homo educandus - demetrios liantines

του yovtou, πού σε χάποιο νοσοχομείο άγωνιίi για -:0 TtIXL8i του που xty8\Jveuet.. έλεγε ό Δημόκριτος χειροχροτώντα.ς τό χορό του youpOUvtOU και Τ~Ι; λ&.σΠ1ζ.. ύπCΊρχει ενα xoμμιiτι ά

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΙΑΝΤΙΝΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΑrΩrΗΣ

ΑθΗΝΑ

ΒΟ ΜΟ EDUCANDUS

ΤΟΤ ΙΔΙΟΤ

ΕΞΊ"ΠΝΟΝ εΝ'Ι"ΠΝΙΟΝ ΚίIΙ., ΧλΣΜλ ΣΕΙΣΜΟΤ Σo).ωμbις ΙΔΕ ο λΝθροηΟΣ NieIυche ΝΗΦΟΜλΝΗΣ Σ ,"",

· .163

ίΟ 150

" 158 113

It 187

κ ό σμια λειroυp Y ΙK1; τη ς εΙ, ' α1 ["α φαινόμενο χρ εω, ο πη μ έ ι 'ο ί'l [ σημ tJ 'Ένα δράμα α ι μα ς άρέσουν τά tπισημότεpα σχ, ίμσ τα '["( iι l ' t1t( J): ι Ίv

nί ς ΠαΡΜμής

Η προοδιυτικιί Οίση δΗ τό" τύπο Γι;ς άΥω γ ι1, σε κάθε !:ποχι/ τδl!

προσδl()ρίζε ι ή κρατούσα έκαστο τε κοινωνική τάςη llαλαιώθηκι

μΙιΡοστά στι) \ ,έα παpαrι;pηση ότι τό στοιχείο πού καθορ ί ζιl τή l , άγωγ,; σή μ ι.ΡΟ ε /l '«ι ή κρίση καί ή παραιφι} τού πoλιrισμoO μας ΠαΡακμl; κα; κρίση εl"αt ιό στί) ' μα του σύΥχροl'ου πολ ι τισμΟύ

Μέ τήν d.λo y oλατικιί Γιίν αίμαΤΟI.Ο Υ ικιί , κα; τ ή ναιισ ι πλοϊκή σημασΙa τοD όρου στίγμα

Ό τελευταίο ς με γ άλοι; Π αιδαrω 'ι ό ς πού 6ραματίστ η κε μ ι άι ι

ά Υ ω Υ ιί Aνάνrια σn}ν 6,ρρώστεια τού καιΡΟΟ μο.ς ήταν δ Ρ ουσσώ Τό

γ ε ονό ς δτι rd παιδα γ ω γ ικά του χρn:ηρ,α κα; μ[φα φαlνουντα ι δλοκληρωτ ι κά { tl 'a στη δ ική μα ς άντΙληψ η Υιά n j v dγωΥιί μαpιυpt:ί

πόσο ςι: μάκρυ"ε ιό lδεώδε ι; τοί) πo; ι ι ι σμoίJ μαι; dπό τηl , εlxόνα τού φυσ ι κοϋ καί τού ώρα10υ ά\'Ορώπου

Ό Ρουσσώ dνάμεσα στοός τριγυρινούς του Ιφ4νται:ε άλλόκοτος,

10

στό,' τρόπο πού ό ,'αάς τού Έπικούριου μέσα στο βράχια καί το βου,'ά rc:7,v Βασσώ" φανερώνεται σά" κάτι έτερόφυτο

• Η όλη μελέτη διαρθρώθηκε σέ τρία κεφάλαια Στό πρώτο, μέ το

όνομα Ή δριιματ;κιί , Ιιά σταση τή ς άγωγής έπ ισημαί, ' εται ε Ισα γω­)'ικο 'ί συr.ηώρrιιϋI Οl,ελλογόνω,' φορτίω,' καί μαζώ,' στι) στραFό­σφαι"" ιωί σ <ι)ν ά<μόσφαφα τι;ς 'Ιστορίας σε άναφορά μέ τη

σύγχΡ<J:'1j π,ιιδcία

ΈΙ;)ιι.;" • f,·,, ; όρος καll'ούργιος ζητεί "ο "λάβει τή θέση του σriς άιιθρωιιll"l:,;: ϊλ,Wσες λίγο προτού σιγιίσου,': δ όρος γεωκτομία

ίΊά r ,,; · ~ J tif1' ; φωτισμό τοίί προβί.ήματος χρειάστηκε 1'0

έπιστρέψω ερμηιιωτικά στι) ρίζα τι;ς (ι" ,θΡΙ!;ΠIΙ'ης φύσης: στι) συ,'εί­δηση Ή γνωστικιί μας συνείδηση tμφανίζr.ται σάν ό μόνος πόρος μπροστά στι),' άπορία

Τυ ,Ιια'α tu signore, e lu tnae 'itro,

όπως θά 'λεγε ό Δά,'της

Στο δεύτερο κεφάλαιο με το όνομα Ά γωγή καί Φύση lϊ ή άγωγl)

τι}ς άκμι;ς άποπεφάθηκα νά σχεδιάσω μιά" όρισjiέ",I μορφl) παιδείας που φαί,'cται 1'0 στέκει στους άντίποδες τού σημφιιιού

δάσκαλος δέν lίμπορεί ια ΤΙ}Ι' εχει • Η ίδια ή φύση της δουλειας του

τού άπαγορεύει H)I I Ii Y IOIa Ή εύχετική πρόταση του Ντοστογιέβσκι

κάλλιο δυστυχl)ς άλλά να γνωρίζω παρα χαρούμενδς καί κορόϊδο

είναι το γόνιμο έπανάκουσμα μιας άρχαίας φράσης πού ό ί!λληιιας τραγlκος τήν είχε περάσει άπο τήν ψυχl) τού Προμηθέα:

Ο πόλεμ.ος πιχριχχωρωντιχς ιx.Ιφνι8~o:.στιχό στή β~α πού τον σvνoδείιε~ το 8~χαιωμιx τοϋ μιχ.ζικοί) όλέθρο ι; έδωκε σ-:ην ίστορία το

χ'a.@a.χ τήριχ μιιiς ιΧπόλUΤYjζ μεταβολης

'Η 'έφε.ΥρεO"l) των ΠUΡYjνικων Oπλtύν δεν άποχιχλύπτει iva

«χόμη ιruμβaτιχ.Ο βημιχ στην προώθηση των έξOπλtσμων 'Αντί­ θετα ε{να.ι ενα ιiλμιx, πο :) με τ-ή δUσ'JόYjτη τερατωδία -;ου ΣUγκα.λύ­

πτει τ-ην άποκοπή τοΥ ΠΙΧλα.ωV άπο τό καινούργιο

Η ιΧπόστa.σ'ιj «'ιιΧμ.εσιχ σε χείνο πο\) γινότιχν καί σε κείνο που μέλλει 'Jό: γίνει διιχχωρίζετιχι ιΧπό μιOC ρωγμή, που ή «ΡΧ.~ τη ς C17jμ.ΙΧ8εUε τα.ι «πο τήν άβ υσσο κιχΙ το τέλος Τ'ιj ζ χαpιiζε -: αι στό χιioς

' Ε' «ν ανα.μεσa στους 'ιαπο εοντειους, σΤυν πρωτο, ι , λ • 1 - χιχι " σ.ο

δ ευnρο ' πα.Υκοσμιο πο εμ.ο , 'λ" Lιπα.ρχει μια 'ίίξ α οιισα ;:-οσοnκη , ανα, Xoyt-x σχε:-:~χιX με τό κόστος του πολέμ,οLl, εϊ:τε πρ όκειτ«ι γι&: σχοτωμό ιχνΟρώπων είτε γιιi φΟορό: ocγa.θών, Ύj ιΧνα].ογία ιχΥτή θ&:

-χcχσει ~ό νόημά Τ7jζ σχεηχ« μ! τον τελε ιιτ«ίο πι::ι:.γχόσμtο χι Εν",

μtλλο'.lτο ιό ΠUΡ7jνtχ.ό πόλεμο

14 Ι - Ι ΙΌΜΗ ΤΙΙΣ ΙΣΊΌΡΙΑΣ

Μ ιό: πρόσφαn) εκθεσΎj σοβιεnκώ'l είδικω,ι έδειξε όη ό ιiριθμo ς τών θυμά.των ένό ς ΠΟ:Υχόσμιο υ πολέμο)) σ-ήμερι:χ θό: ξεπε· ρά.Cfει 70 ένιίμισu δισεκατομ.μ ίι ριο ΝοUμ.εΡΟ, πού γι& τ-ην έποχή του 'Qχταβιιχνο u Αύ γού στου θιi σήμa.ινε πέ ντε φορες ΤΟ'/ πλ1)Ο υ σμό τ~ι:; οίχ.ουμένηζ ,

ElvGtL δύσκολο ιi έχημ'ήσει χιχ\lείς τ;, σημαίνει ό ά.ριθμός α:ύτός Ο cι~ώνιX ζ μ.ας μa.ζί με πολλά ά.λλfJt ιiλλo[ωσε x«t τη σπου- 8α.ιότη.ο: του νοΥnιιχτο :; των OCριθμων Τα μτι8ενικά σi)μεpα τά:

λογοφιι:iζοuμ.ε σε έτη φωτός Γι' αυτό χcιί χιχνεΙς 8εν «v«γνωρίζει ιx.νθρωπιιi a-rbv ιiσβέστ"lj:

' Έιη φω τό ς στούς ούραι'ούι;

ϊτ η Άρεηί ς μίς στόl ' daPf.ar,l

, Εντο ύτο ι ς πιστεύω πώ ς το βι:iρoς ΚιχΙ Τ1) σημιχσΙα οχι του ένός δις άλλ& τη ς ιΧ πλη ς μ.o\lι:iδOCζ ~μ.πo?εί '/0: την δώσε ι ή είχόνα του

yovtou, πού σε χάποιο νοσοχομείο άγωνιίi για -:0 TtIXL8i του που

xty8\Jveuet

Μ ε τaφuαιχ Υ) To u πολέμου Θιi ;,π : ρΙμενε κανεΙς ΟΤΙ μ.προ­ στ& σ τ ον έχχωφαντικο χί'Jδuνο π ού ιΧπειλεί το ιXνOρώπ~'ιo γένος ή σωφΡοoVνη -:ων έθ'lω,ι θά σ-:ρεφό-:ιχν στην xa:-:euOUVσΎj του περιορι ­ σμοί) των πυρηνικων Οπλων

"Ο ,τι συμ.βιχίνει ε{ναι το ιχνιΧποΟο Μέ: ,';}'Ι αvξ'ηση των έξοπλι­ σμων ό ά'ιΟρωr.Οζ ;:ιστεύει οτι πε-:-υΖα{νει τ~ μείω<Ν/ το υ xtv8uvou

πολέμοu Η μεγισ ",:, οποίη<Ttj του τρόμου, δ'ηλα8-ή , όοηγεί στό μηδ,::'ιισμο ΤΥΚ ά.πε~λης

Τ Ο σχημα σ'ljμαΙνει: όσο περισσότερους λUχους Οά μα.υλίσουμε έξω χπο τή μιΧντρα με τ« πρόβα.τιχ, :-όσο περισσότερο ή όρεξή τους

οα γυρίζει σ," ι διιiθεση τοί) σχύλου ;:ou Τσ 9ulιXEL

Η ίσορροπία -=ou τρόμο υ πο ύ μέ: τόσ'l) πα,νο υρ γία ",:,Υι'"

πε υ ει η <tOMLLX'l) των uUVΙX"':'W'J χιχ.ι με ,:οση χφε ειιχ -=ην υιο ετει η

εuπιστ(α τ-ης μιiζιxς, ciπoτελε~ τή σύΥχρον"η μετενσ«ρκωσ-η '7ΥΙς πΙΧλοιι.&ς &.ρχ-ης ΟΤΙ την ocσφιXλε~Ot της ε~ρήν7')<; τ~ν έΥΎυ&τιχι ό φόβος του π ολέμοιι Αλλα ούτε χιχί Tl)v έΠΟΧl) του

\ ' ί \';'ι; μ"ΙΨ/Η, Ρ"Γ" LJe//tιnI

"ή προπαροισκε υή του πολέμο\) φύλ«ξε τήν είρήγη, ούτε καΙ τη σημερινή έποχή u:o" πόλεμο πού Ο& γίνει, πρόκειται νά πολεμή­σου'Ι οί ΚΟ:ΡΧYJδόνιοι με τούς ρωμαίΟVζ στίι::; Μ ύλες

"Av όφειλε ό τρόμος του πολέμου ' 1« τρέψει τη λoy~κή του άνθρώπaυ σε κ.xπo~o: κιχτεύΟuνση, ΙΧύτή θα 'τιχν ~ τελεσίδιχ-η πιχρ«tτησYj «πα -:ocx πυρηνο(ιΧ όπλΙΧ "Ολοι οι «λλσι δρόμοι όΟΥιΥουν

όλέΟρου

• Ο βαθύτερος σχaπός Touc; ερχε:τor.L ιΧπα την ά:πόφιχση ΤΥΙ μέρor των θερμοπuρηvιχωv τήξεω vc μη βρεθοu'/ Ot άθώοι xor.t οί ocμiΤΟΧΟt - οί όμ't)ρες, δηλ«δή, χιχί οί φτωχες χωρες - πού θά:

ιX\ιηκρ~σoυν με τα σuvοι(σΟημα Tov φόβου χα:ί τοίί έλέου τΥι λύση του δριχμα:το ς πού ετοψιiσΤ1jκε τέτοt« ιΧπό το ύς μαtvόμεVΟUζ

"ήρωες καί πρωταγωνισ-:-έι;

Με ' τ"Ι')ν ε'ινo~o: ο:υτη πυρ"t}'Ηχες κεφα ες στη , , λ' 'Β ου λ γιχριιχ ' και , σ-;ήν Ελλάδα C7jμcι:[νο uν πρω.ιχ.ρχικα συμμετοχή στον όλεθρο -:-ω 'J

πόλεων -6ϊι; • Αμερικηι; κιχί της ΡωσΙο:ι;, κιχί δεuτερεuόντως άμυν

ηκή στρατηγική

Σήμεριχ ή δηλητ-ηριώ8Υ)Ι; πολιηχΥι τω·, μεΥά.λω', ιΧvαφοΡιχ.ιi μΕ

όλους τoύ~ ί.cι:oύς της Υ1}ς έμπνέε-;αι ιΧ'Πό ενα καΙ μό'/ο σκοπό: τ.ην έσχ.ιχτη μ.έριχ τηζ χρ(σηζ νά μ-η βρεθεί κο:νεΙς έξω ΙΧϊ:Ο το, χορο των

16 Η ΤΟΜΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

διx~μQνισμένων Γι' αύτο δεντροφυτεύουν τόσο σuστηματtκα όλό­κληρη τ~ yij με πυρΙΧύλους

· Η πολιηχ-η χιχ;' Τι xιxxoupy(Gt ποτε δεν ιiσEλyησ«'1 σε βορβορω­δέσΤεΡη κλΙνη

Ε ύες έ τι; φ ορυτφ μαρ }' ui1 ' ουσlv

έλεγε ό Δημόκριτος χειροχροτώντα.ς τό χορό του youpOUvtOU και Τ~Ι; λ&.σΠ1)ζ

'Έτσι που έχουν τιΧ πράγματα, μεγάλΊj πoλιηΚ"~ ιΧπο μικρές χuβερν"ήσεΙζ σ-ήμεpcι θα: ~τιxν μόνον έκείνΥ) που Oci πετύχα.ινε να ιΧπομ.ιχχρόνει τιΧ "rtUPYj\ltXιX Οπλο: «πο τα όρια του κράτους τους

• Ας μη γελιόμ",στε δμως ΜιΟι τετοιοι μεγσίλη πoλιτικ~ μικρων τ~ν εχουν κιόλιχς προσπερσίσει τΟι πρ"γμιχτιχ γιΟι δυο λόγους,

Πρώτιχl γιιχτί δέ,.ι γ(νετ<Χι 'JιX στέρξουν οί ουν<Χτοί να καίει το λUχ'vιΧρt των &.8ύνιχτων με το λΙπος τηζ LOLXηc; τους σάρχιχς Δυνα.­στεί.α χα.Ι έχμετάλλευση των λαων άπό τους τυρά.ννους έσήμC1tνε παντα οχι μόνο να τους πίνεις το αlμιχτ ιΧλλα να τους τρέψεις χa.L με

θιiνιχτo

ΚιχL8εύτεροι γιατL το δίκιο του πολέμου - κιχ! κάθε πόλεμος

φέρνει μέσιχ του το νόμιμο της φυσι"ης κσίθιχρσης - χρησιμοποιεί μιόι: ζυΎ~ΡΙOι ξένη στΟι δι"" μας κριτήρια σίναφορι"Οι με τ~ν σίχρΙβειιχ

"ιχΙ τ~ν τάξη της μετοχης των ιΧνθρώπων στ~ν ιΧ8ικΙοι κιχΙ στην πληρωμή, Ότιχν οΙ • Ερινύες κύχλωναν το Χίτλερ στη σκηνή, το θέc:ι:τρo που τόν κύττιχζε -ητιχν το &:λώνι του Βερολίνουι χιχL -ή

ίστοριχή του διΙΧδρομή,

· Ο πόλεμος εΙναι ενα φιχινόμενο εύρύτa.του γένους χα! άπλώ~

Με::-ιχφuσιχ'ij t'o u π ολέ μ-ο ιι 17

νετα.ι πέρα άπο τή , είδική μορφή ποu του otvouv -:ά όρια τ))ς

ciνθρώπtν1'μ; πα.ρουσίιχ<; μέσα στ~ φύση Είναι ενιχ φαινόμενο

χοσμικο κιχ! το κατα.κυρώνΕΙ ~ άναγκιxιότητcι -:ων άξιωμ,ιΧτw'V έκείνων πού στηρΙζουν την τάξη το\) κόσμου καΙ την ιΧιοιότητα της

ζω'ίjς

ι Εαν μέσα στην ίστορία., τήν περιοχη δηλα.οη πού χαλύπτετιιι

ιΧπό την άχτΙνιχ της ά.νθρώπινης παρουσειχςl ό πόλεμος εχει ενα

όρισμένο σχ'ίjμα: πού το περιγρciφει η ίοισιιτερότητσι τ'ίjς συμπερι­φopιiς του είδους άνθρωπος μέσcι στη φύση έμφα.ν(ζεταt σ ι ενα

Πόλεμ,ος ε!ναι το σπ.χΡΙΧΥμα -r1j c; λα.φΙνας άπο το ρίσο με τα κ6κκινιι μcXΤΙOC, είναι "ή ίστορία του πετρίτη καί του ά:ηι30νιοίί, εΙναι

~ νor.υμor.χίΙΧ της Σο:λιχμίνο:ς κο:ί οί 'Πέρσaι' του Αίσχύλου

Χωρίς το σχέδιο -rou πολέμου οεν θα μ,πορουσε να πά.pε~ σχέδιο το' ά.στροπελέκι κιχι ή βρoντ~, το εξ«λλο τρικύμισμα του

«ντρor καΙ τη ς γυνιχΙ χιχ ς στο κλινάρι, Τι γέννηση τ-η ς ι Αφρο8ίΤ't} ζ και

ό θάνατος του' ΑΡκτούΡΟU

Μ' ενα: λόγο, χωρΙς ΤΟν πόλεμο οεν εΙνσιι νοητη οϋτε ή χορηγία:

ουτε ή οίκονομίο: της φύσης xo:t της ζωής Και με τέτοιο νόημ.α πρέπει να ερμηνεύεται το άπόσπασμ.α -ro u Ηρ&:χλειτού:

Πό}.εμος πάl"ωl' μί;ι παrι;p έστί πάιτωl' δί; βασιλεύς

Ν ιΧ ύποσΤ'1]ρίξουμε ότι οεν θα ξαναγίνει ό πόλεμος, Ervιxt μιό: πρότο:ση χωρΙς στ'ήριγμο: Γ,α:τι ο:ύτή ή θέση οεν βρίσκει OC"τ(­

χρυσμα στα περιεχόμενα τ-ης φύσ'f)ς, o U TE συστοιχία χαι έξίσωση στοίΙς τύπους της άλ-ήθειας

Τ ο έπιχείρημα: οη οέν θιi ξα:νcιγίνει ό πόλεμος οεν βρίσ'.<ει

2

σ-:-ήν ήλικίΙΧ τi)ς στρατηγικΥίς έπιστ-ήμ-ης: στην άρχη το σπιχθl του A'tιx'J"t'ιx, στη μέσ') τό χα.ννοκιάλι τοί) ΒΟ'Jcιπάρ"t'1), στ·ην ιΧκρη τό

μο:.'Ι~~ciρι ~~ς Xιρoσί~ζ ΚΙΧί στο τέλος! Στο τέλος, οΙ δοκιμες του νετρόνωυ (l1ευι rιam), πού ύπόσχοντιχι \ΙΙΧ έξουδιτεΡώσουl' κά.θε λΟΎης ιiν-:-~δικίΙX XIX: όλους τους ιΧντίΠΙΧλους

• Η λέξη οιjδετερότητα κάτω ΙΧϊ:Ο τό φως των πvρ't)vικωv όπλων (βόμβα νε-:ρονίου) άπαμυΟοποιεΊ:τιχι μ' ενα , τρόπο σκυλΙσΙΙΧζ ωμοτητα.ς

ΟΑ ς (1) 'λ ησμοναυμΕ πω!: τον πο εμα - " 'λ δ' E'J Τυν χιχνΕΙ ο αν ρωπος, > ' , θ

άλλιχ γεννιέται μέσα «πο τιχ Ίδια τα πράγμa-:-ιχ ΟΙ στραΤ1)γοι κιχί

ο;' κυβερν-η-:-ες ε!να.ι οί κυβιστές Ε:Ιναι αί σιχλ-:ιμπιΧγχοι που cχρπcX­

ζονν τ-η λοκομοτΙβιχ χαθως ξεκιν", Ά ν της δίνουν τ-ην ξέφρενη έπtτιΧΧU'Jοη,.:η στο τέλΟζ -: ην ξετρoχ'~ιiζot ίν,.τό πρά.Υμιχ οεν cτημιx(νEΙ κιχ! πολλci, ι Εφόσον uπιΧρχει κα.ι ό κιχτ-ήφορος χαΙ οί στροφές,

, 11 .i"ιiyx" μ.ισ.ζ y(:r:~ άγωΥΤιζ

19

ο'ίκοθεν νοειτιχι πώς χocποτε και «πο μόνος του ό συρμ.ός θά πήγαινε στό δι"βολο

Τό τελευτιχιο σκαλι της ίδιιχς έτοψ.όΡΡΟΠ1Jς κλίμακας εΙν",ι ή

6έσ1) πως και σ' ένα μελλοντικο παγκόσμιο πόλεμο δεν θ

XP1JaL-μOΠOΙΎjθOυν τΟ: πυΡ7)νιχα όπλα,

Αύτό σΎjμαtνει πως κάπου στό κέντρο TYjc; «νεμoζCΊλ7)ς πρέπε~ 'Ytι ύπCΊρχει ενα xoμμιiτι άπό θιχλασσα τόσον 'ήρεμοuν χιχΙ ciXL"1j-

α-πο το ερο ινο σα') τιχ ιΡιοια το υ αοκοοντιχ ' την ωρoc που

εξ",λλος, ήμιπαριiφρων και συγκορμότρεμος, με τον ούρα:νό βρΕ­χοντιχς πιΧνω άπό τό κεφ«λι του τον χCΊλχινO θιχνCΙΤOι εστελνε άπό

την εγκσ;τη σπηλιιΧ T1'jc; χαΥΥελλαρ(ας του τα δεκιχπεντάχρονα

πιχ/,διιΧ να στιxματ~σoυν μέ τα χέριιχ τους τις έρπύστριες φο::ντο:­

στείτε ιχυτή τη θεομηνίoc, που καί χλλοτε την εΤδε στ·ήν Π ιΧτμο ό , •

20 Η ΤΟΜΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ιίνθρωπο ενιχν κλοιό πού χα.νένοις ΚΙΧίσιχριχς χ«ί χα:νένΙΧζ • Α λέξcιν­

δρος δεν Οόι διιχσπιΧσει

Η μόνη δυνιχτη ιΧντίδροιση στην ιiπειλη - ά.ντίδριχση δύσκολη τόσο, που άλλο δέν γίνετα.ι - βρίσκεται στήν ά;ποφα:σισηΧή

στροφη πο" θόι έναντιωθεί στο μονοσήμοιντο της ά.νά.πτυξ7)ς του

iιλικoσ aνθρώπου, με αχοπο την ά:νιχτροπ-η του μορφωηχοί) ίδεώ­

δους που "ριχτεί

ι Η cX:ποκοπη των βρα.χιόνων του χιχρχίνου 8έ:ν Ο& σώσει τόν Cίρρωστo ιΧπό ΤΟν κλοιό ι Ο χιχρχίνος xt.ivEL μετιΧστοιση Η θερο:­

Η άνιiγκη μι α.ι; νέιχς ιXΎωγ~ι; 21

"lσοι 'ίσοι οιίιτ.χ όδ·ήΥτισα.ν τον πολιτισμο στή βα.θειιi Tou κρίση

κοιί τή ζω-ή μοις σε τέτοιο ιiδιέξoδo

ι Α πα την κλασσιχη ι Ελλάδα οί «νθρωποι π-ήρανε όσιχ δεν " β Κ' Ι \ Ι \ "λ " ,

22 Η ΤΟΜΗ ΤΗΣ IΣΤΟΡlλΣ

συνέ πεlοι: ~ ποι:ιοείοι: μοι: ς νΟι οlοι:κονεί σήμερOl το μοντέλο της όντο­λογικης άπάτης κol' της ήθικης ύποκρισίOlς

Ή ό"τολΟΥιχη ιiπιiτη ΛέγοντOlς όντολογικη ιiπιiτη έννοω

πως ό ιΧν6ρωπος σήμερOl, προκειμ.ένου νΟι ιiντOlπoκριθεί στΟι χριη

πράγμOlτοι: Koι:l προσφέρει λιγότεροι: ιΧπ' οσOl τιΧ ίό,οι τιΧ πριiyμlllτlll

του ζητοUν σιχν άντά.λλαΥμιχ για κείνα που πΙΧίρνΕΙ Σι:iν λίιτρcι, θιί

'λεΥΟΙ:, πού όφείλουντο:ι στ~ ζω-η κοι:ί στ-η φύG1), γιιΧ νάι μ~ν τοιρά­

κOlτεβOlίνει στο στίβο με τ-ην έμφυτη ιiξίωG1) νιΧ «νOlδε,χθεί όλυ­

του f έσείς' να: θρoνιcιστεϊ το έμείς' Τ ό ~πιxίσιo t1U\lttS"tJTιi ~ΤCΙ"

πε (J 'V(XV σα ν C'ίγνoι ιο εο ογοt

Ot πρώτοι ποτε δέν ρ ωτο υν, α ν άξίζουν έχείvο πού χιxτtχoυν

Η όΥ,:,ολΟΥική :Χπσ.τη 23

Κοντολογης, ή όντολογιχ-η ιiπιχτη βλασταίνει ιiπo τ-η Ι\υσαρ­μονία ιiνιχμεσα στΟι μέτρα της φύσης καΙ στΟι μέτρα της ιiνθρώπινης στtίσης ιΧπένα:ντι στη ζω~ Άπο τ~ δυσκολί.α νά συμ.πέσουν στο

, συμπερ ι φοριχ

Έπειδ-η 8μως -η τιχξη της φύσης ούτε ιχπο τον άνθρωπο ουτε άπο τον έα.υτό Τ1)ζ βιιiζετα:ι, ό άνθρωπος τ~ν κακοποιεί νο-ητιΧ Τό έπόμενο βημα εΤναι ή προσπιχθειιχ νΟι προσαρμόσει τ-η στάση της

Τόι' έaυτό μου πόσο κοντά σου l'οιώθω!

ι Η ά.πόχρισ"l) πού του οόθ-ηκε συνοοεύοτα;ν άπό μ.ια κυνιχ~ συμπό­νοια.:

Μί; Ο, τι φΙI1'τάζεσαι μοιάζεις ίJχι με μένl)

ι Εαν έχείνο ς μπροστιΧ στήν συναρπα.γ-ή του ocπο τ-ην &:λ-ήθεια

24 Η ΤΟΜΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ύποχώρησε εντρομΟζ, ό συγχρονΟζ ιiν6ρωπoζ δεν χολοσκ& γι" τ·ην ά.πόκριση Με δεμένα μά.τια ρ'χνετα.ι μπροστά

τ ά αίτ·ήμα.τα της ιχρε της

'Όταν σήμερα μιλ(ίμε γι.α ύποχρισία, ~ ιΧνιχφορά μας γίνεται σε χιΧτι τόσο αυτονόητο, οσο και ό ιiέpo:ς που ιiνιxπνέoυμε Τό συνή­θισε το αίμα μας τό καυσαέριο

Στό μύθο των έλλήνων γ ιά τ'ή lJιπλ'ή μορφ+Ι της' Ελένης IJEV

ΤΙ λογης σΤΎjρ{γμ'Xτσ έχουμε να περ~μένoυμε σ'ήμερα ιiπo τα πήλινα πόδι.α μας; τι λογης συ'Jε'Jνόησ-η ci;: c T~ γλώσσα μαι:;ι πού βιχττιχρίζει με την πολυφωνίΙΧ τη; Βαβέλ; J( "ί ποιες χ",λες ελπίδες

απο Τ1) σοφια του νου μα.ς;

Κυττάζουμε προς τ~ν άλλοnνή Οέσ1) του άνΟρώπινου μυιχλου, καΙ βλέϊ:ουμε μι& μuΟtκ~ λε~χ'-ήνα._ 'Ένιχς σηλπνος μ1)χανισμΟζ ιlνεβoχιxτεβαίνει χιχl' βουρλίζεταΙ._ Με έκατομμυριιχ καλώδια ι καί

τόνους τρι.νι.τροα.νtσόλ-Ιj _

εΙνα.ι βέ:βα~o ότι Υ, ά.γωy~ θα υποχρεωθεί, προτου τα είδωλα της ύΠQκρισίας μΙΧζ μcxς όδηγήσουν στο Ω, '1& ά.ρχΙσει τό εργο τηζ 'Α

α.πο το _

27

ό:πλούστεΡ'η μoρφ-~ της εΙνlχι ή έπίοριχση που συνειδητά xlXl είιμέ­θοοα άσχεί -ή πρεσβίιτερη στη νεώτερη 'ήλικΙιχ με σκοπό \/Ct Otttxo-

'Η άΥωΥη του άνθρώπου εχει την "ίδιιχ Π1)Υη που εχει και τό ενστιχτο τ-ης Υονιχ-ης φροντίοας των ζώων 'Η περίπτωση του πιχιοιου που μΙΧθΙΧίνει το ά:λφα.βΊjΤ&.pι και του νεοσσου πού ξεδι­πλώνει τό: φτερά του, στο σχέοιο τ-ης φύσ'ης <χουν χοινο σημείο

νοβολία της ώς τήν άνώτερη περιοχΎ) των άξιολογικων όλοχληρω­

μιiτων με τιχ γνωστιΧ περιεχόμενα της κα.τορθωf/-ένης κα.ι τ'ijς ξεκιi­

θα.ρης μορφ'ijς που εχει ιiπεργα.στεί -i) γνώση, ή πριiξη κα.Ι ή είια.ι­

σθησία Toi) σuγχρονου ιiνθρώπoυ

Έτσι δίνοντας στ-i)ν ιiγωγΎ) τό νόηf/-α τ'ijς επίδρασης

του φύση το εργο f/-ιiXς δεύτερης δημιουργία.ς καθ' όf/-οίωση τ'ijς πρώτης οηf/-ιουργία:ς του κόσf/-ΟU

ΕΤναι πολ'; σηf/-αντικ-i) -i) όf/-οιότητα που βρίσχουμε χαι -i)

29

έΠΙΥενvιΧ OCχόμη καΙ δυνά.μΕις τέΤΟΙΕς, που άπα εν« δυναμι.κό μηοεν

τείνουν να ξεΟι.πλώσουν ενιχ ένεΡΥ"ητιχο OCπεφο

Ότ"ν λοιπον ερμηνεύοντιχς το φιχινόμενο της ",γωγης μιλίΧμε ' ''LιX έπίδραση, έννοουμε ση ~ άγωγη άποδ ύ εται στό συστηματικό

εργο μιίΧς μετιχβολης έπciνω στον χνθρωπο, ομοιιχς με τη μετιχβολη που πριχγμ"τοποιεί Ο γΛUπτης, δτιχν ",ρχίζει νΟι τροποποιεί τη δυνιχμιχ-/ι ",μορφίΙΧ της πέτριχς, γιΟι νΟι τη., όδηγ-ήσει βΙΧθμηδον στην

• Η άγωγΥι σΟιν έπίδρ"σ-~ τροποποιητικΥι των στοιχείω., της άνθρώπινης φυσης μέσω της μορφης οδηγεί στ·η μόρφωση Μόρ­φωση είναι Ύj γενι.χ-η ίδέα του είκονιχου μετασΧΥ)ματισμου που ά.νoc8ύεται άπο τίς άρχαϊχες οομες του ocνθρώποu χάρη στην έπίοριχση της ιiγωγης

τήν έπιχαλεϊται πιο άποτελεσμιχτικ& 'Ο μά.νΤΙζ ΤεtρεσΙα.ς σαν

τ<τρocποοο πιθανω ς νΟι μ1)ν ξέφευγε τα φίΟιοι ΣΟιν 3ίποδο 8μως και ΧΡο:τώντιχς μπα.στούνι κατάφερε νιΧ τΟ: x : τ υ π~σει

• Η μόρφωση επλοισε τον χνθρωπο ·Ιδρυσε μέσα στη φύση μιΟιν

3 0 ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΙ::ΝΟ ΤΗΣ ΑrΩl ' ΗΣ

δεινό: τον πολι":'ισμό

Το πονητιl<ο σύνδρομο Πρέπει να άνιχγνωρίσουμε πως το όλο πιχιδευτικο γεγονος συνοδείιετοιι άπο μια ιx'ίσθηGΊJ όδυνηροίί

nOLoU Η άποκciλυψη τ;;ς μορψ;;ς μέσιχ ciπο τα δυνητικci τη; στοι­

TOU ποιιοεμοϊ; "σ:ι τοϊ; πιχιχνιδιοϊ; (τ;;ς ποιιδείοις κιχι τ;;ς πιχιδιiiς)

Τ Ο όδυνηρο σύμφυτο πού συνοδεύει τ-ην ciγωγ-η - κάτι όπως ό πόνος που θό: νοιωθε το μάρμ.αρο «πο τη σμtλΊ), η το ελιχσμιχ άπα

τις σφυριές τοίί "ΙΧλλιτέχνη - έπειο-η κσ:τό: "σ:νόνιχ προσχροίιει στ-ην άνθρώπινη δεκτιχότητιχ, έφόσον -η φύση μιχς φέρνετιχι ό:πο τ-ην όρμ-η τ;;ς άποφυΥ;;ς τοϊ; πόνου, οεν άψή"ει τ-ην πιχιοευτι,,-η έπίOΡΙXGΊJ

ΤΟ πον"ίτικό σύνδρομο 31

ύψιστο σημείο της, τη σΤΙΥμη πού θΟι συνέπεφτε με τήν ύψιστη στιγμή της ζωης μοις Δηλοιδή με το θοίνοιτό μοις

για '70 ωΚΡΙΧΤΥ) πω ς οεν κο υ ρσ-σΤ1)Χ! να ι ασκεται ως τα μιχτά του, σε σuνοuιχσμό με τ,η διαβεβα(ωση του ι Αλκιβιάδη ΟΤΙ ό ψυχικός 'Ο\.ι κόσμος 1)τοι', μιΟι δι<xδo)':~ ιiπo ιiyιiλμoιτoι iίνoιυδης

a.γειν ducere και zichen που δΙνουν τις λέξεις άγωγ'ή, cducaιίοl1 και

Erziehullg περιέχουν τήν ίδέοι του σ\.ιρμου, της έλκυσης, της κινη­τLX~ς βιιχιότητttζ, τ9)ζ έχδοραζ, του ιΧβολου ιχίφνιΟια.σμου τ-ης

Αύ-:ό το βάναυσο σ-;ΟΙ1.εtο σπρώχνει τον α.νθρωπο στ~ν ιiπόχλιση κα, στην 1!αPOΙδPOμ~ ιiπo το VO"I)TO σχ'ijμοι T'ij , άρτιας μορφ'ijc T~ς πρωταρχικης δ"l)λαο~ εΙκόνας, rco u, σΟι·, τήν Ιδέα τοσ

Υ-ινουνΤΟζ «κ~ν~τoυ, μ.ε τ-ην ερωτιΧ-ή της εντασΊj προσιχvιχτολΙζεL χαι συνεφέλκει ,η μορφή που τείνει να δημΙΟUΡΥήσει στον άνθρωπο

1) r:ιxt8Eu nxYj oιαoι.χcισΙα, Xttl πού τό πρώτο γνώρισμά τ-ης εΙ , Jι Χ Ι +ι διατήρηση τοσ εϊδουζ μας μ.έσα σ., ~ φuση χαι auiLΙPΙOVΙX με το νόμο καΙ τηv τά.ξ)') του κόσμου

" Οσο χαΙ να μ.η φΙΧίν εται "αθΙΧρά., το όδυνηρο σu νδρομο τη ς

32 ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ nΙΣ ΑrΩrΗΣ

η σημ.οιίν", χ.χμ.ψη "οιι ποιρσιιώρηση μ.προσ,<όι στο μ.όχΟο που

συνοδεύει τΟ φoιιvόμ.ovo της ιΧγωγης, ώστε χσιθώς χρυσ,<σιλλώντοιι νeι ξεμιχχριχίνει ό τύπος του ά:νθρώπου ιΧπσ τον αύθεντιχό του σ.ρχέ-

τυπο,

• Ας πσιρσιβ.χλουμ.ε τ~ δUνσιμ.η -r'ij, ιΧγωγης μ.ε τή ροή το;; ποτσιμ.ο;;, "σι, τή μ.όρφωση του ιΧνθρώπου μ.ε τΟ σχημ.οι της κοίτης

, Η κ.χμ.ψη κοιι ή ύπεκφυγή του ιΧνθρώπου μ.προστόι στο όδυνηρο ,<ης ιΧγωγη; ε[νσιι ή πρόσκρουσ'η χσι, ή ιΧνσιστροφή της ροηζ μ.προστόι σ-:ό σκληρό πέτρωμrι: πού συνιχντα το ποτά.μι

'0 πως τοτε το ποταμι 'β ΡΙσ',.{οντας ποριιχ στα μα ακα της , λ '

πιχρόμοια ό ιΧνθρωπος ένδίδοντιχς στίς έλάσσονες X«t τις εύκολες διοιφυγες ιΧφήνετσιι στίς πσιριχμ.ορφώσεις που ύποδηλοϋν τΟ ξεμ χ­χρεμ.,χ του χπό τήν ιΧριΙΧ'ίχή μ.ορφή του

'Η ιΧνθρώπι'lη μ.όρφωση 6.χ 'πιχφνε σι·~μ.ιx σUμ.φωνο μ.ε το δυνοιμ.ικό TΊjς ύπόδειγμ.ιχ, οτιχ·, ό iίνOρωπoς σUντριβε το βρ.χχο γιόι

να άνοίξε" πόρο, ΚCΙΙ δυ\ι&'μωνε με έπιχώματα τα μΙΧλΙΧκOC της οχ6ης, γιόι νόι φρουρήσει τή διιΧχυση της κοίτης Αύτός ό ιΧγώνιχς

περιγρ.χφει ,<ή νίκη του έπ.χνω σ,<ό όδυνηρό στοιχείο της ιΧγωγης '];0 πως ιΧποχ),ίν« κΙΧι διιχστρέφετοιι ή μ.ορφή, έξ α'τίιχς της

ιΧδυνιχμ.ίας του ιΧνθρώπου νιΧ κυριιχρχήσει έπιΧνω στο μ.όιθο της ά-γωΥης το ύπαινίσσεΤCΗ το άκόλουΟο πιχράδεΙΥμα: άπα τον tστa­ριχο χώρο 'Ό.τι έξυπονοεί το μέγεθος τ-ης σημασίας του εΙναι οί συνέπειες:

'Η οιχο 'δ ομ.ικη '

διοιφορετική χροιόι

1i:τvχή της πολιτικης του Περικλη θά είχε άπό την άποψη του φυσικου νόμου και του

άνθρώπινου λόγου, έι3:ν τά: χρ-ήματο: που χρειιΧστΊ)κε για τιΧ εργα της δωδεκαετίας, ό μ.εγ.χλος εκείνος ιΧθηναίος δεν είχε ιΧφήσει τήν εντύπωση στις έλληνικες πόλεις δη τά εΙχε ύφαρπ.χξει ιΧπο τις Ίδιες

'Εόιν τή δυσκολία, δηλαδή, καΙ 1'0 μ.όχθο που το;; πιχρουσι.χ­σΤ'ηκε, r.ροχεtμένοu να σχηματίσει ιχύΟεντικα τ~ μορφή 70 U, είχε βρεΙ ενιχν τρόπο περtσσότερο εντιμο κιχι λιγότερο εύκολο νιΧ τιΧ ύπερνΙΧ-ήσει, πο:ρα νά: κιχ-«φυγει στην εύχολοπορtιΧ του συμμιχχιχοU

τραχύτητα του πιχιδευ7ιχοϋ γεγονόΤΟζ το υποχρεώνεL να ευνοεί τΙς μορφικές κακοτεχ.νίες, Ι:iστε, άντι για: την ΙΧύθεντική μιχς μορφή, να

σΥ.ιχ.ρων ε ι τ η Λ υ τ η τ ε ρη ΤΊj ζ χα.ρικατ ου ρα

· Απα το σ'l)με!ο αύτό άντιχρύζουντο:ι χο:ι κατανοοUντ!Χ! σλες Ot

διαστροφές, τα παραχρούσματα, οί κακοτυπΙες, οί gτρεβλώσεΙζ, οί κιχτα.βιασμοί, ο;' έχτροπέι:;, και Ot άσvμ.μετρtες τοί.) μ.ορφωταοσ μ.ας

βιoμ~-34 το ΦΛΙΝΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΛΓΩΓΗΣ

Ζανοι λένε' αύξηση της παραγωγης' Κα παραμόρφωση, με την

εννοια που οί σχανδocλοθ-ηρίες περιγράφουν κάποι.ες γυναίΚΕζ πού γεννουν σ'.<υλους

Ή άγωγή 'κατηγορία' Έαν άπο είδολογιχη ιXτcoψη η ά.yωγ~ εΙναι μιιΧ έπίοριχσΥ)t OCΠΟ όντολογι.κη είναι μι.ιΧ xocTYjyopt.K~

Με την εννoιcι αύτη του ioLιxi-:tP01J ΚΙΧΙ του μονΙΧδικοσ ~

έπιστ'ήμη, με 7ην έτcίσημη γλώσσα της έΥγύησης, μιλOC για την άποκλει.στικ-η ύφη και σχέση ιΧγωγης κιχί ιχνΟρώπου

Η άλλσ.Υ1) μ"-λιστσ της συμπεριφορσ.ς στα πειρσ.μσ.nχιΧ lJεΙΥμ:nσ έξ σ.ίτί"ς -:-ης άΥωΥικης έπίιiριχσης φτάνει σε πολ"

"ροχωρημένες πληροφορίες 'Η πρόοδος, και αύΓη είναι "~ τελευ­

~σ.ί'X διαπίστωση της ερευνιχς, χΙΧθηλώ',ετιχι στο σημείο που ό

;τειΡα μα Τ ΙΟΤ-"1) ζ εΠLχεφε1 ν α ϊ:ετ υ ΧΕΙ α.πο το ωο να ια.σΠOCσει το φρ"-Υμα 7ης Υλωσσιχης σφσ.ίρσ.ς Τ Ο περιστέρι κσ.ι έννοεί Υ.αΙ έχ ,ελεί τ·Iι', έντολ1) 'ρ"-μφιζε' Δεν ·ήμΠΟΡΕΤ ομως να μετιχπη/)"ήσει γλωσσLΧα στη θέση ,ου έντολέι:χ

Α ιοντ αρ' ι "7 0υ - , Α νοροχ η λ - , β ρισχετα.ι , στο , ΟΤΙ , ' αyωνι~ετιxι 'Υ με ευοο- "

κιμο ζYjλο 'ι~ tpW -:-[Q!i: ! τ1ι" πορεειχ τ-η ς έξέλιξ-η <; το υ άνΟρώπου μέσα στή ' Ι ά:χ OC ν ε ια :- η ς β LO λo y IoΚ ~~ 7 Q U πλιχστο ύ ργΥ)σης, δπως α.ύτή

έφορ ε ύ 7ψ ε άπ ο Τ1) σ Ι Υαλι α 70 ίί ρ υ θμο ϋ ΚΙΧι το ίί λόΥο υ τη ς φ ύ σης

τη ν άπ ο ρία των ψυ χολόΥων τη ς σ υ μπερι φ oρίiς, Υ Ι ΙΧΤΙ ή

3 6 ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕ Ο ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ψωτεινη ροη της μ«θ"l)σι«"ης συ'/έχει«ς τοίί ζώου δι«"όπτεται στό

μιλωδεί"Τ1) της γλωσσι,,1'jς ήπείρου, νομίζω πώς θα την έξ"l)γήσει ό συλλογισμος ότι ό "οσμικός χρόνος δεν γίνετ«ι να συσταλεί στην

ΕΙνα, γνωστό δτι ό γεωγραψικός χωρος πού εξέθρεψε τούς εψευρέτες τ1'jς συνειΡμιχ1'jς Ψυχολογίας με τΙς θεωρίες των <Χ"τανα­κλαστικών, των συνδέσεων καΙ της ΙΧLΤLΟΚΡΙΧΤLκης συμπεΡLφορaς -

ενα πλέγμ" προβλ"l)ματισμοu δηλαδη πού π"l)γάζει άπό τη ψιλο­

σοφία του νΤΕτερμινισμου - εΤναι ή σoβΙEηx~ ΡωσΙιχ κιχΙ οί

• Ηνωμένες Πολιτείες Θυμίζω τα όνόμ«τ« τοίί Ρ.νΙον τοίί

37

Α πό την α.λλη, ή σχολ ~ που άποτελεί τον φυσικο άντίοικο, τόν διο<λεκτιχο άποχριτη 0ιΧ λέγο<με με πνευμο< ελληνικό, σ' ο<.:,την τη

Οεωρίο< της ερεuνΟ<ζ κο<ι της ζωης, εΙ"ο<ι iJ IλopcpoAoytYoiJ ψuχολογίο<

, Α 1':0 οω ό "στραφτερος 'Αλκιβιάδης κα, ό δολεΡΟζ 'Α ννίβαζ, ΙXr.O χεί οί τραγικΕζ φΙΥουρες του ικία και του Φάβι.ου Mι:iξιμoυ Oιi λ-έΥ αμε, έιiν, έπιστρέφοντα.ς aTci πρόσωπα Τ1)ς tστοριιχς την

"φαν-ή τους "νΟρώπινη σ"ρχωση , ποιρομοιάζαμε το πνευμα ενος λοιου Υι μι"ς έποχης με τή σύσΤΟΙσΎ) χαί τή μορφολογία της μοίρας

μΙΙΧς προσωπικοτητας

Αύτες OL θεωρεες για τ"η μιχθ-ησ"l), οσο xιxt νιΧ φιχΙνετιχι οη στό χωρο της Ψuχο),ογίοις <zouv το οικό τους αύθuπόστocτο λόγο κα, Y.ατα.ξ~ώνoυντα.ι άπό τήν ό:.νιχγνώριση της σuνεισφoρας τους στην r.ρόοl>ο τη ς έπιστ-ήμης, "ΠΟ μι& άλλη αποψη "ΠΟ7ελου,1 χακες

ά.ν";(.(να κλάσεΙ ζ ένός ευρύτερου πνενμcιτoζ πού θέλει καί χρειάζεται

38 ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΑrΩrΗΣ

νόι ιΧνηκρύζει την έπιστ~μ1) σε μιόι σχέσ1) σύμπλεξ1)ς ΚΙΧι σuγκιx­ΤΙΧλλιχγης με τον ιχνθρωπο κιχί με τη ζω~

·Οχι l>1)λΙΧ/>Τ) σόιν ίl>ιόΤΡΟΠ1) κιχί μoν~Ρ1) έπ,l>οση που με την πρόoaό Τ1)ς τ·ης εΙνιχι έξίσου ιΧl>ισ.φορο "ν bl>1)yYιιTtt, είτε στην θεριχ­πείιχ της λευχιχψίιχς εΙτε στη βόμβΙΧ νετρονίου

'Ενώ λοιπόν μιλ«με για ά.ντανιχκλιχσηκά, ύποχατάστατιχ, έξαρτ'ήσει.ς, ιiντι.8ριίσει.ς κα-ι έρεθίσματιχ, xat ένω φωτοσκοποϋμε

39

Και το πρσ.γμα: 8ε,l εγι.νε ΟιC(φορετι.κά Α πα τότε πού κ<Χτσ:­γραψαν έπΙ Πe:ισ~στράτoιι τα εΠΎ) τοί) Ομ"ήρου, κανεις ελλΊ)'/1Χς πιά

8εν μπορουσε να μάθει άπέξω την 'Οδύσσεια καΙ την Ίλιά8ο:

Τ ό πνευμα της Είιρώπ"»ς, της Υ"»ραιας ι':ίιρώπης με τις πολλες

όψ-αρτίες - μήπως "ί) σοβιετικ-η Ρωσία καί ή τεχνοχρα.τιχ-η Aμεριx~ οεν εινα~ παι~ιά της; - στο σύνολό του ιΧποτελεϊ ενα

T~ ~ 'ι Ι \ , ' λ - 'Ο "ψ

που τραβOCΕΙ Τι έπιστήμΊ) στην ι Aμεpικ'~ και στΥι Ρωσία

' Η μορφολΟΥιχ-η ψu;ι:ολογίοι στηρίζον7ας τ"η θεωρητιΧή ης δuναμΙΧ"ίj, με τ"ην παραδο;ι:-η του α.ίφνιδιασμου, της άσυνέ;ι:ειας χαι

των έxρ~ξεων! σε μια βά.ση που δεν άποχΙ.εΙΕ! τη ΥΟ1)τεΙ<χ xιxt τΎj γOνιμόΤΊjτα του μυστηρίου} ά:φ~νει c(vatxrb τον όρίζοντα στην άνΙXπνO"ίj, κοιι προκΙΧλει τ-ην έλευθερίοι μοις ,/α ξεδιπλώνει άδέσμεuτα

'Α να.γνωρίζει δηλ"ο-η στι ό σ.νθρωπος έξ"χολουθει πάντα να

βρίσκεται οωθε ciπο κείνΎj τ'ην ύπoOετικ~ δυνατόΤ"ιjτα που όvομtt­ζουμε θεό Και ετσι μζΧς προσ-:ατεύει ά.πο τΎ} φρίκη του τελευτιχίου

'"ω χ ε <ΡΥΟ κσ.ί θέσ.μσ.; Π οιιΧ δύνcψη έξσ.ργ ύ ρωσε τ·η" τύχη σε

ουσ7'J χtα και τ-η σ υ μπτωσΊ"j σε Τ ιΧζ1ji οια 00(,« ιχψησε στpoψlι τ~ λάμψη της; Κ",ί, γιιΧ νιΧ έπσ.νσ.λάβω τήν έπίχληση του Λίσχύλου,

κ(Χτα.-Ποιός θεός ίί 01lως άλλοιιος κα; 'ά το.' λε.'ε

Ι)'φιούργησ ε τ-η συνε ίδηση;

κλεψύδριχ της vuχτας; Αύτό το ιxίών~ιx ά:\lεγo[χ~ωτo θνμα που μέ τό πρόσω π ο το υ Ούτη φuγοδικεί ιΧλλοτε στου ς aρuμΟU ζ των 7ύψεων, χa:ί όίλλΟ 7ε στιΧ β,χγισ τη ς ά.Ρετηc μας

42 Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤ ΕΙΔΗΣΗΣ

ΤΙ trvctt α.ύτό το μάτι τοί) χυxλώνι;t -:ων άστρων; Αυτός ό μετέωρος ιiγγελoς του ϋπνου; Ο καταρράΧ7ηζ της aLOJrc-ίj, και ό oιαιτητ~ς του ιλίγγου

Με τη συνεΙοηση άνοίγετιχι στα μ.άτιιχ μιχς, και ιΧ'ΙοίΥει τσ: μιχτι.α μ.CΙζ, ενα έπτασφράΥιστο βιβλίο, που μίiζ καλεί νι.1 ιΧποκρυ­πτογραφ-ήσουμε τό αλφαβητάρι του Εν", άλφαβ"Ι)Τάρι με εχατομ-

• •

μυρια γραμματα

Αλλσ άς μήν όργώ'Jοuμε τους ά.νεμουζ Από τη σnyμ'~ πού ~ έπισΤ'ίjμη έτ.ιχείρησε ν.χ προσεγγίσει το πρόβλημα της συνείδησης,

έκ-ήρυξε πτώχευση Διπλ(:'θη"ε φρόνψα στό σεμνό φόρεμά της, χαι

παραχωρώντας σε ιi"λες δυνάμεις, ίιπέρλογες , η δάιiα και το κη­ρύκειο άποσuρθψιε aTOC βασιλικά της ιiώμα-α

Γιιχτι βρι.σκόμσ.στε στο σ1)μεΙο πού, όπως εδειξε ό Πλάτων,

το έπισΤΊjΤO δεν γΙνετιΧι έπι.στ·ήμη Επ:ειο-η τ-ην ά.πορία μας έοω τ~ν μαυλίζει ενα.ς δρόμος, που όΟΎ)γεί στις κατολ,σΟαΙνουσες

συσΤcXοεζ τσσ Άπρόσβατου

Γεννημένος δηλαo~ άπο την άνάγ"'η των πραγμάτων ό φιλο­σοφικος μύθος γίνεται ό έξηγ"I)T~ς κιΛ ό ·ημεροδρόμος τοσ άνθρώποu έχεΙ που ή λογιχή, έ:φόσον δέν κατιχΟέτει τήν έντoλ~, θα: ύποχ.ρεωθεί ~σ φιδοσέρνεται στις άπλόχωρες άπΧουστεύσεις, η νιΧ

σκληρύνεται στ~ στε"οκεφαλι" των δογμάτων

Μας εΙ"αι γνωστο οτι Υι έλληνιχη σοφιστικ>\, ίιποβάλλοντας

μ-ήνυση κατ' αγνώστου, ίιποστ-ήριξε ότι Υι αλ-ήθεια δεν ίιπάρχει' και

σ.ν ύπάρχει, δεν μπορεί v.x συλλΎ)φθεί' και a.v συλλαμβάνεται, οεν μπορεί να άναχοινωθεί:

φλεγ>\ς

Eocv 7~ν εΙχε διατυπώσει μιoc ιiλλη έπο;.:η η κάποιος ιiλλoς