Lich su am nhac phuong tay

Tầng lớp thứ ba gồm tất cả những thành phần còn lại: nông dân, dân nghèo thành thị, nông nô ..v.v… Vào thời kỳ này, những trung tâm âm nhạc lớn đều thuộc nhà thờ.. Vào cuối thời kỳ Trung

Thời kỳ Trung cổ (từ năm 400 đến 1400)

Trong thời kỳ Trung cổ, xã hội châu Âu gồm có 3 giai cấp, giai cấp cao nhất là tầng lớp vua chúa, quý tộc và địa chủ Họ sở hữu ruộng đất và được hưởng nhiều đặc quyền Những huyền thoại về các hiệp sĩ oai hùng cũng xuất phát từ tầng lớp này Giai cấp thứ hai là giới tăng lữ, gồm các linh mục và tu sĩ thuộc các nhà thờ Công giáo Tầng lớp thứ ba gồm tất cả những thành phần còn lại: nông dân, dân nghèo thành thị, nông nô v.v… Vào thời kỳ này, những trung tâm âm nhạc lớn đều thuộc nhà thờ

Trong suốt thời kỳ Trung cổ, cho đến năm 1100, dòng nhạc chủ điệu

(monophonic: chỉ gồm một bè chính) chiếm ưu thế Khi cuộc sống được cảithiện và văn minh hơn, người ta bắt đầu chú ý đến con người Vào cuối thời kỳ Trung cổ, dòng nhạc phức điệu (polyphony: nhiều bè chính diễn tấucùng lúc) bắt đầu phát triển

Hai nhạc sĩ nổi tiếng nhất của dòng nhạc phức điệu thời kỳ đầu là Leonin

và Perotin thuộc Nhà thờ Đức Bà Paris Sau đó có thêm nhạc sĩ Guillaume

de Machaut

Âm nhạc nhà thờ

Trong thời kỳ Trung cổ, nhà thờ chiếm vị trí quan trọng trong đời sống Vì vậy, âm nhạc nhà thờ chiếm địa vị độc tôn từ khoảng năm 350 cho đến năm 1100, hầu hết các bản nhạc đều xuất phát từ các tu viện Điều này có nghĩa là đa số các nhạc sĩ là các tu sĩ, linh mục thuộc nhà thờ Thiên Chúa giáo Những tu sĩ này tin rằng tài năng của mình do Thượng đế ban cho, những gì họ sáng tác đều nhằm mục đích tôn vinh Thượng đế Vì vậy, những tác phẩm thời kỳ này hầu hết đều không ghi tên tác giả

Âm nhạc nhà thờ gọi là bình ca (plainsong), chỉ gồm một giai điệu chính với lời hát bằng tiếng Latin, không có nhạc cụ đệm Giai điệu của bình ca đơn giản, dễ hiểu, dễ thuộc Lời ca thường là một phần của lễ ca (messe) Thiên Chúa giáo La Mã

Những bài hát còn lưu truyền đến nay được biết dưới tên gọi bài hát

Gregorian (Gregorian chant), lấy theo tên của giáo hoàng Gregory đệ nhất (590-604) Ông đã có công tập hợp các bài bình ca theo một trật tự đặc biệt rồi truyền bá khắp châu Âu và đế quốc La Mã

Đàn Grand Organ

Âm nhạc thế tục

Âm nhạc thế tục thời kỳ này chủ yếu là dân ca, đơn giản hơn âm nhạc nhà thờ, gồm các bài ca, điệu nhạc chủ điệu (monophonic) do những người hátrong trình diễn Những người hát rong thời Trung cổ được gọi là jongleur (theo tiếng Anh), troubadour hoặc trouvère (theo tiếng Pháp), và

minnesinger (theo tiếng Đức)

Những người hát rong lang thang từ tòa thành này đến tòa thành khác, ca hát, kể chuyện và diễn trò Giống như bình ca, nhạc thế tục cũng rất đơn giản với một giai điệu chính Tuy nhiên, tiết tấu của chúng nhanh hơn nhạcnhà thờ và không dùng lời ca tiếng Latin Những người hát rong dần dần tụhọp lại thành các phường, hội, và được xếp vào giới trung lưu trong xã hội.Những bài hát của người hát rong thường có nhạc cụ dây và trống đệm theo Cả âm nhạc nhà thờ và âm nhạc thế tục đều sử dụng nhiều loại nhạc

cụ khác nhau, ví dụ như đàn dây gồm có lyre, psaltery, fiddle hoặc vielle Đàn phím thời kỳ này chính là organ Nhạc cụ gõ gồm có trống và chuông nhỏ

Đàn vielle.

Đàn psaltery

Đàn Lyre

Nhạc phức điệu

Trước đó, tất cả các bài nhạc chỉ gồm một bè chính và không có bè phụ (monophony) Sau đó, các nhạc sĩ bắt đầu cho nhiều bè diễn tấu cùng lúc, các bè này đều có vai trò quan trọng như nhau Đó chính là nhạc phức điệu (polyphony)

Nhạc phức điệu mở rộng tư duy của nhạc sĩ, giúp họ sáng tạo tốt hơn Sumer is icumen in là một tác phẩm được viết khoảng năm 1300, cũng nổi tiếng như bài Row, row your boat

In ấn các bản nhạc

Trước khi phát minh ra máy in, trong nhà thờ có một đội ngũ tu sĩ chuyên làm nhiệm vụ sao chép lại các bản nhạc Thỉnh thoảng, người ta trình bày bản nhạc bằng lối viết rất bay bướm, trang trí đẹp mắt

Khoảng năm 1025, Guido d’Arezzo phát minh ra một hệ thống ký âm sử dụng các dòng và khe nhạc Cho đến lúc đó, người ta chỉ dùng khuôn nhạc

có 2 dòng kẻ Guido đã mở rộng hệ thống này thành 4 dòng kẻ, và phát minh ra các dòng kẻ phụ ở trên hoặc dưới khuôn nhạc Ông sử dụng

những nốt nhạc hình vuông gọi là neume Hệ thống này giúp ký âm những nốt vượt ra khỏi phạm vi khuôn nhạc, và được sử dụng cho đến tận ngày nay Guido cũng là người phát triển hệ thống khóa nhạc, đặt nền tảng cho những khóa nhạc hiện đại: khóa fa, khóa sol v.v…

Một cống hiến quan trọng khác của ông là luận án về nhạc phức điệu Đây

là công trình đầu tiên, mở đường cho các nhạc sĩ Leonin và Perotin về sau

Các nhạc sĩ tiêu biểu cho thời kỳ Trung cổ:

- Conon de Bethune

- La Comtessa Beatritz de Dia

- Hildegard von Bingen (1098-1179)

- Adam de la Halle

- Leonin (Leoninus) (c.1163-1201)

- Guillaume de Machaut (1300-1377)

- Perotin (Perotinus Magnus) (c.1160-1220)

- Wizlau von Rugen

- Hans Sachs

- Bernart de Ventadorn

- Maria de Ventadorn (1165-1221)

- Philippe de Vitry (1291-1361)

Thời kỳ Phục hưng (từ năm 1400 đến năm 1600)

Thời kỳ Phục hưng đánh dấu một giai đoạn hoàng kim trong lịch sử thế giới Những chuyến thám hiểm của Columbus và Francis Drake, tư tưởng khoa học tiến bộ của Galileo và Copernicus dẫn dắt nhân loại đến một chân trời mới Các họa sĩ như Leonardo da Vinci và Michelangelo có ảnh hưởng rất lớn trong hội họa, cũng như Shakespeare nổi tiếng với các vở kịch và thơ

Trong thời kỳ Phục Hưng, tầng lớp trung lưu phát triển mạnh Ruộng đất không còn hoàn toàn thuộc về giới quý tộc Dân số các thành thị gia tăng, người ta bắt đầu giải trí bằng xem kịch và nghe nhạc Việc truyền bá, giáo dục âm nhạc được mở rộng hơn Nhờ việc phát minh ra máy in năm 1450, những bản nhạc được in ấn hàng loạt và phổ biến rộng rãi đến mọi người Cho đến năm 1600, những bản nhạc nổi tiếng đã được lưu truyền khắp

châu Âu Tầng lớp trung lưu đã có thể tự học chơi nhạc cụ, thông qua những quyển sách giáo khoa âm nhạc dạy thổi tiêu, đánh đàn lute và guitar.

Các nhạc sĩ nổi tiếng như Josquin des Prez và Giovanni Palestrina đi đầu trong công cuộc cách tân âm nhạc Con người, chứ không phải Thượng

đế, trở thành đối tượng chính trong âm nhạc Các nhạc sĩ chuyển hướng sáng tác về phía công chúng Kỹ thuật hòa âm đã làm thay đổi diện mạo nền âm nhạc

Âm nhạc nhà thờ

Âm nhạc nhà thờ thời kỳ Phục hưng là sự phát triển tự nhiên của thể loại bình ca Dạng nhạc phức điệu 2 bè đơn giản cuối thời Trung cổ được mở rộng thành phức điệu 4 bè, trong đó mỗi bè đều quan trọng như nhau Hình thức mới này được gọi là motet Trái với thời Trung cổ, trong giai đoạn này âm nhạc được chú trọng hơn lời ca Josquin des Prez và

Giovanni Palestrina là hai nhạc sĩ nổi tiếng nhất của thời kỳ Phục hưng về thể loại motet

Trong giai đoạn này, âm nhạc bắt đầu trở nên hoa mỹ hơn Những bản lễ

ca (messe) và motet trở nên tinh vi, phức tạp hơn Nhiều loại giọng được đưa vào, các chương nhạc trở nên dài hơn và cầu kỳ hơn Các nhạc sĩ bắtđầu thích thể hiện phong cách hơn là truyền tải các thông điệp tôn giáo Những vị lãnh đạo nhà thờ bắt đầu lo ngại thính giả sẽ không hiểu được tầm quan trọng của lời ca, và tại Hội đồng tôn giáo, họ đề nghị âm nhạc nhà thờ phải dùng để minh họa cho lời ca Điều này đánh dấu cho sự khởi đầu của cấu trúc hài hòa giữa lời ca và giai điệu

Đàn viol

Krumhorns

Đàn lute

Âm nhạc thế tục

Madrigal, những bài hát dành cho một nhóm nhỏ biểu diễn không nhạc đệm, đã trở thành thể loại nhạc thế tục phổ biến nhất Thường nói về tình yêu, madrigal trở thành một phần quan trọng trong các dịp lễ hội đặc biệt Người ta thường hát madrigal trong những bữa tiệc, đám cưới và thường

có một đội hợp xướng họa theo Cách hát này vẫn còn phổ biến đến tận ngày nay

Tác phẩm El Grillo của nhạc sĩ Josquin des Pres là một điển hình về

những cách tân âm nhạc trong thời kỳ này

Những cải cách

Từ đầu thế kỷ 16, nhà thờ Tân giáo tách khỏi nhà thờ Công giáo kéo theo những thay đổi mạnh mẽ về mọi mặt trong đời sống xã hội Martin Luther muốn tất cả các tín đồ của ông cùng tham gia vào hoạt động âm nhạc Vì vậy, trong những nhà thờ Tân giáo, người ta sáng tác những bài thánh ca cho mọi người cùng hát, chứ không chỉ dành cho dàn hợp xướng Phong cách hợp xướng mới này là nền tảng cho những bài thánh ca ngày nay

Những bài thánh ca được viết cho người hát, nhưng 200 năm sau, Bach

đã ứng dụng hình thức này vào những tiểu phẩm cho đàn organ

Có thể nói âm nhạc nhà thờ Thiên Chúa giáo thế kỷ 16 phát triển trên nền tảng của bình ca, còn âm nhạc nhà thờ Tân giáo thế kỷ 17 - 18 phát triển

từ thánh ca nhiều bè

Khí nhạc

Trong thời kỳ Phục hưng, các nhạc sĩ bắt đầu viết phức điệu cho nhạc cụ trình diễn Những bài phức điệu này thường dành cho các vũ hội trong dinh cơ của tầng lớp quý tộc Ống tiêu (recorder) và đàn lute là 2 nhạc cụ thông dụng nhất Ống tiêu và đàn viol đủ kích cỡ diễn tấu thành từng nhómgọi là consort Những nhạc cụ khác của thời Phục hưng là đàn lute, kèn shawm, krummhorn, kèn trumpet và trombone loại nhỏ Ngoài ra, nhạc cụ thường dùng để đệm cho người hát Nhạc sĩ Joan Ambrosia Dalza đã viết

3 vũ khúc rất nổi tiếng, đó là Tasta la corde, Ricercar, và Calata

Các nhạc sĩ tiêu biểu cho thời kỳ Phục hưng:

Thời kỳ Baroque (từ năm 1600 đến năm 1750)

Thời kỳ Baroque chiếm một vị trí quan trọng trong lịch sử thế giới Galileo, Kepler và Newton tìm ra những lý thuyết mới để giải thích về vũ trụ Trong

âm nhạc, hội họa, kiến trúc và thời trang, những hoa văn trang trí cầu kỳ hoa mỹ trở thành thời thượng Cả phụ nữ và đàn ông đều đội tóc giả và mặc trang phục viền đăngten

Trong suốt thời kỳ Baroque, các nhạc sĩ tiếp tục phục vụ cho nhà thờ và tầng lớp giàu có Giới tăng lữ và quý tộc thuê mướn nhạc sĩ dưới hình thứcbảo trợ Người bảo trợ trả thù lao cho nhạc sĩ theo từng tác phẩm, và có quyền yêu cầu anh ta viết loại nhạc mà họ thích Điều này làm giới hạn quyền tự do sáng tạo của nhạc sĩ

Những nhà soạn nhạc nổi tiếng trong thời kỳ Baroque gồm Johann

Sebastian Bach, George Frederic Handel, Johann Pachelbel, Georg Phillip Telemann, Henry Purcell và Antonio Vivaldi

Đặc điểm âm nhạc thời kỳ Baroque

Hình thức và thể loại: các vũ khúc rất phổ biến trong thời kỳ này Ngoài ra còn có prelude, fugue, suite (tổ khúc), toccata và variation (biến tấu) Nhịp đôi và nhịp ba thường được sử dụng

Hòa âm: 2 hoặc nhiều giai điệu được trình tấu cùng lúc, tạo thành một kết cấu âm nhạc gọi là đối âm Hòa âm thường xuyên biến hóa Điệu tính chủ yếu dựa trên trưởng và thứ

Đàn phím: Chủ yếu là đàn clavichord, harpsichord, và organ

Tiết tấu: Nhấn vào phách mạnh, nhịp lấy đà, và thường xuyên thay đổi Nốtmóc đơn, móc kép và chùm ba thường được sử dụng

Phong cách: Dấu chia câu và ký hiệu diễn cảm không được sử dụng Những câu nhạc nhanh thường được đàn liền tiếng (legato), những câu chậm hơn được đàn không liền tiếng (nonlegato) Dùng rất nhiều nốt hoa mỹ.

Đàn harpsichord

Đàn viola

G.F Handel

Các xu hướng của nhạc Baroque

Các nhạc sĩ như Johann Sebastian Bach đã tạo ra một xu hướng mới cho nhạc Baroque bằng các bản nhạc phức điệu, gồm nhiều bè kết hợp và nối tiếp nhau Những giai điệu này thường có các nốt láy rền (trill) và láy

nhanh Hợp âm dùng để đệm cho 1 hoặc nhiều bè được sử dụng nhiều Ngoài ra, các nhạc sĩ bắt đầu dùng các ký hiệu diễn tả cường độ và tốc độ trong bản nhạc Biểu diễn ứng tác (improvisation) cũng rất phổ biến, ngay

cả trong nhạc nhà thờ Sau cùng, các nhạc sĩ bắt đầu dùng âm nhạc để thể hiện những cảm xúc vui, buồn, giận dữ

Thanh nhạc

Thời kỳ Baroque chứng kiến sự ra đời của thể loại nhạc kịch (opera) Một

vở opera có sự kết hợp của âm nhạc, diễn xuất, cảnh trí, phục trang và đạo cụ Các diễn viên hát theo kịch bản Một số vở opera có tính chất chính kịch (opera seria), một số vở mang sắc thái hài hước (opera buffa)

Vở opera đầu tiên là Orfeo của nhạc sĩ Claudio Monteverdi.

Tương tự opera là thể loại cantata Giống như opera, cantata gồm những bài hát (aria) và những đoạn hát nói (recitative) xen kẽ nhau Tuy nhiên, trong cantata không có diễn xuất sân khấu

Khí nhạc

Trong thời kỳ Baroque, khí nhạc trở thành quan trọng không kém thanh nhạc Đây là giai đoạn nở rộ của các tác phẩm viết cho kèn flute, oboe, bassoon, trombone, trumpet, horn, viết cho đàn harpsichord và organ Ống tiêu không còn phổ biến, đàn viol được thay thế bằng violin, viola và cello Trống định âm (timpani) là nhạc cụ gõ duy nhất dùng trong các opera chínhkịch

Hầu hết các tác phẩm khí nhạc đều gồm vài đoạn hoặc vài chương có tính chất tương phản nhau Concerto là một thể loại tiêu biểu Concerto phát triển vào nửa cuối thế kỷ 17, do công lao của các nhạc sĩ người Ý như Torelli, Alessandro Scarlatti và Corelli Chỉ trong vòng 25 năm, rất nhiều nhạc sĩ ở các nước khác đã thành công với thể loại concerto Một trong những concerto nổi tiếng nhất là bản “Bốn mùa” của Antonio Vivaldi

Concerto được trình diễn bởi một người hoặc một nhóm nhạc công độc tấu Concerto cho một nhóm trình diễn gọi là concerto grosso Concerto grosso được viết cho một nhóm nghệ sĩ độc tấu cùng với dàn nhạc,

thường gồm 3 chương (nhanh - chậm – nhanh)

Các nhạc sĩ tiêu biểu cho thời kỳ Baroque

Johann Sebastian Bach (1685-1750)

Dietrich Buxtehude

Arcangelo Corelli (1653-1713)

Francois Couperin (1668-1733)

Girolamo Frescobaldi

George Frideric Handel (1685-1759)

Elizabeth-Claude Jacquet de la Guerre (1659-1729)

Tầng lớp ca sĩ này gọi là castrato Họ thường là người giàu có và được nhiều phụ nữ theo đuổi (=)) không có cái đó mà lại vẫn có phụ nữ thay đuổimới lạ).

Thời kỳ Cổ điển (từ năm 1750 đến năm 1820)

Thời kỳ Cổ điển chứng kiến nhiều sự thay đổi của thế giới Cách mạng tư sản Pháp và những cuộc chiến của Napoleon làm thay đổi diện mạo châu

Âu Nhân dân mọi tầng lớp có nhiều cơ hội để tham gia vào các hoạt động giải trí Vì vậy, chế độ bảo trợ nhạc sĩ thời Baroque bị xóa bỏ, thay vào đó

là những buổi hòa nhạc có bán vé cho đông đảo công chúng thưởng thức.Phong cách quý phái, hoa mỹ của nhạc Baroque không còn được ưa

chuộng, âm nhạc thời kỳ Cổ điển trở nên đơn giản hơn, hài hòa và không còn cầu kỳ Tên của các bản nhạc được đặt rõ ràng, trực tiếp theo kiểu

“Bản giao hưởng số 1, số 2, số 3”, không còn mang những cái tên bay bướm Được mệnh danh là “âm nhạc thuần túy”, các tác phẩm cổ điển được trình diễn độc lập trong các buổi hòa nhạc, không dùng để minh họa cho các điệu múa hoặc phục vụ cho các lễ hội

Các nhạc sĩ tiêu biểu cho thời kỳ Cổ điển là Wolfgang Amadeus Mozart, Franz Joseph Haydn và Ludwig van Beethoven Vienna (thủ đô nước Áo) trở thành trung tâm âm nhạc của châu Âu, hầu hết các nhạc sĩ nổi tiếng đều có thời gian sinh sống tại đây

Đặc điểm âm nhạc thời kỳ Cổ điển

Hình thức và thể loại: Phổ biến nhất là minuet và trio, rondo,

sonata-allegro, sonatina và variation Ngoài ra còn có các concerto và nhạc múa.Hòa âm: thường gồm một giai điệu chính và bè đệm Những đoạn phô diễn

kỹ thuật và thay đổi hợp âm thường được sử dụng

Đàn phím: phổ biến nhất là pianoforte và harpsichord

Tiết tấu: các dấu lặng, nốt móc kép và chùm ba thường được dùng Trong hình thức biến tấu, một tốc độ duy nhất được duy trì trong cả bài

Phong cách: cường độ đa dạng và tương phản cao (to và nhỏ) Dấu luyến

2 nốt, luyến 3 nốt, dấu nhấn rất phổ biến Câu nhạc có độ dài trung bình.Khí nhạc

Trong thời kỳ Cổ điển, khí nhạc phát triển mạnh hơn thanh nhạc Nhiều nhạc cụ được bổ sung vào cơ cấu dàn nhạc, bao gồm kèn flute, clarinet, oboe và bassoon

Ba hình thức khí nhạc phát triển mạnh nhất là concerto, symphony (giao hưởng) và sonata Concerto thời kỳ Baroque tiến hóa thành concerto Cổ điển Nghệ sĩ độc tấu giữ vai trò chủ đạo, còn dàn nhạc làm nền Mọi loại nhạc cụ trong dàn nhạc đều có những bản concerto dành riêng cho mình.Concerto grosso của thời kỳ Baroque phát triển thành giao hưởng Cổ điển (symphony) Danh từ “symphony” có nghĩa là “cùng diễn tấu”, bản giao hưởng dành cho cả dàn nhạc cùng biểu diễn đồng thời Symphony gồm 3 chương (nhanh - chậm - nhanh), thỉnh thoảng có bổ sung thêm một

chương mang tính chất của nhạc múa vào trước chương cuối Nhạc sĩ Franz Joseph Haydn là người viết nhiều symphony nhất (104 bản