tỏa nỗi khổ bế tắc của bản thân Lão vừa đánh vợ vừa nguyền rủa

trong tâm trạng đau khổ

+ “Người đàn bà với một vẻ cam chịu đầy nhẫn nhục, không hề kêu một tiếng, không chống trả, cùng không tìm cách chạy trốn”  người phụ nữ vẫn

lặng im, nhẫn nhục chịu đòn Không né tránh, không kêu la, không chống trả,

không chạy trốn, chị đã chấp nhận nó như một phần cuộc sống của mình Chỉ

khi biết hành động vũ phu của chồng bị Phác và người khách lạ chứng kiến,

bấy giờ chị mới “đau đớn- vừa đau đớn vừa vô cùng xấu hổ, nhục nhã.” Giọt

nước mắt đau khổ của người đàn bà lúc bấy giờ mới trào ra, giọt nước mắt xót

xa, ân hận, nước mắt của nỗi nhọc nhằn và sức chịu đựng Chị không muốn ai chứng kiến và thương xót mình, kể cả thằng Phác, đứa con trai yêu quí của chị và nhất là một người lạ như nghệ sĩ Phùng Dù thân thể bị chà đạp, nhân phẩm bị xúc phạm, nhưng người đàn bà ấy không để ý, không bận tâm Chị chỉ bận tâm khi để người khác phải bận tâm về chị Ta hãy nhớ lại những cử chỉ của chị lúc thằng Phác “vung chiếc khóa sắt quật vào giữa khuôn ngực

trần vạm vỡ cháy nắng” của cha mình Tiếng gọi “Phác, con ơi!” cất lên như

xé lòng Người đàn bà khốn khổ ngồi xệp xuống, “ôm chầm lấy nó rồi lại buông ra, chắp tay vái lấy vái để, rồi lại ôm chầm lấy” khiến bạn đọc vô cùng

xúc động và thương xót Bà không khóc khi bị chồng hành hạ, nhưng đã khóc khi ôm con vào lòng Bà đã không thể nào che chắn được cho con khỏi bị tổn thương Bà thương con, xót chồng, muốn tạ tội với con, muốn nó hiểu được những góc khuất trong cuộc đời và đừng căm thù bố, cũng đừng trở nên độc

ác như bố nó Người mẹ ấy đã phải tuôn rơi những giọt nước mắt tột cùng đau đớn, bất lực vì không thể bảo vệ, che chở và cũng không thể cho con một cuộc sống bình yên Trong cuộc mưu sinh này, người đàn bà quá khốn khổ vì phải che chắn cả trăm chiều giông bão và cũng thật đẹp, một vẻ đẹp ánh lên từ muôn vàn nỗi cơ cực đắng cay Đó là phẩm chất của con người có lòng tự trọng

+ đứa con vì thương mẹ đã đánh lại cha để rồi nhận lấy hai cái tát của bố ngã dúi xuống cát Phác hiếu thảo với mẹ nhưng lại có hành động lỗi đạo với cha

 cảnh tượng đau đớn, dã man, tàn bạo, phi đạo đức đối lập hoàn toàn với cảnh thiên nhiên và con thuyền tuyệt mĩ, với cái đẹp và đạo đức mà Phùng mới cảm nhận

- Phùng “kinh ngạc đến mức …cứ đứng há mồm ra mà nhìn”, “chết lặng”

vì không tin những gì đang diễn ra Không thể ngờ rằng đằng sau cái đẹp diệu

kì của tạo hoá kia lại có cái ác, cái xấu đến mức không thể tin được, chẳng phải là đạo đức, là chân lí của sự toàn thiện

- Không thể chịu được khi thấy cảnh ấy, Phùng đã “vứt chiếc máy ảnh xuống đất, chạy nhào tới” Bản chất của người lính khiến anh không thể

làm ngơ trước sự bạo hành Hành động đó không chỉ cho ta thấy Phùng sẵn sàng làm tất cả vì điều thiện và sự công bằng của cuộc đời, mà dường như nhà văn còn muốn gửi đến một thông điệp: trước khi là một nghệ sĩ yêu cái đẹp, hãy là một con người biết yêu thương và chia sẻ nỗi đau nhân thế

- Phùng cay đắng nhận ra những ngang trái, xấu xa, bi kịch của gia đình thuyền chài kia là thuốc rửa quái đản làm bức ảnh huyền diệu bỗng trở nên

khủng khiếp, ghê rợn

(Say mê với cái đẹp nhưng anh cũng tỉnh táo để nhìn thấy những nghịch lý của cuộc đời Như trò đùa quái ác của cuộc sống, đúng vào lúc Phùng có khoảnh khắc hạnh phúc tràn ngập tâm hồn mình do cái đẹp tuyệt đỉnh của ngoại cảnh đem lại và anh đã từng chiêm nghiệm “bản thân cái đẹp chính là đạo đức”, vậy mà hoá ra đằng sau cái đẹp “toàn bích” mà anh vừa gặp trên biển xa lại chẳng phải là “đạo đức”, cũng chẳng phải là “chân lí của sự hoàn thiện” Mà anh ngộ ra rằng cuộc đời luôn tồn tại cả thiện ác, tốt xấu Bạo lực gia đình lại diễn ra ngay sau chiếc xe dò phá mìn của

Mĩ trên bãi cát Phải chăng cuộc chiến đấu giành độc lập tự do ta đã giải quyết được

Người đàn bà:

Vẻ ngoài cùng thái độ cam

chịu khi bị chồng đánh đạp

tàn bạo nhưng cương quyết

không chịu li hôn, ra sức

bảo vệ ông lão  dễ khiến

cho Phùng, Đẩu và cả người

đọc khó hiểu, khó chấp

nhận Phải chăng người đàn

bà nhu nhược, yếu đuối, ít

học thiếu hiểu biết nên cam

chịu một cách vô lí, hèn

nhát.

>< ẩn sâu trong tâm hồn

là vẻ đẹp của tình mẹ

thương con, giàu đức hi

sinh, bao dung, vị tha,

nhân hậu, sự sâu sắc từng

trải thấu hiểu lẽ đời

trọn vẹn, mang lại niềm vui cho mọi người Nhưng sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng còn biết bao vấn đề đặt ra: Đói kém, lạc hậu, bạo lực gia đình …Từ sự thật phũ phàng trên bãi biển về cảnh biển và chiếc thuyền đánh cá đẹp như mơ, nghệ sĩ Phùng đã dần dần vỡ ra bao điều về cuộc sống của những người dân chài lưới.)

c> Ý nghĩa:

- Cuộc đời không đơn giản, xuôi chiều mà chứa đựng nhiều mâu thuẫn, nghịch lí, phức tạp: đẹp - xấu, thiện – ác đan xen Hình ảnh chiếc thuyền ngoài xa đẹp chỉ là cái vỏ bọc, che giấu cái bản chất thật của đời sống bên trong Cái hiện tượng và bản chất, hình thức và nội dung không thống nhất Cuộc đời và nghệ thuật không như nhau: nghệ thuật là cái đẹp của cuộc đời, nhưng cuộc đời không phải lúc nào cũng đẹp như nghệ thuật

- Người nghệ sĩ phải tìm hiểu cuộc đời trong mối quan hệ đa chiều, phải tiếp cận đi sâu vào bên trong và phải sống với cuộc đời

2 Những nhân vật:

a) Người đàn bà:

* Không có tên tuổi cụ thể, tác giả gọi là “người đàn bà”, đại diện cho

những người phụ nữ làng chài nghèo khổ, cam chịu nhưng ẩn chứa vẻ đẹp

tâm hồn cao quí (chi tiết cuối truyện: “Mụ bước những bước chậm rãi, bàn chân giậm trên mặt đất chắc chắn, hoà lẫn trong đám đông” càng nhấn mạnh

điều đó)

* Ngoại hình: ngoài 40 tuổi, “mặt đầy vết rỗ, tấm lưng áo bạc phếch có

miếng vá, cặp mắt đầy mệt mỏi…”  Dường như biển đã sinh ra bà Bà mang

dáng vẻ đặc trưng của người vùng biển Sự nghèo khó, cơ cực, lam lũ, nhọc nhằn đã hằn in trên chân dung người đàn bà hàng chài với nước da tái ngắt vì mệt mỏi, đói ăn, thiếu ngủ Chỉ vài nét, nhà văn miêu tả chân thật từng chi tiết

vẻ ngoài lam lũ, nghèo khổ, cam chịu

* Số phận bất hạnh:

- Thuở nhỏ: là một đứa con gái xấu, lại rỗ mặt, sau một bận lên đậu mùa Bà

lỡ có mang với anh con trai một nhà hàng chài cục tính nhưng hiền lành không bao giờ đánh đập bà Vì không có nhan sắc nên không thể nào lấy được người chồng ưng ý nhưng đó không phải là nguyên nhân của cuộc sống bất hạnh sau này của người phụ nữ ấy

- Hiên tại:

+ Sống nghèo khổ bên cạnh người chồng vũ phu độc ác và một đàn con trên chiếc thuyền chật hẹp, tù túng

+ Thường xuyên bị chồng đánh đập “ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng” Lí do bị chồng đánh rất vô lí “Bất kể lúc nào thấy khổ quá là lão xách tôi ra đánh”

* Tính cách:

- Cam chịu, nhẫn nhục:

+ Trước khi bị đánh “đưa cặp mắt nhìn xuống chân”  thái độ cam chịu + Bị chồng đánh đập, người đàn bà “không hề kêu la một tiếng, không chống trả, cũng không tìm cách chạy trốn” người phụ nữ nhiều thiệt thòi, bất hạnh Khi con trai can thiệp, chị xấu hổ, van xin nó “vừa ôm chầm vừa chấp tay vái lấy vái để nó …rồi đuổi theo người chồng”

Bà nhẫn nhục chịu đựng sự thô bạo của người chồng vũ phu như một cách giải tỏa uất ức, tức tối, buồn phiền cho chồng vậy Không né tránh, không kêu

la, không chống trả, không chạy trốn, chị đã chấp nhận nó như một phần cuộc sống của mình Như cuộc đời người đi biển cần phải đương đầu với sóng to gió lớn, muốn tồn tại phải chấp nhận Sự im lặng của bà khiến chúng ta đau lòng biết mấy Không biết, chị chịu đòn như thế đã bao năm rồi? “Ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng”, cuộc đời bà là chuỗi ngày đắng cay tủi cực chỉ để chịu đòn thôi ư? Thịt da ai cũng là người, chẳng lẽ bà không biết đau? Cảnh tượng quá đỗi lạ lùng khiến Phùng kinh ngạc Và mỗi người,

Trên thuyền cần có người

đàn ông … dù người đàn

ông đó tàn bạo và man rợ

 nghịch lí, éo le, góc

khuất của cuộc đời mà con

người phải chịu đựng

Nguồn gốc bi kịch của gia

đình hàng chài: nghèo khổ

+ lạc hậu  hậu quả của

chiến tranh.

Rất cần phải thay đổi, có

giải pháp khả thi, thiết

thực

Đẩu đi răn dạy ông chồng,

không bắt bà vợ li hôn

nữa

 Báo hiệu sự thay

đổi của cả đất

nước vào năm

1986

khi đọc đến những dòng này không khỏi thắc mắc hoặc bức xúc thay cho bà Chắc chắn phải có lí do nào thật đặc biệt khiến người đàn bà này có thể trở nên lì đòn đến như vậy? Bên bờ biển, bí ẩn về cuộc đời bà mới chỉ bắt đầu hé

lộ, để đến hôm sau, hôm sau nữa, tại Tòa án Huyện, nơi công đường, ta còn ngạc nhiên hơn nữa về cuộc đời người phụ nữ vô danh muốn lấy sự nhẫn nhịn

để cứu cả gia đình và coi đó là phép màu của Hạnh phúc, thứ Hạnh phúc hiếm hoi muộn mằn như mạch nước ngầm rỉ thấm vào mảnh đất khô cằn vì nắng hạn

- Vẻ đẹp của lòng vị tha, tình yêu thương và đức hi sinh, sâu sắc, thấu hiểu lẽ đời:

Đằng sau sự nhẫn nhục, cam chịu là một bản năng sinh tồn mãnh liệt và một tấm lòng hi sinh, tình thương vô bờ của chị đối với những đứa con +Khi ở toà án: lúc đầu sợ sệt, lúng túng, xưng hô lễ phép “con – quí toà”, sau thay đổi cách xưng hô “chị - các chú”, thái độ mạnh dạn, chủ động kể chuyện  Hiểu được thiện ý của Đẩu, Phùng nhưng cũng thông cảm cho sự ngây thơ của họ Câu chuyện của người đàn bà giúp Đẩu và Phùng hiểu hơn

về cuộc đời, con người

+ Nhẫn nhục, chịu đựng, không chịu từ bỏ, vẫn gắn bó với người chồng

vũ phu “quí toà bắt tội con cũng được, phạt tù con cũng được, đừng bắt con

bỏ nó” bởi “đám đàn bà hàng chài ở thuyền chúng tôi cần phải có người đàn ông để chèo chống khi phong ba / để cùng làm ăn nuôi nấng đặng một sắp

con / phải sống cho con chứ không thể sống cho mình” do người chồng là

chỗ dựa quan trọng của gia đình làng chài khi biển động, người phụ nữ cần người chồng phụ nuôi con Bà thầm lặng chịu đựng mọi đau đớn như một lẽ đương nhiên vì cuộc sống khó khăn cần có người đàn ông khỏe mạnh, biết nghề, để có một chỗ dựa cho những đứa con được sống và lớn lên Người mẹ hết lòng yêu thương con, hi sinh bản thân, xem đó là số phận của người đàn

bà vùng biển Chính tình thương vô bờ của bà đối với những đứa con giúp bà

chịu đựng nỗi đau bị hành hạ qua nhiều năm tháng

Thật đáng thương thay cho chị, người phụ nữ xấu xí có thân phận thấp hèn Ngày xưa, nàng Kiều cũng thân lươn bao quản lấm đầu để giữ lấy sự trinh bạch, còn chị thì im lặng chịu đòn để giữ lấy nhiều thứ quan trọng hơn,

mà trước hết là nhân cách, lòng tự trọng Chị lĩnh những trận đòn như một lẽ đương nhiên, vì không muốn ai biết chuyện này, vì không muốn những đứa con thơ ngây phải chứng kiến cảnh cha đánh mẹ Chị im như tượng đá nhận

về mình mọi nỗi đau đớn để chồng được hả cơn giận, để gia đình còn có người chèo chống lúc phong ba và cùng nhau nuôi đàn con “nhà nào cũng trên dưới chục đứa” Khi đã ý thức được việc mình làm, chị không còn thấy đau nữa

“Đàn bà trên thuyền chúng tôi phải sống cho con chứ chứ không sống cho mình như trên mặt đất được” Có lẽ đó là câu nói gợi nhiều suy nghĩ nhất

trong lòng bạn đọc, thể hiện nhiều nhất vẻ đẹp tâm hồn người phụ nữ Phải rồi, chính vì tình thương yêu vô bờ bến với những đứa con mà chị chấp nhận

hi sinh Thấp thoáng sau hình ảnh chị là bóng dáng cuộc đời bao người vợ, người mẹ, người phụ nữ Việt Nam nhẫn nại cay đắng mà vẫn trong trẻo lắm một tấm lòng vị tha, nhân hậu

+ Luôn lo sợ làm tổn thương các con “sau này con cái lớn, tôi mới xin

được với lão…đưa tôi lên bờ mà đánh” không muốn con cái chứng kiến cảnh cha mẹ bất hoà Chỉ khi biết hành động vũ phu của chồng bị Phác và người

khách lạ chứng kiến, bấy giờ chị mới “đau đớn- vừa đau đớn vừa vô cùng xấu

hổ, nhục nhã.” Giọt nước mắt đau khổ của người đàn bà lúc bấy giờ mới trào

ra, giọt nước mắt xót xa, ân hận, nước mắt của nỗi nhọc nhằn và sức chịu đựng Chị không muốn ai chứng kiến và thương xót mình, kể cả thằng Phác, đứa con trai yêu quí của chị và nhất là một người lạ như nghệ sĩ Phùng Dù thân thể bị chà đạp, nhân phẩm bị xúc phạm, nhưng người đàn bà ấy không để

ý, không bận tâm Chị chỉ bận tâm khi để người khác phải bận tâm về chị Ta hãy nhớ lại những cử chỉ của chị lúc thằng Phác “vung chiếc khóa sắt quật vào giữa khuôn ngực trần vạm vỡ cháy nắng” của cha mình Tiếng gọi “Phác, con ơi!” cất lên như xé lòng Người đàn bà khốn khổ ngồi xệp xuống, “ôm chầm lấy nó rồi lại buông ra, chắp tay vái lấy vái để, rồi lại ôm chầm lấy” khiến bạn đọc vô cùng xúc động và thương xót Bà không khóc khi bị chồng hành hạ, nhưng đã khóc khi ôm con vào lòng Bà đã không thể nào che chắn được cho con khỏi bị tổn thương Bà thương con, xót chồng, muốn tạ tội với con, muốn nó hiểu được những góc khuất trong cuộc đời và đừng căm thù bố, cũng đừng trở nên độc ác như bố nó Người mẹ ấy đã phải tuôn rơi những giọt nước mắt tột cùng đau đớn, bất lực vì không thể bảo vệ, che chở và cũng không thể cho con một cuộc sống bình yên Trong cuộc mưu sinh này, người đàn bà quá khốn khổ vì phải che chắn cả trăm chiều giông bão và cũng thật đẹp, một vẻ đẹp ánh lên từ muôn vàn nỗi cơ cực đắng cay Đó là phẩm chất của con người có lòng tự trọng

+ Gửi thằng Phác lên sống với ông ngoại vì muốn gìn giữ, bảo vệ cho

con, để tránh mối bất hoà giữa cha – con

+ Xót xa và đau đớn khi làm tổn thương tâm hồn thơ dại của con: người đàn bà cảm thấy “vừa đau đớn vừa xấu hổ và vô cùng nhục nhã” khi để con trông thấy cảnh cha đánh mẹ Bà “ôm chầm lấy nó rồi lại buông ra, chắp

tay vái lấy vái để, rồi lại ôm chầm lấy”  sống chỉ vì con, vì gia đình,

+ Niềm hạnh phúc của người đàn bà là “vui nhất là lúc ngồi nhìn đàn

con tôi chúng nó được ăn no” và “trên thuyền cũng có lúc vợ chồng con cái

sống hoà thuận vui vẻ” Cuộc đời nhọc nhằn lam lũ nhưng biết chắt chiu hạnh

phúc đời thường niềm vui của người mẹ nghèo khổ đơn giản đến không ngờ.

+ Bao dung, vị tha: Người đàn bà nhận hết lỗi về phía mình, không trách móc hay căm giận người chồng “giá tôi đẻ ít đi hoặc chúng tôi sắm được một chiếc thuyền rộng hơn” Bà thấu hiểu được nguyên nhân sâu sa hành động vũ phu của chồng vì những lẽ riêng, rất đời thường: nghèo khổ, lạc hậu, con cái nheo nhóc, không gian tù túng khiến “một anh con trai cục tính nhưng hiền lành” thành kẻ thô bạo, dã man (so sánh cách nhìn của Đẩu- Phùng-Phác)  người đàn ông là nạn nhân của hoàn cảnh khắc nghiệt cần được cảm thông, chia sẻ

 Lời giãi bày của người mẹ đáng thương cho thấy nguyên nhân của mọi sự chịu đựng, chị không cam chịu một cách vô lí, ngờ nghệch Người phụ

nữ nghèo khổ trở nên sắc sảo, sâu sắc, thấu hiểu lẽ đời (nhưng kín đáo, không

để lộ điều đó ra bên ngoài) “Tình thương con cũng như nỗi đau, cũng như cái

sự thâm trầm trong việc hiểu thấu các lẽ đời hình như mụ chẳng bao giờ để lộ

rõ rệt ra bề ngoài”

=> Qua câu chuyện đời của người đàn bà ở tòa án, ta thấy chị là người giàu tình thương và đức hi sinh, nhân hậu và vị tha, luôn khao khát có được cuộc sống no đủ, bình yên Chị hầu như không mảy may nghĩ đến mình, chỉ lo cho tương lai của đàn con đông đúc kia Như vậy sự cam chịu, nhẫn nhục của chị không phải do mù quáng mà thấu hiểu và thương xót

- Người đàn bà có sự sâu sắc, từng trải, thấu hiểu lẽ đời

Đọc CTNX, người đọc không chỉ ngạc nhiên trước thái độ nhẫn nhục của người đàn bà hàng chài khi bị chồng hành hạ, nhục mạ một cách phi lí mà còn ngạc nhiên hơn nữa trước thái độ của bà tại tòa án Huyện

Từ chỗ “chắp tay vái lạy lia lịa”, “quí tòa bắt tội con cũng được, phạt tù con cũng được, đừng bắt con bỏ nó” đến lúc đột nhiên “mất hết cái vẻ ngoài khúm núm, sợ sệt khi mới xuất hiện ở tòa án”, người đàn bà hàng chài như đã trở thành một con người khác

Sau cái vẻ khúm núm, sợ sệt, dáng ngồi rụt rè mớm ở mép ghế là một con người thâm trầm sắc sảo đang ở thế đứng trên hai nhà trí thức mà trút ra

những lời lẽ được chiêm nghiệm trong cả cuộc đời đầy lo toan vất vả: “Các

chú đâu có phải là người làm ăn cho nên các chú đâu có hiểu được cái việc của các người làm ăn lam lũ, khó nhọc” , “các chú không phải là người đàn bà chưa bao giờ các chú biết ” Người đàn bà đã kể câu chuyện cuộc đời

mình, qua đó gián tiếp đưa ra các lí do vì sao nhất quyết không bỏ người

chồng vũ phu: “ông trời sinh ra người đàn bà đẻ con và nuôi con khôn lớn”.

Nhưng cuộc sống chài lưới đầy những bất trắc, họ cần những người đàn ông làm chỗ dựa, nếu bỏ chồng, chị sẽ phải đối mặt với bi kịch khác khủng khiếp hơn: bi kịch của những đứa con phải chịu cảnh đói khát Mặt khác, trong đau

khổ triền miên, họ vẫn có những lúc “vợ chồng con cái chúng tôi sống hòa thuận vui vẻ vui nhất là lúc ngồi nhìn đàn con tôi chúng nó được ăn no”

 Nhân vật người đàn bà là hiện thân cho tính cách của một người lao động chất phác, lam lũ, sống nhẫn nhục nhưng giàu tình thương và đức hi sinh nhân hậu và vị tha Bà là hiện thân cho cái đẹp khiêm nhường, thầm lặng, cái

bí ẩn sâu xa của tâm hồn con người Người đàn bà có vẻ đẹp khuất lấp

• Bằng nghệ thuật tạo dựng tình huống truyện đặc sắc và sử dụng ngôn ngữ trần thuật linh hoạt, ngôn ngữ đối thoại và những nét phác họa về ngoại hình sinh động, tác giả đã xây dựng thành công chân dung người đàn bà hàng chài với vẻ đẹp độc đáo, khuất lấp Đằng sau vẻ bề ngoài xấu xí, thô kệch là tâm hồn sáng trong như ngọc; sau cái dáng chịu đòn đến trơ lì, vô cảm là sự kiên cường; sau bộ dạng chịu xúc phạm đến nhẫn nhục là đức hi sinh lớn lao của tình mẫu tử; sau vẻ ù lì cam chịu đến vô lí bởi đói nghèo, thất học là việc hiểu thấu lẽ đời Khi mà xã hội chưa có những giải pháp thực sự hiệu quả và kịp thời để giúp họ ổn đinh hơn trong nghề chài lưới đầy bất trắc, chị chỉ còn một cách: chấp nhận!

Qua nhân vật người đàn bà, tác giả lên án bạo lực, bày tỏ tình thương yêu đối với những con ngừơi nhỏ bé, bất hạnh, lam lũ; đồng thời đặt vấn đề phải giải phóng con người ra khỏi đói nghèo tăm tối, đem lại cuộc sống hạnh phúc cho con người

• Từ câu chuyện ở tòa án giúp Đẩu nhận ra nhiều điều, giúp Phùng hiểu hơn về tấm lòng và sự hi sinh của người mẹ, nhận ra mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc đời Không thể nhìn đời một cách đơn giản, cần nhìn cuộc sống

đa diện, nhiều chiều…

b) Người đàn ông:

- Ngoại hình: “Lưng rộng và cong như một chiếc thuyền, mái tóc tổ quạ, chân đi chữ bát, hàng lòng mày cháy nắng rủ xuống hai con mắt đầy vẻ độc dữ”  cuộc sống đói nghèo lam lũ đã hằn in lên dáng vẻ khắc khổ

- Tính cách:

+ Trước đây là một anh con trai làng chài nghèo, “cục tính nhưng hiền lành”, do “nghèo khổ, túng quẫn” trở thành người vũ phu, tàn bạo, hay đánh

vợ con

+ Khi nào thấy khổ là lão đánh vợ: “lão đàn ông trở nên hùng hổ… chẳng nói chẳng rằng lão trút cơn giận như lủă cháy bằng cách dung chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà, lão vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két, cứ mỗi nhát quất xuống lão lại nguyền rủa bằng cái giọng rên rỉ đau đớn: Mày chết đi cho ông nhờ Chúng mày chết hết đi cho ông nhờ.” gánh nặng mưu sinh đè nặng khiến người chồng tha hoá

thành một kẻ vũ phu, độc ác, ích kỉ, tự cho phép mình đánh vợ như một sự giải toả nỗi uất ức, bế tắc trong lòng, để trút sạch nỗi buồn phiền

- Thái độ của mọi người trước hành động đánh vợ của ông:

+ Người vợ: cảm thông, thấu hiểu

+ Phác, Phùng, Đẩu: kịch liệt lên án, phản đối

 người đàn ông là nạn nhân của hoàn cảnh khắc nghiệt đồng thời là

thủ phạm gây nên nỗi đau khổ cho vợ con

Cách giải quyết vấn đề khi

khuyên người đàn bà li hôn

không sai, nhưng mang tính

lí thuyết sách vở không thể

áp dụng cho hoàn cảnh gia

đình người đàn bà Đó là

giải pháp thiếu thực tế.

Đẩu là chánh án nhưng lại

chưa hiểu rõ cuộc sống của

dân vùng biển, nỗi lam lũ

khó nhọc của họ Đẩu xa rời

nhân dân, chỉ làm việc theo

sách vở, lí thuyết, có cái

nhìn phiến diện

c) Những đứa con:

* Đáng thương khi sống trong gia đình không hạnh phúc Chúng bị đẩy vào tình thế khó xử: không biết làm thế nào cho đúng đạo làm con?

* Chị của Phác:

- Cô bé can đảm, đã hành động đúng khi vật lộn với em để tước con dao, không cho em làm việc dại dột, trái với luân thường đạo lí

- Chỗ dựa vững chắc của người mẹ, chăm sóc lo toan khi mẹ lên toà án

* Phác: thương mẹ theo cách 1 đứa con trai vùng biển chưa chín chắn, căm

ghét bố

- “Tuyên bố với các bác ở xưởng đóng thuyền khi nào nó còn có mặt ở dưới biển thì mẹ nó không bị đánh” Thấy bố hành hạ mẹ, nó “nhảy xổ vào người đàn ông, giằng được chiếc thắt lưng, liền dướn thẳng người vung chiếc khoá sắt quật vào giữa khuôn ngực trần vạm vỡ”, “con dao giấu trong cạp quần” để chống lại bố

- Thấy mẹ khóc, “lặng lẽ đưa mấy ngón tay khẽ sờ lên khuôn mặt người mẹ, như muốn lau đi những giọt nước mắt”

 hành động khó chấp nhận, nhưng tình thương đối với mẹ khiến người đọc cảm động

 Cái nhìn lo âu, đầy trách nhiệm của tác giả: những đứa trẻ sẽ trở thành người như thế nào nếu môi trường sống không thay đổi, lên tiếng bảo vệ khát vọng được sống trong yêu thương, yên bình của trẻ em.

d) Chánh án Đẩu:

* Đồng hương, bạn chiến đấu trong những năm chống Mĩ của Phùng Sau hoà bình, làm chánh án ở 1 huyện vùng biển

* Tính cách:

- “Nổi tiếng hay đùa tếu” nhưng khi làm việc rất nghiêm túc

- Người có lòng tốt, đầy trách nhiệm, giàu lòng yêu thương con người Am hiểu luật pháp, sẵn sàng bảo vệ công lí, bênh vực người phụ nữ bị áp bức, khuyên chị li hôn với người chồng vũ phu

- Đẩu chỉ hiểu biết trên sách vở, trong khi cuộc đời phức tạp, không đơn giản, anh chưa thực sự đi sâu vào đời sống nhân dân Trước câu chuyện của người

đàn bà “có một cái gì vừa vỡ ra trong đầu vị bao công của cái phố huyện vùng biển, lúc này trông Đẩu rất nghiêm nghị và đầy suy nghĩ” Đằng sau

sự nhẫn nhục của người vợ, sự vũ phu của người chồng là những vấn đề phức

tạp tồn đọng trong cuộc sống gia đình người dân nghèo miền biển Đằng sau

cái vô lí là cái có lí (việc người đàn bà bị hành hạ là vô lí, nhưng người đàn bà

ấy không muốn rời bỏ chồng lại có lí riêng); đằng sau cái tưởng chừng đơn giản lại chứa chất nhiều phức tạp (ban đầu, Đẩu tưởng li hôn là cách giải quyết dứt điểm được sự việc, sau anh nhận ra quan hệ của họ có nhiều ràng buộc phức tạp hơn nhiều) Đời sống có những nghịch lí khó lí giải nhưng con người buộc phải chấp nhận nó “Trên thuyền cần có người đàn ông….tàn bạo, man rợ”

+ Muốn giải quyết những vấn đề của cuộc sống, không chỉ dựa vào thiện chí, pháp luật hoặc lí thuyết sách vở, mà phải thấu hiểu cuộc sống và cần có giải pháp thiết thực  Lòng tốt là đáng quí nhưng chưa đủ, luật pháp cần đi vào đời sống Cả lòng tốt và luật pháp phải được đặt vào những hoàn cảnh cụ thể, không thể áp dụng cứng nhắc cho mọi đối tượng Muốn con người thoát khỏi tối tăm đau khổ, cần có những giải pháp thiết thực, chứ không phải chỉ có thiện chí hay lí thuyết đẹp đẽ

e) Nhân vật Phùng: nhân vật thể hiện tư tưởng, quan niệm của tác giả

về nghệ thuật, con người, cuộc đời

* Câu chuyện được kể cảm nhận cả Phùng - kiểu nhân vật tự nhận thức

* Tính cách:

1 Người nghệ sĩ tài hoa, say mê công việc, có ý thức trách nhiệm với nghề nghiệp của mình Tâm hồn nhạy cảm, yêu cái đẹp (phân tích Phát hiện

1)

- Phùng là một nghệ sĩ tài hoa, say mê cái đẹp Niềm đam mê ấy khiến anh phục kích hàng tuần liền trên bờ và thu được những tấm ảnh đẹp Nhạy bén với cái đẹp trời cho hết sức thơ mộng, mải mê thưởng lãm, háo hức ghi vào ống kính điêu luyện của mình Một người lính đã từng lăn lộn trên các chiến trường, hàng ngày hàng giờ phải đối diện với cái dữ dội tàn khốc của chiến tranh mà tâm hồn vẫn trong veo thánh thiện Anh thực sự biết quan sát lựa chọn cái đẹp của thiên nhiên, cảnh vật, con người Cái đẹp tự nhiên “đắt giá”,

“trời cho” mới thực sự làm rung động lòng người

- Niềm hân hoan khám phá sáng tạo tràn ngập tâm hồn khi chìm đắm trong những suy tưởng về sự thống nhất giữa cái đẹp và cái thiện, về sự tận thiện tận mĩ của nghệ thuật và cuộc sống Niềm hạnh phúc của người nghệ sĩ chân chính là cái hạnh phúc của khám phá và sáng tạo, của sự cảm nhận cái đẹp tuyệt diệu Dường như trong hình ảnh chiếc thuyền ngoài xa trong biển sương mờ, anh đã bắt gặp cái tận thiện, tận mĩ, thấy tâm hồn như được gột rửa, trở nên thật trong trẻo, tinh khôi bởi cái đẹp hài hoà, lãng mạn của cuộc đời

2 Vẻ đẹp sâu xa của nghệ sĩ Phùng chính là một tấm lòng đầy trăn trở, lo

âu về thân phận con người- Phẩm chất sâu xa nhất của nghệ sĩ

- Khi thấy người đàn bà bị đánh, anh “kinh ngạc, há mồm ra nhìn” rồi

“vứt chiếc máy ảnh xuống đất, chạy nhào tới” như một phản xạ tự nhiên Lần thứ 2 nhìn thấy, anh đã đánh nhau với lão đàn ông và bị thương nhẹ Người lính từng vào sinh ra tử, căm ghét sự áp bức bất công, sẵn sàng chiến đấu vì điều thiện lẽ công bằng (phân tích Phát hiện 2)

- Khi nghe câu chuyện đời của người đàn bà ở tòa án:

+ Trong buổi triệu tập người đàn bà của toà, khi nghe người đàn fbaf không chịu li dị chồng, Phùng phẫn nộ trước thái độ cam chịu của người đàn

bà “tôi cảm thấy gian phòng ngủ lồng lộng gió biển của Đẩu tự nhiên bị hút hết không khí, trở nên ngột ngạt quá”,

+ Bực bội khi người đàn bà thay đổi thái độ và cách xưng hô nói chuyện

“Chị cảm ơn các chú Lòng các chú tốt…”

+ Sau khi lắng nghe câu chuyện của người đàn bà, Phùng đồng cảm, thương xót cho người đàn bà; lo âu cho tương lai của người trong cuộc

“cả đời chị có một lúc nào thật vui không?”

Phùng cũng như Đẩu cao thượng, tốt bụng nhưng thiếu thực tế, bị định kiến chi phối (cho rằng ông chồng tàn bạo chắc từng là lính ngụy), không hiểu được sự cam chịu của người đàn bà Chỉ thấy hiện tượng chứ chưa hiểu bản chất của vấn đề, đã đơn giản khi nhìn nhận cuộc đời và con người

- Thay đổi nhận thức sau câu chuyện của người đàn bà ở tòa án:

+Về sau hiểu ra, Phùng có cái nhìn đời khác hẳn, hiểu mọi người (người dân nghèo vùng biển, Đẩu) và hiểu chính mình (ý nghĩa 2 phát hiện, quan niệm về nghệ thuật - con người…)

Từ câu chuyện đời của người đàn bà, Phùng ngộ ra được nhiều điều về nhân tình thế thái Hóa ra lão chồng vũ phu luôn mồm nguyền rủa vợ con lại

là người đứng mũi chịu sào, vắt kiệt sức lực để nuôn nấng vợ con Hóa ra bên trong ngoại hình xấu xí của người đàn bà hàng chài là một tâm hồn đẹp, một tấm lòng vị tha, một tình mẫu tử thiêng liêng Hóa ra cái lẽ đời cay cực kia chưa thể giải quyết bằng lòng tốt, bằng ý chí chủ quan Hóa ra trong cuộc đời

có những nghịch lí con người bắt buộc phải chấp nhận, như kiểu “Trên thuyền phải có một người đàn ông…dù hắn man rợ tàn bạo” Quan tâm, đồng cảm sâu sắc với nỗi đau của người đàn bà và trân trọng, khâm phục nghị lực, vẻ đẹp tâm hồn của người đàn bà Anh Phùng lo lắng cho gia đình hàng chài khi

“Chao ôi! Nghệ thuật không

cần phải là ánh trăng lừa

dối, không nên là ánh trăng

lừa dối, nghệ thuật có thể

chỉ là tiếng đau khổ kia,

thoát ra từ những kiếp lầm

than…”

Và một tác phẩm có giá trị

phải “chứa đựng được một

cái gì lớn lao, mạnh mẽ, vừa

đau đớn, lại vừa phấn khởi.

Nó ca tụng lòng thương,

tình bác ái, sự công bình…

Nó làm cho người gần

người hơn” (Nam Cao)

“Nhà văn tồn tại ở trên đời

có lẽ trước hết là vì thế: để

làm công việc giống như kẻ

nâng giấc cho những người

cùng đường, tuyệt lộ, bị cái

ác hoặc số phận đen đủi dồn

con người ta đến chân

tường, những con người cả

tâm hồn và thể xác bị hắt

hủi và đọa đày đến ê chề,

hoàn toàn mất hết lòng tin

vào con người và cuộc đời,

để bênh vực cho những con

người không còn ai để bênh

vực” Nguyễn Minh Châu.

Nhanh nhạy và mới mẻ,

bão đến, lo lắng cho số phận những đứa bé trong gia đình đó…

Và anh cũng ngộ ra sâu sắc một điều: Trong cuộc chiến chống đói nghèo, đau khổ tối tăm, cần phải có những giải pháp thiết thực chứ không phải là những thiện chí hoặc những lí thuyết đẹp đẽ xa rời thực tế Và đó là cuộc chiến còn gian nan hơn cả cuộc chiến chống ngoại xâm Chừng nào chưa thoát đói nghèo con người còn phải sống chung với cái xấu và cái ác Đây cũng là sự vỡ ra của người nghệ sĩ nhiếp ảnh về “độ chênh” giữa cái đẹp nghệ

thuật và thực tế cuộc sống Phùng nhận ra Chính khát vọng tìm đến cái đẹp

toàn bích nhiều khi đưa con người đến chỗ đơn giản hoá, không nhìn ra thực

tế khắc nghiệt Chính “độ chênh” giữa nghệ thuật và cuộc đời đã đem đến những thay đổi trong quan niệm của người nghệ sĩ

Qua nhân vật Phùng, nhà văn còn muốn gửi đến một thông điệp: trước khi là một nghệ sĩ yêu cái đẹp, hãy là một con người biết yêu thương và chia

sẻ nỗi đau nhân thế Trước khi rời vùng biển trung du đầy nắng gió, Phùng đã

đi suốt một đêm ngoài bờ phá Chắc hẳn anh sẽ không thể quên cảnh đẹp nơi đây, và càng thể quên hình ảnh chiếc thuyền chống chịu cơn sóng gió Rồi cả những ngày biển động là những ngày đói, cả tháng trời ăn xương rồng luộc chám muối Lòng người nghệ sĩ nặng trĩu bao điều trăn trở: Bao giờ cuộc đời của những người hàng chài mới hết khổ? Tương lai con cái họ sẽ ra sao? Chính những suy nghĩ và tình cảm của anh không chỉ làm nên vẻ đẹp tâm hồn của người nghệ sĩ mà còn thức tỉnh tình người trong lòng người đọc Quả thực đối với một người nghệ sĩ, tài năng là quan trọng, nhưng quan trọng hơn cả là cái tâm đối với cuộc đời

3 Sau chuyến đi, Phùng thay đổi hẳn nhận thức Nhận thức về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc đời

- Trở về từ bãi biển miền Trung, Phùng mang theo nhiều tấm ảnh, trong đó có tấm ảnh “chiếc thuyền ngoài xa” Đó là một bức ảnh tĩnh, đen trắng, nhưng lần nào nhìn sâu vào bức tranh, Phùng lại như thấy một người đàn bà hàng chài bước ra từ chiếc thuyền đó

- Ấn tượng về tấm hình ở cuối tác phẩm là sự ám ảnh sâu sắc của người nghệ

sĩ Anh nhìn tấm ảnh qua sự ám ảnh đó chứ không bằng con mắt khách quan + Nhớ niềm hạnh phúc, thăng hoa trước vẻ đẹp của nghệ thuật

+ Ám ảnh cả nỗi đau bi kịch của gia đình hàng chài Khâm phục vẻ đẹp nghị lực tình thương, tâm hồn của người đàn bà

+ Từ phát hiện vẻ đẹp thiên nhiên chuyển sang khám phá vẻ đẹp con người

3 Quan niệm nghệ thuật – con người - cuộc đời của tác giả:

- Không nhìn đời, nhìn người một cách dễ dãi, một phía Phải tìm hiểu những nguyên nhân sâu xa dẫn đến hành vi của con người trước khi kết luận, phán xét Phải có cái nhìn đa diện, nhiều chiều

- Hãy rút ngắn khoảng cách giữa nghệ thuật và cuộc đời Nghệ thuật không chấp nhận sự giả dối, nghệ thuật phải gắn liền với cái thật và đạo đức Đừng vì nghệ thuật mà quên cuộc đời, bởi lẽ nghệ thuật chân chính luôn gắn với cuộc đời và vì con người Vì thế người nghệ sĩ nhìn nhận cuộc sống không thể đơn giản và sơ lược mà phải đa diện, nhiều chiều, phát hiện ra bản

chất sâu bên trong của hiện tượng Người nghệ sĩ ngoài biết rung động trước

cái đẹp, cần là người biết yêu ghét, vui buồn trước lẽ đời thường tình, dũng cảm nhìn thẳng vào hiện thực và số phận con người, biết hành động để có một cuộc sống xứng đáng với con người

(Nghệ thuật vị nghệ thuật – nghệ thuật vị nhân sinh

Vũ Như Tô - trong kịch “Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài” // Phùng)

4 Giá trị nhân đạo

Truyện “Chiếc thuyền ngoài xa”, qua những phát hiện của Phùng về vẻ