Một số biện pháp giúp học sinh phát hiện vấn đề xã hội trong tác phẩm chiếc thuyền ngoài xa của nguyễn minh châu

Mặc dù đây là bộ môn khoa học có những giá trị lớn lao về nhận thức, giáo dục, thẩm mĩ, góp phần quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của con người một cách tự nhiên

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài.

Những năm gần đây, Bộ Giáo Dục và Đào Tạo đã chú trọng nhiều hơn đến chất lượng giáo dục các cấp nhằm cung cấp kiến thức toàn diện cho người học, đặc biệt là nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ Văn trong nhà trường phổ thông Trên cơ sở đó, giáo viên muốn rèn luyện cảm thụ văn học, bồi dưỡng tình cảm, tâm hồn và nhân cách chuẩn bị hành trang cho các em bước vào đời

Trong dạy và học môn Ngữ Văn nói chung, cụ thể là đổi mới trong cách dạy và học, đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy vai trò chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập ngày nay đang được áp dụng và triển

khai rầm rộ Trong đó, học sinh đóng vai trò chủ động, tích cực khám phá và chiếm lĩnh tri thức Có thể nói đó là vấn đề thiết thực, tiến bộ, phù hợp với thời

đại

Có thể nói quá trình giáo dục nhân cách học sinh gồm có nhiều yếu tố

Trong đó các môn học xã hội đóng vai trò chủ đạo Tuy nhiên điều đáng nói là trong những năm gần đây, hiện tượng học lệch ngày nay ở phần lớn học sinh đã dẫn đến việc các em coi thường, học lệch, học qua loa đối phó, … đối với phần lớn các môn xã hội, trong đó có môn Ngữ văn Mặc dù đây là bộ môn khoa học

có những giá trị lớn lao về nhận thức, giáo dục, thẩm mĩ, góp phần quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách của con người một cách tự nhiên

và hiệu quả nhất

Đứng trước thực trạng đó, là giáo viên trực tiếp tham gia giảng dạy tôi

luôn chú trọng việc giáo dục nhân cách học sinh trong quá trình dạy học Ngữ văn bằng cách thức giúp các em tích cực, chủ động khám phá ra các vấn đề xã hội trong tác phẩm văn chương, từ đó nhận thấy văn học rất gần gũi, gắn liền với đời sống và nhận thức được giá trị giáo dục của văn học, hình thành, phát triển và hoàn thiện nhân cách

Để nâng cao hiệu quả khi các em tiếp nhận một của tác phẩm văn học tôi đã hướng dẫn các em chuẩn bị bài ở nhà thông qua việc đọc tác phẩm và thực hiện những hướng dẫn tôi giao cho học sinh, để tạo hướng thú các em tiếp cận

và thêm yêu văn học

1.2 Mục đích nghiên cứu

Theo Giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh: “Dạy văn trước hết là dạy đọc văn” Dạy học một tác phẩm văn chương trước hết là dạy cho các em yêu và thích đã sau đó mới dạy các em học Để tạo sự hứng thú trước khi học văn bản thì các em phải đọc tác phẩm, trước hết đọc để biết, đọc để có kiến thức và sau cùng là đọc

để hình thành nên kĩ năng sống Và hơn hết là để kiểm tra,đánh giá khả năng ứng dụng cách thức giúp học sinh tích cực chủ động phát hiện vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học vào hoạt động dạy học môn ngữ văn, trên cơ sở đó đối chiếu kết quả giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng để xác định tính đúng đắn

và mức độ thành công của đề tài

Ở đây tôi chia sẻ với quý đồng nghiệp một kinh nghiệm nhỏ qua đề tài :

“Giúp học sinh phát hiện vấn đề xã hội trong tác phẩm ‘ Chiếc thuyền ngoài xa’”

1.3 Đối tượng nhiên cứu

Trong quá trình giảng dạy từ chương trình lớp 10, 11, 12 có rất nhiều tác phẩm thuộc thể loại truyện ngắn, nhưng trong đề tài này tôi đặc biệt chú trọng chương trình lớp 12 và tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu

là một minh chứng cho việc đã có sự trải nghiệm về đề tài

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Dựa trên tương quan về mặt thể loại tôi đã đưa ra phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp thể nghiệm

Phương pháp phân tích

Phương pháp thống kê

Phương pháp tổng hợp

1.5 Những điểm mới của SKKN

Về mặt lí luận : Góp phần hoàn thiện cơ sở lí luận về vận dụng giúp học

sinh phát hiện vấn đề xã hội trong tác phẩm văn học theo hướng phát triển năng lực học sinh

Về mặt thực tiễn: bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư phạm cho

giáo viên, góp phần để giáo viên phát huy, phát triển các phương pháp giảng dạy tích cực, đồng thời đánh giá được năng lực người học Cách dạy học văn như vậy tạo nên sự sinh động, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Trong tổng hòa các mối quan hệ của văn học, trước tiên, ta khẳng định tác phẩm văn học là một tấm gương phản chiếu cuộc sống Tác phẩm văn học thoát thai từ quá trình nhà văn khám phá, lí giải cuộc sống rồi chuyển hóa những hiểu biết đó vào nội dung tác phẩm Ở đó qua lăng kính nghệ thuật nhà văn trực

tiếp hay gián tiếp chuyển tải những vấn đề xã hội vào trong tác phẩm văn chương Cho nên văn học là cuộc sống, gần gũi và gắn bó với mỗi người Vì vậy

đọc văn là hoạt động nhằm thỏa mãn nhu cầu nhận thức của con người Văn học

giúp người đọc nhận thức rõ về bản thân mình Văn học giúp phản ánh hiện thực

để đem lại những kiến thức mênh mông về đời sống vật chất lẫn tinh thần của con người Bởi thế mà có người cho rằng văn học chẳng khác gì bách khoa toàn thư của cuộc sống Bên cạnh đó, chức năng nhận thức của văn học còn thể hiện

ở việc giúp người đọc tự nhận thức về bản thân mình Những câu hỏi về sự tự nhận thức bản thân cũng được văn học giải đáp một cách chi tiết nhất Đồng thời giúp con người hiểu được từ chính cuộc đời người khác, mỗi người đọc có thể liên hệ, tự so sánh, đối chiếu để hiểu bản thân mình hơn với tư cách là một con người cá nhân

Trong quá trình sáng tạo nghệ thuật, nhà văn khi phản ánh hiện thực cuộc sống thông qua tác phẩm văn học, dù trực tiếp hay gián tiếp bao giờ cũng bộc lộ một thái độ tư tưởng, tình cảm, một sự nhận xét, đánh giá của mình, … như vậy, tất cả đều sẽ tác động đến người đọc Bởi con người ta nhận thức không chỉ để nhận thức mà nhận thức là để hành động Con người không chỉ có nhu cầu hiểu biết mà còn có nhu cầu hướng thiện, khao khát một cuộc sống tốt lành Chính vì

vậy văn học có khả năng đem đến cho người đọc những bài học quý giá về lẽ sống để họ tự rèn luyện bản thân mình ngày một tốt đẹp hơn.Về tư tưởng, văn

học hình thành trong người đọc một lí tưởng tiến bộ, giúp cho học có thái độ và quan điểm đúng đắn về cuộc sống Về tình cảm, văn học giúp con người trở nên lành mạnh, trong sáng, cao thượng hơn Về đạo đức, văn học nâng đỡ cho nhân cách của con người phát triển, giúp cho học biết phân biệt phải – trái, tốt - xấu, đúng - sai, có quan hệ tốt đẹp và biết gắn bó cuộc sống của cá nhân mình với cuộc sống của mọi người Do đó, có thể nói, văn học đã góp phần nuôi dưỡng tâm hồn, trí tuệ, tình cảm đạo đức cho con người bằng cách tập cho người đọc một thói quen cảm thụ tinh tế, mài sắc cho họ cảm quan nhận thức, khả năng nhận ra cái chân, cái thiện, cái mỹ trong đời sống bộn bề Từ chỗ say mê, xúc động mãnh liệt, văn học làm cho con người nhận ra lẽ phải- trái, cái đúng- sai, nhận ra sự lầm lạc Bởi thế, cần khẳng định rằng, mục đích của văn học không phải là đạo đức, mục đích của nó là chuẩn bị cho con người tiếp thu đạo đức

Tuy nhiên, nói đến chức năng giáo dục của văn học không có nghĩa chỉ bó hẹp trong vấn đề giáo dục đạo đức xã hội, giáo dục lập trường tư tưởng, không phải là sự lên lớp về các nguyên tắc, quy phạm đạo đức mà phần việc này đã có

bộ môn Đạo đức, các trường tuyên huấn đảm nhận Giáo dục ở văn học chính là tạo nên những giá trị tinh thần, bồi dưỡng tâm hồn và tình cảm, xây dựng nhân cách và bản lĩnh cho mọi thế hệ công dân, góp phần tạo nên môi trường đạo đức

xã hội trong sáng, lành mạnh, có văn hóa Quan niệm cho rằng văn học chỉ là vũ khí, là công cụ của công tác tư tưởng, quan niệm chức năng giáo dục là lên lớp thuyết lý đạo đức đều đã rất cũ kĩ, duy ý chí và không đúng với thực tế đặc thù của đời sống văn học

Tác phẩm nghệ thuật bao giờ cũng nhằm khơi dậy cuộc đấu tranh, sự vật lộn bên trong ấy Nó là tấm gương để con người tự soi mình, tự đối chiếu và phán xét về người khác cũng như về chính bản thân mình Bằng cách đó, văn học chuyển quá trình giáo dục thành quá trình tự giáo dục Ở đây, sự thuyết phục từ bên ngoài chuyển dần thành tự thuyết phục Giáo dục của văn học nghệ thuật do vậy không có tính chất cưỡng bức mà là một hoạt động tự giác Không

ai bắt mình phải làm theo những điều nhà văn mong muốn, những lời nhân vật kêu gọi, nhưng khi tiếp nhận tác phẩm, tất cả những điều hay dở, tùy thuộc vào quá trình nhận thức và khả năng tự đấu tranh ở mỗi người, thấm dần một cách tự nhiên và dễ dàng vào người đọc Rồi một lúc nào đó, họ làm theo những điều hay dở ấy lúc nào không biết Không phải ngẫu nhiên, khi nói đến chức năng giáo dục của văn học, người ta hay nói đến giáo dục đạo đức Đây là một trong những mục tiêu tác động chính của tác phẩm văn học đối với đời sống con người Nghệ thuật thời nào cũng vậy, luôn luôn có xu hướng khuếch đại cái tốt

để nó trở nên đẹp đẽ, lộng lẫy hơn, từ đó lôi cuốn, hấp dẫn mọi người, làm cho mọi người tin rằng trên đời bao giờ cũng còn có công lý, lương tri, bao giờ cũng

có người tốt, khơi dậy ở mỗi người khát vọng vươn tới cái lí tưởng, muốn noi gương, bắt chước làm theo điều thiện, điều hay Vì vậy, trong văn học nghệ thuật không bao giờ thiếu cái đẹp, thiếu chất lý tưởng, thiếu chất anh hùng, lãng mạn, thiếu nhân vật tích cực Đồng thời nhà văn cũng phóng đại cái xấu, làm cho nó trở nên ghê tởm và đáng ghét, phủ định nó, trước là trong tác phẩm và sau là trong chính cuộc đời

Từ cơ sở những giá trị nêu trên của văn học, đặc biệt là giá trị giáo dục,

tôi đề xuất cách thức giúp học sinh tích cực, chủ động phát hiện vấn đề xã hội trong tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Nguyễn Minh Châu nhằm

nâng cao chất lượng dạy và học môn Ngữ văn, nhất là hiệu quả giáo dục nhân cách học sinh thông qua tác phẩm văn học cụ thể

2.2 Thực trạng của việc dạy học giúp học sinh tích cực, chủ động phát hiện vấn đề xã hội trong tác phẩm “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu.

a Cách thức khảo sát thực trạng:

Đi và thực hiện đề tài, tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng của việc dạy học giúp học sinh phát hiện vấn đề xã hội trong tác phẩm văn chương ở trung học phổ thông bằng nhiều cách như: Dự giờ thăm lớp, phỏng vấn giáo viên, thăm dò

ý kiến giáo viên và học sinh, dùng phiếu trả lời trắc nghiệm…

b Những biểu hiện cụ thể của thực trạng:

* Về phía giáo viên:

Đa số giáo viên đều có ý thức trong việc đổi mới phương pháp dạy học và vận dụng nó trong giờ dạy học môn Ngữ văn nói chung Về việc vận dụng cách thức giúp học sinh phát hiện vấn đề xã hội trong giờ học tác phẩm văn chương, phần đông giáo viên nhận thức được rằng đây là một trong những yêu cầu quan trọng phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh góp phần đáng kể vào việc nâng cao chất lượng dạy và học văn

Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều giáo viên còn nặng về diễn giảng, đôi lúc say sưa “độc tấu” hoặc hỏi rồi tự trả lời khiến bài học trở nên đơn điệu, chưa tạo được niềm say mê, hứng thú và hấp dẫn học sinh trong giờ học

- Ở một số bài, do phân phối thời gian chưa hợp lí nên phần củng cố và dặn dò còn qua loa đại khái

- Hoặc có hướng dẫn cho học sinh nhưng còn sơ sài ví dụ như: học theo câu hỏi sách giáo khoa, xem bài tiếp theo

- Việc hướng dẫn học sinh soạn bài mới, tài liệu ở nhà chưa cụ thể, chưa định hướng được cho các em phần nào là quan trọng, phần nào cần sơ lược

* Về phía học sinh:

Học sinh hầu như chỉ tái hiện kiến thức một cách thụ động, rất ít sáng tao trong các tình huống cụ thể của bài học Vì thế, trong giờ đọc- hiểu phần lớn hoạt động của học sinh chỉ dừng lại ở mức độ nghe giảng ghi chép Các em ngại phát biểu xây dựng bài, khi được giá viên mời trả lời thường lúng túng Giờ văn

vì thế mà trở nên nặng nề, mệt mỏi dẫn đến kết qủa học tập chưa cao

Mặt khác, với tâm lí xem nhẹ tầm quan trọng của môn Ngữ văn, Nhiều học sinh rất lười đọc tác phẩm, điều đáng nói dù không đọc tác phẩm nhưng học sinh vẫn làm bài tập và soạn bài trước khi đến lớp Bởi đã có rất nhiều loại sách

tham khảo và các em phụ thuộc vào quá nhiều sách tham khảo chỉ chép ra và tạo sức ì cho học sinh về mặt tư duy và tâm lí tiếp nhận văn bản

* Kết luận:

Từ việc tìm hiểu thực trạng dạy học Ngữ văn ở trường trung học phổ thông nói chung và thực trạng của việc vận dụng cách thức giúp học sinh tích cực chủ động phát hiện vấn đề xã hội trong tác phẩm văn chương nói riêng, tôi xác định nhiệm vụ trọng tâm của đề tài là:

Thứ nhất là, tìm ra biện pháp khắc phục tình trạng học sinh học tác phẩm văn học mà không đọc tác phẩm bằng cách hướng dẫn các em chuẩn bị bài ở nhà theo hệ thống đã cho sẵn tạo sự hứng thú và phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, lĩnh hội được tác phẩm văn học rất gần với hoàn cảnh sống của các em

Thứ hai là, Làm thế nào để tổ chức giờ dạy đọc- hiểu có hiệu quả cao hơn, khiến học sinh hứng thú với bài học hơn, biết cách liên hệ với các vấn đề trong thực tế xã hội từ đó nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Ngữ văn

2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện.

2.3.1 Giải pháp

* Đối với giáo viên:

- Hướng dẫn học sinh cách thức làm việc

- Xác định những vấn đề xã hội trọng tâm được phản ánh trong tác phẩm, hệ thống câu hỏi, dự kiến nội dung trả lời của học sinh để có thể chủ động xử lí tình huống

- Dự kiến thời gian thực hiện

- Cách thức cho điểm, khen ngợi, khích lệ, động viên học sinh tham gia phát biểu, thảo luận

* Đối với học sinh:

- Nắm vững cách thức thực hiện

- Tiếp nhận tác phẩm văn học ( Đọc kĩ văn bản, nắm được về giá trị nội dung nghệ thuật của tác phẩm,… )

- Phát hiện những vấn đề xã hội trọng tâm được phản ánh trong tác phẩm

- Bày tỏ ý kiến cá nhân về những vấn đề đó dưới dạng đề cương

- Chuẩn bị phát biểu tranh luận trước lớp

2.3.2 Cách thức tiến hành

Bước một: Giáo viên cho học sinh nêu vấn đề xã hội mà các em đã phát hiện

trong quá trình chuẩn bị bài ở nhà và tìm hiểu tác phẩm trên lớp Nếu học sinh chưa nêu được những vấn đề xã hội trọng tâm theo yêu cầu, giáo viên có thể đặt

ra hệ thống câu hỏi định hướng, gợi mở vấn đề

Bước hai: Sau khi học sinh đã nêu ra được những vấn đề xã hội trọng tâm

được phản ánh trong tác phẩm văn học, giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận

và trình bày ý kiến của bản thân về vấn đề đó trước lớp

Bước ba: Giáo viên nhận xét, đánh giá, cho điểm phần trình bày của học

sinh

* Vận dụng cụ thể trong bài học Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn

Minh Châu

Bước 1 Yêu cầu học sinh nêu vấn đề xã hội được đặt ra trong tác phẩm mà

các em đã phát hiện ra Giáo viên cũng có thể định hướng bằng cách kết hợp nhiều hình thức nêu vấn đề theo từng nhân vật Cụ thể như sau:

a Nhân vật người đàn ông

-Giáo viên có thể nêu vấn đề theo kiểu trao đổi và tổ chức cho học sinh đàm thoại với nhau để nhận thức vấn đề sâu sắc hơn Hình thức nêu vấn đề như

thế này tạo không khí dân chủ, thân thiện trong lớp học, giúp học sinh tư duy độc lập từ đó thúc đẩy nhanh quá trình nhận thức

+ Tại sao người đàn ông không dùng cách khác để giải quyết bi kịch của mình mà trút nỗi bực dọc vào việc đánh vợ rất tàn nhẫn?

+ Tác giả muốn gửi gắm thông điệp gì qua nhân vật này?

b Nhân vật người đàn bà hàng chài

- Giáo viên nêu vấn đề theo kiểu tái hiện kết hợp với suy lí để học sinh

nhận biết đặc điểm ngoại hình và phát hiện về số phận và tính cách qua ngoại hình nhân vật:

+ Ngoại hình nhân vật người đàn bà góp phần hé mở số phận như thế nào?

- Giáo viên tiếp tục nêu vấn đề theo kiểu giả định hoặc cho học sinh hóa thân vào nhân vật để hiểu nhân vật hơn:

+ Giả sử là người đàn bà hàng chài bị chồng đánh đập như thế, anh ( chị) sẽ phản ứng như thế nào?

+ Giả sử được trực tiếp gặp người đàn bà ở tòa án huyện cùng với Đẩu và Phùng, anh ( chị) hãy phát biểu cảm nghĩ của mình về câu chuyện của người đàn bà?

- Giáo viên có thể nêu vấn đề theo kiểu khái quát:

+ Thông điệp nhà văn muốn gửi đến độc giả qua nhân vật người đàn bà là gì?

c Nhân vật Bé Phác

- Giáo viên cho học sinh nêu cảm nghĩ về hành vi của Phác đối với bố?

- Cho học sinh hóa thân vào nhân vật để nêu cảm xúc và suy nghĩ của

Phác khi thấy mẹ bị bố hành hạ, sau hành động đánh lại bố và lúc lau nước mắt cho mẹ?

- Cho học sinh tưởng tượng cách ứng xử khác của Phác?

- Suy nghĩ về nạn bạo hành gia đình?

- Giáo viên có thể tổ chức cho học sinh đóng vai để nói lên tiếng nói tự

bên trong của nhân vật?

- Nỗi lo âu đầy trách nhiệm của nhà văn qua nhân vật bé Phác là gì?

d Nghệ sĩ nhiếp ảnh Phùng

- Giáo viên cho học sinh hóa thân vào nhân vật Phùng để nói lên cảm xúc

khi chứng kiến cảnh bạo hành của gia đình hàng chài

- Qua nhân vật Phùng tác muốn người đọc nhận thức gì về cách nhìn cuộc sống và mối quan hệ giữa nghệ thuật với cuộc đời?

e Chánh án Đẩu

- Giáo viên nêu vấn đề kiểu phỏng đoán, kết quả phỏng đoán được kiểm nghiệm theo hệ thống hỏi- đáp

+ Anh (chị) hãy phỏng đoán chánh án Đẩu đang suy nghĩ gì và đã “vỡ ra’ điều gì khi nghe xong câu chuyện của người đàn bà?

+ Bài học rút ra từ nhân vật Đẩu?

Bước hai: Sau khi học sinh phát hiện ra vấn đề xã hội rút ra từ tác phẩm,

giáo viên tổ chức cho học sinh thảo luận nhanh và phát biểu ý kiến về vấn đề đó trước lớp

Bước ba: Giáo viên nhận xét, đánh giá ý kiến phát biểu của học sinh Và

có thể nhấn mạnh một số ý sau:

a.Người đàn ông xuất hiện trong vẻ độc dữ gây ác cảm với mọi người

Ngoại hình: “ Tấm lưng rộng và cong như lưng một chiếc thuyền mái tóc tổ quạ Lão đi chân chữ bát, bước những bước chắc chắn, hàng lông mày cháy nắng rủ xuống hai con mắt đầy vẻ độc dữ lúc nào cũng nhìn dán vào tấm lưng áo bạc phếch và rách dưới, nửa thân dưới ướt sũng của người đàn bà” Hành vi: “Lão đàn ông lập tức trở nên hùng hổ, mặt đỏ gay, lão rút trong người ra một chiếc thắt lưng của lính ngụy ngày xưa, có vẻ như những điều phải nói với nhau họ đã nói hết,chẳng nói chẳng rằng lão trút cơn giận như lửa cháy bằng cách dùng chiếc thắt lưng quật tới tấp vào lưng người đàn bà , lão vừa đánh vừa thở hồng hộc, hai hàm răng nghiến ken két, cứ mỗi nhát quất xuống lão lại nguyền rủa bằng cái giọng đau đớn…”

Có lẽ cuộc sống đói nghèo, vất vả, quanh quẩn bao nhiêu lo toan đã biến

“anh con trai cục tính nhưng hiền lành” xưa trở thành một người chồng vũ phu, một lão đàn ông độc ác Cứ khi nào thấy khổ là lão đánh vợ, đánh như để giải tỏa uất ức, để trút sạch nỗi tức tối, buồn phiền Trong đời vẫn có những kẻ như thế, nói như Nam Cao chỉ để thỏa mãn lòng ích kỉ, chúng tự cho mình cái quyền được hành hạ người khác để giải tỏa những bực dọc trong lòng Người đàn ông này vừa đáng bị lên án bởi sự độc ác, thói vũ phu, tính ích kỉ nhưng ở anh ta có chỗ để cảm thông, chia sẻ bởi xét đến cùng anh ta cũng chỉ là một nạn nhân của cuộc sống khắc nghiệt Trong sự bủa vây của nghèo đói, muốn đưa gia đình thoát khỏi bi kịch nhưng điều kiện làm ăn sinh sống không thuận lợi, bản thân không đủ năng lực người đàn ông đã không trộm cắp, cờ bạc…mà chỉ chọn cách

hành hạ vợ Phải chăng đó là dấu hiệu của trách nhiệm với cuộc đời? Và, phải

chăng khuất lấp bên trong vẻ độc dữ của người đàn ông là một đốm sáng của nhân cách?

Từ đó tác giả gửi đến một thông điệp: không thể nhìn người, nhìn đời một phía, phải tìm hiểu những nguyên nhân sâu xa dẫn đến hành vi con người trước khi kết luận về tính cách hay phán xét họ; phải làm sao để nâng cao phần thiện-cái phần người trong những kẻ thô bạo ấy

Nguyễn Minh Châu muốn nói đến một cuộc chiến mới không kém phần khó khăn gian khổ so với hai cuộc kháng chiến chống kẻ thù xâm lược đã qua:

Cuộc chiến đấu bảo vệ nhân tính, thiên lương và vẻ đẹp tâm hồn con người hơn

thế nữa nhà văn luôn thể hiện niềm tin ở con người, luôn tìm kiếm để khẳng định các giá trị nhân bản bền trong việc hướng con người đến tới sự thức tỉnh,

sự nhận thức để hoàn thiện nhân cách.

Qua chi tiết Phùng chứng kiến gã đàn ông đánh vợ bằng chiếc thắt lưng của lính ngụy, ở nơi có chiếc xe tăng hỏng của Mĩ Ngụy có lẽ Nguyễn Minh

Châu muốn kí thác một điều: không phải hễ cứ đánh đuổi được ngoại xâm, giải phóng được dân tộc là có thể giải phóng được con người, lại càng không thể đem vinh quang của quá khứ mà bào chữa cho thực tại còn đầy khó khăn Tàn

dư của xã hội cũ vẫn còn đó trong nạn bạo hành gia đình Kết thúc tác phẩm là

sự bỏ lửng, nó nhấn sâu hơn bức thông điệp khắc khoải, đau đáu về số phận con người sau chiến tranh Rằng: cuộc chiến chống đói nghèo, lạc hậu còn diễn ra dai dẳng Nó cũng khốc liệt chẳng khác gì cuộc chiến chống ngoại xâm vừa qua

b Nhân vật người đàn bà hàng chài

-“ Người đàn bà làng chài là một phụ nữ xấu: “Dáng người cao lớn, mụ

bị rỗ mặt”- dấu tích của căn bệnh đậu mùa; đã thế lúc nào xuất hiện cũng với

“vẻ mặt mệt mỏi và dường như đang buồn ngủ”

- Ngoại hình: gây ấn tượng và gợi cho ta một cuộc đời đầy vất vả trạc

ngoài bốn mươi, thân hình thô kệch, mặt rỗ lúc nào cũng mệt mỏi, tái nhợt Dưới cái vẻ bề ngoài thô kệch, thậm chí xấu xí lại là một sức sống bền bỉ, một tâm hồn đầy tình thương và giàu đức hy sinh: khi bị chồng đánh không chống trả, không tìm cách chạy trốn, nhất quyết gắn bó với người đàn ông vũ phu dù bị “ ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng”

Nhưng yếu tố quyết định làm cho người đàn bà ấy đẹp và cao quí trong lòng người đọc lại là phẩm chất bên trong Mọi sự cam chịu của người phụ nữ trước những hành động vũ phu của người chồng chính là để chắt chiu những hạt hạnh phúc nhỏ nhoi, bình dị trong đời thường Vấn đề xã hội đặt ra ở người đàn

bà làng chài đó chính chính là phẩm chất hy sinh vị tha, yêu thương chồng con của người phụ nữ Việt Nam xưa và nay

Thông qua câu chuyện cuộc đời của người đàn bà, nhà văn muốn gửi đến

thông điệp: Không thể dễ dãi, đơn giản trong việc nhìn nhận mọi sự việc, hiện